مقالات > القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 137

نويسنده در‌ اين مقاله درصدد بررسى وضعيت القاعده پس از حادثه 11 سپتامبر اسـت. بحث‌ اساسى مقاله اين است‌ كه‌ القاعده پس از 11 سپتامبر و حمله آمريكا به افغانستان از يك سازمان سـلسله مراتبى به يك سازمان پيچـيده، مـنعطف و پويا با دسترسى جهانى تبديل شده است.



نويسنده : عباس زاده فتح آبادی، مهدی


مقدمه
یازده سپتامبر 2001 نقطه اى عطف در تحولات روابط بین الملل محسوب مى شود. القاعده نیز یکى از پدیده هاى روابط بین الملل است که از یازده سپتامبر دچار تحولات عمیق شده است. بررسى مقایسه اى وضعیت القاعده قبل و پس از یازده سپتامبر به خوبى نشان دهنده این مطلب است. القاعده تا قبل از این تاریخ بیشتر حالت یک سازمان تمرکز گرا را داشت که داراى سلسله مراتب بود و حتى به لحاظ موقعیت جغرافیایى در مکانى مشخص (افغانستان) تمرکز داشت. اما پس از حادثه یازده سپتامبر و متعاقب آن حمله آمریکا به افغانستان، پایگاه هاى القاعده به عنوان یک سازمان در افغانستان بطور کلى از بین رفت و از آن به بعد با پراکندگى اعضاى القاعده و ایدئولوژى آن در سطح جهانى دوره اى جدید از فعالیت القاعده تحت عنوان «القاعده گرایى» به ظهور رسید. به عبارت دیگر، القاعده پس از 11 سپتامبر بیشتر یک «ایدئولوژى» است تا یک «سازمان». در این مقاله به بررسى وضعیت القاعده پس از یازده سپتامبر با تاکید بر عراق پرداخته مى شود.

بدین صورت که ابتدا به نگرش مخالفت آمیز نسبت به القاعده در جهان اسلام از دیدگاه هاى مختلف پرداخته مى شود. سپس به موضوع گسترش ایدئولوژى القاعده در سطح جهانى پرداخته خواهد شد. موضوع بعد به جایگاه بن لادن و ایدئولوژى آن در جوامع اسلامى و در بین مسلمانان به عنوان زمینه اى براى گسترش القاعده در جهان اسلام اختصاص یافته است. در پایان نیز وضعیت القاعده در عراق یعنى مرکز ثقل فعالیت هاى این گروه پس از حمله آمریکا به آن کشور در سال 2003 مورد بررسى قرار خواهد گرفت.
نگرش هاى مخالف در جهان اسلام نسبت به حادثه 11 سپتامبر و القاعده

بسیارى از جهادى ها، اسلام گرایان و بطور کل مسلمانان به مخالفت با حملات 11 سپتامبر پرداختند. چون معتقد بودند این حملات باعث تخریب اسلام و تشدید تضاد ها بین اسلام و غرب و همچنین قدرت یافتن جنگ طلبان در سیاست خارجى آمریکا و به تبع آن تجاوز به کشورهاى اسلامى مانند افغانستان و عراق شد. برخى از آنها همچنین معتقد بودند که حاکمان کشورهاى اسلامى در نهایت فراغ بال به سرکوب اسلام گرایان و جهادى ها در حد وسیع پرداختند.

در درون جریان القاعده انتقادات در خصوص رهبرى فاجعه آمیز بن لادن و کم گرفتن قدرت آمریکا از سوى او مطرح شد. در روزنامه عربى الشرق الاوسط یک مقاله انتقادى از یکى از اعضاى ارشد شوراى القاعده به نام ابو الولید المصرى تحت عنوان «داستان اعراب افغان:از ورود به افغانستان تا تبعید نهایى با طالبان» چاپ شد که بن لادن را به شدت مورد انتقاد قرار داد. در این مقاله المصرى، بن لادن را متهم مى کند که یک ساختار قبیلگى درست کرده و به انتقادات دیگران توجه ندارد. از نظر او بن لادن قدرت آمریکا را دست کم گرفته است. او موضوع شکست آمریکایی ها در بیروت در سال 1983 و در سومالى در سال 1992 را که بن لادن به آنها افتخار مى کند شرمسارى مى خواند و معتقد است آمریکا در تلافى همین شکت ها هم طالبان و هم القاعده را به نحو فجیع سرکوب کرد (الشرق الاوسط، 8 و 9 دسامبر 2005)

از نقدهاى قابل توجه دیگرى که پس از یازده سپتامبر به جریان جهادى به طور کل و جهادى هاى بین المللى به طور خاص مطرح شد نقد جماعت اسلامى مصر است. از اوایل سال 2002 رهبران زندانى جماعت کتاب هایى منتشر کردند که از خود و عقاید خشونت گراى قبل انتقاد کردند. آنها یک گفتمان جدید را براساس مشارکت مسالمت آمیز با دولت و جامعه مطرح کردند. آنها اقرار کردند که جهاد یک تکلیف عینى است که علماى اسلامى صالح باید دستور آن را صادر کنند و نه یک تکلیف شخصى. به عبارت دیگر آنها پذیرفتند که جهاد قوانین و قواعد پیچیده خاص خود را دارد و نباید به سادگى دست به جهاد زد. کرم زهدى، رئیس مجلس مشورتى «جماعت» و ابراهیم عبد اللّه، نظریه پرداز «جماعت»، در مصاحبه با روزنامه الشرق الاوسط اذعان کردند که سازمانشان در خصوص حمله علیه مقامات مصرى دچار اشتباه شده و آنها حق اعلام جهاد نداشته اند (الشرق الاوسط، 15 و 16 ژوئیه 2002)

جریان اصلى اسلام گرایان یعنى اخوان المسلمین و افراد مستقل مذهبى و روحانیون، حملات القاعده به ایالات متحده را براى اسلام و مسلمانان مضر اعلام کردند. اکثر علماى مسلمان جهاد را یک تکلیف جمعى دفاعى تحت شرایط خاص مى دانند و نه یک تکلیف شخصى و تهاجمى علیه غیر نظامیان. شیخ محمد سید الطنطاوى، امام بزرگ دانشگاه الازهر، از نخستین روحانیونى بود که القاعده و ایدئولوژى آن را محکوم کرد. یکى دیگر از علماى مسلمان به نام یوسف القرضاوى با صدور فتوایى در 13 سپتامبر 2001 جهاد را غیر قانونى اعلام کرد و القاعده را محکوم کرد. او معتقد است که کشتار غیرنظامیان در نیویورک را به هیچ نحوى نمى توان توجیه کرد. (www.islam-online.net)

اسلام گرایان مدرن و روشنفکر نیز قاعدتاً حملات القاعده را مورد انتقاد قرار مى دهند؛ طارق البشرى، یک حقوقدان و تاریخ نگار، حمله یازده سپتامبر را انحرافى عجیب از الگوى تاریخى جنبش مقاومت ملى در جهان اسلام مى داند. حملات مزبور از نظر او به نحوى خطرناک منازعه بین اسلام و غرب را گسترش داده است (quoted from Gerges, 2005, p.241) البته نباید از نظر دور داشت که گرچه بسیارى از اسلام گرایان، تروریسم را رد مى کنند اما ایالات متحده را مسوول جنگ  غیر مستقیم علیه مسلمانان مى دانند. آنها معتقدند مسلمانان راهى جز مقاومت علیه تجاوز ندارند. البشرى ایالات متحده را به تجاوز علیه مسلمانان در لسطین افغانستان و عراق متهم مى کند و حتى از مسلمانان مى خواهد که در برابر آمریکا مقاومت کنند. (Ibid)

احمد کمال ابو المجد، یک اسلام گراى لیبرال برجسته، در مقاله انتقادى تحت عنوان «تروریسم، اسلام و آینده نظام بین الملل» به ساختارشکنى القاعده مى پردازد. او معتقد است در اذهان بسیارى از غربى ها، اسلام مترادف تروریسم است و این دین بزرگ به یک «مسئله امنیتى» تقلیل یافته است. او اسلام گرایان خشونت طلب و جهادى را مسوول مسموم کردن اذهان غرب و تشدید خصومت ها علیه مسلمانان مى داند (Ibid., 242) رضوان السید، یک محقق تحصیلکرده الازهر معتقد است جنایتى که در نیویورک و واشنگتن رخ داد یک رسوایى و یک شرم بود و دلالت بر شکست اعراب در اصلاح نظام سیاسى و مذهبى و همچنین دلالت بر شکست اعراب در ساختن روابط سالم و عادى با بقیه دنیا داشت. (Ibid., 243)

بدون شک این اقدامات جهادى هاى سابق و دیگر نیروهاى اسلام گرا در مخالفت با القاعده در کاهش اعتبار و مشروعیت القاعده در بین مسلمانان تأثیر داشته است اما واقعیت نشان مى دهد که خیلى هم نباید نسبت به این وضعیت خوش بین بود. حادثه یازده سپتامبر از نگاهى دیگر به گسترش ایده هاى القاعده در سراسر جهان اسلام و تقویت و تشجیع جهادى ها انجامید. با افول فرماندهى رسمى و ساختار کنترلى القاعده این سازمان به سمت ارتباطات گسترده و شاخه هاى منطقه اى با طراحى عملیاتى کمتر متمرکز رفت.
«القاعده گرایى» پس از 11 سپتامبر

بعد از حمله یازده سپتامبر و به تبع آن حمله آمریکا به افغانستان در سال 2001 اعضاى القاعده پراکنده شدند. برخى از آنها کشته و برخى توسط دولت آمریکا یا دیگر دولت ها در جریان جنگ علیه تروریسم دستگیر شدند. اما آنها که به دام نیفتادند هرکدام به کشورهاى دیگر رفتند و براى خود گروه هایى تشکیل دادند. برخى از آنها از بن لادن خط مى گیرند و برخى فقط او را رهبر نمادین خود مى دانند.  برخى نیز شیوه القاعده و برنامه کارى آن را ادامه مى دهند اما تحت کنترل آن نیستند. در واقع پس از یازده سپتامبر جبهه جهاد جهانى به یک حالت هرج ومرج طلبانه و پر از تنوع و اختلاف روى آورده است. هسته مرکزى شبکه القاعده و تشکیلات آن در اثر اقدامات نظامى، امنیتى و اطلاعاتى از بین رفته یا بهتر است بگوییم تضعیف شده است. اما آنچه بیشتر از هر زمان دیگرى قویتر شده است ایده القاعده است (Burke, 2004, p. 14)

جیسون برک در کتاب خود مراحل تکامل القاعده را به سه مرحله تقسیم کرده که در هر کدام القاعده معناى خاص خود را دارد:مرحله اول از سال 1989 تا 1996 را شامل مى شود و القاعده به معناى «پیشگام» است؛ پیشگام جنبش هاى آزادیخواه و استقلال طلب اسلامى در سراسر جهان. هدف القاعده در این مرحله هدایت جنگ علیه شوروى به سوى خارج از افغانستان و ادامه آن در دیگر سرزمین هایى مثل فلسطین، کشمیر، چچن و غیره بود. همچنین در میدان نبردى دیگر القاعده به هدایت و رهبرى مبارزه در داخل کشورهاى اسلامى علیه رژیم هاى «سکولار» محلى مى پردازد. مرحله دوم که از سال 1996 تا یازده سپتامبر 2001 را شامل مى شود و القاعده به معناى «پایگاه» است. پس از صدور «اعلامیه جهاد» از سوى بن لادن یک پایگاه یا هسته مرکزى و زیرساختار آموزشى براى جنگجویان مسلمان در افغانستان ایجاد شد تا به جهاد بین المللى علیه غربى ها به رهبرى آمریکا و کمک به مسلمانان تحت ستم در سراسر جهان بپردازند. مرحله سوم نیز از یازده سپتامبر به بعد را شامل مى شود و القاعده از این به بعد به معنى «حکم و قاعده» است. یعنى پس از ویرانى پایگاه هاى القاعده در افغانستان در جریان حمله آمریکا به افغانستان، القاعده در سراسر جهان پراکنده شد و ایدئولوژى آن در سطح جهان گسترش یافت. برک اضافه مى کند که اکنون هرکس ایده القاعده را دارد عضو القاعده محسوب مى شود (Ibid., pp. 8-14) القاعده در مرحله تکامل خود پس از یازده سپتامبر به یک سازمان بسیار منعطف با قابلیت دسترسى جهانى تبدیل شده است. هیچ سازمان تروریستى تا بحال به لحاظ پیچیدگى و شکنندگى و دسترسى جهانى مثل القاعده نبوده است. (Kurth Cronin, 2006, p. 33)

از بعد نظرى نمى توان با دیدگاههاى تقلیل گرا و خطى شبکه هاى پیچیده القاعده را توضیح داد. به عبارت دیگر باید دیدگاهى را اتخاذ کنیم که بتواند پیچیدگى ها و ابهامات این شبکه ها را توضیح دهد. برخى در این خصوص«نظریۀ پیچیدگى» (complexity theory) را مطرح کرده اند. مطابق این نظریه تعاملات باعث رفتار جمعى مى شود و براى فهم روابط پیچیده سیستم باید رفتار هرکدام از واحدهاى سیستم را باهم در نظر گرفت. طبق نظریه مزبور با توجه به افزایش ارتباطات و اطلاعات در عصر جهانى شدن در اثر تکنولوژى هاى پیشرفته، متدلوژى تقلیل گرا قادر به تبیین وقایع موجود نیست. دو تن از طرفداران این نظریه به نام هاى ماریون و یول بین معتقدند که سیستم ها و شبکه هاى متکامل با سیستم هاى سلسله مراتبى و هرمى فرق دارند. به نظر آنها شبکه هاى پیچیده سه ویژگى دارند:شکل گیری (emergence)، خودتنظیمى (self-regulation) و انعطاف پذیرى (flexibility) (Marion & Uhl-Bien, 2002, p. 4). شکل گیرى پدیده اى است که مطابق آن کارگزارانى با اهداف مشترک به ایجاد گروه و شبکه اقدام مى کنند. پس شبکه هاى پیچیده پویا به صورت خودجوش به وجود مى آیند و نه از طریق یک مرکز اطلاعاتى مشخص.

به نظر استوارت کافمن خودتنظیمى ویژگى اساسى شبکه هاى مذکور است که از پنج عنصر تشکیل مى شود: سازگارى یا تطابق، هم ارتباطى، پیوند، اجتماع و انعطاف. سازگارى یعنى اینکه این شبکه ها براساس نیازهاى کارگزاران و تأثیرات محیطى دائماً در تحول اند. این کار از طریق مصالحه یا رقابت صورت مى گیرد که همان هم ارتباطى است؛ یعنى هر کارگزار روابط خود با دیگران را یا مى پذیرد، یا رد مى کند و یا تغییر مى دهد. پیوندهاى متقابل کارگزاران هم عنصر مهم این شبکه هاست. این پیوندها مى تواند به سه صورت ضعیف، متوسط و محکم باشد. طبق فرایند اجتماع یا انباشت، کارگزاران یک گروه با کارگزاران گروه دیگر ارتباط برقرار مى کنند. این فرایند اصلا به صورت سلسله مراتبى نیست. برعکس کاملا منعطف و مرکزگریز است. این شبکه ها زنجیره هاى چندگانه اى را براى تحقق اهداف تشکیل مى دهند. عناصر خودتنظیمى باعث مى شود که یک شبکه پیچیده بتواند مثل ویروس عمل کند و به طور خودجوش با پیدا کردن فرصت پخش شود مطابق این نظریه شبکه هاى پیچیده برعکس سازمان هاى سلسله مراتبى در تمام فرایندهاى خود به صورت خودجوش عمل مى کنند و ابداعات  از پایین به بالا صورت مى گیرد نه اینکه از یک مرکز رهبرى مشخص از بالا. موفقیت یک شبکه پیچیده و منعطف به سه عامل بستگى دارد: داشتن موجودیت هاى شخصى چندگانه، داشتن نیاز مشترک براى ایجاد تعامل و ایجاد موازنه بین پیوندهاى ضعیف، متوسط و محکم. هرچه منافع و نیازها گسترده، ضرورى و فورى باشد شبکه بزرگتر و موفق تر خواهد بود. همچنین شبکه هاى مبتنى بر پیوندهاى محکم آسیب پذیرترند. چون وقتى به یک بخش از آن آسیبى برسد کل شبکه آسیب مى بیند. القاعده یک شبکه پیچیده، منعطف و پویاست.

القاعده پس از، از دست دادن پایگاههاى خود در ا فغانستان از طریق روابط بسیار ضعیف و منعطف با جهادى هاى محلى در کشورهاى مختلف جهان به حیات خود ادامه مى دهد. ایده القاعده اکنون در سراسر جهان گسترش یافته است. گروه هاى مختلف جهادى محلى با بهره گیرى از یک ایدئولوژى مشترک به طور مستقل دست به اقدامات تروریستى مى زنند. براى همین برخى براى توضیح القاعده در دوره جدید از عبارات «القاعده جدید» یا «القاعده 2» یا «جنبش القاعده» استفاده مى کنند (Cruickshank & Hage, 2007, p.2)

القاعده روابط راهبردى و تاکتیکى با چندین گروه اسلامى تروریستى و چریکى آسیایى و عربى دارد. این ارتباطات پیچیده به القاعده توانایى دسترسى جهانى و منابع جهانى براى هدف قرار دادن دشمن داده است. (Gunaratna, 2002, p.45) از جمله گروه هاى مرتبط با القاعده مى توان به گروه «جهاد» و «جماعت اسلامى» مصر، «حرکة الانصار»، «البدر»، «حرکة الجهاد»، «جیش المحمد»، «جماعة العلماء»، «حزب المجاهدین» پاکستان، «لشگر طیبه»، «جیش محمد» کشمیر، «حزب اللّه لبنان»، «حماس»، و «جهاد اسلامى» فلسطین، «بیت الامام» اردن، «جنبش اسلامى» ازبکستان، «الجهاد» بنگلادش، «الجهاد» یمن، «گروه اسلامى مسلح الجزایر»، «جماعت اسلامى» لیبى، «جبهه آزادیبخش اسلامى مورو» در فیلیپین، «گروه ابو سیاف» در فلیپین، «الاتحاد» سومالى و «جامعه علماى افغانستان» اشاره کرد. (Yonah & Swetnam, 2001, p. 20)

گوناراتنا معتقد است که القاعده پس از حملات سپتامبر به گونه اى رشد یافته که مى تواند بدون فرماندهى مرکزى به اجراى عملیات بپردازد. گروه هاى محلى و منطقه اى با ارتباط هاى سرى ضعیف اجراى عملیات را به عهده مى گیرند. تجزیه و پخش شدن القاعده به لحاظ کارکردى هم در زیرساخت ها و هم در شبکه ها، امنیت عملیاتى آن را تا حد بالایى تضمین مى کند. شبکه سلولى القاعده در برابر نفوذ دستگاه هاى اطلاعاتى مقاوم است، چون سلسله مراتبى نیست تا نفوذ در داخل آن آسان باشد )11,01. p,2002,antaranauG(. (Guanaratna, 2002, p. 10, 11)

القاعده پس از فروپاشى پایگاه هایش در افغانستان، راهبرد خود را به سمت اتکاء بر گروه ها و سازمان هاى افقى تغییر داده است. برخى براى فهم القاعده آن را به عنوان حلقه هاى چند لایه توصیف کرده اند ؛ حلقه داخلى از هسته مرکزى سازمان القاعده تشکیل شده است که از چند عضو وفادار قسم خورده تشکیل مى شود. حلقه دوم از چندین هزار نیروى جهادى که در اردوگاه هاى تروریستى افغانستان آموزش دیده اند و حلقه هاى بیرونى از مسلمانانى تشکیل شده است که با دیدگاه خاص بن لادن در مورد غرب به عنوان دشمن مشترک اسلام و جهاد با آن موافقت دارند (Bunker, 2006, p. 121)

اینترنت یکى از مهم ترین ابزارى است که براى گسترش عقاید القاعده از سوى نیروهاى جهادى مورد استفاده قرار گرفته است. از طریق اینترنت پیامها، فتواها، هشدارها و آموزش اعضاى آینده در سطح وسیع انتشار مى یابد. جنبش القاعده یا جنبش جهاد جهانى به طور موفق از ابزار جهانى شدن و وسایل ارتباطى و اطلاعاتى براى ارتباط با مخاطبان بسیار شامل اعضاى بالقوه جدید، حامیان فعال، طرفداران منفعل، شاهدان بى طرف، دولت هاى دشمن و قربانیان احتمالى استفاده کرده است (Kurth, 2006, p. 135)

در 5 سال اخیر وبگاه هایى که پیام اسلام گرایان را انتشار داده اند بین 3 تا 20 هزار بوده است (Atran, 2006, p. 135) از جمله این وبگاه ها مى توان به «معالم الجهاد دات کام»، «الندا دات کام»، «الانصار دات کام»، «الفردوس دات کام» و «صوت الجهاد دات کام» اشاره کرد. وبگاه هاى جهادى وابسته  به القاعده داراى بخش هاى مختلف مى باشند؛ به عنوان مثال، بخش «مذهبى» که شامل فتاوى و تفاسیر مختلف از آیات و احادیث راجع به جهاد و شهادت است در بخش مربوط به کیفیت «جهاد» اعضاى بالقوه به پیوستن به مبارزه علیه آمریکا و رژیم هاى فاسد در منطقه تشویق مى شوند. در این بخش تاکتیک ها و تکنیک ها مبازات چریکى و تروریستى از جمله چگونگى ساخت وسائل انفجارى و نحوه استفاده از آنها آموزش داده مى شود. مجموعه هاى گردآورى شده در مورد «شهدا» و آخرین خواسته ها و آمال آنها اغلب به شکل تصویر و یا ویدئو نیز از بخش هاى دیگر در این وبگاه ها مى باشد.

وبگاه هاى جهادى به مسلمانان جوان منزوى این اجازه را مى دهند که در یک شبکه جهانى از مردم همفکر مشارکت و براى مبارزه علیه دشمن مشترک تلاش کنند. جهاد «آنلاین»، تروریست هاى منزوى و پراکنده به لحاظ جغرافیایى را در اجتماعات افراط گرایى فراملى به هم پیوند مى دهد که باهم جنبش جهاد جهانى را به وجود مى آورند.

اقدامات تروریستى القاعده اکنون توسط شبکه هاى «خودسازمان» یافته از دوستان و نزدیکان صورت مى گیرد که براى اجراى حملات دور هم جمع مى شوند و پس از اجراى عملیات ناپدید و پراکنده مى شوند تا به گروه هاى جدید شکل دهند. (Ibid) شبکه القاعده به قول پل پیلار چیزى شبیه به اینترنت است؛ یک پدیده فراملى که در سالهاى اخیر رشد یافته و برخى مردم براى اهداف خود از آن استفاده مى کنند اما هیچ کس بر آن مالکیت ندارد و آن را کنترل نمى کند (Pillar, 2001, p. 55)

و اما عوامل موفقیت القاعده چیست؟ القاعده از هر سه عنصر اساسى که قبلاً ذکر کردیم برخوردار است؛ یعنى اولاً، از گروه هاى خودجوش با منافع مشترک تشکیل شده است. ثانیاً، این گروه ها به صورت ضعیف، متوسط و محکم به هم پیوند دارند. ثالثاً، القاعده از فقدان راه حل هاى جایگزین کارآمد هم سود مى برد. منافع القاعده با عقاید بسیارى از مسلمانان و اعراب مخالف سیاست هاى آمریکا مطابقت دارد. برخى از این عقاید عبارتند از:مخالفت با حضور نظامى آمریکا در عربستان، مخالفت با حمایت آمریکا از رژیم هاى فاسد و سرکوبگر خاورمیانه، مخالفت با سیاست هاى آمریکا در عراق و افغانستان و حمایت از اسرائیل.
محبوبیت بن لادن در سطح جهانى پس از 11 سپتامبر

بن لادن که چهره یک تروریست دیوانه و خطرناک را از او در رسانه هاى غربى به تصویر مى کشند بعد از حملات 11 سپتامبر و تبلیغات علنى از طرف شبکه تلویزیونى الجزیره در کشورهاى عربى و غیرعربى مسلمان، به ویژه در بین گروه هاى افراطى به یک اسطوره یا قهرمان تبدیل شده است. جوانان زیادى در کشورهاى مسلمان با پیراهن هایى که تصویر بن لادن را بر خود دارد در تظاهرات علیه آمریکا شرکت مى کنند. از زمانى که بوش واژه جنگ هاى  صلیبى را درمورد جنگ جدید علیه تروریسم به کار برده است برخى مسلمانان بن لادن را با صلاح الدین ایوبى، چهره بارز جنگ هاى صلیبى، مقایسه مى کنند. او حتى در آمریکاى لاتین هم که احساسات ضد آمریکایى در آنجا قوى است محبوبیت دارد. در آنجا برخى او را چه گواراى جدید مى نامند. تعداد پیروان و طرفداران او در کشورهاى جنوبى و شرقى خلیج فارس بخصوص زادگاه او، عربستان، بیشتر از نقاط دیگر جهان هستند (طلوعى، 1380، ص94)

پس از 11 سپتامبر جوّ کلى حاکم بر جریان اسلام گرایى افراطى با نوعى احترام و تحسین نسبت به بن لادن به عنوان کسى که مى خواهد جلوى آمریکا بایستد همراه بوده است. در مصر و پاکستان تصاویر بن لادن در شکل یک غازى (جنگجوى مقدس) اسلامى توسط جوانان خشمگین در تظاهرات گسترده علیه حملات موشکى آمریکا به افغانستان در سال 2001 حمل مى شد. در قهوه خانه ها و روى ماشین ها از مالزى تا مراکش نیز چنین تصاویرى زیاد به چشم مى خورد. (Burke, 2004, p. 181)

گوناراتنا در مورد افزایش محبوبیت مردمى بن لادن در کشورهاى اسلامى مى گوید:

«اسامه به عنوان سمبل مقاومت در برابر ایالات متحده و قهرمان در جوامع اسلامى از پاکستان تا اندونزى، از نیجریه تا مصر شناخته مى شود. اکنون سخنان بن لادن از طریق نوارهاى ضبط صوت و ویدئویى و لوح هاى فشرده در جوامع اسلامى پخش مى شود. پوسترها و تى شرت هاى داراى تصویر او همه جا قابل رؤیت است. لباس ها و لوازمى که عکسها و حرفهاى بن لادن روى آنها وجود دارد گسترش یافته است. در مالزى و اندونزى تعداد کسانى که فرزندان خود را با نام اسامه نام گذارى مى کنند افزایش یافته است. در نیجریه پس از حملات سپتامبر از هر ده نفر هفت نفر اسم اسامه بر فرزندان خود مى گذارند» (Gunaratna, 2002, p. 52)

بروس ریدل نیز معتقد است عقاید بن لادن اکنون بیش از هر زمان دیگرى طرفداران خود را در سطح جهانى جذب مى کند، به نحوى که شکست آن امروزه دشوارتر از چند سال پیش است. او ادامه مى دهد که «اهداف و استراتژى بن لادن همچنان به قوت خود باقى است. بن لادن معتقد است ایالات متحده آمریکا باید در سطح جهانى مانند شوروى تبدیل به یک قدرت ورشکسته شود و بعد از شکست این دشمن دور، القاعده بر دشمن نزدیک یعنى اسرائیل و رژیم هاى فاسد مصر، اردن، پاکستان و عربستان سعودى تمرکز کند» (Riedel, 2007, pp. 24, 25)

در چنین فضایى هر فردى که افکار تندرو اسلامى داشته باشد مى تواند یک عضو بالقوه القاعده باشد. القاعده در چنین فضایى نیاز به تلاش چندانى براى عضوگیرى و آموزش اعضا ندارد. همه گروه هاى ناراضى اسلامى مى توانند عضو القاعده باشند و ایدئولوژى آن را که در سراسر جهان گسترش یافته فراگیرند و مطابق آن عمل کنند.
مواردى از حملات تروریستى انتحارى نیروهاى جهادى پس از 11 سپتامبر

خشن ترین و وحشتناک ترین شکل تروریسم در جهان امروز از سال 2000 به بعد رخ داده است. از سال 2000 تا 2004 حدود 472 حمله تروریستى در 22 کشور جهان رخ داده که بیش از 7 هزار کشته و ده ها زخمى بر جاى گذاشته است. این حملات اکثرا توسط گروه هاى اسلام گرا تحت عنوان نیروهاى جهادى و به شکل انتحارى بوده است. بروس هافمن، از محققان تروریسم در موسسه تحقیقاتى«رند» (RAND Institute) دریافته که 80 درصد حملات انتحارى از سال 1968 به این طرف پس از حادثه یازده سپتامبر رخ داده است که از هر 35 مورد 31 مورد آن را نیروهاى جهادى اسلامى انجام داده اند (Hoffman, 2005, p. 24) بیشترین این حملات انتحارى در سال 2005 رخ داده است. دلیل آن هم حملات تروریستى در عراق است. در آنجا به تنهایى بیش از یک حمله در روز صورت مى گیرد. (Macdonald, 2005, p. 78)  

عملیات تروریستى پس از یازده سپتامبر، به ویژه در دو سه سال اخیر در عراق، مصر، عربستان، ترکیه، مراکش، اسپانیا و انگلیس نشان مى دهد که گروه هاى محلى شبه مستقل اکنون به طور خودجوش حملاتى را به اسم القاعده انجام مى دهند. در طول سال 2002 بسیارى حملات موفق تروریستى از سوى هواداران القاعده در کشورهاى مختلف روى داد. از اقدامات تروریستى سال 2002 مى توان به انفجار کامیون پر از بمب در یک کنسیه قدیمى یهودى در تونس در ماه مارس که 14 آلمانى، 5 تونسى و یک فرانسوى در آن کشته شدند، بمب گذارى هاى انتحارى ماه مى و ژوئن در کراچى که 26 کشته داد، بمب گذارى بالى در اکتبر که 202 کشته داد و بمب گذارى در مومباسا (کنیا) که 16 کشته داد اشاره کرد. (http://www.infoplease.com)

در فوریه 2003 یک نوار منتسب به بن لادن از شبکه الجزیره پخش شد که خواستار انجام عملیات انتحارى در جاهاى مختلف و از جمله مراکش و عربستان شد. از جمله حملات انتحارى گروه هاى جهادى در سال 2003 مى توان به حمله انتحارى ماه مى در مجتمع مسکونى غربى ها در ریاض (34 کشته)، انفجار در یک مجتمع مسکونى در ریاض در ماه نوامبر (17 کشته)، حمله انتحارى ماه اوت در هتل ماریوت جاکارتا (12 کشته و 150 زخمى)، بغداد (22 کشته) و دو بمب گذارى همزمان در دو کنیسه در استانبول در تاریخ 15 و 20 نوامبر (اولى 25 کشته و دومى 32 کشته)اشاره کرد. (Ibid)

بمب گذارى هاى راه آهن مادرید در تاریخ مارس 2004 مهمترین حمله تروریستى القاعده در اروپا بود که 191 کشته و بیش از 1500 زخمى بر جاى گذاشت. (Ibid) به اعتقاد بازرسان این حمله توسط یک شبکه چند ملیتى از وفاداران القاعده صورت گرفته است (Gerges, 2005, p. 742) این حمله را یازده سپتامبر اروپا مى دانند. از دیگر حملات تروریستى سال 2004 مى توان به حمله تروریستى ماه مى به ادارات شرکت نفت سعودى در الخبار (22 کشته)، اعدام پل جانسون، محقق آمریکایى، در ریاض در ژوئن، بمب گذارى سپتامبر در سفارت استرالیا در جاکارتا(9 کشته)و حمله به کنسولگرى آمریکا در جده در دسامبر(9 کشته) اشاره کرد. (http://www.infoplease.com)

انفجارهاى 7 و 21 ژوئیه سال 2005 در 3 قطار و یک اتوبوس در لندن(52 کشته)، سه بمب گذارى انتحارى در بالى اندونزى در اکتبر(22 کشته)، حمله به سه هتل آمریکایى در امان، پایتخت اردن، (57 کشته)از حملات مهم تروریستى در سال 2005 مى باشد. (Ibid)

برخى مصطفى ستماریام ناصر معروف به ابو مصعب السورى را معمار القاعده جدید مى دانند. (Hage & Cruickshank, 2007)) این جهادگراى اسلامى که اکنون در افغانستان است در سال  2004 کتاب 1600 صفحه اى تحت عنوان «دعوت براى مقاومت اسلامى جهانى» که از اواخر سال مزبور در سایت هاى جهادى به وفور دیده مى شود. سورى در این کتاب توضیح مى دهد که جهاد بین المللى چگونه باید به لحاظ تاکتیکى و استراتژیک مبارزات خود را متحول کند و به پیش ببرد. او معتقد است که جهادگرایان اسلامى باید به سمت استفاده از سلاح هاى کشتار جمعى حرکت کنند تا بتوانند تلفات حملات خود را بالا ببرند. او ادامه مى دهد که جهادگرایان آینده باید «در هر کجاى جهان که مى توانند دست به ترور بزنند و هیچ تمایزى بین مرد، زن و کودک قائل نباشند.» او پیروان خود را به کشتار «مسیحى ها و یهودى ها و رژیم هاى فاسد کشورهاى اسلامى» دعوت مى کند و ضدیت و تنفر بسیار زیادى با مذهب شیعه دارد (quoted from Cruickshand & Hage, 2007, pp. 6,7)

به گفته کرویکشانک، یک مفهوم استراتژیکى جدید براى جهاد ارائه کرد. این مفهوم جدید همان «تروریسم شخصى» است که باید جایگزین تروریسم سلسله مراتبى و هماهنگ شده القاعده مى شد. او در توجیه این مفهوم جدید مى گوید به چند دلیل جهادگرایان باید از این شیوه استفاده کنند: «اولا به خاطر اینکه سازمان هاى سلسله مراتبى نتوانستند به جذب مسلمانان بپردازند. جوانان از پیوستن به آنها هراس دارند. ثانیاً، ما باید به جوانان این فرصت را بدهیم تا از خود ابتکار به خرج دهند و به تنهایى به ایفاى نقش بپردازند. برخى جوانان مى خواهند با اتکا به عقاید خود مستقلانه عمل کنند. ثالثا، رژیم هاى مسیحى، یهودى و رژیم هاى فاسد در کشورهاى اسلامى به مسلمانان جوان [که خواهان پیوستن به القاعده هستند] فشار وارد مى کنند» (quoted from Cruickshank & Hage, 2007, p. 8)

پس از 11 سپتامبر القاعده به نحوى قابل ملاحظه در همین مسیرى که سورى مشخص کرده، متحول شده است. حملات تروریستى در بالى اندونزى، کازابلانکا، استانبول، مادرید و لندن و حملات بى شمار در عراق تحت اشغال توسط شبکه هاى محلى خودجوش که سورى به آنها توصیه کرده است، انجام مى شود.
القاعده در عراق

پس از اقدامات نظامى، امنیتى و اطلاعاتى آمریکا و دیگر کشورها در جریان جنگ علیه تروریسم پس از حملات سپتامبر، توانایى جذب نیرو و بسیج القاعده تا حد زیادى کاهش یافت، اما یک صحنه امیدبخش براى آنها در عراق پس از حمله آمریکا به آن کشور در سال 2003 ایجاد شد. عراق روزنه اى مناسب را براى گسترش فعالیت هاى آنچه نسل دوم القاعده مى دانند و همچنین گسترش ایدئولوژى آن در سراسر جهان اسلام به وجود آورد.

بیانیه ها و اظهارنظرهاى سران القاعده مثل بن لادن، ظواهرى، سیف العدل و زرقاوى جنگ در عراق را یک «فرصت بى نظیر براى جنبش جهاد جهانى» به منظور درگیر کردن و شکست آمریکا و گسترش منازعه به کشورهاى همسایه مثل سوریه، لبنان و صحنه منازعه اسرائیلى- فلسطینى مى دانند. از زمان اشغال عراق، این کشور به مرکز تلاش هاى القاعده براى گسترش ایدئولوژى و جذب نیرو تبدیل شده است. مثلا بن لادن مقاومت و شورش در عراق را به عنوان نبرد محورى در«جنگ جهانى سوم» یاد مى کند که ائتلاف مسیحى -صهیونیستى علیه امت اسلامى شروع کرده است. او در این خصوص مى گوید:

«همه دنیا این جنگ را به تماشا نشسته اند و دو طرف یعنى امت اسلامى و ایالات متحده (و متحدان)در این جنگ حضور دارند. این هم پیروزى و شکوه است و هم بدبختى و تحقیر. امت امروز یک فرصت بسیار نادر براى بیرون آمدن از انقیاد و بردگى غرب و پاره کردن زنجیرهایى که صیلیبى ها آنها را در آن اسیر ساخته اند پیدا کرده است...» (السحاب، 27 مه 2004)

از نظر سران القاعده، جنگ در عراق دومین تحول مهم از یازده سپتامبر به بعد و یک «فرصت تاریخى براى تاسیس حکومت اسلامى» در منطقه است که سال ها منتظر آن بوده اند (همان). قبل از حمله ائتلاف، کمیته اطلاعاتى القاعده تحت عنوان «در سایۀ نیزه ها» به مردم عراق و جهادى هاى خارجى توصیه هاى عملى درخصوص تاکتیک هاى جنگ چریکى که مى توان علیه ارتش ایالات متحده و بریتانیا به کار برد ارائه دادند. دعوت القاعده به کسب تسلیحات پس از سقوط بغداد تشدید شد. وبگاه هاى ادوارى جنبش جهادى تحت عنوان «الندا» در خصوص جنگ هاى چریکى، اطلاعاتى در دسترس قرار مى داد. به عنوان مثال یکى از این بیانیه ها تحت عنوان «جنگ چریکى قوى ترین سلاح مسلمانان براى ادامه نبرد با دشمن صلیبى است» جالب توجه است. در بخشى از آن آمده است که:

آمریکایى ها در ویتنام و شوروى ها در افغانستان با جنگ چریکى شکست خوردند. شیوه اى که استعمار مستقیم و صلیبى را از سرزمین هاى اسلامى به ویژه الجزایر بیرون کرد. شیوه اى که مهاجرت یهودیان به فلسطین را به مهاجرت یهودیان از فلسطین برگرداند... بهترین شیوۀ مؤثر براى ضعیف در برابر قوى جنگ چریکى است (Hoffman, 2004, pp. 425, 426)

حملات شورشى از مى 2003 در عراق شروع شد؛ این حملات شامل حمله به وسایل و ابزار نظامى نیروهاى ائتلاف، نیروهاى امنیتى عراق، تکنوکرات ها، کارگران معمولى و مترجمانى که با نیروهاى ائتلاف همکارى مى کردند مى شد. سپس به تدریج حمله به خارجى ها از مى 2004 به شکل گروگانگیرى و کشتار وحشیانه دیپلمات ها و مقاماتى از اسپانیا، ایتالیا، ژاپن و دیگر کشورها به نحوى شگفت انگیز ادامه یافت. همزمان حمله براى تخریب نیروگاه هاى برق، پالایشگاههاى گاز طبیعى، تأسیسات نفتى و دیگر زیرساخت ها نیز ادامه داشت. همچنین حملات تروریستى علیه مسلمانان شیعه و سنى براى گسترش جنگ فرقه اى به طور روز افزون رخ مى داد.

شواهد نشان مى دهد که ائتلافى از اسلام گرایان خشونت طلب که عمدتا از گروه «انصار الاسلام»، برخى عناصر «جنبش انصار السنه» و گروه «التوحید و الجهاد» زرقاوى مى باشند، یک پایگاه عملیاتى براى القاعده در عراق تحت عنوان«القاعده در سرزمین بین النهرین» به وجود آورده اند. اگرچه این گروه ها داراى موجودیت هاى مستقل هستند اما عملیات هاى مسلحانه مشترک را نیز هماهنگ مى کنند. یک بیانیه از سیف العدل، فرمانده نظامى القاعده، نشان مى دهد که چگونه زرقاوى و نزدیکان او مدت ها قبل از تجاوز ایالات متحده به عراق رفتند تا به انصار الاسلام بپیوندند و آماده جنگ با آمریکا شوند. البته زرقاوى عضو القاعده نبود اما با آن مرتبط بود و ایدئولوژى و برنامۀ مشترک با آنها داشت. العدل معتقد است که فرماندهان القاعده قانع شده بودند که ایالات متحده به عراق حمله مى کند و لذا براى مقاومت در برابر اشغالگران خود را در مناطق سنى نشین عراق مستقر کردند تا از طریق جذب جنگجویان براى تداوم مبارزه علیه آمریکا آماده شوند. اما این امر آسان نبود. چون بین صدام و القاعده رابطه عملیاتى وجود نداشت و العدل این را تایید مى کند و همچنین اینکه پیوند بین صدام و القاعده مى توانست زمینه را براى  تسهیل تجاوز آمریکا به عراق فراهم کند .(الشرق الاوسط، 14 و 15 مه 2005).

زرقاوى در دهه 1990 در زندان هاى اردن تحت شکنجه بود و این نیز در تندروتر شدن او تأثیرى قابل توجه داشت. او به نبرد علیه نیروهاى جهانى کفر و بى عدالتى، به ویژه ایالات متحده و اسرائیل اعتقاد داشت. او دیدگاه هاى متسامح بن لادن در خصوص شیعه و رژیم عربستان را نمى پذیرفت؛ چون شیعیان را کافر مى دانست. جنگ آمریکا علیه عراق و فضاى بى نظمى و هرج ومرج پس از آن رویاهاى زرقاوى را به حقیقت رساند. تعجبى نیست که حتى بن لادن تمایلى به ادغام گروه زرقاوى یعنى «التوحید و الجهاد» در القاعده نداشت. چون زرقاوى خیلى خونریزتر بود و حتى کشتار مسلمانان یعنى شیعیان را توجیه مى کرد. بن لادن با درگیرى داخلى شیعه و سنى مخالف بود. چون باعث تضعیف آنها در برخورد اصلى با ایالات متحده مى شد (Gerges, 2005, pp. 256, 257)

گرچه بن لادن یک سلفى خشونت طلب و داراى دیدگاه هاى ضد شیعى بود اما عراق را یک جبهه محورى در جهاد جانى خود به حساب مى آورد و از مسلمانان عراقى و غیر عراقى، از همه قومیت ها براى مخالفت با نظم طرفدار آمریکا در عراق دعوت مى کرد. او در یکى از بیانیه هاى خود در این خصوص مى گوید:«عراقى هایى که علیه آمریکایى هاى کافر یا دولت خائن علاوى جهاد مى کنند برادران ما و یاران ما هستند حتى اگر فارس، کرد یا ترک باشند. عراقى هایى هم که به این دولت خائن مى پیوندند تا علیه مجاهدینى که علیه اشغال مقاومت مى کنند بجنگند آنها هم خائن و جزء کفارند حتى اگر عرب و از قبایل [اصیل] ربیعه... باشند» (quoted from Blanchard, 2005, p. 7) بر این اساس او حتى همکارى با بعثى هاى سوسیالیست را مجاز مى دانست و مى گفت: «علیرغم اعتقاد ما به کافر بودن سوسیالیست ها مى توان با آنها همکارى کرد» (الجزیره، 11 فوریه 2003)

به هرحال، على رغم این اختلافات تا اواخر سال 2004 زرقاوى و بن لادن منافع مشترک براى خود تعریف کردند. در یک بیانیه اینترنتى در اکتبر 2004 زرقاوى اعلام مى کند که نام گروهش را به «القاعده در سرزمین بین النهرین» تغییر داده و طرفدارى خود را از بن لادن اعلام مى کند و بن لادن را «بهترین رهبر براى ارتش اسلام در برابر کفر و نفاق» مى داند. او در بیانیه متذکر مى شود که با بن لادن ارتباط برقرار کرده و براى ترکیب نیروها علیه دشمنان اسلام توافق کردند. (Gerges, 2005, pp. 257, 258)

دو ماه بعد در 27 دسامبر 2004 در یک نوار ویدئویى که از شبکه الجزیره پخش شد بن لادن، زرقاوى را به عنوان معاون خود مورد تایید قرار داد و آن را امیر القاعده در عراق معرفى کرد. او عملیات هاى شجاعانه زرقاوى علیه آمریکایى ها را مورد تحسین قرار داد و گفت: «زرقاوى و همراهان او براى رضاى خدا مى جنگند و ما خشنودیم که آنها به دستورات خدا و پیامبر او براى اتحاد پاسخ دادند و ما در القاعده به اتحاد آنها با خودمان خوش آمد مى گوییم» (الجزیره، 27 دسامبر 2004).

این اتحاد در واقع یک تصمیم عملگرایانه بود و مشروعیت زرقاوى را افزایش مى داد و آن را از یک فرمانده زمینى صرف در عراق به یک شخصیت مهم در کنار عبد اللّه عزام، بن لادن، ابو حفص و ظواهرى تبدیل مى کرد. این عمل همچنین باعث مى شد که داوطلبان و منابع مالى به سوى او در عراق سرازیر شود. از طرف دیگر عراق براى بن لادن یک جبهه باز در جنگ جهانى علیه ایالات متحده و متحدان محسوب مى شد و زرقاوى نیروهاى جهادى آنجا را رهبرى مى کرد. این یک فرصت طلایى براى او به منظور گسترش برخوردها با ایالات متحده بود. این امر باعث مى شد او طرفداران خود و مسلمانان سراسر جهان را قانع کند که القاعده هنوز زنده است. (Gerges, 2005, pp. 258, 259)

در خصوص راهبرد زرقاوى و طرفداران او مى توان به موارد زیر اشاره کرد:

    ۱. انزواى آمریکا در بین متحدان و حامیان بالقوه خود (بمب گذارى هاى مادرید و لندن به همین منظور طراحى شده است)؛
    ۲. جلوگیرى از همکارى عراقى ها با اشغالگران از طریق حملات انتحارى در مراکز جذب نیروى نظامى و ایستگاه هاى پلیس؛
    ۳. اعمال خشونت و جنگ روانى از طریق گروگانگیرى و اعدام افراد؛
    ۴. جنگ فرقه اى علیه شیعیان براى ایجاد جنگ داخلى.

چند نکته را باید در خصوص بررسى وضعیت القاعده در عراق مورد توجه قرار داد:

اول این که ارزیابى قدرت و وزن القاعده در عراق به خاطر عناصر و عوامل گوناگون موثر در مقاومت عراق بسیار دشوار است. مقاومت در عراق بسیار پیچیده، متنوع، پراکنده و بدون مرکزیت است و طیفى وسیع از دیدگاه هاى مختلف ایدئولوژیک از جمله غیرمذهبى ها (بعثى ها در قالب گروه هایى مثل«جیش المجاهدین»، «بریگاد عمر» و غیره)، اسلام گرایان (مانند گروه هاى سنى و سلفى«جیش انصار السنه»، «انصار الاسلام» و گروه هاى شیعه طرفدار مقتدى صدر (تروریست هاى افراطى خارجى و داخلى القاعده و موجى از مجرمان سازمان یافته و گروه هاى قومى و مذهبى را شامل مى شود. اگرچه یک اجماع وجود دارد که بیش از 90 درصد جنگجویان در عراق، عراقى هستند اما جنگجویان خارجى بنابر گزارش ها نقشى بزرگ تر را نسبت به تعدادشان به خاطر بمب گذارى هاى انتحارى چشمگیر آنها علیه نیروهاى امنیتى عراق، شیعه و کردهاى سنى ایفا مى کنند. درحالى که مقامات عراقى و آمریکایى تخمین مى زنند که تعداد جنگجویان عرب تحت فرمان زرقاوى حدود 1000 نفر است، فواد حسین معتقد است که زرقاوى حد اقل 5 هزار جنگجوى تمام وقت با 20 هزار حامى در عراق دارد. (الشرق الاوسط، 14 و 15 مه 2005)

در مى 2005 شایعات در مورد سرنوشت زرقاوى و سیف العدل فرمانده نظامى القاعده مطرح شد. همچنین مطرح شد که جانشین احتمالى زرقاوى یک پزشک سورى به نام سلیمان خالد درویش خواهد بود که مورد اعتماد اوست و از روزهایى که در افغانستان بودند باهم همکارى مى کردند. اگر بپذیریم که القاعده در عراق یک پایگاه از بومى هاى عراقى در سطح وسیع ایجاد کرده دیگر سرنوشت زرقاوى چندان آن طور که ایالت متحده ادعا مى کند اهمیتى ندارد. چون هرکس مى تواند جانشین او باشد و جنگ را ادامه دهد. یک نکته در همین ارتباط وجود دارد و آن این که گسترش جنگ علیه تروریسم توسط آمریکا به ویژه اشغال عراق بخشى عظیم از جامعه عراق و افکار عمومى اعراب در منطقه را افراطى کرده است و این به طور بالقوه آنها را در دستان القاعده و دیگر گروه هاى جهادى قرار مى دهد. در واقع عراق به یک میدان عضوگیرى براى جهاد ضد آمریکایى تبدیل شده است. (Gerges, 2005, p. 264)

از نظر اعراب، عراق اکنون با فلسطین به عنوان یک زخم باز و تازه برابرى مى کند و  نویسندگان و متفکران مسلمان، اشغال عراق توسط آمریکا را با اشغال فلسطین مقایسه مى کنند. حتى موسسات اسلامى مشخص و روحانیون میانه رو مسلمانان را تحریک مى کنند که به جهاد و مقاومت در برابر اشغال بپردازند. به عنوان مثال الازهر، قدیمى ترین نهاد آموزشى مذهبى در جهان اسلام، از زبان شیخ طنطاوى فتوا داده که همه مسلمانان در جهان باید علیه نیروهاى اشغالگر آمریکایى جهاد کنند. او حکم داده که«تلاش براى توقف اشغال آمریکایى یک تکلیف است»(http://www.islam-online.net)  جالب اینکه او یکى از نخستین علماى مسلمانى بود که القاعده را به ویژه پس از حوادث 11 سپتامبر به شدت محکوم کرد. یک روحانى برجسته دیگر مصرى به نام شیخ یوسف القرضاوى که شدیدا بن لادن و همراهان او را تقبیح کرده است، دولت بوش را به جنگ علیه اسلام متهم مى کند و معتقد است جنگ با ارتش آمریکا یک«جهاد قانونى» و«مرگ به هنگام دفاع از عراق یک نوع شهادت» (Ibid). فلسطین و عراق براى اسلام گرایان و ملى گرایان مذهبى تبدیل به یک فریاد حمایت طلبى شده اند. بن لادن، ظواهرى و زرقاوى خود را به عنوان پیشگامان امت براى اخراج آمریکایى هاى اشغالگر مطرح کرده اند؛ مثل اخراج روسها از افغانستان. زرقاوى به این لحاظ یک سرمایه ماندگار براى بن لادن بود که جهاد جهانى را پس از یک افول مرگبار پس از 11 سپتامبر زنده نگه داشت.

او در 18 مى 2005 کشتن مسلمانان را نیز تحت اصل ضرورت و پیروز شدن جهاد مجاز اعلام کرده، مى گوید:«حقوق اسلامى بیان مى کند که ایمان اسلامى مهم تر از زندگى، شرف و مال انسان است». (MERI Special Dispacch, No. 917, 7 June 2005) او حتى شیعیان را از مسیحیان بدتر مى داند و در 14 سپتامبر 2005 علیه شیعه اعلام جهاد مى دهد. (MERI Special Dispach, No. 987, 16 Septemberr, 2005

در 30 ژانویه 2005 نوار ویدئوئى از ایمن الظواهرى منتشر شد که در آن گفته مى شد ایدئولوژى سیاسى القاعده بر سه اصل بنیادین استوار است و آن را در عراق یا هر جاى دیگر اجرا خواهد کرد. این اصول بنیادین از نظر او با ایدئولوژى هاى اصلاحى غیر مذهبى که از سوى ایالات متحده در قالب دمکراسى مطرح مى شود، تضاد دارد:این سه اصل عبارتند از حاکمیت مبتنى بر قانون خدا یا شریعت اسلامى به جاى قوانین بشرى دولت غیر مذهبى، آزادى سرزمین هاى اسلامى و آزادى بشر براساس اجراى قوانین و مقررات اسلام (Blancchard, 2005, p. 9) بن لادن نیز در بیانیه خود در دسامبر 2004 مسلمانان را تحریک مى کند که با ایجاد دولت دمکراتیک در عراق، افغانستان و فلسطین مخالفت کنند و در برابر جنبش هاى اصلاحى غیر اسلامى در دیگر کشورها و براى سرنگونى رژیم هاى موجود غیر اسلامى مثل پادشاهى سعودى مقاومت کنند. (Ibid)

این نخستین پیروزى مهم براى القاعده محسوب مى شود. چنانکه قبلا گفته شد اکنون القاعده از یک سازمان منفرد تحت رهبرى یک فرد تبدیل به یک ایدئولوژى شده است. به طور خلاصه یک ایده عمیق مبنى بر اینکه غرب متجاوز به دنبال تحقیر، سرکوب، تفرقه و در نهایت سلطه بر جهان اسلام است در بطن خشونت و جهاد موردنظر القاعده نهفته است. دولت عراق به لحاظ سیاسى و اقتصادى یک شکست و به لحاظ امنیتى یک فاجعه را تجربه مى کند. جنگجویان در عراق هر روز خشن تر و بى رحم تر مى شوند. در اکتبر 2005 ارتش ایالات متحده تایید کرد که تلفات نظامى آن در عراق 2015 کشته و 14 زخمى بوده است. تلفات نظامى عراق نیز از زمان تجاوز 6141 نفر کشته بوده است. یک سخنگوى نظامى تلفات غیر نظامى عراق را 30 هزار نفر ذکر مى کند، اما تحلیلگران مستقل رقم 100 هزار به بالا را ذکر مى کنند. مثلا سازمان حقوق بشر عراق رقم 128 هزار را در ژوئیه 2005 ذکر کرده است. (Atwan, 2006, p. 312)

حملات همه جانبه آمریکا علیه پایگاه هاى شورشى در استان هاى الانبار و فلوجه در اوت 2005 فقط تاثیر محدود و موقت داشته است. شورشیان توانایى قابل ملاحظه در فرار از شبکه هاى امنیتى و تشکیل گروه هاى جدید از خود نشان داده اند. مهم نیست نیروهاى ائتلاف چه تعداد از نیروهاى شورشى را مى کشند، اما همیشه با موجى جدید از مردان جوان مشتاق «شهادت» مواجه مى شوند. جنگ دوم خلیج فارس براى ایالات متحده یک جنگ فرسایشى شده که تاکنون 250 میلیارد دلار هزینه دربرداشته و پیش بینى مى شود که این رقم تا چند سال آینده به 700 میلیارد دلار نیز برسد (Ibid, p. 214)

القاعده پتانسیل زیادى در جذب نیروهاى جدید از بین عراقى ها دارد. منابع آگاه معتقدند «نسل تحریم ها» پیوستن به القاعده را آغاز کرده اند (Ibid, p. 206) به گفته روزنامه «یو. اس. اى. تودى» طبق نظرسنجى ها 81 درصد عراقى ها ارتش عراق را به چشم یک متجاوز مى نگرند و نه یک نیروى آزادساز و فقط 13 درصد آنها تجاوز آمریکا به عراق را به لحاظ اخلاقى مجاز مى دانند (Ibid, p. 210) تعداد کمى از مردم عراق معتقدند که زندگى آنها پس از جنگ بهتر شده است. نرخ بیکارى در عراق حدود 50 درصد است. (Ibid)
نتیجه؛ آینده احتمالى القاعده

القاعده امروز خطرناک تر از هر زمان دیگر است. دسترسى آن به سراسر جهان اسلام گسترش یافته است. بن لادن در ارائه القاعده به عنوان سمبل مقاومت اسلامى جهانى موفق بوده است. القاعده آمادگى تهدید امنیت جهانى را در آینده نزدیک دارد ؛ چون در برخى کشورهاى بى ثبات فرصت هایى براى عملیات جدید خواهد یافت. القاعده در پاکستان غربى در منطقه«کووتا» در استان بلوچستان و بطور کلى در مناطق مرزى افغانستان و پاکستان به سازمان دهى مجدد و تاسیس پایگاه پرداخته است. اکنون بار دیگر اتحاد القاعده با طالبان را در افغانستان شاهدیم. همچنین این دولت هاى بى ثبات مى توانند در آینده شامل لبنان و سوریه نیز بشوند. غزه نیز یک کاندیداى دیگر است که از قبل بین فتح و حماس تقسیم شده است. شواهدى مبنى بر اینکه سازوکارى ضعیف القاعده در آنجا در حال شکل گیرى است وجود دارد. یمن نیز مى تواند یک پایگاه احتمالى دیگر باشد. بنگلادش هم در این خصوص یک گزینه دیگر است. دو حزب اصلى این کشور دچار اختلافات شدید هستند و شواهدى مبنى بر افراطى تر شدن گروه هاى بنیادگرا در آن کشور وجود دارد. آفریقا نیز در این زمینه مى تواند فرصت هاى دیگر فراهم کند؛ سومالى در طول دو دهه اخیر در بى ثباتى به سر مى برده است. در نوامبر 2002 سومالى به عنوان یک پایگاه براى حمله به دو توریست اسرائیلى در کنیا مورد استفاده قرار گرفت. در الجزایر نیز  القاعده به دنبال احیاى جنگ هاى داخلى است که در دهه گذشته 100 هزار کشته بر جاى گذاشت. «جنبش اسلامى الجزایر» و گروه سلفى«الدعوه و الجهاد» سال گذشته وفادارى خود را به القاعده اعلام کردند (Ibid, p. 32,33) به گفته برخى محققان از ژانویه 2005 حدود 40 سازمان مختلف در کشورهایى شامل افغانستان، مصر، عراق، لبنان، مراکش، پاکستان، عربستان، سوریه و یمن تشکیل شدند و وفادارى خود را به بن لادن و القاعده و اهداف استراتژیک آن اعلام کردند. (Gartnstein-Ross & Dabruzzi, 2008, p. 92)

ابو حمزه المصرى، جانشین زرقاوى در نوامبر 2006 از بوش به خاطر فرستادن نیرو به عراق تشکر کرد چون این امر به القاعده یک فرصت تاریخى براى درگیرى آمریکا در یک کشور عرب فراهم کرد. امیر ادعایى «دولت اسلامى عراق»، ابو عمد البغدادى، در فوریه 2007 از خبر حمله آمریکا به ایران استقبال کرد؛ چون جنگ بین «صلیبى ها» و «صفوى ها» به نفع القاعده است. (Ibid, pp. 33, 34)

در مورد آینده القاعده در عراق باید گفت که پیش بینى بسیار دشوار است. با توجه به اوضاع فعلى حاکم بر عراق مبنى بر تداوم حملات تروریستى نمى تواند در کوتاه مدت نسبت به پایان یافتن یا کاهش حملات تروریستى القاعده خوش بین بود. تداوم سلطه و سیاست آمریکا مبنى بر عدم کاهش حضور نظامى در عراق نیز بر طرفداران القاعده و به تبع آن ناامنى و بى ثباتى در عراق خواهد افزود. هرچه اشغال عراق ادامه پیدا کند مقاومت سازمان یافته جهانى مانند قارچ مى روید. خروج نیروهاى آمریکایى نیز در صورت عملى شدن تبدیل به یک معما شده است. چون از طرفى خروج نیروها باعث ایجاد خلاءهاى امنیتى مى شود که خود مى تواند باعث بهره بردارى القاعده از آنها شود. ضمن اینکه خروج نیروها به تقویت و تشجیع القاعده و تداوم فعالیت هاى آنها شاید با شدت بیشتر منجر خواهد شد. از طرف دیگر نیز عدم خروج آنها به تشدید احساسات ضد آمریکایى در عراق و منطقه و به تبع آن افزایش حملات تروریستى خواهد انجامید. به هرحال، سیاست هاى دولت آمریکا در مورد حضور نظامى در عراق، توانایى دولت عراق در اجراى وظایف، همکارى دولت هاى همسایه عراق و همچنین تلاش هاى مردم عراق در چگونگى آینده عراق تأثیرگذار خواهد بود.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام