مقالات > جهان از نگاه داعش

جهان از نگاه داعش

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 236

با وجود رشد داعش در شرایط اجتماعی و سیاسی امروز عراق و سوریه، جهان­بینی و ایدئولوژی این گروه تروریستی باید جدی گرفته شود. ایدئولوژی، عامل چسبنده و بسیار موثری است که گروه­های سلفی-جهادی شناخته شده را به عنوان فعالان مذهبی انقلابی یا گروه­های گوناگون جهادی جهان­‌وطنی را به یکدیگر پیوند می­دهد.



جنبش سلفی-جهادی از اتحاد میان سلفی­گری سعودی(یا وهابیت) و اسلام­گرایی انقلابی مصری که به وسیله سید قطب، تئوری­پرداز چیره­دست این تفکر ارائه گردید، شکل گرفت.

با وجود رشد داعش در شرایط اجتماعی و سیاسی امروز عراق و سوریه، جهان­بینی و ایدئولوژی این گروه تروریستی باید جدی گرفته شود. ایدئولوژی، عامل چسبنده و بسیار موثری است که گروه­های سلفی-جهادی شناخته شده را به عنوان فعالان مذهبی انقلابی یا گروه­های گوناگون جهادی جهان­وطنی را به یکدیگر پیوند می­دهد. جنبش سلفی-جهادی از اتحاد میان سلفی­گری سعودی(یا وهابیت) و اسلام­گرایی انقلابی مصری که به وسیله سید قطب، تئوری­پرداز چیره­دست این تفکر ارائه گردید، شکل گرفت. جنگ افغانستان، در واکنش به اشغال این کشور از سوی اتحاد جماهیر شوروی از 1980 به بعد، گروه­های سلفی-جهادی را به صحنه کشاند و پایه­های شکل­گیری القاعده را بنیان گذاشت. از آن زمان به بعد، یک ایدئولوژی پر طراوت و چالاک، زمینه­ی بازسازی و احیای دوباره جنبش سلفی-جهادی را پس از تحمل ضربات سنگین و خرد کننده فراهم کرده است. ایدئولوژی در حال رشد سلفی-جهادی، یک جنبش اجتماعی قدرتمند را با مجموعه­ای از ایده­ها، رهبران نمادین، طرفداران جهانی، شبکه­های استخدام­گر و توانمندساز، نظریه­پردازان و سخنورانی که اعضا را با خوراک ایدئولوژیک و دینی تجهیز می­کنند، شکل داده است. صرف­نظر از آن­چه برای داعش اتفاق افتاده است، که به نوعی بسط و گسترش جنبش سلفی-جهادی جهانی است که سلسله گروه­هایی مانند القاعده را در برمی­گیرد، این ایدئولوژی مسیحایی باقی مانده و به احتمال زیاد، پیروان بیشتری را در جوامع قطبی شده سیاسی و اجتماعی عربی و اسلامی به دست خواهد آورد.

با وجود جنگ داخلی پر هزینه و آشکار میان دو گروه تروریستی داعش و القاعده به ویژه در سوریه، گروه­های سلفی-جهادی به گسترش حوزه­ی نفوذ خود و جذب نیروهای جدید ادامه می­دهند. جنبش سلفی-جهادی که در طول نیمه­ی دوم قرن بیستم، به عنوان یک جنبش حاشیه­ای مطرح بود، اکنون به رقیبی در برابر نفوذ عمومی هر دو جریان اصلی و رادیکال اسلام­گرایان تبدیل شده و یک الگوی جایگزین را ارائه می­دهد. این احساس شعف و پیروزی در سخنان و اعلامیه­های عمومی که به وسیله­ی نظریه­پردازان و مبلغان سلفی-جهادی ارائه می­شود، به وضوح دیده می­شود. آنها با افتخار اعلام می­کنند که جریان تاریخ، مسیر خود را تغییر داده است و گروه­های سلفی-جهادی در آستانه­ی دستیابی به یک موفقیت غیرمنتظره­ی تاریخی هستند.

پژوهشگران، قدرت ایدئولوژی سلفی-جهادی را دست­کم می­گیرند. چالش اصلی، درخشش این ایدئولوژی در حال رشد و درک آن است. اگر چه داعش در امتداد جنبش سلفی-جهادی است، اما ابوبکر البغدادی، رهبر داعش -که خود را در تابستان 2014 خلیفه خواند- و پیروان او، نماینده موج دیگری از نسل پساالقاعده­ایِ جنبش سلفی-جهادی هستند. در حال حاضر عملکرد داعش، همچنین ایدئولوژی و اوضاع امنیتی قلمروی تحت حاکمیت آن، به برخورد شدید هویتی میان مسلمانان سنی و شیعه در خاورمیانه و فراتر از آن منجر شده است. حمله به عراق و اشغال این کشور به رهبری آمریکا در سال 2003 موجب بروز گسیختگی بیشتر در جامعه از پیش متلاشی شده عراق گردید. نابودی نهادهای عراق به وسیله آمریکا، به ویژه از بین بردن ارتش و حزب بعث حاکم، موجب شکل­گیری نبرد شدید قدرت، به ویژه در زمینه­ی فرقه­ای و ایجاد شکاف­های متعدد در جامعه عراق گردید. این گسیختگی رو به رشد، فضای لازم را برای بازیگران غیردولتی و شبه نظامیان شورشی مسلح، از جمله القاعده، برای نفوذ به بدنه­ی شکننده­ی سیاست در عراق پس از سال 2003 فراهم کرد. القاعده و داعش، دارای هویت غلیظ سنی و مجهز به یک ایدئولوژی درونی حتی معتقد به نسل­کشی بر ضد شیعه هستند. تبار سلفی-جهادی داعش، بخشی از انگیزه ایدئولوژیک آن را شکل می­دهد و بخش دیگر طبیعت ایدئولوژیک این گروه تروریستی، هویت سیاسی آن است.

داعش با ارائه ساختاری روشن و شفاف از مجموعه قوانین، اعتقادات و جهان­بینی دقیق و سخت­گیرانه که دربرگیرنده اصول زندگی بر روی کره خاکی و جهان آخرت است، افراد را برای عضویت در یک گروه فناناپذیر آماده می­سازد که این مسأله به ویژه برای افراد در معرض تشویش و نگرانی درونی می­تواند بسیار جذاب باشد. علاوه بر این، پژوهشگران یادآوری می­کنند که عوامل گوناگونی شامل دوگانگی (ارزیابی مطلق خیر در مقابل شر)، اقتدار (یک کتاب مقدس یا یک رهبر) و هزاره­گرایی (اعتقاد به آخرت و بهشت و جهنم به عنوان اراده خداوند) در رشد ایدئولوژی­های بنیادگرا در ادیان ابراهیمی تأثیرگذار هستند.(1)

رشد ایدئولوژی مطلق­گرای داعش می­تواند به عنوان بخشی از یک استراتژی جهت پرورش اعضای بنیادگرای این گروه باشد، ضمن این­که یک چشم­انداز جهان­شمول را نیز طرح­ریزی می­کند. به عنوان نمونه، استفاده گسترده از بمب­گذاران انتحاری از سوی گروه­های سلفی-جهادی همچون داعش، به عنوان یک شیوه جدید در اسلام به جای بازگشت به ریشه­ها مورد اجرا قرار می­گیرد.

به نظر می­رسد در حال حاضر برخی جوامع اسلامی در یک جنگ درونی گرفتار شده­اند که نشأت گرفته از مجموعه­ای از گسیختگی­هایی است که با جریان روشنفکری در این جوامع آغاز شد؛ به گونه­ای که این جنگ به صورت یک جنگ داخلی اسلامی-اسلامی فراتر از هویت اسلامی درآمده است.(2) از دیدگاه فیلسوف مشهور جهان عرب، فتحی المقدسی، امروزه رشد تفکر سلفی-جهادی و تروریسم ارائه شده به وسیله داعش، نه تنها نتیجه فرقه­گرایی خزنده یا بحران دولت مدرن است؛ بلکه همچنین نتیجه­ی یک نوع نیهلیسم در حال رشد است که بیان­گر فروپاشی ارزش­های مترقی و تساهل و تسامح در ادراک مفهوم بشریت است.(3) با این وجود، داعش از لحاظ تبارشناختی و ایدئولوژیکی متعلق به خانواده سلفی-جهادی است، اگر چه بیان­گر مرحله­ی دیگری از تکامل یا حتی یک نوع جهش ایدئولوژیکی است. در بیش از نیم قرن گذشته، جنبش سلفی-جهادی مجموعه­ای از ایده­ها، منابع، نظریه­پردازان، هزاران پیرو و «کشته­شدگانی» که الهام­بخش داوطلبان جدید عضویت در این جنبش هستند و به استمرار این حرکت اعتماد دارند را پرورش داده است. داعش با بازتفسیر مفاهیم قدیمی و ارائه­ی آنها به عنوان دیدگاه­های جدید انقلابی، توانسته است این مجموعه را شکل دهد. این گروه، از شعارهای ایدئولوژیک برای تبیین هویت سیاسی خود استفاده می­کند. در واقع، مذهب برخی زمان­ها عاملی برای حفظ انسجام و همبستگی جناح­ها و دسته­بندی­های متنوع (البته نه وحدت آنها) و منطقی برای خشونت شریرانه و گسترده بوده است. گروه­های سلفی-جهادی با گرایش­های متنوع از جمله داعش، همواره به آیاتی از کتاب مقدس قرآن جهت به تصویر کشیدن جهاد ابتدایی خود به عنوان یک امر مقدس و مبارک استناد می­کنند.

جهان مورد نظر داعش، با ترکیب قواعد و قوانین جامعه عربستان قرن هفتم و اجرای آن در قرن بیست و یکم میلادی، از نظر زمان و مکان متوقف مانده است. ابوبکر البغدادی، رهبر داعش و پیروان او، حرکت خود را با عنوان مبارزه با دجال و هموار کردن مسیر پیروزی نهایی «مهدی» و اسلام معرفی می­کنند. (در زبان عربی، مهدی به معنای «شخص راهنما»، عنصر مرکزی تمام روایات اسلامی مربوط به آخرالزمان، یا یک حاکم موعود معنوی و دنیوی است که انتظار می­رود یک حکومت عادلانه در سرتاسر جهان تأسیس نماید). این تفکر هزاره­گرایی، در قلب ایدئولوژی خلافت داعش و به طور کلی جنبش جهانی جهادی قرار دارد. مشکل، فهم این مسأله نیست که آیا داعش، اسلامی است یا نه؟ - البته اسلامی است، هر چند مسلمانان در سراسر جهان آن را رد می­کنند و از اقدامات این گروه بیزاری می­جویند- بلکه مسأله این است که چگونه این تشکیلات به صورت بسیار چشمگیر، اما گزینشی، از قوانین شرع وام می­گیرد و گذشته را به صورت یک­جا بر زمان حال تحمیل می­کند. ابوبکر البغدادی و شبکه­ی تبلیغاتی او بر تفاسیر اسلامی قرون گذشته چشم فرو بسته و در مقابل به قرائت­های ضعیف، سخت­گیرانه و منسوخ از آموزه­های اسلامی تکیه می­کنند؛ اقدامی که بسیار بحث­برانگیز است و به شدت توسط جامعه اسلامی مورد نکوهش قرار می­گیرد.

هیچ­گونه حمایت عمومی قابل توجهی از داعش، حتی در مناطقی از  عراق و سوریه که تحت کنترل آن است، صورت نمی­گیرد و به ندرت خطیب یا روحانی سرشناسی به تبلیغ خلافت بغدادی می­پردازد. داعش با وجود سر و صدای زیاد و درنده­خویی فزاینده، همچنان به عنوان یک پدیده­ی حاشیه­ای باقی مانده است و از دیدگاه جریان اصلی مسلمانان، بیش از حد غیرقابل تحمل است، اما برای پایگاه اجتماعی آن همانند یک ملودی شیرین، گوش­نواز است. این پایگاه اجتماعی جهت بازسازی نیروی انسانی مورد نیاز داعش و سایر تشکیلات مشابه، با جنگ­جویان حاضر و بمب­گذاران انتحاری همکاری می­کند. سیاست­مداران و ناظرانی که اعلامیه­ی مرگ جنبش جهانی جهادی را نوشتند، از ظرفیت این جنبش برای بازسازی خود شوکه شدند. ایدئولوژی، یک عامل بسیار مهم در این فرایند احیاء و بازسازی است و به اقدامات داعش مشروعیت می­بخشد.

در مناطق تحت سلطه داعش، هیچ فضای تنفسی برای بسیج اجتماعی و راه­اندازی سازمان سیاسی، حتی برای فعالیت­های سلفی-جهادی همفکر وجود ندارد. داعش دارای یک جهان­بینی توتالیتاریستی و هزاره­گرا است که از تکثرگرایی، رقابت­پذیری سیاسی و تنوع اندیشه به شدت دوری می­کند. بغدادی و همدستان او، اندیشه آزاد را جرم دانسته و تکفیر می­کنند. هر مسلمان یا عضو جهادی که تفسیر داعش از اسلام را قبول نداشته باشد، مرتد شناخته شده و سزاوار مرگ است. در همین راستا، هر مسلمان یا عضو جهادی که در مقابل خواست خلافت جدید بایستد، با مجازات تبعید از سرزمین یا مرگ روبرو خواهد شد. در این­جا لازم است به سخنان ابومحمد العدنانی، سخنگوی رسمی داعش پس از استقرار دولت اسلامی اشاره کنیم. عدنانی که نام واقعی او، طاها صبحی فلاحه است، در اطلاعیه­ای خواستار آن شد که همه فرقه­های جهادی در همه جا با خلیفه جدید، یعنی ابوبکر البغدادی بیعت کنند، بنابراین در حال حاضر مشروعیت همه امارت­ها، گروه­ها، دولت­ها و سازمان­ها بی اعتبار و بی ارزش است. به گفته او «اکنون از حلب تا دیاله تسلیم اقتدار و حکومت بغدادی است».(4)

عدنانی این موضوع را شفاف ساخت که تنها یک دولت اسلامی و یک خلافت وجود دارد و هیچ فضایی برای مخالفت وجود ندارد: «در واقع آن دولت اسلامی است، آن خلیفه[خلافت] است. این فرصتی است برای شما که به این تعصب نفرت­انگیز، تفرقه و پراکندگی، به خاطر وضعیتی که هیچ جایگاهی در دین خدا ندارد، پایان دهید. اگر شما دولت اسلامی را قبول نداشته باشید یا با آن بجنگید، نخواهید توانست به آن صدمه بزنید، بلکه به خودتان زیان خواهید رساند».(5) او همچنین هشدار داد که همه مسلمانان باید از امیرمومنان اطاعت کنند و به نیروهای داعش دستور داد که «گردن هر کسی که صفوف را می شکند و تسلیم خواست خلافت جدید نیست را بزنند.»(6)

در جهان­بینی داعش، خلافت نه فقط یک نهاد سیاسی، بلکه یک تعهد مذهبی (واجب کفایی) است؛ ابزاری برای رستگاری و نجات مسلمانانی که به دلیل نقض تعهد نسبت به نهاد خلافت، دچار معصیت شده­اند و از آن زمان به بعد، امت اسلامی طعم «شرافت» و «نصرت» را نچشیده است. پیام تکراری داعش به مسلمانان  این است که آنها باید به بیعت خود با بغدادی، به عنوان خلیفه قانونی، وفادار باشند و پیمان خود را محترم شمرده و یک زندگی کاملاً اسلامی داشته باشند.

سیاست­ها و تاکتیک­ها

با این وجود، پشت این ایده­های خیالی و واهی، سیاست­های هویتی نهفته است و هسته­ی اصلی چارچوب ایدئولوژیک داعش تأکید بر هویت «اسلام سنی» خود و بازتعریف آن از اسلام واقعی است. توصیه­های عدنان ممکن است این توهم را القا کند که تأسیس دولت اسلامی مستلزم گسیختگی واقعی از نظام دولت فعلی است، اما درست مانند حکومت صدام حسین، دولت اسلامی تحت حاکمیت داعش در عراق نیز توسط یک رهبر مستبد اداره می­شود که هیچ گونه دیدگاه مخالفی را تحمل نمی­کند. در حقیقت، فهم داعش از حاکمیت، خارج از تصور مدل استبدادی حکومت که کشورهای عربی برای چندین دهه گرفتار آن هستند، نیست.

داعش از ایدئولوژی مسیحایی خود برای سرکوب هر دو گروه اسلام­گرایان و ملی­گرایان در مناطق تحت سلطه خود استفاده می­کند. علت بقای آن، برگرداندن هر کس به خاستگاه خودش، از جمله سایر گروه­های جهادی رقیب که چشم­انداز مشابهی دارند است. به عنون مثال، عدنانی در یک عمل متقابل شدید، ایمن الظواهری، رهبر القاعده مرکزی و بزرگ­ترین رهبر جهادی در قید حیات را به دلیل حمایت از ابومحمد الجولانی، فرمانده جبهه النصره در مقابل بغدادی، در منازعه بر سر قدرت در سوریه به شدت مورد انتقاد قرار داد. سخنگوی داعش به صراحت به ظواهری یادآوری می­کند که او بایستی عهد بیعت با بغدادی ببندد و به عنوان یکی از سربازان او خدمت کند. از آن­جایی که بغدادی در سال 2010 با ظواهری بیعت کرد، این تعرض به ساحت او، نهایت توهین و تحقیر را نشان می­دهد.(7)

تندروی داعش موجب بروز خسارت زیادی در درون جنبش جهانی جهادی و حتی منجر به شکاف میان داعش و جبهه النصره که در اصل با دستور بغدادی تشکیل شده، گردیده است. علت اصلی شکاف ایجاد شده بین این دو سازمان، این بود که جولانی دستور بغدادی در آوریل 2013 جهت پیوستن جبهه النصره به داعش را رد کرد. بغدادی سرپیچی جولانی را یک اقدام خائنانه پنداشت و از آن زمان به بعد، یک جنگ تمام عیار علیه جبهه النصره و متحدان اسلام­گرا و ملی­گرای سوریه­ای آن به راه انداخته است.

رویارویی درون گروهی جهادی­ها در سوریه، هزاران جنگجوی کارکشته از هر دو طرف را به کام مرگ فرستاده و قساوت­های زیادی از سوی طرفین شامل تجاوز به عنف، گردن زدن و به صلیب کشیدن اتفاق افتاده است. جنگ درون خانواده­ای گروه­های جهادی به اندازه جنگ با بیگانگان وحشیانه است. پیروان دولت اسلامی و اعضای القاعده مرکزی، یکدیگر را تکفیر می­کنند و رهبران مذهبی سخنرانی می­کنند تا نشان دهند که آنها طلایه­دار جهادی واقعی هستند و رقبای آنها مدعیان دروغین و لاف­زن هستند. داعش در سوریه نمی­توانست با النصره یا هر گروه اسلامی دیگری همزیستی کند؛ زیرا این مسأله می­توانست انحصار آن را در تهدید و ارعاب و به همان اندازه طرح جهانی جهادی آن را به چالش بکشد. به علاوه، داعش برای کسب مهارت در دشمن­سازی برای قدرت­های منطقه­ای و جهانی، سیاست­های مرسوم و متعارف را کنار گذاشت و به ایجاد جامعه­ای در امتداد خطوط اسلام قرن هفتم میلادی جامعه عربستان همت گماشت؛ جهان­بینی­ای که گذشته را بر زمان حال تحمیل می­کند. پس جای تعجب نیست که داعش درگیر پاک­سازی فرهنگی و پالایش سرزمین­های اسلامی از تمام جلوه­های کفر و متناقض با اسلام مدنظر خود، از جمله برخی شیوه­های سنی اهل سنت که در تصادم با تفسیر بنیادگرا و نامأنوس آنها از آموزه­های اسلامی قرار دارد، شده است. تفکر پالایش سرزمین­های اسلامی از مظاهر کفر، به گونه­ای بسیار عمیق در میان فعالان مذهبی جهان اسلام ریشه­دار است، اما داعش اولین جنبش اجتماعی است که در راستای عملیاتی نمودن این ایده تلاش می­کند. آنها به عنوان شبه نظامیان دولت اسلامی در عراق و سوریه، اماکن فرهنگی و تاریخی زیادی را با وابسته دانستن آن مکان­ها به آئین بت­پرستی تخریب کردند. مبارزان دولت اسلامی با برگزاری جشن پاک­سازی فرهنگی در صفحات تبلیغاتی جذاب خود، در عمل نشان می­دهند که هدف آنها پالودن سرزمین های اسلامی از مظاهر کفر و احیای خلافت است.

در حالی که تبلیغات داعش برای جهان خارج منزجرکننده است، از سوی طرفداران اجتماعی آن، این تبلیغات حریصانه پیگیری و مورد پذیرش قرار می­گیرد. فیلم­های تولیدشده این گروه در مورد پاک­سازی فرهنگی، نه تنها برای تقویت پیام­رسانی استراتژیک خود از پیروزی­ها و توسعه خود است، بلکه با هدف منحرف ساختن توجهات از شکست­های ایجاد شده در صحنه نبرد صورت می­گیرد.(8)

خلافت اصیل و ناب

از دیدگاه شبه نظامیان داعش، برای تأسیس یک دولت اسلامی معتبر، سرزمین­های اسلامی صرف­نظر از هزینه­های انسانی و تمدنی، باید از ارتداد و مرتدین و بدعت­گذاران پاک شوند. در حقیقت، مبارزان داعش علاقمند به نمایش یک نوع تعصب و خلوص ایدئولوژیک برای به نمایش گذاشتن برتری­شان نسبت به رقبای اسلام­گرای خود همانند جبهه النصره، شاخه­ی رسمی القاعده مرکزی، هستند. به عنوان مثال، داعش در راستای پاک­سازی جامعه سنّی از تأثیرات فرهنگی دیگر، به دنبال ویران کردن ساختار متنوع اجتماعی امروز عراق، متشکل از سنی­ها، شیعیان، کردها، ایزدی­ها و مسیحیان است که از دوره تمدن قدیمی بین­النهرین رشد یافته و پایدار مانده­اند. خشم داعش بیشتر به اقلیت­هایی معطوف شده است که اعضای این گروه به آنها، به دیده کافران بدون برخورداری از حقوق بشر می­نگرند.

یک مورد از جنایات داعش که ایدئولوژی پاک­سازی قومی داعش را نشان می­دهد، مجازات بسیار سخت ایزدی­ها است که داعش آنها را کافر می­داند. ایزدی­ها یک اقلیت کوچک مذهبی هستند که حدود 5/1 درصد از جمعیت 34 میلیونی عراق را شامل می­شوند. داعش پس از تسخیر موصل و شهرهای اطراف آن در تابستان سال 2014 از جمله شهر سنجار در نزدیکی مرز سوریه که ده­ها هزار نفر از ایزدی­ها در آن ساکن بودند، به پاک­سازی نظام­مند فرهنگی در این مناطق پرداخت و در این راستا، صدها هزار نفر از اقلیت­ها را از خانه­های­شان بیرون راند و با تجاوز به دختران و زنان ایزدی از خشونت جنسی به عنوان یک سلاح استفاده کرد. نیروهای داعش، ایزدی­ها را به طور وحشیانه­ای مورد حمله قرار دادند، مردان و پسرانِ در سن مبارزه را کشتند و بر اساس ارقام اعلام شده از سوی سازمان­های حقوق بشر و سازمان ملل متحد، در مجموع 5270 زن و دختر ایزدی را ربوده و به بردگی جنسی مجبور کردند. بر اساس اسناد و مدارک به دست آمده در عملیات نیروهای ویژه آمریکایی در ماه مه 2015 در سوریه که به کشته شدن ابوسیاف، مسئول ارشد مالی داعش منجر گردید، داعش برای رسیدگی به تجارت سکس خود، اداره­ای با عنوان «غنایم جنگی» و یک بوروکراسی دقیق بردگی جنسی، شامل قراردادهای خرید و فروش محضری توسط دادگاه­های اسلامی راه­اندازی کرده است(9) و تجاوز به عنف قاعده­مند، به ابزاری ثابت و قدرتمند برای جذب نیروهای جدید برای داعش و تطمیع و فریب مردان از جوامع اسلامی عمیقا سنّتی و محافظه­کار که روابط جنسی در آنها تابو و دوستی­های عاشقانه به شدت ممنوع است، تبدیل شده است.(10)

بر اساس گزارش «سازمان دیده­بان حقوق بشر» و «سازمان عفو بین­الملل» و گزارش­های تحقیقی رسانه­ها، داعش زندگی صدها زن ایزدی را تباه کرده است.(11) دوناتلا روورا، مشاور ارشد سازمان عفو بین­الملل، ضمن توضیح وضعیت 40 زن ایزدی که توانسته بودند از اسارت داعش فرار کنند و آنچه را که داعش در مورد آنها به عنوان جنایات جنگی مرتکب شده بود، گفت: «زندگی صدها نفر از زنان و دختران ایزدی با وحشت از خشونت و بردگی جنسی در اسارت داعش بر باد رفته است.»(12) زینب بانگورا، فرستاده ویژه سازمان ملل نیز با بررسی خشونت جنسی در جنگ (سوریه و عراق) تأیید کرد که قیمتی که داعش برای خرید زنان تعیین نموده، واقعیت دارد و «دختران همانند بشکه بنزین فروخته می­شوند.» بانگورا بیان می­کند که پسران و دختران یک تا نه سال حدود 165 دلار به فروش می­رسند. قیمت دختران نوجوان، حدود 125 دلار و قیمت زنان بالای 20 سال، مقداری ارزان­تر است. او به خبرگزاری بلومبرگ گفت: «آنها ساز و کار و برنامه مشخصی برای این کار و همچنین دستورالعمل خاصی در مورد چگونگی رفتار با این زنان دارند».(13) بر اساس ایدئولوژی داعش، ایزدی­ها به عنوان مشرکان در نظر گرفته می­شوند و با آنها حتی همچون «اهل کتاب» یعنی مسیحیان و یهودیان که می­توانند با پرداخت مالیاتی تحت عنوان جزیه، گناهان خود را جبران کنند رفتار نمی­شود. در مقابل، داعش ایزدی­ها را کشته یا با زور از خانه­های­شان آواره می­کند و زنان­شان را به بردگی می­گیرد؛ مجازاتی که به گفته آنها توسط کارشناسان از فقه اسلامی برگرفته شده است.

درگیری داعش در تجارت سکس و بردگی دختران و زنان جامعه مذهبی کوچک ایزدی، نه تنها با قدرت و سلطه مردانه (پدرسالارانه)، بلکه همچنین با تعصب ایدئولوژیک هدایت می­شود. بغدادی و شورای حکومتی(کابینه) او با کوشش برای احیای سنت­ها، آداب و رسوم و اعمالی که به ادعای آنها برای بیش از هزار سال در تاریخ اسلام مسکوت مانده بوده­، می­خواهند خود را از رقبای اسلامی­شان متمایز جلوه دهند. آنها به دروغ، پیروی از حضرت محمد(ص) را وظیفه­ای سخت دانسته و ابزاری برای نمایش خلوص مذهبی و اصالت خود ساخته­اند.(14) به عنوان مثال، جزوه تهیه شده به وسیله­ی داعش تحت عنوان «احکام خداوند درباره تملک اسیران و بردگان» با استناد به احادیث گزینشی از پیامبر(ص)، خواستار هر دو رفتار مهربانانه و ظالمانه با اسیران شده است. در این جزوه آمده است که زنان برده نباید از فرزندان خود جدا شوند، اما احکام اجازه می­دهند که رزمندگان این گروه با بردگان زن، رابطه جنسی داشته باشند.(15) داعش آشکارا در نشریه خود با نام دابق و همچنین در ویدئوهای تبلیغاتی خود به اقدامات خویش در به بردگی گرفتن زنان ایزدی افتخار می­کند. داعش اقدامات خود را در مورد بردگی جنسی، در یک زمینه­ی دینی با کنار هم گذاشتن گذشته­های دور و زمان حال و همچنین بیان گزینشی آیاتی از کتاب آسمانی یا سنّت (گفته­ها و اعمال حضرت محمد(ص)) توجیه می­کند. گروه داعش در مقاله­ای با عنوان «احیای برده­داری قبل از روز قیامت» که در اکتبر سال 2014 منتشر شد، استدلال می­کند که زنان ایزدی را «می­توان به بردگی گرفت، بر خلاف زنان مرتد[شیعه] که اکثریت فقها می­گویند، نمی­توانند به بردگی گرفته شوند و فقط می­توان با آنها اتمام حجّت کرد که توبه کنند یا با شمشیر مواجه شوند.... زنان و کودکان ایزدی پس از اسارت، بر اساس قانون شریعت در میان رزمندگان دولت اسلامی که در عملیات سنجار شرکت کرده بودند تقسیم شدند و یک پنجم بردگان نیز به عنوان خمس به مرکز دولت اسلامی فرستاده شدند.»(16)

اوضاع مسیحیان خیلی بهتر نبود. داعش پس از تسخیر موصل و دیگر شهرهای عراق و سوریه دو راه را پیش روی مسیحیان دو کشور گذاشت؛ یا با پرداخت جزیه در پوشش حکومت اسلامی قرار گیرند، یا بدون درنگ خانه­های خود را ترک کنند و از همه دارایی خویش محروم شوند. شواهد اخیر نشان می­دهد که با وجود پرداخت مالیات ویژه (جزیه)، بسیاری از دختران و زنان مسیحی قربانی تجاوز جنسی نظام­مند داعش شده­اند. در پرتو این اولتیماتوم و اتمام حجّت، عملکرد داعش موج دیگری از مهاجرت مسیحیان را به راه انداخته است. این موج مهاجرت، زمانی به صورت جدی آغاز شد که القاعده، سلف داعش در بین­النهرین که به عنوان القاعده عراق شناخته شده است، بین سال­های 2003 تا 2010 یک میلیون مسیحی بازمانده از 5/1 میلیون مسیحی عراقی را مجبور به فرار از کشور نمود. این خطر واقعی وجود دارد که بغدادی بتواند کار ناتمام سلف خود زرقاوی را که در سال 2006 به وسیله آمریکایی­ها کشته شد، را به پایان برساند؛ اقدامی که می­تواند به پاک­سازی عراق از جامعه باستانی آشوری که نزدیک به دو هزار سال در این کشور قدمت دارند، منجر شود.

علاوه بر این، ایدئولوژی مذهبی توتالیتاریستی داعش، آشکارا مسلمانان را هدف قرار داده است. بغدادی و پیروان او که دیدگاه­های شدید تکفیری دارند، تلاش می­کنند خود را از نظر کلامی از سایر گروه­های رادیکال اسلام­گرا متمایز سازند. پیروان آموزه­های تکفیری به دنبال تکفیر اشخاص و گروه­های کافر یا غیرمسلمانان هستند. از دیدگاه داعش، مسلمانان شیعه مرتد هستند و ریختن خون آنها و همچنین خون سنّی­هایی که با دیدگاه آنها مخالفت می­ورزند، مباح است. می­توان استدلال کرد که اقدامات حاکمانی مانند بشار اسد و نوری مالکی، نخست وزیر پیشین عراق، برای محافظت از اقلیت­های منطقه در مقابل داعش کافی نبوده است. این رژیم­های فرقه­ محور، شرایط مساعدی را ایجاد کردند که به گروه­های سلفی-جهادی همچون داعش اجازه داد یک پایگاه حمایت مردمی از میان جمعیت سنّی مذهب ایجاد کنند و بر موج آن سوار شوند. در واقع، داعش سود برنده­ی اصلی سیاست­های تفرقه­افکنانه و مخرب دولت­های مرکزی عراق و سوریه و به طور کلی فروپاشی نهادهای دولتی در سرزمین­های عربی است. از همان ابتدا، بغدادی و پیروانش خود را به عنوان تنها حامیان جوامع محروم و آزرده­ی سنی مذهب در مقابل رژیم­های تحت تسلط شیعه، ابتدا در بغداد و سپس در دمشق معرفی کردند.

همچنان که در ابتدای مباحث اشاره شد، داعش یک جنبش انقلابی خصمانه است که بر جهان عربی-اسلامی تمرکز کرده است، نه تشکیلاتی که دشمن دور، یعنی قدرت­های غربی را هدف قرار داده باشد. اگر چه به تازگی توان بیشتری را به انجام حملات در مقابل دشمن دور شامل روسیه، اروپا، شمال آمریکا و آسیای جنوب شرقی اختصاص داده است. داعش، یک جنبش اندیشه­ای افراطی سنّی است که تفکر نسل­کشی شیعیان را در سر می­پروراند. این جنبش در سال 2012 از خاستگاه اصلی خود در عراق به سوریه گسترش یافت و با جاه­طلبی­های فراوان، در پی گسترش حوزه نفوذ خود به کشورهای همسایه است. بغدادی در سخنان خود در نوامبر 2014 بر این موضوع تأکید کرد که جاه­طلبی­های امپریالیستی او به عراق و سوریه محدود نبوده و شامل لیبی، عربستان سعودی، مصر، یمن، الجزایر، تونس، مراکش و حتی فراتر از آن هم می­شود.(17)

نظریه­پردازان تقویت کننده داعش

داعش با این­که نظریه­پردازان و دانشمندان قابل اعتنایی ندارد، اما مجموعه­ای از ایده­های سلفی-جهادی را گردآوری کرده و به صورت گزینشی هر آنچه را که متناسب با جهان­بینی منحصر به فرد خود باشد، اقتباس می­کند؛ تا آنجا که این تشکیلات، حتی به سرقت آثار نظریه­پردازان افراطی سلفی متهم شده است. به عنوان نمونه، ابومحمد المقدسی، محقق معروف سلفی-جهادی، عصبانیت خود را از پیروان بغدادی به دلیل سرقت نوشته­هایش و انتشار آنها با نام خود بروز داد. بغدادی و حلقه درونی یاران او، برای عقلانی جلوه دادن و توجیه اقدامات خود به سه منبع (مانیفست) سلفی-جهادی تکیه می­کنند.(18)

معروف­ترین منبع، کتاب «مدیریت توحّش» (دیدگاه مترجم: این کتاب که یک راهبرد و دستورالعمل خشک برای جهادی‌ها محسوب می‌شود، در نهایت دقت، خشونت را تئوریزه می‌کند، و علاوه بر داعش،  گروه‌هایی مانند بوکوحرام در نیجریه نیز آن را مورد استفاده قرار می‌دهند) است. این کتاب در فرمت پی.دی.اف با نام مستعار ابوبکر الناجی در اوایل سال 2005 منتشر شد که نقشه راه استراتژیک چگونگی ایجاد یک خلافت اسلامی را ارائه می­داد و به طور چشمگیری، متفاوت از تلاش­های مشابه گروه­های سلفی-جهادی در دهه­های پیشین بود. منبع دوم، کتاب «مقدمه­ای بر فقه جهاد» اثر ابوعبدالله المهاجر است. او در این کتاب، از گروه­های سلفی-جهادی می­خواهد، هر کاری که برای ایجاد یک دولت کاملاً یکپارچه اسلامی لازم است را انجام دهند. منبع سوم، کتاب «ملزومات آماده­سازی (برای جهاد)» اثر سید امام الشریف، معروف به عبدالقادر بن عبدالعزیز یا دکتر فضل است. این کتاب به تشریح معانی کلامی و کاربردی جهاد در اسلام پرداخته و به یک متن محوری در آموزش موضوع جهاد تبدیل شده است. دکتر فضل اعتراف کرد که او کتاب را در سال­های 1987 و 1988 با هدف تهیه­ی کتابچه راهنما برای دوره­های آموزشی گروه­هایی که بعدها به عنوان القاعده شناخته شدند، نوشته است.(19)

با اینکه هویت ناجی همچنان تأیید نشده باقی مانده است، مهاجر و دکتر فضل هر دو از دوستان و همکاران نزدیک ایمن الظواهری بودند. مهاجر یک تبعه مصری است که در افغانستان، در کنار اسامه بن لادن و الظواهری جنگیده است. او پس از فارغ­التحصیلی از دانشگاه اسلامی اسلام­آباد و مدتی تدریس در اردوگاه­های جهادی در کابل، مربی مبارزان در اردوگاه زرقاوی در هرات شد و سپس به عنوان یکی از گزینه­های اصلی تصدی مسئولیت کمیته علمی و پژوهشی القاعده مرکزی در نظر گرفته شد.(20) او پس از سقوط حکومت طالبان در سال 2001 به ایران گریخت و توسط دولت ایران دستگیر شد. در نهایت با آزادی از زندان، پس از انقلاب 25 ژانویه سال 2011 مصر، به آن کشور رفت. دکتر فضل نیز همکار سابق ظواهری بود؛ آن دو اولین بار در اواخر دهه 1950 در قاهره با یکدیگر آشنا شدند؛ جایی که هر دوی آنها دانشجوی دانشکده پزشکی دانشگاه قاهره بودند. در اوایل دهه 1980، آن دو در افغانستان و پاکستان دوباره به هم رسیدند؛ جایی که آنها برای بازسازی جنبش جهاد اسلامی مصر (یک گروه سلفی-جهادی) با هم فعالیت کردند. پس از حادثه 11 سپتامبر سال 2001، مسیر دکتر فضل و ظواهری به دلیل بروز اختلاف میان آن دو بر سر یک دعوای کلی بر روی ایدئولوژی و مسیر آینده جنبش جهادی جهانی از هم جدا شد. دکتر فضل در حالی که محکومیت حبس ابد را در زندانی در مصر سپری می­کند، دیدگاه­های گذشته خود را انکار نموده و خواستار غیرنظامی­سازی و پرهیز از رادیکالیسم در اردوگاه سلفی-جهادی شده است. اما با وجود تجدیدنظرهای بعدی، دکتر فضل در دیدگاه­های خود و انکار عقاید افراطی گذشته، کتاب او به کتاب مقدس بسیاری از گروه­های سلفی-جهادی تبدیل شده است. داستان سرگذشت این سه نظریه­پرداز، تأثیر عمیق و پایدار فکری پیشگامان یا نسل اول سلفی-جهادی را بر این جنبش به عنوان یک کل نشان می­دهد. تفکر سلفی-جهادی به عنوان یک ایدئولوژی پویا از اندیشه­ها و دیدگاه­هایی تغذیه می­کند که می­تواند متناسب با تمایلات و امیال هر موجی، خوراک و انگیزه لازم را برای پیروان جدید فراهم سازد.

سه منبع مهم مورد اشاره، افراطی­ترین تفکرات را در درون جنبش سلفی-جهادی نمایندگی می­کنند و موجب تنزّل ایدئولوژی این جنبش به فقه الدماء(فقه خون) شده­اند. اگر چه بسیاری از تحلیل­گران، بیشتر بر کتاب «مدیریت توحّش» تمرکز می­کنند، اما دو کتاب دیگر، از لحاظ فراهم­سازی انگیزه­های فکری و ایدئولوژیکی لازم و الهام­بخش بودن برای بغدادی و ایدئولوژیست­های طرفدار او با اهمیت هستند. با وجود تفاوت­ها، رگه­های مفهومی مشترکی میان این سه منبع وجود دارد که هدایت نظری اقدامات داعش را بر عهده دارند. اول این­که؛ هر سه کتاب به جنگ تمام­عیار دعوت می­کنند و طرفدار انجام جهاد تهاجمی برای ریختن خون کفار یا دشمنان اسلام هستند؛ بنابراین موجب ایجاد آشفتگی و ترس و وحشت در جامعه می­گردند. در مرکز استدلال آنها، این اعتقاد قرار دارد که گروه­های سلفی-جهادی باید خود را از این توهّم که تأسیس یک دولت اسلامی از طریق ابزارهای تدریجی انتخاباتی یا فرایندهای سیاسی امکان­پذیر است، رها سازند. نویسندگان این کتاب­ها، هم­کیشان اسلام­گرای خود را که مدافع رویکردهای اصلاح­طلبانه هستند، با این استدلال که این غیرممکن است که تحت یک نظام مرتد بتوان نهادهای یک دولت اسلامی را بنیان نهاد، مورد تمسخر قرار می­دهند. دوم این­که، اگر چه این جنگ تمام عیار می­بایست هم «دشمن نزدیک» (حاکمان مسلمان) و هم «دشمن دور» (آمریکا و متحدانش در اروپا) را هدف قرار دهد، اما آنها مبارزه با حاکمان مستبد مسلمان را که به شریعت (قانون قرآن) عمل نمی­کنند در اولویت قرار داده­اند. در نهایت این­که هر سه منبع، برنامه­ریزان و عوامل جنبش سلفی-جهادی را به کشتار مخالفان با معافیت از مجازات و پیروی بدون چون و چرا از اصحاب پیامبر(ص)، که به اعتقاد آنها مخالفان و رقبا را بی رحمانه مجازات می­کردند، فرا می­خوانند. آنان برای اثبات این ادعای خود که خشونت بیش از اندازه جهت دستیابی به نتیجه مطلوب تأثیرگذار است، به نمونه­هایی از تاریخ صدر اسلام استناد می­کنند. بر اساس منطق آنها، شرارت رمز موفقیت و پیروزی است، در حالی که عطوفت و مهربانی عامل شکست و ناکامی است. آنها همچنین استدلال می­کنند که احیای عصر طلایی اسلامی و تأسیس یک دولت اسلامی، استفاده از ابزارهای شرارت و بی رحمی را توجیه­پذیر می­سازد.

جنگ تمام­عیار؛ پیروزی مطلق

اگر چه هر سه دسته نظریه­پردازان سلفی-جهادی از جهاد تهاجمی (ابتدایی) در مقابل جهاد دفاعی حمایت می­کنند، ناجی به صراحت جنگ تمام­عیار را مطرح می­سازد. از دیدگاه ناجی، گروه­های سلفی-جهادی در گذشته فاقد یک طرح استراتژیک بودند و اقدامات عاری از خشونت را بدون هیچ­گونه «استراتژی نظامی» فراگیر یا طرحی جامع انجام می­دادند. او هم­قطاران اسلام­گرای خود را به دلیل هدر دادن وقت گران­بها و تلاش برای «موعظه» به جهاد به جای اقدام عملی به جهاد، به شدت مورد انتقاد قرار می­دهد.(21) ناجی در مقابل، یک طرح گسترده با سه مرحله ارائه می­دهد که در آن، خشونت از نظر کیفی و استراتژیکی تشدید خواهد شد. در مرحله اول، اراده دشمن باید با انجام حملات علیه اهداف استراتژیک و اقتصادی حیاتی مانند تأسیسات نفتی و زیرساخت­های صنعت گردشگری شکسته شود. هنگامی که نیروهای امنیتی دشمن به بسیج منابع جهت حفاظت از این اهداف حساس اقدام می­کنند، دولت تضعیف شده و قدرت آن تحلیل می­رود و شرایط مساعدی برای «هرج و مرج و خراب­کاری» فراهم می­شود. ناجی ادامه می­دهد که گروه­های سلفی-جهادی، آن­گاه با آغاز یک نبرد همه جانبه علیه نیروهای امنیتی پراکنده و تضعیف شده­ی دشمن می­توانند از خلأ امنیتی ایجاد شده نهایت استفاده را ببرند.(22) هنگامی که حاکمان سرنگون می­شوند، مرحله­ی دوم آغاز می­شود (مدیریت توحّش) و در مرحله سوم و نهایی (توانمندسازی) ما شاهد تأسیس دولت اسلامی خواهیم بود. ناجی توضیح می­دهد که این حکومت اسلامی باید توسط یک رهبر واحد، پس از یکپارچه کردن گروه­ها و مناطق پراکنده «توحّش» در یک حکومت خلافت اداره شود.(23) از دیدگاه ناجی، مرحله سوم ترکیبی از روش­های اقناع و اجبار را برای به دست آوردن قلب­ها و ذهن­های مردم و کسب مشروعیت برای حکومت اسلامی و به رسمیت شناختن آن به کار می­گیرد.

اگر چه ناجی به طور مستقیم بر تأثیر سید قطب، نظریه­پرداز برجسته اسلام­گرای انقلابی معاصر، بر دیدگاه­های خود اذعان نمی­کند، اما برخی از واژگان و منابع خود مانند الممتاز (طلایه­دار) و ظلم الجاهلیه (ظلمت جهل درباره هدایت الهی) را از او وام می­گیرد.(24) با این حال، او آشکارا به تأثیرپذیری از ابن تیمیه، عالم و فقیه تأثیرگذار بنیادگرای قرن هفتم هجری قمری، اذعان می­کند. فتواهای ابن تیمیه از محرک­های اصلی گروه­های سلفی-جهادی از جمله داعش به شمار می­رود. ناجی بر اهمیت رسانه و تبلیغات به عنوان یک ابزار ایدئولوژیک، جهت بسیج توده­های مسلمان و سربازگیری از میان آنها برای گروه­های سلفی-جهادی در طول مراحل اول و دوم جنگ بزرگ، و سپس کنترل و آرام کردن آنها در طول مرحله سوم، تحت یک حکومت متمرکز اسلامی تأکید می­کند. تنها دغدغه ناجی در کتاب «مدیریت توحّش»، جهاد با دشمن نزدیک، حاکمان مسلمان مرتد و سکولار است. او اسامی چند کشور از جمله اردن، عربستان سعودی، یمن، شمال آفریقا، نیجریه و پاکستان را به عنوان کشورهای مناسب و بالقوه [برای فریضه جهاد] فهرست می­کند.(25)

دکتر فضل هم در کتاب «ملزومات آماده شدن (برای جهاد)» ادعا می­کند که هر چند فریضه­ی جهاد باید هر دو دشمن دور و نزدیک را هدف قرار دهد، اما گزینه دوم (یعنی جهاد با دشمن نزدیک) باید در اولویت قرار گیرد. از دیدگاه فضل، دشمن نزدیک «حاکمان بی دینی» هستند که «قوانین کفار و دموکراسی آنان» را مورد اجرا قرار می­دهند.(26) او استدلال می­کند که حمله به این حاکمان، که آنها را مرتدین می­نامد، باید مقدم بر دیگر موارد، حتی «جهاد علیه یهودیان» باشد؛ زیرا آنها نزدیک­تر به ما بوده، عقاید اسلامی را انکار کرده و از آن، دست کشیده­اند.(27) او این حاکمان مسلمان را خطرناک­تر از کفار، مسیحیان و یهودیان معرفی می­کند.(28) دکتر فضل نیز همانند ناجی و مهاجر از فتاوای ابن تیمیه برای توجیه جنگ علیه دشمن نزدیک بهره می­برد و ادعا می­کند که جهاد علیه «رهبران مرتد» بر هر مسلمانی که به سن 15 سال رسیده واجب عینی است.(29) او با استناد به فتواهای ابن تیمیه و با الهام از سید قطب، بدون اشاره به نام او، فهرست مرتدین را به «هر کسی که بر اساس قوانین پوزیتویستی (سکولار) حکم می­راند» تعمیم می­دهد.(30) طی این مرحله از جهاد، مسلمانان باید «دشمنی و نفرت خود را نسبت به کافران ابراز کنند» و «اصول کفرآمیز آنها همچون کمونیسم و دموکراسی را انکار نمایند» و «خود را حتی با مهاجرت از سرزمین کفار محفوظ نگه دارند». (31) دکتر فضل حتی استدلال می­کند که هر یک از مسلمانان در وطن خود «حداقل یک بار در سال» باید در جهاد علیه دشمن مشارکت کنند. او با استناد به دیدگاه­های برخی علمای مسلمان اعتقاد دارد که «هیچ­گونه محدودیت زمانی برای این جهاد وجود ندارد».(32) فضل تأکید می­کند که امت اسلامی باید جهاد تهاجمی (ابتدایی) را در اولویت قرار دهند و هر دو عرصه سیاست داخلی و خارجی آنها، از جمله کشاورزی، صنعت، تجارت و مسکن باید در جهت حمایت از این مأموریت مقدس با هم هماهنگ شوند.(33) او به مسلمانان هشدار می­دهد که هر کسی از «جهاد در راه خدا» خودداری کند، «به خدا و رسول او و دین خود خیانت کرده است». (34)

هدف اصلی دیدگاه­های ارائه شده توسط دکتر فضل، فراهم­سازی زمینه­ی «حکومت خداوند» بر روی زمین است؛ و این اتفاق زمانی شکل خواهد گرفت که «مسلمانان دشمنان خود را شکست داده و قوانین اسلام را در سرزمین­های فتح شده اجرا کنند».(35) مفهوم «طلایه­دار» در موفقیت طرح جهادی دکتر فضل، حیاتی است. او در درجه نخست، خواستار «تشکیل یک جماعت اسلامی است که وظیفه­ی آن، به­کارگیری نیروی تازه نفس جهت پیوستن به مأموریت اشاره شده در کتابچه راهنما است.(36) اهمیت کتابچه راهنمای دکتر فضل آن است که توجیه نظری مبارزه با دشمن نزدیک را ارائه می­کند؛ همان مبارزه­ای که داعش آن را نسبت به مقابله با دشمن دور در اولویت قرار داده است.(37)

مهاجر با اولویت دادن به مبارزه با دشمن دور، از گروه­های سلفی جهادی می­خواهد نبرد با کفار را آغاز کنند. او در مقدمه «فقه جهاد» با اجماع فقها در طول قرن­های متمادی مخالفت می­کند و ادعا می­کند که «جنگیدن با کفار و کشتن آنها در وطن خودشان یک ضروروت است، حتی اگر آسیبی برای مسلمانان نداشته باشند»(38) مهاجر بین «شهروندان غیرنظامی» و «رزمندگان» غیرمسلمان فرقی نمی­گذارد؛ چرا که او به صراحت اعتراف می­کند که علت اصلی «کشتن آنها و مصادره اموال­شان» این واقعیت است که «آنها مسلمان نیستند». علاوه بر این، مهاجر به عنوان نویسنده­ای که نام مستعار فقیه الدماء (فقیه خون) را کسب کرده، تعریف «دارالکفر» را به کشورهایی که اکثریت ساکنان آنها مسلمان هستند، اما دولت­های آنها قوانین شرعی یا اسلامی را رعایت نمی­کنند بسط داده است. از دیدگاه او، این کشورها اهداف مشروعی برای حملات گروه­های سلفی-جهادی هستند.(40)

وحشی­گری؛ ابزاری برای رسیدن به یک دستاورد

فارغ از این که نظریه­پردازان جهادی-سلفی، نبرد با دشمن نزدیک را در اولویت قرار می­دهند، آن­گونه که ناجی مطرح می­کند؛ یا بر این موضوع پافشاری می­کنند که باید بر هر دو دشمن دور و نزدیک متمرکز شد، آن­گونه که دکتر فضل و مهاجر (به میزان کمتر) به آن می­پردازند؛ هر سه نویسنده بر روی این موضوع اتفاق­نظر دارند که نظام موجود کفر، صرف­نظر از هزینه­های طبیعی مالی و انسانی که دارد، باید سرنگون شود. در حقیقت، استدلال اصلی این نویسندگان این است که گروه­های سلفی-جهادی باید فروپاشی اجتماعی و نهادی نظام دولت را شتاب بخشیده، آن را فلج کنند و آماده مدیریت این تحولات ناگهانی و مهم باشند. از دیدگاه این نویسندگان، هدف واقعی کشتار و تهدید و ارعاب، کشتن و تروریسم صرف نیست، بلکه یک هدف معنوی بالاتری مدنظر است: پاک­سازی فرهنگی و تحمیل اجرای قوانین الهی بر کفار. به عنوان مثال، ناجی در کتاب «مدیریت توحّش» اشاره می­کند که «بدترین شرایط هرج و مرج در جامعه، بهتر از شرایط ثبات و آرامش تحت حکومت یک نظام مرتد است».(41) او گروه­های سلفی-جهادی را به عنوان آماده­ترین طلایه­داران کشیدن ماشه­ی آخرالزمان یا پایان دادن به ارتداد و جهانی که ما آن را می­شناسیم و یک تولد دوباره دینی معرفی می­کند. ناجی توضیح می­دهد که «ما باید همه مردم را در فریضه جهاد درگیر کنیم؛ حتی اگر همه امت کشته شوند، آنها شهید محسوب خواهند شد». او مرگ میلیون­ها مسلمان را برای یک انگیزه­ی ارزشمند توجیه می­کند.(42)

این نویسندگان از میان شیوه­های مختلف خشونت، گردن زدن و سوزاندن را مقدم می­دانند؛ چرا که از نظر آنها این روش­ها در القای ترس و وحشت در میان مردم و بازداشتن دیگران از مقاومت در برابر آنها تأثیرگذارتر است. آنها اصرار دارند که این روش­های شریرانه، می­توانند برای حمله به اهداف اقتصادی، به ویژه صنعت نفت نیز مورد استفاده قرار گیرند. از دیدگاه آنها در این رویارویی با دشمن، ضمن نیاز به فداکاری و زحمت بسیار، باید از تاکتیک­های ایجاد شوک و ترس و وحشت برای در هم شکستن دشمن استفاده کرد و با استفاده از این ابزار، آنها را «در حالت تدافعی و عدم تعادل نگاه داشت».(43) ناجی از حمله به مردم و زیرساخت­ها برای به وحشت انداختن دشمن و به حداکثر رساندن سطح توحّش حمایت می­کند.(44) مهاجر نیز بر همین اساس از روش­های مخوف مانند سر بریدن، به عنوان تاکتیک مورد علاقه خود حمایت می­کند. او در کتاب «فقه جهاد» یک فصل کامل را به سر بریدن اختصاص می­دهد؛ با این استدلال که این عمل «یک تصویر خونین و جنایت­آمیز را می­سازد و موجب تقویت قلوب مسلمانان و وحشت مرتدین و ایجاد بازدارندگی از حمله آنها می­شود».(45) مهاجر حتی شیوه­های عجیب و غریب مجازات، مانند انتقال سرهای غیرمسلمانان کشته شده در جنگ از کشوری به کشور دیگر، و به نمایش گذاشتن آنها جهت بالا بردن قدرت بازدارندگی نیروهای سلفی-جهادی را ارائه می­دهد.(46) او فصل دیگری از کتاب خود را به بمب­گذاری­های انتحاری اختصاص داده و ادعا می­کند که کشتن، خود از نظر کلامی مشروع است؛ چرا که موجب تقویت دین می­گردد. مهاجر از دستورالعمل­های صادر شده به وسیله ناجی فراتر رفته، به گروه­های سلفی-جهادی توصیه می­کند جهت به دست آوردن سلاح­های کشتار جمعی به عنوان یک «ضرورت» دراین جتگ تمام عیار تلاش کنند.(47) اگرچه او می­گوید که سلاح­های کشتار جمعی تنها باید جهت دفاع در مقابل تهاجم کفار مورد استفاده قرار گیرد، اما استفاده از آن را در موارد دیگر نیز اگر به نفع مسلمانان باشد توجیه­پذیر می­داند.(48)

نوعی هوشیاری، واقع­گرایی و خونسردی در دستورالعمل­های پیشنهادی ناجی، مهاجر و دکتر فضل وجود دارد؛ نگرشی منظم که جنبه تاریک، شیطانی و نحس این پیام­های ایدئولوژیک را می­پوشاند. نقطه عزیمت هر سه­ی آنها دولت اسلامی است که تنها می­تواند بر روی «خون» رشد و نمو کند و بر روی «اسکلت و بقایای انسانی» استوار گردد؛ کل جامعه باید به یک جامعه­ی آماده جنگ، جهت پیشبرد یک جنگ طولانی­مدت که رهبران تاریخی به راه می­اندازند، تبدیل شود. این نویسندگان هشدار می­دهند که اگر چه این رهبران دچار مشکلات اساسی شده و زیان­های شخصی بزرگی متحمل خواهند شد، با این وجود لازم است یک نسل جهانی بسازند؛ یک نسل قرآنی غسل تعمید داده شده با آتش و خون.(49) جنگ آنها یک نبرد وجودی است بین ایمان و کفر، اسلام و ارتداد و تنها جنگ تمام­عیار در برابر دشمنان نزدیک و دور است که مدینه فاضله اسلامی را به ارمغان خواهد آورد.

ایدئولوژی توتالیتر(تمامیت­خواه) مذهبی؛ یک شمشیر دو لبه

جهان از دیدگاه داعش که به وسیله یک جنگ همیشگی در برابر دشمنان واقعی و خیالی معرفی شده است، بسیار شبیه جهان مورد نظر القاعده است. در این دیدگاه، جامعه در حالت بسیج پایدار و آماده­باش دائمی، جنگی برای دفع دشمنانی که در همه جا کمین کرده و در اندیشه­ی توطئه بر علیه دولت اسلامی هستند قرار دارد. با توجه به این جهان­بینی، ثبات و آرامش تنها زمانی قابل دستیابی است که دشمنان یا به انقیاد درآمده و مطیع باشند و یا مجبور به به رسمیت شناختن حکومت مقدس این گروه گردند. این ایدئولوژی تمامیت­خواه و مطلق­گرای مذهبی، یک شمشیر دولبه است؛ در حالی که از یک سو رزمندگان داعش را با پیروان این گروه پیوند می­دهد، از سوی دیگر داعش را نسبت به واقعیت­های پیچیده حکومت­داری در عرصه داخلی و در حوزه روابط بین­الملل کور کرده است.(50)

تعصب ایدئولوژیک این گروه به محاسبه غلط و نامعقول آن و کسب مهارت در هنر دشمن­سازی و قرار دادن کل جهان در مقابل خود منجر شده است. اگر چه داعش تاکنون اقدامات مؤثری را در میدان نبرد انجام داده است، اما محاسبات غلط و کوته­فکری سیاسی و استراتژیک آن در درازمدت نتایج خوبی برای این گروه در بر ندارد. برای داعش هیچ­گونه خطوط تیره و تار و مناطق خاکستری وجود ندارد؛ بلکه آن­چه وجود دارد تنها پیروان و دشمنان هستند: شما یا سوگند وفاداری به بغدادی و ایدئولوژی او می­خورید و یا برچسب دشمن به شما زده می­شود و با احتمال کشته شدن روبرو می­شوید. هیچ حالت بی طرفی بین خیر و شر وجود ندارد؛ انفعال به عنوان ارتداد در نظر گرفته می­شود. این جهان­بینی دوگانه انگار سیاه و سفید، داعش (و به طور کلی گروه­های سلفی-جهادی) را در مقابل بشریت قرار داده است.

در پایان سال 2015 داعش اعلام کرد که حملات مرگبار علیه اهداف خارجی، از جمله جنگنده جت روسی و مراکز شهری در بیروت و پاریس را انجام داده و صدها نفر از شهروندان غیرنظامی را کشته و زخمی کرده است. این عملیات­های گسترده، قدرت های بزرگ، به ویژه فرانسه و روسیه را جهت هماهنگی و دوچندان کردن تلاش­های­شان برای شکست داعش برانگیخته است. بغدادی و حلقه درونی پیروان او، به جای تلاش در راستای تعامل دیپلماتیک که می­توانست شانس ادعای آنها برای یک ایالت مستقل بودن را افزایش دهد، جهان را علیه خود یکپارچه ساخته­اند.

داعش ساختار نظام دولت [مدرن] را نمی­پذیرد و به دنبال ارائه مدل انقلابی جایگزین بر اساس شاخصه­های اسلامی و نه حاکمیت دولتی است. با این حال، اقدام داعش انتحاری و یک نوع خودکشی است. توانمندی­های محدود نظامی داعش با توانمندی قدرت­های منطقه­ای و جهانی درگیر جنگ علیه این گروه، از جمله ارتش­های قدرتمند نظام بین­الملل مانند آمریکایی­ها، روس­ها و اروپایی­ها قابل قیاس نیست. داعش با وجود تعداد زیاد دشمنان و کاهش منابع، بعید است بتواند سلطه­ی خود را بر شهرهای بزرگ (عراق و سوریه) در طول سالیان متعدد حفظ کند. یک سناریوی محتمل­تر این است که با افزایش فشار نظامی بر داعش در آینده نزدیک، رهبران متوسط و ارشد آن ممکن است در مناطق شهری نفوذ کرده، همانند اقدامات القاعده در عراق بین سال­های 2007 تا 2011 دست به اقدامات تروریستی مشابه بزنند. «دولت اسلامی» به ذات اصلی خود؛ یعنی یک سازمان شبه نظامی سلفی-جهادی زیرزمینی تغییر شکل می­دهد. همان­گونه که پیش از این بیان گردید، موفقیت داعش تاکنون در اصل به عواملی مانند توانایی این گروه در بهره­برداری از شکاف­های عمیق اجتماعی در منطقه و شکنندگی ساختارهای دولتی در سوریه و عراق و همچنین تضاد در درون ائتلاف تحت رهبری آمریکا و کمبود نیروهای محلی تأثیرگذار و قوی بستگی داشته است. مهم­تر از آن، ماشین جنگی بغدادی و «دولت» او نیازمند تدارک دوباره مردان در سن جنگ، سلاح، مهمات و پول که از  همه این موارد، کمیاب­تر شده است، می­باشد. اگر چه مسافرت نیروهای تازه نفس خارجی به سوریه جهت پیوستن به داعش همچنان ادامه دارد، هر چند آمار آن کاهش چشمگیری داشته است، اما گزارش­های قابل اعتمادی از مبارزان داعش وجود دارد که از ادامه­ی همکاری با این گروه دلسرد شده و به دنبال جدا شدن از این سازمان هستند. جریان کمک­ها و نیروهای جهادی به سمت سوریه نیز به دلیل همکاری نزدیک آمریکایی­ها و ترک­ها از اواخر سال 2015 با بستن مرز پانصد مایلی ترکیه با سوریه که تا همین اواخر شریان زندگی داعش را تأمین می­کرد قطع شده است.(51) اساساً در آینده پیش رو، این مسئله چالش مهمی برای داعش جهت حفظ ناوگان گسترده و مجهّز خود در محیط منطقه­ای و بین­المللی به شدت متخاصم ایجاد خواهد کرد.

دولت اسلامی بر پایه­های متزلزلی بنیان گذاشته شده است و حماقت و بی­پروایی برنامه­ریزان آن، وضعیت نامناسب آن را تشدید کرده است. بغدادی و حلقه درونی یاران او بدترین دشمنان خودشان هستند. در حالی که قدرت نظامی داعش و شور ایدئولوژیک و عصبیت (همبستگی اجتماعی) آن را نباید دست­کم گرفت، به این مسئله نیز باید توجه داشت که روایت این گروه از خودش به عنوان یک گروه شکست­ناپذیر، مغلوب­نشدنی و در حال گسترش قابل اعتنا نیست و تصور شکست­ناپذیری داعش، یک افسانه است. کردها در عراق و سوریه با پشتیبانی حملات هوایی ائتلاف تحت رهبری آمریکا، بینی بغدادی و همکارانش را به خاک مالیده­اند.

داعش را می­توان از نظر نظامی شکست داد، اگر جوامع محلی به طور قدرتمند و سازمان­یافته ایستادگی کنند. البته این­که آیا این هدف در مناطق سنّی­نشین عراق و سوریه دست­یافتنی است یا نه، موضوع دیگری است. در عین حال، تا زمانی که عوامل و شرایط بسترساز شکل­گیری و خیزش داعش در عراق، سوریه و جاهای دیگر پابرجا هستند، این گروه سرپا خواهد بود. با وجود این که شکنندگی ساختارهای دولتی در عراق و سوریه عامل کلیدی خیزش سریع و خیره کننده داعش بود، رقابت­های منطقه­ای و جهانی موجب بقا و طولانی شدن موجودیت آن شده است و تا زمانی که این شرایط و شکاف­ها استمرار داشته باشند، شکست دادن داعش و بیرون راندن آن از عراق و سوریه دشوار خواهد بود.
مراجع
[1] R. Ysseldyk, M. Kimberly, Matheson, and H. Anisman, “Religiosity as Identity: Toward an Understanding of Religion from a Social Identity Perspective,” Personality and Social Psychology Review 14, no. 1 (2010): 60–71.

[2]Fethi Benslama, La guerre des subjectivities en Islam (Paris: Nouvelles Editions Lignes, 2014).

[3]See the interview of Fathi al Makdisi: “The Modernity Promised by the Nation State Is No Longer Sufficient—There Is a Need for a New Affiliation,” al-Quds al-Arabi, August 22, 2015 [in Arabic],www.alquds.co.uk/?p=391704&;print=1#comments_controls.

[4]See link to an audio message by Abu Mohammed al-Adnani,“Hazizahu Allah” (This is the promise of Allah) June 29, 2014, http://jihadology.net/2014/06/29/al-f ... amic-states-shaykh-abu-muḥammad-al-adnani-al-shami-this-is-the-promise-of-god/.

[5]Ibid.

[6]Ibid.

[7]See link to a voice recording by Abu Mohammed al-Adnani,“Apologies, Leader of al-Qaeda,” declaring the revocation of the pledge of allegiance to Al Qaeda and calling on it to reject the pledge of allegiance by Joulani:www.youtube.com/watch?v=CAB(posted on September 17, 2014).

[8]Anne Barnard and Hwaida Saad, “ISIS Fighters Seize Control of Syrian City of Palmyra, and Ancient Ruins,” New York Times, May 20, 2015. See also Anne Barnard, “ISIS Conquest of Palmyra Expands Militants’ Hold on Syria,” New York Times, May 21, 2015.

[9] Jonathan Landay, Warren Strobel, and Phil Stewart, “Exclusive: Seized documents reveal Islamic State’s Department of `War Spoils`,” Reuters, December 28, 2015]

[10]Rukmini Callimachi, “ISIS Enshrines a Theology of Rape,” New York Times, August 13, 2015; see also Judit Neurink, “The ISIS Leader Abu Bakr al-Baghdadi Viewed Women Held Captive at a Syrian House as His Private Property, and Raped a Number of Them, Including the US Hostage Kayla Mueller,” Independent, August 14, 2015.

[11]Amnesty International, Escape from Hell: Torture and Sexual Slavery in Islamic State Captivity in Iraq(London: Amnesty International, 2014),www.amnesty.org.uk/sites/defau ... y_in_iraq_-_english_2.pdf; Rothna Begum and Samer Muscati, “Interview: These Yezidi Girls Escaped ISIS. Now What?,” Human Rights Watch, April 15, 2015; Samer Muscati, “Raped by ISIS and Trying to Face the Future,” Human Rights Watch, April 14, 2015.

[12]Amnesty International, Escape from Hell.

[13] The “price list” was first leaked by activists based in ISIS-controlled areas of Syria in November 2014, but it was unable to be verified and its authenticity was initially brought into question. Cormac Fitzgerald, “ISIS Executes 19 Female Prisoners for Refusing to Practice ‘Sexual Jihad’—Kurdish Official,” Irish Independent, August 6, 2015.

[14]Fiker Center for Studies, “The Islamic State Organization: Drivers and Ideology” [in Arabic],www.fikercenter.com/, summarized in AlSouria.net, July 18 and 22, 2015.

[15] Jonathan Landay, Warren Strobel, and Phil Stewart, “Exclusive: Seized documents reveal Islamic State’s Department of `War Spoils`,” Reuters, December 28, 2015].

[16]ISIS, “The Revival of Slavery before the Hour,”Dabiq, no. 4, October 2014.

[17]For Baghdadi’s audio statement in November 2014, seehttps://pietervanostaeyen.wordpress.co ... isbelievers-despise-such/.

[18]Abu Bakr al-Najji, Idaraat al-Tawahush: Akhtar MarhalaaSatamur Beha al-Umma [Management of savagery: The most critical stage through which the Islamic nation will pass] (n.p.: Markaz al-DerasaatwalBuhuth al-Islamiyaa, n.d.), https://pietervanostaeyen.files.wordpr ... hush_-_abu_bakr_naji.pdf; Abu Abdullah al-Muhajjer, Masael fi Fiqh al-Jihad [An introduction to the jurisprudence of jihad], https://archive.org/details/msael-mn; and Abdel-Qade Ibn Abdel-Aziz [Dr. Fadl], Al-’Umda fi I’dad al-’Udda[The essentials of making ready (for jihad)],www.m5zn.com/newuploads/2015/02/18/pdf/4f2fb076fd7d595.pdf.

[19]Abdel-Aziz, The Essentials of Making Ready, 5.

[20]Ibid. Moatez al-Khatib, “Daesh’s Intellectual Origins: From Jurisprudence to Reality,” January 2015, http://studies.aljazeera.net/en/dossi ... /2014123981882756.htm#a20.

[21]Najji, Management of Savagery, 83.

[22]Ibid., 20.

[23]Ibid., 50.

[24]Ibid., 75, 77.

[25]Ibid., 15.

[26]Abdel-Aziz, The Essentials of Making Ready, 340.

[27]Ibid., 342.

[28]Ibid., 313.

[29]Ibid., 30, 344. Fard Ayn (an individual duty) is an act that is obligatory for Muslims individually. Each will be rewarded for performing it, or punished for failing to perform it. The five daily prayers, for which Muslims are individually responsible, is one example of this duty.

[30]Ibid., 315.

[31]Ibid., 293–295.

[32]Ibid., 303.

[33]Ibid., 304.

[34]Ibid., 345.

[35]Ibid., 30.

[36]Ibid., 5.

[37]Fawaz Gerges, The Far Enemy: Why Jihad Went Global, 2nd ed. (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2010), 14.

[38]Muhajjer, An Introduction to the Jurisprudence of Jihad,25.

[39]Ibid., 32.

[40]Ibid., 18.

[41]See Najji, Management of Savagery, 4.

[42]Ibid., 76.

[43]Ibid., 32.

[44] Ibid.

[45]Muhajjer, An Introduction to the Jurisprudence of Jihad, 270, 288.

[46]Ibid., 282.

[47]Ibid., 187–188.

[48]Ibid., 469.

[49]Najji, Management of Savagery, 76–79.

[50] Shiv Malik, “The Isis papers: Leaked documents show how Isis building its state,” Guardian, December 7, 2015.

[51] Martin Williams, “Dozens of Fighters Are Defecting from the Islamic State. Here’s Why,” Washington Post, September 21, 2015; Schmitt and Sengupta, “Thousands Enter Syria.” See also J. Diamond, “Congressional Report: U.S. Has ‘Failed’ to Stop Flow of Foreign Fighters to ISIS,” CNN.com, September 30, 2015, http://edition.cnn.com/2015/09/29/pol ... -force-report/index.html; Erin Cunningham, “The Flow of Jihadists into Syria Dries Up as Turkey Cracks Down on the Border,” Washington Post, August 1, 2015; David Brunnstrom, “U.S., Turkey Working to Finish Shutting Northern Syria Border: Kerry,” Reuters, November 17, 2015.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش