مقالات > ظهور و افول القاعده در عراق

ظهور و افول القاعده در عراق

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 148

القاعده عراق را می‌توان اصلی‌ترین بازیگر غیردولتی در عراق پس از حمله آمریکا به این کشور محسوب‌ کرد.این گروه به عنوان چالش برانگیزترین گروه مخالف روند سیاسی عراق با رویکردی مسلحانه و خشونت‌آمیز بعد از حمله آمریکا در این کشور ظهور کرد.



نويسنده : علی اکبر اسدی

مقدمه

با حمله آمریکا به عراق د رسال 2003،  این کشور به عرصه مناسبی برای حضور و فعالیت القاعده تبدیل شد.ظهور و حضور القاعده در عراق با توجه به فروپاشی رژیم‌ صدام و خلأ قدرت ناشی از شرایط دوره‌گذار سیاسی و امنیتی و مهیا شدن برخی شرایط و مؤلفه‌های محلی از جمله همکاری‌ گروه‌های سنّی آغاز شد.فعالیت القاعده در عراق از عمده‌ترین عوامل ناامنی و بی‌ثباتی‌ در عراق بود و پیشرفت روند سیاسی و امنیت‌سازی در این کشور را مانع شد.اما به‌ تدریج با وقوع تحولاتی در عراق، حضور و فعالیت القاعده در این کشور تضعیف شد و تأثیرگذاری آن بر عرصه‌های سیاسی و امنیتی به شدت کاهش یافت.

هدف نوشتار حاضر بررسی زمینه‌ها و مؤلفه‌های ظهور و افول القاعده در عراق است‌ و به این مسئله اساسی می‌پردازد که عوامل و مؤلفه‌های اصلی ظهر و افول و تضعیف‌ القاعده در عراق کدام‌اند؟در پاسخ به این‌ پرسش، این فرضیه مطرح می‌شود که تشدید شکاف‌ها و منازعات داخلی بین گروه‌های‌ عراقی مهم‌ترین عامل ظهور و واکنش‌ گروه‌های سنّی و تغییر اتحاد با القاعده‌ اصلی‌ترین عامل افول و تضعیف القاعده درعراق بوده است.براین‌اساس پژوهش حاضر در سه بخش شامل زمینه‌ها و عوامل‌ شکل‌گیری و ظهور القاعده در عراق؛اهداف،  استراتژی و روند عملکرد القاعدهت در عراق؛و عوامل تضعیف و افول القاعده سازماندهی‌ می‌شود.

 

1-شکل‌گیری و ظهور القاعده‌ در عراق

به رغم برخی استدلال‌ها به ویژه از سوی دولت پیشین آمریکا مبنی بر حضور پر رنگ القاعده در عراق در دوره صدام و پیوندهای آن با رژیم بعث، شواهد کافی در این خصوص وجود ندارد. (BBCNews, 2003) ازاین‌رو به نظر می‌رسد طرح این‌ گوه استدلال‌ها بیشتر در جهت فراهم‌ ساختن تویهاتی برای حمله به عراق بود. هرچند در طول دهه 1990 فعالیت سلفی‌ها در عراق رشد قابل توجهی داشت، اما قبل از سال 2003 به جز گروه انصار الاسلام هیچ‌ گروه سلفی-جهادی مهمی در این کشور وجود نداشت.بعد از حمله آمریکا به عراق‌ بود که گروه‌های سلفی-جهادی مختلف و به ویژه القاعده عراق به عنوان گروه‌های‌ شورشی مخالف روند سیاسی جدید و حضور آمریکا ظهور کردند و به بازیگری عمده در عرصه عراق تبدیل شدند.

عراق از منظر جامعه‌شناسی سیاسی،  کشوری با شکاف‌های قومی-فرقه‌ای متعدد است و تشدید این شکاف‌ها و منازعات بین‌ گروه‌های عراقی به ویژه در شرایطی که دولت‌ مرکزی قدرتمندی حاکم نباشد، شرایط حضور و نقش‌آفرینی بازیگران خارجی در امور داخلی این کشور را مهیا می‌کند.در دهه 1990 تضعیف شدن رژیم زمینه مناسبی را برای نقش‌آفرینی‌های آمریکا به ویژه با ایجاد مناطق ممنوعه پروازی و در نهایت ایجاد منطقه خودمختار کردی در شمال عراق‌ فراهم ساخت.اما بعد از فروپاشی رژیم بعث‌ با آغاز ناخرسندی و مخالفت گروه‌های سنی‌ با روند سیاسی جدید در شرایط فقدان دولت‌ مقتدر مرکزی، با تشدید شکاف‌ها و منازعات‌ داخلی عراق، زمینه مساعدی برای حضور و نقش‌آفرینی بازیگران جدید از جمله القاعده‌ عراق به وجود آمد.

حمله آمریکا به عراق و فروپاشی رژیم‌ صدام باعث بسیج سنی‌های مخالف شرایط جدید از جمله بعثی‌ها و سلفی‌ها و هجوم‌ جهادی‌های خارجی به این کشور و سازماندهی آنها در قالب گروه‌های شورشی‌ مختلف از جمله القاعده عراق شد.اما القاعده‌ تنها یکی از گروه‌های شورشی عمده بود وگروه‌های متعدد دیگری نیز در کنار آن ظهور یافتند.از جمله این گروه‌ها می‌توان به ارتش‌ مجاهدین عراق، ارتش اسلامی عراق، ارتش‌ انصار السنه، گردان‌های انقلاب 1920 و جبهه اسلامی مقاومت عراق اشاره کرد. (Cordesman,2007)

هرچند حضور نیروهای آمریکایی در عراق فرصت و انگیزه‌ای عمده برای وارد شدن ستیزه‌جویان خارجی به این کشور،  سازماندهی القاعده، عضوگیری و انجام‌ عملیات خشونت‌آمیز علیه نیروهای آمریکایی،  مردم و نیروهای امنیتی دولت جدید عراق‌ ایجاد کرد، اما عامل مهم‌تر و اصلی را می‌توان‌ محیط درونی عراق پس از صدام از جمله‌ فروپاشی ساختارهای سیاسی و نظامی- امنیتی سابق و شکل‌گیری ساختار جدیدی‌ از قدرت برشمرد.تضعیف جایگاه سنی‌ها در ارکان قدرت و مخالفت آنها با روند سیاسی‌ جدید تشدید شکاف بین سنی‌ها با دیگر گروه‌های عراقی را باعث شد که فرصت و زمینه مناسبی را برای نقش‌آفرینی القاعده‌ عراق ایجاد نمود.

مخالف و واکنش سنی‌ها در قبال‌ شرایط جدید به صورت طبیعی آنها را با القاعده در راستای هدف و استراتژی مشابهی‌ قرار داد و عضوگیری القاعده از میان‌ سنی‌های عراق را تسهیل نمود.اما علاوه بر این عوامل اقتصادی نیز در پیوستن سنی‌ها به گروه‌های شورشی از جمله القاعده نقش‌ داشت.بخش عمده سنی‌های عراق در دوره‌ بعث با حضور در ساختارهای سیاسی،  اقتصادی و نظامی-امنیتی از منافع‌ اقتصادی قابل توجهی بهره‌مند بودند، اما فروپاشی ساختارهای بعثی و بیکاری عمده‌ نیروهای سنی، بخشی از آنها را برای کسب‌ عواید مادی به سوی گروه‌های شورشی و القاعده سوق داد.

شکل‌گیری و سازماندهی القاعده عراق‌ توسط ابو مصعب زرقاوی رهبر اردنی الاصل‌ این گروه صورت گرفت که در ژوئن 2006 توسط نیروهای آمریکایی کشته شد.زرقاوی‌ بعد از آزادی از زندان در اردن در سال 1999 رهبری بخشی از داوطلبان جهادی در افغانستان را بر عهده داشت، اما در سال‌ 2001 از این کشور به شمال عراق فرار کرد و در آنجا به گروه انصار الاسلام پیوست.زرقاوی‌ در سال 2004 تشکیل القاعده را اعلام کرد و وفاداری خود به رهبری شبکه جهانی القاعده‌ را بیان داشت. (Bruno,2007)

درخصوص نوع ارتباط القاعده عراق با شبکه جهانی القاعده دیدگاه‌های متفاوتی‌ وجود دارد.برخی بر این باورند که این ارتباطبه دلیل حضور زرقاوی ر افغانستان و سپس‌ وارد شدن به عراق و تشکیل دادن القاعده از ابتدا وجود داشته است.اما دیدگاه دیگر معتقد است که این ارتباط تنها از سال‌ 2004 و از زمان اعلام وفاداری زرقاوی به‌ رهبری شبکه القاعده ایجاد شده است.با این‌ حال اختلافات عمده‌ای نیز بین رهبری شبکه‌ القاعده و زرقاوی درخصوص نحوه عملکرد در عراق وجود داشته است.برخی نظرات حاکی‌ از ایدئولوژی و راهبردهای کلی رهبران شبکه‌ القاعده و محلی عمل کردن و گروه‌های القاعده‌ در مناطق مختلف جهان براساس شرایطی‌ محلی است، ولی درخصوص القاعده عراق به‌ نظر می‌رسد که روابطی بین این گروه به‌ رهبران اصلی شبکه القاعده جدا از زمان و میزان این رابطه وجود دارد.

حضور نیروهای آمریکایی و فراهم بودن‌ محیط داخلی عراق باعث ورود جنگجویان‌ خارجی به عراق در چارچوب القاعده عراق و اقدامات تروریستی از سوی آنها شد. درخصوص حضور جنگجویان خارجی در گروه‌های شورشی عراق و به ویژه القاعده‌ عراق شک و تردیدی وجود ندارد.اما در مورد تعداد این جنگجویان و ملیت آنها اختلاف‌نظرهایی وجود دارد.به گفته مقامات‌ نظامی آمریکا 80 تا 90 درصد بمب‌گذاری‌های انتحاری در عراق توسط القاعده صورت می‌گیرد که بسیاری از آنها از سوی جنگجویان خارجی است.این‌ جنجگویان اغلب از کشورهای عربی سنی‌ منطقهمانند عربستان، اردن، سوریه، الجزایر و سایر کشورها وارد عراق می‌شوند که حضور جنگجویان سعودی مشهودتر به نظر می‌رسد. (Bruno,2007)

شکل‌گیری القاعده عراق در نواحی و استان‌های سنی‌نشین عراق از سال 2003 به‌ اشغال این کشور توسط آمریکا و همچنین‌ شکل‌گیری دولتی تحت کنترل اکثریت‌ شیعی و کرد مربوط بود.جهت‌گیری و مبارزات القاعده علیه نیروهای آمریکایی و دولت عراق و گرایش‌های ضد شیعی آنان به‌ دلیل ایدئولوژی سلفی و وهابی، به صورت‌ طبیعی آنها را در کنار گروه‌های سنی قرار داد که از حاکمیت دولت جدید و اقدامات‌ آمریکا در عراق ناخشنود بودند.همدردی‌ گروه‌ها و جمعیت سنی نواحی مرکزی عراق‌ با القاعده باعث میزبانی و همکاری با نیروهای‌ القاعده از سوی سنی‌ها شد.

همکاری سنی‌های عراق با القاعده به‌ ایجاد نیرویی قوی علیه نیروهای آمریکایی و دولت مرکزی عراق منجر شد.القاعده عراق از برخی نیروهای بومی و جنگجویان خارجی‌تشکیل شده و در کنار سایر گروه‌های‌ شورشی سنی از جمله ارتش مجاهدین عراق،  ارتش اسلامی عراق، گردان‌های انقلاب‌ 1920 و جبهه اسلامی مقاومت عراق به نبرد علیه نیروهای آمریکای و عراقی پرداختند. پیوند و روابط نزدیک القاعده با سایر گروه‌های شورشی سنی و همچنین مردم‌ بومی نواحی سنی‌نشین، ورود نیروهای‌ آمریکایی و عراقی به این مناطق را با چالش‌ها و مشکلات جدی مواجه ساخت.این‌ مسئله باعث ایجاد نوعی خلأ امنیتی در مناطق سنی‌نشین شد که به تقویت القاعده‌ عراق منجر گشت.

ظهور، تقویت و نقش‌آفرینی القاعده در عراق به ویژه از استان الانبار آغاز شد، هرچند این گروه در دیاله، کرکوک، صلاح الدین، نینوا و نواحی بابل و واسط نیز فعالیت داشت. تثبیت حضور القاعده در الانبار براساس اتحاد اولیه قبایل الانبار و جهادی‌های خارجی‌ شکل گرفت که دارای منافع مشترکی از جمله‌ اخراج نیروهای آمریکایی و متحدین آن از عراق، توقف روند سیاسی جدید و براندازی‌ حاکمیت نوین بودند.براین‌اساس بود که‌ نیروهای قبیله‌ای، بعثی‌های سابق، برخی‌ ملی‌گراها و سلفی‌های داخلی عراق و جهادی‌های خارجی، داوطلبانی آماده را برای‌ القاعده تشکیل دادند که محور شورش در الانبار بودند.

قبایل الانبار در دوره صدام نیز در برابر حاکمیت کامل رژیم بعث بر مناطق خود مقاومت نشان می‌دادند و خواستار حدی از آزادی عمل بودند.صدام نیز با اتخاذ استراتژی خاصی از قبیله‌گرایی مسئولیت‌ ایجاد نظم در الانبار را تا حدی به شیوخ‌ قبایل سپرد.از سوی دیگر این آزادی عمل‌ برای شیوخ الانبار دارای برخی منافع‌ اقتصادی از جمله قاچاق نفت و سایر کالاها در مرز سوریه نیز بود.فروپاشی رژیم صدام از منظر شیوخ انبار به مفهوم تلاش نیروهای‌ خارجی و حکومت جدید برای تحمیل اقتدار خود بر انبار و از بین رفتن منافع اقتصادی و آزادی عمل آنها بود. (Philips,2008) این‌ شرایط و منافع مشترک، سنی‌ها و جهادی‌های خارجی را به یکدیگر نزدیک‌ ساخت و وضعیت مناسبی را برای‌ نقش‌آفرینی القاعده عراق ایجاد کرد.علاوه بر این شبکه جهانی القاعده منابع مالی عمده‌ای‌ را برای القاعده عراق فراهم ساخت و حتی‌ برخی جنگجویان خارجی مانند سعودی‌ها با خود منابع مالی و پول عمده‌ای را وارد عراق‌ می‌کردند. (Cordesman,2005)

در مجموع می‌توان گفت حمله آمریکا به عراق، فروپاشی رژیم بعث و درنتیجه‌ ایجاد شرایط جدید بسترهایی را برای ظهور و شکل‌گیری القاعده عراق به وجود آورد.هر چند حضور نیروهای آمریکایی انگیزه‌ای‌ جدی برای ورود ستیزه‌جویان خارجی به‌ عراق بود، اما عامل اصلی سازماندهی و نقش‌آفرینی القاعده در عراق تشدید شکاف‌ها و منازعات بین گروه‌های داخلی عراق و در واقع مخالفت و منازعه سنی‌ها با سایر گروه‌ها و روند سیاسی جدید بود.این شرایط زمینه‌ مساعدی را برای ظهور القاعده عراق و همکاری با سنی‌ها فراهم کرد.هرچند عوامل دیگری مانند مؤلفه‌های اقتصادی نیز در همکاری‌های سنی‌ها و القاعده مؤثر بودند.

 

2-اهداف، استراتژی و روند عملکرد القاعده

اهداف استراتژیک القاعده عراق‌ منعکس‌کننده تعصبات فرقه‌ای خشونت‌بار بنیانگذار آن و همچنین دغدغه‌های جهانی‌ حامیان آن است.برای زرقاوی و رهبری ارشد القاعده، اهمیت عراق در نقش آن به عنوان‌ سرپلی برای جهادی‌های جهانی بود که در کانون جهان اسلام واقع شده است.ایمن‌ الظواهری که از مدت‌ها قبل در پی هدف‌ کسب پایگاه سرزمینی امنی برای جهاد بود،  منازعه‌ای مرحله‌ای را پیش‌بینی کرد که با اخراج«صلیبی‌ها»از عراق و درنتیجه ایجاد سرزمین اولیه‌ای برای خلافت در غرب عراق‌ آغاز می‌شد.این سرزمین آزادشده می‌توانست‌ به عنوان سکوی اولیه‌ای برای حمله و در نهایت براندازی«رژیم‌های کافر همسایه» عمل کند و از این طریق ایجاد خلافت و وحدت سیاسی بخش بزرگ‌تری از امت‌ اسلامی را تسهیل نماید. (Philips,2008) بر این اساس هدف اصلی القاعده در عراق‌ استفاده از خاک این کشور به عنوان پایگاهی‌ برای ایجاد تدریجی و چندمرحله‌ای خلافت‌ اسلامی بود؛اقدامی که نظم منطقه‌ای و در مرحله بعدی نظم بین المللی را با چالش‌ها و تغییراتی مواجه می‌ساخت.

استراتژی القاعده عراق برای دستیابی به‌ اهداف خود، ایجاد جنگ داخلی تمام عیار بین گروه‌های شیعی و اعراب سنی با کشاندن شبه نظامیان شیعی به واکنش‌ نظامی و در نهایت شکست روند سیاسی‌ جدید و اخراج نیروهای خارجی بود.زرقاوی‌ این استراتژی را با این محاسبه اتخاذ کرد که‌ جنگ داخلی حد اقل می‌تواند تلاش‌های‌ دولت برای اعمال کنترل سیاسی خود بر عراق پس از صدام و تلاش نیروهای خارجی‌ را تضعیف کند.این استراتژی درصورت‌موفقیت کامل می‌توانست با تضعیف حمایت‌ عمومی درون آمریکا از جنگ، نیروهای‌ آمریکایی را وادار به خروج از عراق کند و از این طریق حکومت شیعی را نسبت به‌ حملات متداوم القاعده و سایر گروه‌های‌ شورشی سنی آسیب‌پذیر سازد و در نهایت‌ به براندازی آن منجر شود.از سوی دیگر این‌ پیش‌بینی نزد رهبران القاعده عراق وجود داشت که جنگ داخلی فرقه‌ای داخلی در عراق به تدریج به تمام منطقه خاورمیانه‌ گسترش یابد و درنتیجه گسترش شکاف‌ها در منطقه و تضعیف رژیم‌ها را باعث شود.این‌ امر در صورت تحقق می‌توانست به خروج‌ نیروهای خارجی از منطقه و بسترسازی برای‌ ایجاد خلافت اسلامی منجر شود.

القاعده عراق برای اجرای استراتژی‌ ایجاد جنگ فرقه‌ای داخلی و سپس جنگ‌ منطقه‌ای، بر بمب‌گذاری‌های انتحاری با هدف وارد کردن تلفات وسیع به غیرنظامیان‌ شیعی متمرکز شد.تاکتیک بمب‌گذاری‌ انتحاری در میان سلفی‌های داخل عراق تا زمان حمله آمریکا سابقه نداشت و تنها با ورود جنگجویان خارجی به این کشور، این‌ تاکتیک به صورت وسیع و حتی در برخی‌ موارد از سوی عراقی‌ها مورد استفاده قرار گرفت.این بمب‌گذاری‌ها اغلب در مراسم و اماکن مذهبی صورت گرفت و تلفات‌ غیرنظامی بسیاری داشت.هرچند اقدامات و سازماندهی القاعده در ابتدا پراکنده و به‌ نسبت ضعیف بود، اما به تدریج حملات‌ خشونت‌آمیز این گروه با وسعت و سازماندهی‌ بیشتری انجام شد و در سال 2006 به اوج‌ خود رسید.گسترش اقدامات خشونت‌آمیز القاعده و سایر گروه‌های شورشی سنی در مقابل غیرنظامیان شیعی باعث رادیکال شدن‌ فضای داخلی عراق و افزایش خشونت‌های‌ فرقه‌ای به ویژه بعد از انفجار سامرا در فوریه‌ 2006 شد.

در مقایسه با سایر گروه‌های شورشی،  گروه القاعده در رادیکال کردن فضای درونی‌ عراق و تشدید خشونت‌های فرقه‌ای بین‌ شیعیان و سنی‌ها نقش بسیار برجسته‌ای‌ داشت.این گروه برای تشدید ناامنی‌ها و در نتیجه تضعیف دولت عراق و نیروهای‌ آمریکایی سعی کرد از شکاف‌های اجتماعی و سیاسی داتخلی این کشور به بهترین نحو استفاده کند و با تحریک شیعیان و سنی‌ها علیه یکدیگر زمینه‌های لازم را برای ایجاد جنگ داخلی مهیا سازد.بر این اساس به نظر برخی با توجه به افزایش خشونت‌های فرقه‌ای‌در عراق، القاعده در این خصوص تا سال‌ 2006 تا حد زیادی موفق بود. (Riedel, 2007)

باوجود اقدامات تروریستی و خشونت‌ القاعده و سایر گروه‌های شورشی علیه مردم‌ و دولت عراق، رهبران سیاسی و مذهبی‌ شیعی مانند آیت اللّه سیستانی با فراخوانی‌ مردم به حفظ آرامش و عدم واکنش‌ خشونت‌بار متقابل از سوی شیعیان، تلاش‌ کردند از ایجاد خشونت فرقه‌ای و جنگ‌ داخلی در عراق جلوگیری کنند.اما ناتوانی‌ دولت و نیروهای ائتلاف در برقراری امنیت و تداوم خشونت‌ها باعث اتخاذ رویکردی جدید از سوی حد اقل بخشی از شیعیان برای تأمین‌ امنیت خود و گرایش آنها به سوی گروه‌هایی‌ مانند جیش المهدی شد.درنتیجه استراتژی‌ القاعده و تداوم ناامنی و خشونت‌های فرقه‌ای‌ باعث کمرنگ شدن نقش رهبران میانه‌رو و تقویت نقش گروه‌های رادیکال و قطبی شدن‌ سیاست و امنیت در عراق شد.

در طول این سال‌ها، فعال شدن گروه‌ها و شبکه‌های محلی در عراق به عنوان‌ قطب‌های عمده ایجاد امنیت برای مردم به‌ همراه حضور فراگیر نیروهای خارجی در این‌ کشور باعث شد تا دولت نتواند کنترل مؤثری‌ بر کشور اعمال کند.ناتوانی و ضعف نسبی‌ دولت عراق و شرایط پس از حمله آمریکا به‌ ایجاد شبکه‌ای از بازیگران و کارگزاران‌ امنیتی متعدد مانند القاعده در مقابل دولت‌ منجر شد و در عرصه سیاست و امنیت عراق‌ حکومت تنها یکی از بازیگران«شبه دولت» محسوب می‌شود. (Stan Field,2007)

اما استراتژی القاعده عراق به رهبری‌ زرقاوی در ایجاد جنگ فرقه‌ای داخلی در عراق و تاکتیک کشتار غیر نظامیان شیعی‌ مورد انتقاد رهبران ارشد القاعده از جمله‌ ایمن الظواهری بود و در این خصوص‌ اختلافاتی بین آنها وجود داشت.نامه‌ الظواهری مرد شماره دو القاعده به زرقاوی‌ در ژوئیه 2005 از نشانه‌های این اختلاف‌نظر بود.ظواهری در نامه خود استراتژی و تاکتیک‌های زرقاوی را با این استدلال زیر سؤال برد که اعمال خشونت در مقابل‌ غیر نظامیان شیعی و نهادهای مذهبی و کشتار مردم می‌تواند حمایت مردم عراق از القاعده و به صورت وسیع‌تر«مقاومت سنی» را تضعیف کند. (Katzman,2008)

استراتژی القاعده عراق برای ایجاد جنگ‌ داخلی و کشتار غیرنظامیان شیعی و همچنین اقدامات سختگیرانه و خشونت‌بار در مناطق سنی‌نشین به تدریج نشانه‌هایی از شکاف و جدایی بین این گروه و سایرگروه‌های سنی را از سال 2005 آشکار ساخت.در این مرحله زرقاوی در فائق آمدن‌ بر اختلافات در حال توسعه بین القاعده و سایر گروه‌های سیاسی و شورشی سنی به‌ صورت موقت موفق بود.در ژانویه 2006،  القاعده تشکیل«شورای مجاهدین»به عنوان‌ سازمانی فراگیر و متشکل از القاعده و پنج‌ گروه شورشی دیگر را اعلاتم کرد.از نظر بسیاری تشکیل این شورا به منزله تلاش‌ القاعده برای نشان دادن همکاری با میزبانان‌ سنی و فقدان کوشش برای تسلط بر آنان‌ بود.در این راستا در آوریل 6002 این شورا اعلام کرد که یک فرد عراقی به نام عبد اللّه‌ راشد البغدادی به عنوان رهبر این سازمان‌ منصوب شده است.هرچند در مورد هویت‌ واقعی بغدادی سؤالاتی وجود دارد.با این‌ همه گروه‌های شورشی بعثی به شورای‌ مجاهدین نپیوستند.القاعده عراق حد اقل تا زمان مرگ زرقاوی تحت پوشش شورای‌ مجاهدین عمل کرد. Katzman,2008

کشته شدن زرقاوی در مه 2006 باعث‌ کاهش تمرکز و افزایش شکاف‌ها و اختلافات‌ القاعده عراق با سایر گروه‌های شورشی شد. در این هنگام القاعده تلاش‌هایی را برای‌ سازماندهی مجدد خود و ایجاد جذابیت برای‌ عراقی‌ها آغاز کرد.بعد از زرقاوی ابو ایوب‌المصری مشهور به ابو حمزه المهاجر به‌ رهبری شورای مجاهدین و القاعده رسید. المصری استراتژی زرقاوی برای حمله به‌ نیروهای ائتلاف و غیرنظامیان شیعی به‌ منظور ایجاد جنگ فرقه‌ای را ادامه داد.در اکتبر 6002، المصر تشکیل سازمان«دولت‌ اسلامی عراق»را اعلام کرد که القاعده عراق‌ و سایر گروه‌های متحد حملات خود را تحت‌ پوشش این گروه انجام می‌دادند.دولت‌ اسلامی عراق جایگزین شوراهای مجاهدین‌ شد و در آوریل 2007، ایجاد کابینه‌ای‌ متشکل از وزیر جنگ(المصری)، رئیس‌ کابینه(البغدادی)و هفت وزیر دیگر را اعلام‌ کرد. (Katzman,2008)

 

3-افول و تضعیف القاعده

مرگ زرقاوی در سال 2006 القاعده‌ عراق را با مشکلاتی در عرصه رهبری مواجه‌ ساخت.علاوه بر این افزایش شکاف‌ها و اختلافات بین القاعده و گروه‌های سنی‌ فرصت‌های پیشرفت و موفقیت این گروه را کاهش داد.هرچند القاعده عراق سعی کرد با اقداماتی مانند ساختاربندی مجدد، پیوندها و همکاری‌های خود با سایر گروه‌های سنی را افزایش دهد و همچنین بسترهای مساعد برای تداوم فعالیت خود در عراق از جمله‌ نگرش مثبت جمعیت سنی را فراهم سازد، اما موفقیت‌های این گروه قابل ملاحظه‌ نبود.1ازاین‌رو بود که به تدریج شکاف‌ها و اختلافات بین القاعده عراق و سنی‌ها به‌ همراه مؤلفه‌هایی مانند اقدامات آمریکایی‌ها و دولت عراق باعث افول و تضعیف این گروه در عراق شد.

شکاف و اختلافات بین القاعده عراق و رهبران قبایل سنی از سال 2005 آغاز شد و به تدریج گسترش یافت.این اختلافات از زمانی شروع شد که القاعده سعی کرد تا حور و حاکمیت خود بر منطقه الانبار را تثبیت کند و عناصر محلی را به تبعیت از خود وادار کند.القاعده در این راستا به‌ مجموعه اقداماتی دست زد که در نهایت‌ نارضایتی و رودررویی نیروهایی قبایلی با آن‌ را در پی داشت.در این خصوص به سه عامل‌ عمده اشاره می‌شود.نخستین عامل تلاش‌ القاعده برای تثبیت حضور خود در جامعه‌ محلی از طریق ازدواج اعضای خود با خانواده‌های بومی و قبایلی بود که به دلیل‌ مغایر بودن با سنت‌های محلی با مقاومت‌ آنان روبه‌رو شد.کوشش القاعده برای خنثی‌ کردن این مقاومت با ارعاب و خشونت، تقابل‌ نظامی بین القاعده و قبایل را در پی داشت. دومین عامل تلاش القاعده برای مداخله در امور اقتصادی منطقه از جمله فعالیت‌های‌ قبایل در قاچاق و انتقال کالا بود که با عکس العمل شیوخ قبایل مواجه شد و به آنها برای مبارزه با القاعده انگیزه‌ای مادی نیز داد. سومین عامل کوشش القاعده برای تحمیل‌ سلفی‌گری و طرح و برنامه‌های اجتماعی و سیاسی مذهبی خود بر مردم این مناطق و مجازات‌های سنگین و خشونت‌بار مانند شکست انگشت سیگاری‌ها یا کشتن زنان‌ بدون نقاب بود که زمینه‌های پذیرش تداوم‌ حضور القاعده را به شدت تضعیف نمود. (Philips,2008)

اقدامات و طرح‌های القاعده عراق به‌ تدریج القاعده و سنی‌های محلی را از مرحله‌ اختلاف و تنش به سوی تقابل کامل برد. براین اساس القاعده و سنی‌ها که در ابتدا دارای منافع مشترک مقطعی و شکننده‌ بودند، با وقوع برخی تحولات روی‌درروی‌ هم قرار گرفتند و اتحاد اولیه آنها به خصومت‌ و تقابل تبدیل شد.این وضعیت از سوی‌ فرماندهان آممریکایی مورد استفاده قرار گرفت‌ و با حمایت آمریکا از نیروهای قبایلی در قالب شوراهای بیداری در مقابل القاعده،  قبایل سنی به سوی اتحاد و همکاری با آمریکا سوق پیدا کردند.

ظهور شوراهای بیداری متشکل از قبایل‌ سنی و مبارزه آنها با القاعده که در نهایت به‌افول القاعده عراق منجر شد، حاصل سه‌ مؤلفه یا تحول عمده بود.اولین مؤلفه‌ تاکتیک‌ها و اقدامات خشونت‌بار القاعده جهت‌ کنترل مناطق حضور خود و اعمال‌ مجازات‌های سخت بر افراد و گروه‌هایی بود که متحدین این گروه در برابر نیروهای‌ خارجی و دولت مرکزی عراق بودند.این‌ شیوه‌ها و تاکتیک‌ها که از سوی القاعده در جهت تثبیت حضور و حاکمیت خود صورت‌ گرفت، نتایج و پی‌آمدهای معکوسی در پی‌ داشت که به واکنش سنی‌ها علیه القاعده‌ منجر شد.

القاعده عراق به دلیل ترکیبی از افراطگرایی مذهبی، ارعاب و فساد، حمله به‌ رهبران قبایل و سنی‌هایی که مدعی حفاظت‌ از آنها یا اتحاد با آنه بود و همچنین طیف‌ وسیعی از سایر اقدامات نادرست، زمینه‌های‌ اصلی خیزش عشایر سنی علیه خود را فراهم‌ ساخت.این گروه به سرکوب جمعیت محلی‌ و سخت‌گیری‌های شدید علیه آنها اقدام کرد و هزاران نفر از اعضای قبایل را در جهت‌ تلاش برای تحمیل اقتدار اسلامی‌ افراطگرایانه خود در استان الانبار کشت. استفاده القاعده از تاکتیک‌های ارعاب و خشونت‌آمیز در نهایت از عوامل اصلی بود که‌ باعث شد تا رهبران قبایل وفاداری خود را به‌ سوی ارتش آمریکا تغییر دهند و به مبارزه با نیروهای القاعده بپردازند. (Mardini,2008)

مؤلفه دوم تغییر فهم سنی‌ها از توازن‌ فرقه‌ای قدرت در عراق درنتیجه شرایط جدید بود که باعث اتخاذ استراتژی جدیدی‌ از سوی سنی‌ها شد که با استراتژی القاعده‌ عراق در تقابل قرار داشت.استراتژی اولیه‌ گروه‌های سنی در عراق عدم مشارکت در روند سیاسی و مقابله نظامی با روند و دولت‌ جدید از طریق سازماندهی گروه‌های شورشی‌ همگام با القاعده بود. (Kohlman,2006) به‌ عنوان نمونه اعراب سنی در انتخابات مجمع‌ ملی انتقالی از ورود به روند سیاسی اجتناب و انتخابات را تحریم کردند.بعد از آماده شدن‌ پیش‌نویس قانون اساسی نیز اکثر گروه‌های‌ سنی(به جز حزب اسلامی)خواستار دادن‌ رأی منفی به آن در همه‌پرسی شدند.اما در انتخابات مجلس نمایندگان عراق در دسامبر 2005 بخش عمده‌ای از گروه‌های سنی در قالب دو ائتلاف عمده جبهه توافق و جبهه‌ گفت‌وگوی ملی در انتخابات مشارکت کردند و توانستند بیش از 05 کرسی مجلس‌ نمایندگان عراق را به خود اختصاص دهند.

براین‌اساس بود که از اواخر سال 2005 رویکرد اغلب گروه‌های سنی از مخالفت‌ صرف و تقابل نظامی به رویکردی دوگانه‌تغییر پیدا کرد.این رویکرد شامل مشارکت‌ در ساختارهای سیاسی و چانه‌زنی برای‌ افزایش امتیازات سنی‌ها از مجراهای رسمی‌ از یک‌سو و تداوم فعالیت گروه‌های شورشی‌ به عنوان ابزاری برای اعمال فشار از سوی‌ دیگر بود.2این در حالی بود که خشونت‌های‌ فرقه‌ای در سال 6002 افزایش یافت که در نهایت در جهت ایجاد جنگ داخلی و موفقیت استراتژی القاعده عراق بود.این‌ شرایط، قطبی شدن بیشتر جامعه عراق،  افزایش خشونت‌ها و وخامت اوضاع گروه‌های‌ مختلف ازجمله سنی‌ها را درپی‌داشت و القاعده عراق نیز هرچند در تشدید خشونت‌های فرقه‌ای شیعی-سنی نقش‌ حیاتی داشت، اما از منظر سنی‌ها نمی‌توانست برای آنها امنیت ایجاد کند.این‌ امر تجدیدنظر گسترده‌تر سنی‌ها در رویکرد پیشین و گرایش بیشتر به رویکرد مسالمت‌آمیز و سیاسی و درنتیجه تقابل با القاعده عراق را درپی‌داشت.

تغییر تدریجی رویکرد سنی‌ها در عراق‌ درنتیجه شرایط عراق از جمله تشدید خشونت‌های فرقه‌ای، راهبرد القاعده عراق را با چالش‌هایی مواجه کرد و این مسئله‌ در نهایت تضعیف اتحاد سنی‌ها و القاعده را باعث شد.القاعده در این مرحله تلاش‌ بیشتری برای جلب حمایت عراقی‌ها جهت‌ تداوم حضور خود در عراق به انجام رساند.از سوی دیگر این گروه برای حفظ کنترل و حاکمیت خود از تاکتیک‌های خشونت‌آمیز بیشتری استفاده کرد و گروه‌ها و افراد مخالف‌ خود را به صورت شدیدتر مجازات کرد.اما در مجموع این شرایط و اقدامات به تضعیف‌ بیشتر القاعده عراق و گرایش سنی‌ها به‌ مخالفان القاعده یعنی نیروهای آمریکا و دولت عراق منجر شد.

مؤلفه دیگری که به مبارزه قبایل سنی‌ در مقابل القاعده منجر شد، اصلاح استراتژی‌ ضد شورش آمریکا در عراق براساس شرایط و واقعیت‌های جدید بود.3 (Burns and Rubin,2007) اختلافات و درگیری‌های‌ القاعده با قبایل سنی به عنوان فرصتی ارزنده‌ از سوی فرماندهان آمریکایی، مورد شناسایی،  بهره‌برداری و حمایت قرار گرفت و بر این‌ اساس استراتژی آمریکا به حمایت از گروه‌های شورشی سابق و متحد القاعده که‌ اکنون با القاعده مبارزه می‌کردند، تغییر یافت.این تغییر استراتژی و حمایت در قالب‌ سازماندهی شوراهای بیداری و حمایت مالی‌ و تسلیحاتی از آنها نمود یافت.مبارزه علیه‌ القاعده از سوی قبایل سنی و ایجاد شوراهای‌ بیداری ابتدا از استان الانبار آغاز شد و سپس‌این الگو در سایر مناطق و استان‌های عراق‌ انتشار یافت.

صدور الگوی شوراهای بیداری از استان‌ الانبار به سراسر عراق به عنوان الگویی موفق‌ به تشکیل نیروهای بومی قابل توجهی در سراسر عراق منجر شد.تعداد نیروهای‌ شوراهای بیداری در عراق سرانجام به بیش از 90 هزار داوطلب رسید که اغلب آنها سنی‌ بوده و حدود 20 درصد این نیروها را نیز شیعیان تشکیل می‌دهند. (Cordesman, 2008)استفاده از نیروهای بیداری در مقابل‌ القاعده در سال‌های 7002 و 8002 به‌ بخشی غیرقابل انکار از استراتژی امنیتی‌ آمریکا در عراق تبدیل شد و این امر به‌ تضعیف شدید پایگاه القاعده در این کشور را به دنبال داشت.

در تبیین تضعیف و افول القاعده در عراق علاوه بر خیزش قبایل سنی و ظهور شوراهای بیداری می‌توان از عوامل دیگری از جمله اعزام حدود چهار هزار نیروی جدید آمریکایی به استان الانبار در قالب استراتژی‌ سال 2007 آمریکا در عراق و همچنین‌ عملیات‌های مشترک نیروهای آمریکایی و عراقی نام برد.این عملیات‌ها به دلیل‌ نامساعد شدن محیط داخلی عراق برای‌ جنگجویان القاعده و همچنین کمک‌های‌ اطلاعاتی عناصر محلی نسبت به عملیات‌های‌ پیشین با موفقیت‌های بیشتری همراه بود. (Odierno,2008) علاوه بر این می‌توان به‌ نقش عواملی مانند تقویت توان عملیاتی‌ ارتش و پلیس عراق و فشار آمریکا به‌ کشورهای عربی برای کنترل بیشتر مرزها و جلوگیری از ورود نیروهای عملیاتی و منابع‌ مالی به عراق اشاره کرد.

باوجود دخیل بودن و تأثیرگذاری‌ عوامل فوق در تضعیف القاعده عراق، به نظر می‌رسد اهداف، استراتژی، عملکرد و تاکتیک‌های القاعده در عراق و درنتیجه‌ تغییر رویکرد سنی‌ها از اتحاد با این گروه به‌ سوی تقابل و رویارویی، اصلی‌ترین مؤلفه در تضعیف و افول القاعده در عراق بوده است. هرچند اهداف اولیه مشترک القاعده عراق و گروه‌های شورشی سنی در ابتدا آنها را به‌ سوی اتحاد و همکاری پیش برد، اما این‌ اتحاد شکننده سرانجام در پرتو تعارضات‌ عمده به تقابل و رویارویی منجر شد.

 

فرجام

ظهور القاعده در عراق پس از حمله‌ آمریکا به این کشور درنتیجه عوامل و مؤلفه‌های مختلفی صورت گرفت.حضور نیروهای آمریکایی در عراق، انگیزه مناسبی‌ برای ورود جنگجویان سلفی به این کشور درجهت مبارزه با این نیروها بود.ورود این‌ جنگجویان در حالی بود که حکومت طالبان‌ در افغانستان سقوط کرده بود و رهبران‌ شبکه جهانی القاعده در پی تبدیل عراق به‌ پایگاه جدیدی برای آن بودند.اما عامل اصلی‌ تشدید شکاف‌ها و منازعات بین گروه‌های‌ عراقی بود که زمینه مساعدی را برای ظهور القاعده فراهم کرد.گروه‌های سنی عراق که‌ عمدتا از سقوط رژیم بعث و روند جدید سیاسی در عراق درنتیجه حمله آمریکا ناراضی بودند، به تقابل نظامی با نیروهای‌ خارجی و دولت جدید عراق پرداختند.منافع‌ مشترک القاعده و سنی‌ها در تقابل با نیروهای آمریکایی و دولت عراق، آنها را به‌ صورت مقطعی به سوی همکاری و اتحاد سوق داد و درنتیجه القاعده به تثبیت‌ جایگاه و فعالیت‌های خود در عراق پرداخت.

القاعده عراق که اهداف استراتژیکی‌ مانند استفاده از عراق برای ایجاد خلافت و برهم زدن نظم موجود منطقه‌ای را دنبال‌ می‌کند، از استراتژی ایجاد جنگ فرقه‌ای‌ داخلی و منطقه‌ای در عراق بهره برد و در این‌ راستا در ایجاد خشونت فرقه‌ای در عراق تا حدی موفق بود.اما اهداف، استراتژی و عملکرد خشونت‌آمیز القاعده عراق برای‌ تثبیت حضور و حاکمیت خود در مناطق‌ سنی‌نشین عراق، واکنش‌ها گروه‌های سنی‌ قبایلی را درپی‌داشت.نکته دیگر تغییر رویکرد اکثر سنی‌های عراق به مشارکت در روند سیاسی بود که باعث تقابل استراتژی و عملکرد آنها با القاعده شد.این امر تلاش‌ بیشتر القاعده عراق برای حفظ حضور خود در عراق به ویژه از طریق شیوه‌ها و تاکتیک‌های ارعاب‌آمیز و خشن را در پی‌ داشت که نتیجه‌ای معکوس برجای گذاشت و این نتیجه تبدیل اتحاد و همکاری موقت‌ القاعده عراق با سنی‌ها به ویژه قبایل استان‌ الانبار به تقابل و رویارویی بود.

اختلافات القاعده عراق و سنی‌ها به‌ تغییر استراتژی آمریکا در عراق براساس‌ واقعیت‌های جدید و حمایت از سنی‌ها در قالب شوراهای بیداری در مقابل القاعده منجر شد.درنتیجه با فراگیر شدن الگوی شوراهای‌ بیداری القاعده عراق بسیار تضعیف شد.با وجود تأثیرگذاری مجموعه‌ای از عوامل در تضعیف و افول القاعده در عراق، اهداف،  استراتژی و عملکرد و شیوه‌های نامناسب این‌ گروه و درنتیجه واکنش قبایل سنی‌ اصلی‌ترین مؤلفه در افول و تضعیف القاعده‌ تلقی می‌شود.

درحالی‌که اهداف القاعده ابعادی‌ منطقه‌ای و جهانی داشت، سنی‌های عراق‌تنها در چارچوب معادلات قدرت داخل عراق‌ خواستار جایگاه برتری بودند.از منظر استراتژی نیز القاعده ایجاد جنگ داخلی را درنظر داشت که زیان‌ها و خسارت‌های‌ فراوانی را برای سنی‌ها به ویژه در بعد امنیتی‌ در پی داشت.شیوه‌ها و اقدامات خشونت‌آمیز القاعده عراق برای تحمیل قوانین اسلامی‌ افراطگرایانه خود که مغایر سنت‌های قبایلی‌ سنی‌ها بود و از تحمل آنها فراتر می‌رفت، در از دست دادن عراق از سوی القاعده نقشی‌ تعیین‌کننده داشت.اما این امر در واکنش‌ گروه‌های سنی به القاعده و مبارزه آنها با این‌ گروه بازتاب داشت که اصلی‌ترین عامل‌ تضعیف و افول القاده در عراق محسوب‌ می‌شود.

در مجموع می‌توان ظهور و افول القاعده‌ در عراق را تابعی از روابط گروه‌های داخلی‌ عراق و به ویژه نحوه رفتار و رویکرد گروه‌های‌ سنی در این کشور محسوب کرد.با بروز رویکرد مخالفت‌آمیز در قبال روند سیاسی‌ جدید از سوی سنی‌ها و تشدید شکاف‌ها و منازعات بین گروه‌های داخلی عراق،  بسترهای مناسبی برای ظهور و سازماندهی‌ القاعده عراق به وجود آمد.اما عملکرد القاعده‌ در عراق به تدریج به واکنش گروه‌های سنی‌ در مقابل آن منجر شد که تضعیف و افول‌ القاعده عراق را در پی داشت.

 

(1).اعلام تشکیل دولت اسلامی در رمادی از سوی‌ القاعده از جمله اقدامات این گروه برای کسب‌ حمایت و همکاری گروه‌های سنی بود که در عمل نتیجه معکوسی داشت.

(2).در این مقطع بخشی از گروه‌های عراقی از جمله‌ حزب اسلامی رویکرد مشارکت را انتخاب‌ کردند، درحالی‌که بخشی دیگر مانند هیأت‌ علمای مسلمین ضمن ارتباط با گروه‌های‌ شورشی از رویکرد مسلحانه دفاع می‌کردند.

(3).هرچند تعامل مقامات آمریکایی با رهبران قبایل‌ سنی عراق تقریبا از سال 4002 آغاز شد، اما اصلاح استراتژی ضد شورش آمریکا در عراق در جهت حمایت و تسلیح عشایر سنی در مقابل‌ القاعده تنها زمانی آغاز شد که این گروه‌ها خود در ابتدا با القاعده درگیر شدند.
منبع : مجله راهبرد، تابستان 1388 - شماره 51


  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش