مقالات > جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۸ تعداد بازدید: 177

ستى‏ها و بايسته‏هاى آن از ديرباز در جوامع مختلف مورد توجه انديشمندان بوده است، و ميزان قابل ملاحظه‏اى از انديشه‏ها و آراى اجتماعى، در زمينه مسائل و محدوديت‏هاى زنان در حوزه‏هاى مختلف به رشته تحرير درآمده است.



محبوبه كوهستانى*[1]

زنان در طول اعصار، قربانى انواع اعمال خشونت‏آميز، به‏وسيله مردان قرار گرفته‏اند و همواره جنبش‏هاى متعددى براى مقابله با اين خشونت‏ها و تبعيضات جنسيتى در جريان بوده است. دامنه اين اعمال به زمان صلح و جنگ گسترش يافته است و متاسفانه در زمان جنگ و درگيرى شاهد افزايش چشمگير آنها عليه زنان هستيم.

در اين نوشتار رابطه ميان بنيادگرايى، جريان‏هاى تكفيرى و استفاده ابزارى از زنان بررسى شده است. بررسى اين موضوع كه بنيادگرايى درباره زنان چه مى‏گويد، چه تأثيرى بر سرنوشت آن‏ها دارد و چگونه جريان‏هاى بنيادگرا، زنان را قربانى كنش‏هاى ايدئولوژيك خود قرار مى‏دهند. اشكال گوناگون استفاده‏هاى ابزارى از زنان به‏وسيله اين گروه‏ها را تحت چند عنوان مى‏توان بررسى كرد. يك حالت به عضويت در آوردن اين زنان در گروه و استفاده از آن‏ها به عنوان عاملين فعال اقدامات تروريستى و عمليات شهادت‏طلبانه است. ديگرى اعمال انواع محدوديت‏ها بر زنان مسلمان و غيرمسلمان تحت قلمرو

______________________________
(1)* كارشناس ارشد حقوق بشر از دانشگاه مفيد

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 296

خود مى‏باشد، كه عمدتاً با محروم‏كردن آن‏ها از حقوق انسانى و اجتماعى، مانند: حق تحصيل و اشتغال و به‏طوركلى منع از حضور در عرصه اجتماع نمود پيدا مى‏كند. در نهايت، مى‏توان به اشكال گوناگون بهره‏كشى جنسى از زنان كه به شكل ازدواج اجبارى، تجاوز جنسى و دادن خدمات جنسى به جهادى‏ها صورت مى‏گيرد، اشاره كرد. به‏طوركلى مى‏توان گفت كه هر روزه زنان به اشكال گوناگون آماج ابعاد گوناگون و جديدى از اعمال خشونت به‏وسيله اين جريان‏ها قرار مى‏گيرند و اين رويه هم‏چنان ادامه دارد.

رفتارهاى غيرانسانى جريان‏هاى بنيادگرا در مواجه با زنان، بر چند فرض گوناگون استوار است.

از سويى پيروان اين جريان‏ها زنان را نيروى مولد و مؤثر در چرخه اقتصادى نمى‏دانند و از اين‏رو دليلى براى توسعه توانايى‏هاى فردى و اجتماعى آن‏ها و يا ادامه تحصيل و حق برخوردارى از آموزش نمى‏يابند. براساس اين انديشه، وظيفه اساسى و اصلى زن اطاعت كامل از همسر و فراهم كردن رضايت او و فرزندآورى و پرورش فرزندان است. از سوى ديگر، بسيارى از رهبران و پيروان اين جريان‏ها، زنان را عاملين فتنه و فساد مى‏دانند و ازاين‏رو با اعمال انواع محدوديت‏ها براى جلوگيرى از حضور آنان در محيطهاى اجتماعى، تلاش آن‏ها بر اين است كه مانع از گسترش فساد و فحشا شوند و به فرامين اسلام بنا به تعبير خودشان عمل كرده باشند و بدين‏طريق يك جامعه صددرصد اسلامى را بنيان‏گذارى كنند. اين درحالى است كه در سوى ديگر به جاى نگاه منفعل به زنان، عده‏اى از رهبران اين گروه‏ها معتقدند زنان با مشاركت در اين نوع فعاليت‏ها چه به شكل خدمات جنسى به جهادى‏ها و چه به شكل مشاركت فعال در عمليات اين گروه‏ها، به سعادت اخروى دست خواهند يافت.

در اين مقاله ابتدا به شرح مختصرى از نمونه‏هاى اين‏گونه اقدامات گروه‏هاى بنيادگرا در نقض حقوق زنان مى‏پردازيم، سپس به بررسى اسناد بين‏المللى و تحليل اين مسئله در نظام بين‏الملل حقوق بشر از منظر حقوق بين‏الملل كيفرى خواهيم پرداخت و در نهايت نقش مراجع بين‏المللى و اقداماتشان براى مقابله با اين اعمال را بررسى خواهيم كرد.

واژگان‏كليدى: بنيادگرايى، تروريسم، تكفيرى‏ها، زنان، حقوق بين‏الملل، نقض حقوق زنان، خشونت جنسى.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 297

گفتار اول: تكفيرى‏ها

گفتمان تكفير: تاريخچه اين انديشه‏

بنيادگرايى، يعنى بازگشت به بنيادهاى مذهبى و نفى تاريخ جهان اسلام به مثابه تاريخ اسلام. تكفيرى‏ها اصطلاحى است براى اشاره به گروه‏هاى اسلامى كه جمعى از مسلمانان را كافر مى‏دانند. تكفير كه از واژه كفر مشتق شده است؛ به معناى نسبت دادن كفر و شرك به مسلمانى ديگر است. در ادبيات سياسى، تكفيرى‏ها اشاره به گروه‏هاى تندروى اسلامى دارد كه براساس يك قرائت راديكال از اسلام، عده‏اى از مسلمانان را كه از آن قرائت فاصله گرفته‏اند، كافر مى‏پندارند و براى خود حق مجازات اين افراد را محفوظ مى‏دانند و به خود اجازه مى‏دهند عليه اين افراد اعلام جنگ كنند. هم‏چنين تكفيرى‏ها معتقدند استفاده از خشونت و ترور براى بركنارى رهبرانى كه به گفته آن‏ها براساس اسلام حقيقى حكومت نمى‏كنند، يك وظيفه اسلامى است. ايده تكفير فراورده گفتمانى است كه سه عنصر بنيادين دارد: «حاكميت خدا»، «جاهليت جهان و جهانى بودن اسلام» و «جهاد».

براساس اين گفتمان، هر شخص، جامعه يا دولتى كه از عمل به احكام شريعت سرباز زند، در عصر جاهليت و به سنت پيش از اسلام زندگى مى‏كند و كافر قلمداد مى‏شود مسلمانان بايد حكومت «جاهلى» را براندازند و حكومت اسلامى بنياد نهند كه قواى مجريه، مقننه و قضائيه آن، بر پايه اصل شورا، احكام شريعت را موبه‏مو اجرا كنند.[2] از منظر جهانى و سازمان‏هاى بين‏المللى، اين گروه‏ها به دليل اعمال خشونت‏آميز، به عنوان گروه‏هاى تروريستى شناسايى مى‏شوند.

سيد قطب 1906- 1966 م. را آموزگار گفتمان تكفير در سده بيستم خوانده‏اند. معناى حقيقى توحيد- از نگاه قطب- جز با حاكميت يگانه خداوند برروى زمين تحقق نمى‏يافت. حاكميت خدا تجلى سياسى توحيد بود كه در زندان و آزادى، در

______________________________
(1). مهدى خلجى، تفكيرى‏ها؛ تاريخ سياسى و تبار فكرى، ص 4.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 298

سرزمين‏هاى اسلامى و غيراسلامى، سياست داخلى و روابط بين‏الملل، هميشه و همه‏جا بايد روى مى‏داد.

براين اساس، اصل «حاكميت خدا» بايد سرشت حكومت را تعيين مى‏كرد و مرزهاى لازم براى آزادى‏هاى فردى و اجتماعى را قرار مى‏داد. براى سيد قطب، روشن بود كه حاكميت خدا بدون پاى‏بندى فرد، جامعه و دولت به يكايك احكام شريعت (فقه) ممكن نبود. او با تأكيد بر جدايى‏ناپذير بودن جهاد از اسلام، اعتقاد داشت كه آن‏هايى كه اسلام آورده‏اند كسانى هستند كه با جان و دل در راه خدا و براى اعتلا حق حقيقتاً مى‏جنگند، تا ستم از بين برود. سيد قطب تمام اروپا و غرب را در يك صف در برابر جهان اسلام مى‏دانست.

التزام به شريعت از نگاه قطب نبايد محدود به مسلمانان يا دولت اسلامى باشد. جهان سراسر ازآنِ خداست و حاكميت تنها او را سزاست. در ضرورت عمل به شريعت هيچ استثنايى روا نيست. مشروعيت دولت، به شريعت‏مدارى آن بستگى دارد و اگر دولتى شريعت را ناديده بگيرد، مسلمانان واقعى حق- و حتى وظيفه- دارند عليه آن به‏پا خيزند و جهاد كنند.

بسيارى از گروه‏هاى تكفيرى كه بر مبناى اين انديشه شكل گرفته‏اند، به دليل اقدامات خشونت‏بار و غيرانسانى به عنوان گروه‏هاى تروريستى شناخته مى‏شوند. در اين ميان وزارت امور خارجه آمريكا ليستى از گروه‏هاى تروريستى در مناطق مختلف جهان منتشر كرده كه بسيارى از آن‏ها به‏وسيله شوراى امنيت سازمان ملل و نهاد اروپايى حقوق بشر نيز در ليست گروه‏هاى تروريستى آمده‏اند. ليست اعلام شده به شرح زير مى‏باشند:

سازمان ابونيدال (آنو)

گروه ابوصياف (اى اس جى)

تيپ شهداى الاقصا (اى اى ام بى)

القاعده (اى كيو)

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 299

القاعده در شبه جزيره عربى (اى كيو اى پى)

القاعده در ايران (اى كيو آى)

القاعده در مغرب اسلامى (اى كيو آى ام)

الشباب (اى اس)

انصار الاسلام‏

اسباط الانصار

ام شينرى‏كيو (ام)

سرزمين پدرى و آزادى باسك (اى تى اى)

حزب كمونيست فيليپين/ ارتش نوين خلق (سى پى پى/ ان پى اى)

ارتش تداوم جمهورى ايرلند (سى آى آر اى)

جماعة الاسلامية (آى جى)

حماس‏

حركة الجهاد الاسلامى (اچ يو جى آى)

حركة الجهادى الاسلامى/ بنگلادش (اچ يو جى آى- ب)

حركة المجاهدين (اچ يو ام)

حزب الله‏

اتحاد جهاد اسلامى (آى جى يو)

جنبش اسلامى ازبكستان (آى ام يو)

جيش المحمد (جى اى ام)

جماعة اسلامية (جى آى)

جندالله‏

كاهانه چاى‏

كتايب حزب الله (كى اچ)

حزب كارگران كردستان (پ ك ك)

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 300

لشكر الطيبه (ال تى)

لشكر جهنگوى (ال جى)

ببرهاى آزادى خواه تاميل ايلم (ال تى تى اى)

گروه مبارزه اسلامى ليبى (ال آى اف جى)

گروه مبارزان اسلامى مراكش (جى آى سى ام)

ارتش آزادى‏خواه ملى (اى ال ان)

جبهه آزادى‏بخش فلسطين- حزب ابوعباس (پيالاف)

جهاد اسلامى فلسطين- حزب شقاقى (پيآيجى)

جبهه خلق براى آزادى فلسطين (پى اف ال پى)

جبهه خلق براى آزادى فلسطين- فرماندهى عمومى (پى اف ال پى- جى سى)

آى آر اى واقعى (آر آى آر اينيروهاى مسلح انقلابى كلمبيا (فارك)

سازمان انقلابى 17 نوامبر (17 ان)

حزب/ جبهه آزادى‏بخش خلق انقلابى (دى اچ كى پى/ سى)

مبارزه انقلابى (آر اس)

راه درخشان (اس ال)

تحريك طالبان پاكستان (ت ت پ)

نيروهاى متحد دفاع شخصى كلمبيا (اى يو سى)

بررسى خشونت عليه زنان و دختران‏

در پى اقدامات خشونت‏بار اين جريان‏ها، گروه‏هاى متفاوت اجتماعى، قربانى اين جنايات مى‏شوند. افراد غيرنظامى يكى از قربانيان اصلى اقدامات تروريستى هستند. در اين ميان زنان يكى از گروه‏هايى هستند كه حقوق انسانى آن‏ها مكرراً و به اشكال گوناگون نقض مى‏شود. آن‏ها قربانيان اصلى خشونت‏هاى جنسى و تجاوز هستند. در اين بخش به بررسى آمار موجود در ارتباط با اين جنايات خواهيم پرداخت. ابتدا به بررسى پاره‏اى از

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 301

موارد تجاوز به زنان در منازعات مى‏پردازيم و در ادامه به بررسى موردى موارد نقض حقوق زنان به‏وسيله جريان‏هاى تكفيرى كه در رسانه‏ها بازتاب يافته، خواهيم پرداخت.

الف) نگاهى كوتاه به آمار و بررسى موردى چند رخداد

در سال 1993 م.، مركز ثبت جنايات جنگى و نسل‏كشى زنيكا، 40000 مورد تجاوز به عنف در زمان جنگ را در بوسنى هزرگوين ثبت كرد.

در يك مطالعه كه در سال 1999 م. درباره زنان رواندا انجام شد، 39 درصد گزارش كردند كه در جريان نسل‏كشى سال 1994 م. در روندا، به آن‏ها تجاوز شده و 72 درصد اظهار داشتند كه آن‏ها افراد ديگرى را مى‏شناسند كه مورد تجاوز قرار گرفته بودند.

به طور تقريبى تخمين زده شده است كه 23200 تا 45600 نفر از زنان آلبانى كوزو بيان داشته اند بين آگوست 1998 م. تا آگوست 1999 م. در اوج جنگ با صربستان، مورد تجاوز قرار گرفته‏اند.

در سال 2003 م.، از يك نمونه تصادفى از 388 زن پناهنده ليبريا كه در كمپ سيرالئون ساكن بودند 74 درصد اظهار داشتند كه پيش از آوارگى، در ليبريا مورد آزار و اذيت جنسى قرار گرفته بودند و 55 درصد نيز اظهار داشتند كه درطى اين جابه‏جايى مورد آزار و اذيت جنسى واقع شده‏اند.

به دنبال حمله شورشيان در سال 1998 م. در پايتخت برازاويل در جمهورى كنگو، از ميان حدودا 2000 زن كه به دليل خشونت‏هاى جنسى، به دنبال درمان‏هاى پزشكى بودند، 10 درصد حامگى ناشى از تجاوز را گزارش كردند. براساس تخمين مقامات رسمى سازمان ملل متحد، تعداد واقعى زنانى كه در پى اين موج از خشونت در برازاويل مورد تجاوز واقع شدند، نزديك به 5000 نفر بودند.

براساس نتايج يك پژوهش كه در سال 2000 م. صورت گرفت، محققان نتيجه‏گيرى كردند كه 50000 تا 64000 زن آواره داخلى در منازعات مسلحانه طولانى در سيرالئون، قربانى آزارهاى جنسى شده‏اند.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 302

19 درصد از 1575 زن بوروندى در مطالعه‏اى كه به‏وسيله صندوق جمعيت سازمان ملل صورت گرفت، به آن‏ها تجاوز شده است و 40 درصد از اين جمعيت، درباره تجاوز به ديگران شنيده بودند و يا شاهد آن بوده‏اند.

از 410 زن كلمبيايى آواره در كارتاهنا (ناحيه‏اى واقع در اسپانياى جنوبى) كه در سال 2003 م. مورد بررسى قرار گرفتند، 8 درصد بعضى از اشكال آزار جنسى قبل از جابه‏جايى و 11 درصد آزارهاى جنسى در طى جابه‏جايى را گزارش كردند.

سازمان پزشكان بدون مرز بين اكتبر 2004 م. و فوريه 2005 م.، پانصد قربانى تجاوز در دارفور در سودان را درمان كردند. از آن زمان، موارد تجاوز ادامه يافته و اين سازمان معتقد است تعداد زنانى كه به آن‏ها تجاوز شده، بسيار بيشتر از زنانى است كه براى درمان پزشكى دررابطه با تجاوز قرار گرفتند.[3]

اين آمار همگى نشان‏دهنده فاجعه انسانى تعرض و تجاوز به زنان در جريان منازعات و مخصامات مسلحانه است. اصولا از تجاوز جنسى به عنوان روشى براى تضعيف دشمن نيز استفاده مى‏شود.

ب) بررسى موردى نقض حقوق زنان به‏وسيله چند گروه تروريستى‏

طالبان‏

يكى از مشهورترين گروه‏هاى بنيادگرا كه به عنوان يك گروه تروريستى نيز شناسايى شده‏اند، گروه طالبان در افغانستان بود كه حضور زنان را در محيطهاى عمومى منع كرده و انواع اقدامات جنايت‏بار و اعمال خشونت‏آميز را در طى دوران حكومت خود بر زنان روا داشتند. طالبان با تكيه بر اين تفكر كه وظيفه زن فقط نگه‏دارى از فرزندانش است، كليه حقوق سياسى- اجتماعى زنان را سلب، و با ممنوعيت اشتغال زنان مشكلات بى‏شمارى براى نظام ادارى افغانستان ايجاد كردند. براساس برداشت غلط اين‏

______________________________
(1)

. Ward, Jeanne, Marsh, Mendy, Sexual Violence Against Women and Girls in War and Its Aftermath: Realities, Responses, and Required Resources, UNFPA, European Commission, 6002.

 

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 303

گروه از اسلام، معلمان و اساتيد زن حق كار و آموزش نداشتند و دختران از حضور در كلاس‏هاى درسى منع مى‏شدند. در افغانستان نه‏تنها زنان در معرض كشتار، آدم‏ربايى و اسارت به‏دست گروه‏هاى طالبان بودند، بلكه به عنوان غنايم جنگى استفاده مى‏شدند.[4]

طالبان در پاكستان‏

ملاله يوسفزى يا گل مكئى متولد سال 1997 م. در ولسؤالى سوات پاكستان، دختر چهارده ساله‏اى است كه در دفاع از حق آموزش به‏وسيلة طالبان مورد هدف گلوله قرار گرفت، او فعال حقوق بشر و حقوق كودكان و عضو كمپين تحصيل دختران در پاكستان است. وى، روز سه‏شنبه 19 اكتبر 2012 م. در منطقه موسوم به سيدوى شريف، در مركز ولسؤالى سوات هنگام بازگشت از مكتب در راه خانه، هدف حمله مسلحانه قرار گرفت. ملالى از سال 2009 م. به اين‏سو همواره براى پيشرفت تعليم و آموزش دختران تبليغ كرده و جايزه‏هاى بين‏المللى نيز به‏دست آورده است. طالبان پاكستان مسئوليت حمله به ملاله يوسفزى را برعهده گرفتند. احسان الله احسان كه خود را سخن‏گوى طالبان معرفى كرد، در تماس با رسانه‏ها مسئوليت حمله مسلحانه به ملاله يوسفزى را به‏عهده گرفته بود گفت كه وى را به‏سبب داشتن افكار ضدطالبان مورد حمله قرار داده‏اند. سخن‏گوى طالبان اضافه كرده بود كه افكار ملاله يوسفزى غيراسلامى و برضد طالبان است. ملاله يوسفزى، با انتقاد از طالبان گفته بود «دختران در زمان تسلط طالبان مى‏ترسيدند كه به‏صورتشان اسيد پاشيده شود يا به‏وسيله اين شبه‏نظاميان دزيده شوند؛ در آن زمان كه طالبان بر منطقه سوات پاكستان، تسلط داشتند، دختران بدون پوشيدن يوينفورم با لباس معمولى و به‏صورت پنهانى به مدرسه مى‏رفتند، درحالى‏كه كتاب‏هايشان را در زير شال‏هايشان پنهان مى‏كردند». سخن‏گوى طالبان به‏نام سراج‏الدين احمد، توضيح داد كه طالبان سه‏بار به‏صورت‏جدى به يوسفزى و خانواده او

______________________________
(1). امير مسعود، اجتهادى، «عملكرد طالبان: نقض فاحش و همه جانبه حقوق بشر»، گزارش‏هاى دفتر مطالعات سياسى و بين المللى شماره 120، ص 6، مهر و آبان 1377.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 304

هشدار داده است، كه اگر از فعاليت‏هاى ضدطالبان و تبليغ فرهنگ غربى در سوات دست برندارد، او را خواهند كشت. ملاله يوسفزى بيشتر از هرچيز، براى حق تحصيل و مدرسه‏رفتن دختران دره سوات تلاش مى‏كرد. طالبان رفتن دختران به مدرسه و خارج شدن آن‏ها از منزل را حرام مى‏دانند و معتقدند حتى اگر لازم است زنان از خانه خارج شوند، حتماً بايد يكى از محارم آن‏ها همراهشان باشد.

داعش‏

داعش، يك جريان سلفى سنى است كه در سال 2004 م. و تحت عنوان «القاعده عراق» و به‏دست «ابومصعب زرقاوى» شكل گرفت. هدف اين گروه ايجاد يك امارت اسلامى است كه محدوده آن بخش‏هايى از عراق و قسمت‏هايى از سوريه مى‏شود. رابطه اين گروه با القاعده، طى سال‏هاى گذشته، دست‏خوش تغييراتى شده است.

فرماندهان گروه تروريستى داعش بعد از حمله به عراق و تصرف چند شهر، جدول‏هايى زمان‏بندى شده براى انجام جهاد نكاح بين اعضاى خود منتشر كرده‏اند. خبرگزارى «نون» عراق، در اين زمينه سندى را كه در يكى از مخفى‏گاه‏هاى داعش به وسيله نيروهاى امنيتى عراق پيدا شده است، منتشر كرد. اين سند تصويرى نشان مى‏دهد كه بدعت جهاد نكاح با حساسيت و زمان‏بندى ويژه‏اى از سوى عناصر اين گروه تروريستى دنبال مى‏شود و نام افرادى كه قرار است اين نوع جهاد تكفيرى را انجام دهند، با ساعت دقيق آن ثبت شده است. اين جدول نام‏هايى را از گردان تروريستى موسوم به الفاروق براى نكاح با زنانى كه «زنان مجاهد نكاح» ناميده شده‏اند، در خود جاى داده است. با اين‏وجود، تروريست‏هاى داعش تنها به جهاد نكاح اكتفا نكرده‏اند. پيش‏ازاين، چهار عنصر گروه تروريستى داعش در دو حادثه جداگانه در تلاش براى هتك حرمت به دو زن موصلى، پيش از هر اقدامى به‏وسيله طرف مقابل به هلاكت رسيدند. منابع خبرى پيشتر، از اقدام به هتك حرمت 14 زن موصلى توسط عناصر گروه تروريستى داعش خبر داده بودند. گزارش‏هاى ديگرى نيز از اجبار زنان اين شهر به‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 305

جهاد نكاح با تروريست‏هاى داعش انتشار يافته بود.[5] خبر ديگرى حاكى از آن است كه نيروهاى «داعش» پس از اشغال موصل به چهار زن تجاوز كردند. قربانيان پس از اين حادثه، خودكشى كردند.

به نقل از خبرگزارى مهر، گروه تروريستى دولت اسلامى عراق و شام موسوم به داعش در نهمين روز اشغال موصل، دومين شهر بزرگ عراق، با انتشار بيانيه‏اى از ساكنان اين شهر خواست كه دختران خود را براى جهاد نكاح تسليم داعش كنند. در اين بيانيه آمده است كه هر كس از اين فرمان سرپيچى كند، طبق قوانين اين گروه تروريستى مجازات خواهد شد.

خبرى ديگر حاكى از آن است كه شبه نظاميان داعش هم‏زمان با مبارزه با ارتش عراق، در استان بيجى منزل به منزل رفته و درباره تعداد زنان مجرد و متأهل سؤال مى‏پرسند.[6]

بوكو حرام‏

گروه بوكوحرام در سال 2002 م. به‏وسيله محمديوسف كه سلفى بود و حتى كروى بودن زمين را نيز زير سؤال برده است، در نيجريه پايه‏گذارى شده و از سال 2009 م. تاكنون بيش از صدها هزار نفر را در حملات تروريستى كشته است. نام اين گروه «بوكوحرام» به معنى تحصيل غربى حرام يا كتاب‏خوانى حرام است مى‏باشد. چنانچه از نام اين گروه بر مى‏آيد، آن‏ها مخالف تحصيلات هستند، به‏ويژه زمانى‏كه مسئله درس‏خواندن زنان مطرح شود، مسلماً اين حرام تشديد خواهد يافت.

بوكوحرام بيش از 250 دانش‏آموز دبيرستان را در 14 آوريل از يك روستاى دورافتاده در شمال شرقى نيجريه ربود و تهديد كرد كه آن‏ها را به عنوان برده خواهد فروخت.[7] گروه تروريستى بوكوحرام خواهان تشكيل حكومت اسلامى در نيجريه است.

______________________________
(1). خبرگزارى ايرنا، كد خبر (4073490) 81202609، خرداد 93.

(2). ايسنا، كد خبر 195355، تير 93.

(3). ايرنا، كد خبر 81167199 (4020143)، ارديبهشت 93.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 306

ابوبكر شيكاو، رهبر اين گروه پس از ربودن دختران دانش‏آموز از مدرسه شبانه‏روزى، در يك پيام ويديويى ظاهر شده و با پذيرش مسئوليت اين حمله، اعلام كرد كه اين دختران را به‏عنوان برده معامله خواهد كرد و يا به زور به ازدواج مردان درخواهد آورد. وى هم‏چنين در اين ويديو گفته است كه خودش نيز با دو تن از اين دختران، يكى 9 ساله و ديگرى 12 ساله ازدواج خواهد كرد. براساس برخى گزارشات تصديق نشده، اين دختران با قيمتى حدود 12 دلار در كشورهاى همسايه فروخته مى‏شوند.

هم‏چنين، ديده‏بان حقوق بشر در سال 2003 م. گزارشى در 17 صفحه از وضعيت دختران جوان و زنان در عراق و خطر تجاوز جنسى به آن‏ها تهيه و منتشر كرد. دختران را در عراق مى‏دزديدند و به خانه‏هاى امن منتقل مى‏كردند و پس از تجاوز به آن‏ها، آن‏ها را به بردگى جنسى مى‏فروختند. مأموران انتظامى هم در اين ماجراها دخيل بودند. اين درحالى است كه زنان عراقى اگر مورد تجاوز جنسى قرار بگيرند، معمولًا به حكم عرف و به دلايل مذهبى و خانوادگى سكوت مى‏كنند. به اين جهت تاكنون در طى جنگ‏هايى كه در اين كشور اتفاق افتاده، آمار قابل اتكايى از قربانيان تجاوز جنسى در دست نيست.

گفتار دوم: بررسى اسناد بين‏المللى‏

اسناد بين‏المللى در زمينه خشونت عليه زنان‏

در سطح بين‏الملل اسناد متعددى در زمينه زنان و موضوعات مرتبط با آن‏ها و متناسب با چالش‏هاى موجود به تصويب رسيده است. هم‏چنين جنبش‏هاى متعددى در سراسر دنيا براى حمايت از زنان در مخاصمات مسلحانه و نزاع‏ها نيز شكل گرفته كه تمركز اصلى‏شان بر مسئله آزار و اذيت جنسى زنان و تجاوز است.

به‏طور كلى به نظر مى‏رسد از دو منظر مى‏توان به بررسى و تحليل اين مطلب پرداخت: 1. افراطى‏گرى و خشونت از منظر حقوق بشر نسبت به زنان، 2. افراطى‏گرى و خشونت از منظر حقوق بشردوستانه درباره زنان.

براين‏اساس، برخى از مهم‏ترين اسناد بين‏المللى كه مستقيم و يا غيرمستقيم به موضوع خشونت عليه زنان پرداخته‏اند، عبارتند از: اعلاميه جهانى حقوق بشر، ميثاق‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 307

بين‏المللى حقوق مدنى و سياسى، ميثاق بين‏المللى حقوق اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى، كنوانسيون رضايت در ازدواج، حداقل سن ازدواج و ثبت ازدواج، كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان، نظريه تفسيرى شماره 19 كميته محوكليه اشكال تبعيض عليه زنان، پروتكل اختيارى كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان، اعلاميه حمايت از زنان و كودكان در وضعيت اضطرارى و مخاصمه مسلحانه، پروتكل كنوانسيون عليه جرايم سازمان يافته درباره قاچاق زنان و كودكان، اصول راهنما درباره حقوق بشر و قاچاق انسان، كنوانسيون مقابله با قاچاق انسان و استثمار از طريق فحشاى ديگران، اعلاميه محو خشونت عليه زنان، كنوانسيون ژنو درباره حمايت از قربانيان در زمان جنگ، پروتكل الحاقى به كنوانسيون‏هاى ژنو در رابطه با حمايت از قربانيان در مخاصمات غير بين‏المللى. علاوه براسناد بين‏المللى گفته‏شده، در سطح منطقه‏اى نيز اسنادى مرتبط با موضوع خشونت عليه زنان به تصويب رسيده، كه كنوانسيون شوراى اروپا درباره پيش‏گيرى و مقابله با خشونت عليه زنان و خشونت خانگى 2010 م. و كنوانسيون آمريكايى پيش‏گيرى، مجازات و محو خشونت عليه زنان مهم‏ترين آن‏ها هستند.

يكى از مراجعى كه در سطح بين‏الملل، در جهت رسيدگى به اين اقدامات جنايت‏بار و تروريستى مى‏توان به آن‏ها اشاره كرد، شوراى امنيت به عنوان يكى از اركان سازمان ملل و ديگرى ديوان بين‏المللى كيفرى است. سازمان ملل قطع‏نامه‏هاى متعددى در جلوگيرى از نقض حقوق زنان به تصويب رسانده، كه در اين ميان مى‏توان به قطع‏نامه شماره 1325 شوراى امنيت اشاره كرد.

قطع‏نامه شماره 1325 شوراى امنيت‏

قطع‏نامه 1325 در نشست 4213- مورخ 31 اكتبر سال 2000 م.، شوراى امنيت صادر شده است. محور قطع‏نامه مذكور زنان، صلح و امنيت و تعهد به فعال‏كردن مشاركت زنان در تمام مراحل ايجاد و حفظ صلح، و پيش‏گيرى از درگيرى است. شوراى امنيت براى تصويب اين قطع‏نامه از قطع‏نامه‏هاى 1261، 1999 م؛ 1265، 1999؛

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 308

1269، 2000؛ 1314، 2000 م. استفاده كرده است. مفاد قطع‏نامه 1325 شورا در ارتباط با اتخاذ نگاه جنسيتى است كه نيازهاى ويژه دختران در بازگشت به وطن و اسكان مجدد، توان‏بخشى، استقرار مجدد و بازسازى پس ازجنگ را شامل مى‏شود. اين اولين سند رسمى و قانونى شوراى امنيت سازمان ملل متحد است كه تأكيد مى‏كند طرفين درگير بايد به حقوق زنان احترام بگذارند و حمايت از مشاركت آن‏ها در مذاكرات صلح و بازسازى پس از جنگ را يك نياز مى‏شناسد. اين قطع‏نامه به‏وسيله ده‏ها سازمان فعال زنان و صندوق توسعه براى زنان سازمان ملل متحد و ... به اتفاق آرا تأييد شد. هم‏چنين در آن از همه طرف‏ها خواسته شده به‏كارگيرى اقدامات ويژه براى محافظت از زنان و دختران در مقابل خشونت مبتنى بر جنسيت، به‏ويژه تجاوز جنسى و ديگر سوءاستفاده‏هاى جنسى در درگيرى‏هاى مسلحانه بپردازند. شوراى امنيت سازمان ملل متحد، سعى كرده در مصوبات بعدى خود اين قطع‏نامه را يادآورى كند، ازجمله دهمين سالگرد اين قطع‏نامه را در سال 2010 م. برگزار كرد. در خلال بزرگداشت دهمين سال تصويب آن، اعلام شد كه بايد گفت‏وگوهاى باز و فعالى درباره موضوع قطع‏نامه انجام شود. از همين‏رو در مقدمه قطع‏نامه دهمين سالگرد، اعلام شد كه طى 29 روز گفت‏وگوى باز و فعال، بيشتر از 1500 نفر از رهبران زنان محلى در سراسر جهان به ابراز نظرات خود درباره اين موضوع با هدف سرعت‏بخشيدن به اجراى آن پرداختند. تاكنون يك سرى نشست‏هاى فوق العاده براى فعال‏كردن گفت‏وگوى مستقيم بين سازمان ايجاد صلح زنان و رهبران جامعه زنان و نمايندگى‏هاى ارشد سازمان ملل متحد در سطح ملى كشورها طراحى شده است. هدف اين است كه از ديدگاه‏هاى زنان در بهبود اجراى قطع‏نامه 1325 استفاده شود. هماهنگى بين سازمانى براى اجراى آن به‏منظور حصول اطمينان از همكارى و هماهنگى در كليت سيستم ملل متحد، شبكه سازمانى بين زنان تأسيس شده كه به‏وسيله مشاور ويژه درباره مسائل جنسيتى اداره مى‏شود. بنابر آمار سازمان ملل متحد، هر سال 150 ميليون زن در جهان و 70 ميليون مرد و نوجوان در جنگ‏هاى منطقه‏اى مورد تجاوز جنسى قرار مى‏گيرند. در قطع‏نامه شماره‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 309

1325 سازمان ملل كه در سال 2000 م. تصويب شد، بر ضرورت رعايت حقوق زنان در جنگ‏ها و بحران‏هاى منطقه‏اى تأكيد شده است. در بند 10 آن، از دولت‏ها دعوت شده است كه: «اقدامات ويژه‏اى را براى حمايت از دختران و زنان در برابر خشونت‏هاى مبتنى بر جنسيت به‏ويژه تجاوز به عنف و ساير اشكال سوءاستفاده جنسى در وضعيت مخاصمات مسلحانه اتخاذ كنند».

الف) افراطى‏گرى و خشونت از منظر حقوق بشر درباره زنان‏

در اين قمست به تحليل اعمال خشونت‏آميز جريان‏هاى تكفيرى و تندرو، از منظر حقوق بشر مى‏پردازيم و مباحثى همچون: جهاد النكاح و حق ازدواج آزادانه، حق تحصيل و دست‏رسى به اطلاعات، حق اشتغال، آزادى رفت‏وآمد و مسئله شكنجه را در اسناد حقوق بشرى بررسى مى‏كنيم.

  1. حق ازدواج آزادانه‏

بر اساس اسناد بين‏المللى حقوق بشر، زن و مرد از حقوق يكسانى براى ازدواج و تشكيل خانواده برخوردارند و استفاده از زور در اين امر، مخالف موازين حقوق بشر است. بر همين اساس، بند 2 از ماده 16 اعلاميه جهانى حقوق بشر مقرر داشته است: «ازدواج بايد با آزادى و رضايت كامل مرد و زن انجام گيرد».[8] به‏علاوه در ماده 10 ميثاق حقوق اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى نيز به اين مسئله تصريح شده كه ازدواج بايد با رضايت آزادانه طرفين كه قصد آن را دارند، واقع شود.

هم‏چنين، بر اساس ماده شانزدهم كنوانسيون، محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان، زنان از حقوق برابر در امر ازدواج برخوردار هستند و دولت‏هاى عضو، متعهد به فراهم‏كردن شرايط لازم براى استيفاى اين حقوق هستند. اين ماده بيان مى‏دارد:

دولت‏هاى عضو به منظور رفع تبعيض از زنان در كليه امور مربوط به ازدواج و روابط خانوادگى كليه اقدامات مقتضى به عمل‏

______________________________
(1)

. Article 61, Universal Declarat ion of Human Rights

 

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 310

خواهند آورد و به‏ويژه براساس تساوى مردان و زنان موراد ذيل را تضمين خواهند كرد:

الف) حق يكسان براى ورود به ازدواج ب) حق يكسان در انتخاب آزادانه همسر و صورت‏گرفتن ازدواج تنها با رضايت كامل و آزدانه دو طرف ازدواج.[9]

بر اين اساس، جهاد النكاح كه براساس آن زنان كه با اعمال زور و بدون رضايت به عقد مردى در مى‏آيند ناقض حق آن‏ها براى ازدواج آزادانه و از اين جهت ناقض حقوق بشر است.

  1. حق تحصيل و دست‏رسى به اطلاعات‏

حق تحصيل براى تمامى افراد بدون تبعيض از حيث جنسيت، مذهب و يا نژاد، در اسناد بين‏المللى حقوق بشر به رسميت شناخته شده است. از جمله مى‏توان به ماده 26 اعلاميه جهانى حقوق بشر اشاره كرد كه در بند اول آن بيان داشته: «هركس حق تحصيل دارد. تحصيل لااقل در مراحل ابتدايى و پايه بايد رايگان و اجبارى باشد. آموزش‏هاى فنى و حرفه‏اى بايد در دسترس عموم قرار گيرد و آموزش عالى بايد براى همه و براساس شايستگى در دست‏رس باشد».[10] «اين ماده مقرر مى‏دارد كه آموزش بايد در دست‏رس همه باشد و تمامى افراد فارغ از هرگونه تبعيض، از حق تحصيل برخوردارند. هم‏چنين، بر اساس ماده ده كنوانسيون، محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان، دولت‏هاى عضو متحد به فراهم كردن زمينه آموزش براى زنان و دختران جوان و تضمين حقوق مساوى زنان با مردان در امر آموزش هستند و موظفند اقدامات مقتضى براى رفع هرگونه تبعيض را به عمل آورند. بر اين اساس، بند (ه) اين ماده مقرر مى‏دارد: «دولت‏هاى عضو موظف به فراهم‏كردن امكانات مشابه جهت دست‏يابى به برنامه‏هاى مربوط به ادامه تحصيلات، ازجمله برنامه‏هاى علمى سوادآموزى بزرگ‏سالان‏

______________________________
(1)

. Article 61, Convention on the Elimin ation of All Forms of Discrimi nation against Women.

(2)

. Article 62, Universal De claration of Human Rights.

 

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 311

با هدف كاهش هرچه سريع‏تر شكاف آموزشى موجود بين زنان و مردان هستند.»[11] حق بهره‏مندى تمام افراد از آموزش و پرورش در ساير اسناد حقوق بشر، ازجمله ماده 13 ميثاق حقوق اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى نيز شناسايى شده است.

  1. آزادى رفت‏وآمد

زنان همچون تمامى گروه‏هاى اجتماعى از حق آزادى رفت‏وآمد برخوردارند و محروم‏كردن آن‏ها از اين حق برخلاف موازين بين‏المللى حقوق بشر است. اين حق در اسناد بين‏المللى حقوق بشر از جمله: ميثاق حقوق مدنى و سياسى، كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان، و ماده 13 اعلاميه جهانى حقوق بشر، به رسيمت شناخته شده است. بند 1 اين ماده بيان مى‏كند: «هركس حق دارد در محدوده مرزهاى هر كشور آزادانه رفت‏وآمد و اقامت كند.» بر اين اساس، اقدامات گروه‏هاى تندرو در محدود كردن آزادى رفت‏وآمد زنان در قلمرو تحت سلطه آنان، از موارد نقض موازين حقوق بشر شمرده مى‏شود.

  1. حق اشتغال‏

بر اساس بند 1 ماده 13 اعلاميه جهانى حقوق بشر: هركس حق كاركردن، انتخاب آزادانه شغل، برخوردارى از شرايط منصفانه و رضايت‏بخش براى كار و برخوردارى از حمايت دولت در برابر بى‏كارى را دارد. در همين راستا ماده 11 كنوانسيون محو كليه اشكال تبعيض عليه زنان بيان، مى‏دارد: دولت‏هاى عضو بايد اقدامات مقتضى را براى رفع تبعيض عليه زنان در زمينه اشتغال انجام دهند و اطمينان دهند كه بر مبناى تساوى مردان و زنان، حقوق يكسان به‏ويژه در موارد زير براى زنان رعايت مى‏شود:

الف) حق كار (اشتغال) به عنوان يك حق لاينفك حقوق انسانى؛

ب) حق امكانات شغلى يكسان، از جمله اجراى ضوابط يكسان در انتخاب شغل؛

______________________________
(1). مهرانگيز، كار، رفع تبعيض از زنان، ص 219.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 312

ج) حق انتخاب آزادانه حرفه و شغل، حق ارتقاى مقام، برخوردارى از امنيت شغلى و تمام امتيازات و شرايط خدمتى و حق استفاده از دوره‏هاى آموزشى حرفه‏اى و بازآموزى از جمله: كارآموزى و شركت در دوره‏هاى آموزشى و پيشرفته و آموزشى مرحله‏اى.

د) حق دريافت مزد مساوى، استفاده از مزايا و برخوردارى از رفتار مساوى در مشاغل و كارهايى كه ارزش يكسان دارند، هم‏چنين رفتار مساوى در ارزيابى كيفيت كار.

هم‏چنين در ماده 6 ميثاق حقوق اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى، اين ميثاق، حق كاركردن براى همه‏كس است به اين‏كه فرصت يابد به‏وسيله و كارى كه آزادانه انتخاب يا قبول مى‏كند معاش خود را تأمين كند، به رسميت مى‏شناسند.

ب) افراطى‏گرى و خشونت از منظر حقوق بشردوستانه نسبت به زنان‏

حقوق بين‏الملل بشردوستانه به مجموعه اصول و قواعدى اطلاق مى‏شود كه متكفل محدودكردن بهره‏گيرى از زور و خشونت در مخاصمات مسلحانه بين‏المللى و غيربين‏المللى است. اين اصول و قواعد از يك‏سو افراد غيرنظامى و هم‏چنين نظاميانى را كه درگير جنگ در ميدان نبرد نيستند، حمايت كرده و از سوى ديگر محدوديت‏هايى را در بهره‏گيرى از روش‏ها و سلاح‏ها در ميدان جنگ مقرر مى‏دارد. حمايت از بيماران و زخميان در جنگ، سرنشينان و نيروهاى كشتى‏هاى حادثه ديده بر روى دريا، اسيران جنگى، قربانيان جنگ‏ها و مخاصمات بين‏المللى و غيربين‏المللى و حتى اموال فرهنگى ازجمله موضوعاتى است كه حقوق بشردوستانه بين‏المللى معاصر به آن مى‏پردازد.[12]

فحشاى اجبارى‏

فحشاى اجبارى به‏وسيله تعدادى از اسناد حقوق بشردوستانه بين‏المللى منع شده است. نخستين‏بار، ديوان بين‏المللى كيفرى فحشاى اجبارى را به‏عنوان يك جرم مستقل عليه بشريت به رسميت شناخته است. براساس آن، تحقق عنصر مادى اين جنايت‏

______________________________
(1). عدالت بين‏الملل، ص 2، كد خبر 60، شهريور 91.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 313

مستلزم آن است كه مرتكب، يك يا چند نفر را به انجام اعمال جنسى از طريق اعمال زور با تهديد يا فشار مجبور كند. فحشاى اجبارى نوعاً با تعريف بردگى در زمان درگيرى مسلحانه مطابقت خواهد كرد. در اين صورت، ايجاد فاحشه‏خانه‏هاى اجبارى براى تقويت روحى سربازان است.

تجاوز جنسى‏

تجاوز جنسى شق (ز) بند اول ماده 7 اولين گزاره اساس‏نامه ديوان بين‏المللى كيفرى است كه به تجاوز جنسى به عنوان جنايت عليه بشريت مى‏پردازد. اين مقرره بر مبناى شق (ج) بند اول ماده 2 قانون شماره 10 شوراى‏كنترل، استوار است. هيچ تعريفى از جرم تجاوز جنسى در آغاز مذكرات مربوط به اساس‏نامه ديوان كيفرى بين‏المللى وجود نداشت، تا اين‏كه سند عناصر جنايات براى نخستين‏بار تعريف ويژه‏اى از اين رفتار بزه‏كارانه بيان كرد. عنصر مادى اين جرم شامل تهاجم مرتكب، به جسم قربانى است كه بايد منجر به دخول گردد.[13] بر اين اساس، مردان و زنان مى‏توانند قربانى اين جرم شوند. تعريف اين جرم مستلزم استفاده از خشونت يا تهديد به خشونت و يا زور نيز مى‏شود.

باردارى اجبارى‏

مطابق تعريف شق (و) بند دوم ماده 7 اساس‏نامه ديوان بين‏المللى كيفرى، باردارى اجبارى به‏عنوان جنايت عليه بشريت شناخته شده و عنصر مادى آن، حبس غيرقانونى زنى است كه اجباراً باردار شده است. براى تكميل اين جرم، كافى است مرتكب، زنِ زندانى را محبوس كند، هرچند آن زن به‏وسيله شخص ديگرى باردار شده باشد.[14]

  1. كنوانسيون‏هاى چهارگانه ژنو

يكى از منابع در قلمرو حقوق بشردوستانه كنوانسيون‏هاى چهارگانه ژنو 1949 م. و پروتكل‏هاى الحاقى آن 1977 م. است. كنوانسيون چهارم ژنو به‏طور مشخص حمايت از

______________________________
(1). گرهارد، ورله، جنايت عليه بشريت در حقوق بين الملل معاصر، مترجم: وكيل اميرساعد، ص 85.

(2). همان، ص 87.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 314

غيرنظاميان را در دستور كارش قرار داده است. اين عهدنامه مشتمل بر 159 ماده است كه انواع حمايت‏هاى حقوقى از غير نظاميان را محور كار خود قرار داده و به شرح و بسط مصونيت غيرنظاميان از هرگونه تعرض در جنگ پرداخته است. براساس ماده 32 اين عهدنامه هرنوع آزار و اذيت جسمى و شكنجه ممنوع شده است. مقررات اين كنوانسيون‏ها در صورت بروز جنگ رسمى و يا مخاصمه مسلحانه كه بين دو يا چند دولت متعاهد روى دهد، به موقع اجرا، گذارده خواهد شد. به‏طور كلى مى‏توان گفت در اسناد بين‏المللى خشونت جنسى و تجاوز به عنوان هتك حرمت به شرافت و منزلت شخص قلمداد مى‏شود.

ماده 27 كنوانسيون چهارم ژنو به اعمال قانون درباره آزار جنسى و تجاوز به زنان پرداخته و در آن به صراحت از زنان در مقابل تجاوز و آزار جنسى و فحشاى اجبارى حمايت كرده است. اين ماده اعلام مى‏دارد: اشخاص مورد حمايت در هر مورد محق به احترام به خود، شرافت و حقوق خانوادگى مى‏باشند. در هر زمان با آنان به انسانيت رفتار خواهد شد و از جمله در مقابل هرگونه عمل خشونت‏آميز يا تهديد حمايت خواهند شد. زنان به‏ويژه در مقابل هرگونه تخطى به شرافت از جمله: تجاوز به عنف، اجبار به فحشا و هرنوع هتك ناموس حمايت خواهند شد.

به‏طوركلى در ماده 48 الحاقى كنوانسيون ژنو، تمايز ميان مردمان غيرنظامى با نظاميان به عنوان قاعده‏اى بنيادى به‏صراحت بيان و تأكيد شده است كه اقدامات جنگى تنها بايد متوجه افراد نظامى باشد. هم‏چنين در بند اول از ماده 76 پروتكل اول و قسمت (ه) بند (2) ماده 4 پروتكل دوم صريحا تجاوز به عنف و فحشاى اجبارى و هتك ناموس را ممنوع كرده است.

  1. جرايم عليه بشريت در منشور نورنبرگ‏

يكى از جرايمى كه در حقوق بين‏الملل كيفرى رسيدگى مى‏شود جنايت عليه بشريت است، كه جناياتى است كه به علت شدت قساوت، وجدان جامعه جهانى بر اثر وقوع آن جريحه‏دار مى‏شود. ازجمله جنايات عليه بشريت، مى‏توان: قتل، به بردگى‏گرفتن،

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 315

ريشه‏كن‏كردن، محبوس‏كردن، شكنجه، خشونت‏هاى جنسى، ناپديدكردن اجبارى اشخاص، را نام برد. اولين استفاده تخصصى از اصطلاح جنايات عليه بشريت در بند 3 ماده 6 منشور نورنبرگ بود كه مواردى ازجمله: قتل عمدى، ريشه‏كن‏كردن، به بردگى‏گرفتن، تبعيد، يا هر عمل غيرانسانى ديگر كه عليه مردم غيرنظامى قبل از جنگ يا درحين جنگ ارتكاب يافته باشد و يا تعقيب و آزار افراد به دلايل سياسى، نژادى يا مذهبى در اجرا يا در ارتباط با يكى از جرايم مشمول صلاحيت دادگاه، در بر مى‏گرفت.

البته در سال 1945 در قانون شماره 10، شوراى كنترل مواردى را به جنايات عليه بشريت اضافه كرد.

حبس، هتك ناموس، به بردگى‏گرفتن به عنف، شكنجه به دلايل سياسى، نژادى و مذهبى از جمله اين موارد است كه به نظر مى‏رسد با وجود عبارت هر عمل غيرانسانى ديگر در منشور نورنبرگ، مى‏توان اين موارد را نيز مشمول همين عنوان دانست و تصريح به آن‏ها نشان از اهميت موضوع دارد.

هم‏چنين طبق ماده 7 ديوان بين‏المللى كيفرى تجاوز جنسى، بردگى جنسى، فاحشگى اجبارى، حاملگى اجبارى، عقيم‏كردن اجبارى و هر نوع خشونت جنسى مشابه با آن‏ها، از مصاديق جنايت عليه بشريت شناسايى شده‏اند. جزء (ز) بند اول ماده 7 اساس‏نامه ديوان بين‏المللى كيفرى با دسته‏بندى جنايات خشونت جنسى، گام مهمى در تبيين و توضيح اشكال مختلف خشونت جنسى برداشته است.

  1. جرايم ضدبشرى در اساس‏نامه دادگاه جزايى بين‏المللى يوگسلاوى و رواندا

بر اثر جرايمى كه از سوى صرب‏ها عليه مسلمانان بوسنى‏وهرزگوين در سرزمين يوگسلاوى سابق رخ داد، مانند: نسل‏كشى، كشتار جمعى، تجاوز جنسى و امثال آن، شوراى امنيت سازمان ملل بر اساس فصل هفتم منشور اين سازمان مداخله كرد و دادگاهى را به نام «دادگاه بين‏المللى» براى محاكمه افراد مسئول نقض شديد حقوق بشر دوستانه در سرزمين يوگسلاوى سابق بين سال‏هاى 1993- 1991 م. تأسيس كرد. ماده‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 316

5 اساس‏نامه دادگاه مزبور از جرايم ضد بشرى به عنوان يكى از جرايم مشمول صلاحيت اين دادگاه ياد كرد. ماده مزبور مقرر مى‏دارد كه:

اين دادگاه صلاحيت دارد كه افراد مرتكب جرايم ذيل، در خلال جنگ‏هاى مسلحانه را پيگرد و محاكمه كند، اين جنگ‏ها جنبه داخلى داشته باشد يا بين‏المللى؛ مهم اين است كه اعمال مزبور عليه جمعيتى غيرنظامى انجام شده باشد. فهرست جرايم ضدبشرى در اساس‏نامه محكمه بين‏المللى يوگسلاوى چنين ذكر شده است:

الف) قتل عمد؛

ب) ريشه‏كن‏كردن؛

ج) به بردگى‏گرفتن؛

د) اخراج؛

ه) زندانى‏كردن؛

و) شكنجه؛

ز) تجاوز جنسى؛

ح) اذيت و آزار افراد بنا به دلايل سياسى، نژادى و مذهبى؛

ط) ساير اعمال غير انسانى.

يك‏سال بعد، سال 1994 م. بر اثر فجايع و نسل‏كشى‏هايى كه در كشور آفريقايى رواندا رخ داد، شوراى امنيت، دادگاه بين‏المللى ديگرى را براى محاكمه افراد نقض‏كننده حقوق‏بشر دوستانه در جنگ‏هاى داخلى رواندا تأسيس كرد. اين جنگ‏ها بين دو قبيله «هوتوها» و «توتسى‏ها» رخ داد و در خلال درگيرى مزبور هوتوها بدترين جنايات، مانند نسل‏كشى و تجاوز جنسى را در حق توتسى‏ها روا داشتند. ازجمله جرايمى كه دادگاه رواندا مشمول صلاحيت رسيدگى خويش قرار داد، جرايم ضدبشرى است. ماده 3 اساس‏نامه محكمه ياد شده، به جرايم ضدبشرى مى‏پردازد. لازم به يادآورى است كه فهرست جرايم ياد شده در اين اساس‏نامه نسبت به اساس‏نامه محكمه بين‏المللى يوگسلاوى تغييرى نكرده است و همان 9 مورد در اين‏جا نيز عيناً ذكر شده است.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 317

ماده 5 اساس‏نامه دادگاه بين‏المللى كيفرى براى يوگسلاوى سابق، تجاوز به عنف و ماده 3 اساس‏نامه دادگاه بين‏المللى كيفرى براى رواندا، تجاوز به عنف، فحشاى اجبارى و ساير اشكال هتك ناموس را تحت عنوان جنايت عليه بشريت آورده‏اند.

نتيجه‏گيرى‏

خشونت جنسى عليه زنان و كودكان واقعيت تلخى است كه در طول تاريخ فراوان شاهد اعمال آن بوده‏ايم كه موجب تخريب غرور و شرافت افراد و ورود انواع آسيب‏هاى جسمى و روانى به قربانيان آن مى‏شود. به نظر مى‏رسد اولين گام براى مقابله با گسترش شكل‏گيرى اين گروه‏ها، بررسى دقيق و علمى، عوامل و ريشه‏هاى شكل‏گيرى آن‏ها باشد. اين‏كه چگونه معضلات و مشكلات اجتماعى، فرهنگى و اقتصادى در جوامع، زمينه‏هاى شكل‏گيرى اين گروه‏هاى افراطى و پيوستن به آن‏ها را فراهم مى‏كند و چگونه گفتمان‏هاى غالب با زدن برچسب تروريست به گروه‏هايى از افراد، آن‏ها را به سمت پيوستن به اين جريان‏ها سوق مى‏دهند. به‏طور نمونه در بسيارى از جوامع غربى، مسلمانان را به چشم تروريست مى‏نگرند و جملگى آن‏ها را پيرو انديشه‏هاى راديكال مذهبى مى‏دانند. دوم، بررسى درك نادرست رهبران اين جريان‏ها و پيروان‏شان از مذهب است، كه آن‏ها را به سمت اين‏گونه اقدامات جنايات‏بار و غيرانسانى سوق مى‏دهد. بايد مبانى نظرى اين انديشه‏ها را شناخت و تحليل و نقد كرد. به نظر مى‏رسد علماى مذهبى در اين حوزه مى‏توانند نقش تأثيرگذارى را ايفا كنند. از سوى ديگر عدم وجود ضمانت اجراهاى قوى و كارآمد اجرايى در سطح بين‏الملل، عامل ديگرى است كه منجر به گسترش مداوم اين جريان‏ها شده و مجازاتى را پيش‏روى عاملان اين جنايات قرار نمى‏دهد.

از سوى ديگر، دولت‏ها و محاكم بين‏المللى كيفرى، بايد ساز و كارى جهت فشار به عاملان اين جنايات و مجازات آن‏ها در نظر گيرند، كه هزينه اين‏گونه اقدامات را بالا ببرد و از ابزارها و فشارهاى بين‏المللى براى تعقيب و محاكمه اين افراد استفاده شود.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 318

هم‏چنين، در بسيارى موارد، شاهد هستيم كه در يك كشور، دولت و دستگاه قضايى توانايى مقابله با اين جريان‏ها را ندارد و نيازمند حمايت‏هاى بين‏المللى است. بنابراين در سطح بين‏الملل نيازمند اقدامات مقتضى جهت پيش‏گيرى، مقابله و رفع آثار سوء كه گريبان‏گير قربانيان اين جنايات مى‏شود، هستيم. يكى از اين اقدامات را مى‏توان قانون‏گذارى در هر كشور و در نظام بين‏الملل براى مقابله جدى با اين اعمال در نظر گرفت. با وجود اين‏كه ساليانه زنان بسيارى قربانى آزارهاى جنسى و تجاوزات در مخاصمات مسلحانه و نزاع‏هاى داخلى مى‏شوند، ما شاهد اين مسئله هستيم كه هيچ كنوانسيون و يا قطع‏نامه‏اى مشخصاً به اين مطلب اختصاص داده نشده و به بررسى ابعاد مختلف اين فاجعه نپرداخته است.

هم‏چنين آمار نشان مى‏دهد در بيش‏تر موارد زنان، قربانيان اصلى خشونت‏هاى جنسى و تجاوزات هستند، كه اغلب مورد حمايت دولت متبوع خود قرار نمى‏گيرند و در قوانين داخلى آن‏ها آزارهاى جنسى به ديده اغماض نگريسته مى‏شود و قربانيان اين حوادث، تحت حمايت‏هاى حقوقى نيستند. در اين موارد نخست بايد به زنان آموزش‏هاى لازم داده شود كه از مطرح‏كردن خشونتى كه بر آن‏ها رفته، ابايى نداشته باشند و ملاحظات مذهبى و يا فرهنگى را مانعى براى برخوردارى از انواع حمايت‏هاى پزشكى، اجتماعى و حقوقى نپندارند. هم‏چنين دولت‏ها موظف شوند كه قوانين جامع و كاملى از خشونت‏هاى جنسى را در قوانين خود تعريف كرده و مجازات‏هاى آن را تعيين كنند و با دادن خدمات پزشكى و روانى زمينه بازگشت اين افراد را به زندگى اجتماعى فراهم آورند. در اين موارد با تقويت سازمان‏هاى بين‏المللى و نهادهاى خصوصى و انجمن‏هاى دفاع از حقوق زنان، مى‏توان بسيارى از آنها را تحت پوشش‏هاى حمايتى قرار داد. در پايان مى‏توان اظهار داشت تا اراده قوى در سطح داخلى و بين‏المللى براى مقابله با اين اقدامات وجود نداشته باشد، شاهد ادامه اين‏گونه اعمال خشونت‏بار، عليه زنان خواهيم بود.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 319

منابع‏

الف) فارسى:

  1. اجتهادى، امير مسعود، «عملكرد طالبان: نقض فاحش و همه جانبه حقوق بشر»، گزارش‏هاى دفتر مطالعات سياسى و بين‏المللى، شماره 120، مهر و آبان 1377.
  2. خاك، روناك، «جرم انگارى خشونت جنسى در حقوق بين الملل كيفرى»، مجله حقوقى بين‏المللى، نشريه مركز امور حقوقى بين‏المللى معاونت حقوقى و امور مجلس رياست جمهورى، سال بيست و پنجم، شماره 39، 1387.
  3. خبرگزارى ايرنا، كد خبر 81202609 (4073490)، خرداد 93.
  4. خبرگزارى ايرنا، كد خبر 81167199 (4020143)، ارديبهشت 93.
  5. خبرگزارى ايسنا، كد خبر 195355، تير 93.
  6. خلجى، مهدى، تكفيرى‏ها؛ تاريخ ساسى و تبار فكرى، مهر 1392.
  7. فيرحى، داوود، «بنيادگرايى و مدرنيته»، بازتاب انديشه، شماره 63، 1384.
  8. فيرحى، داوود، ظهيرى، صمد، «تروريسم: تعريف، تاريخچه و رهيافت‏هاى موجود در تحليل پديده تروريسم»، فصلنامه سياست، مجله دانشكده حقوق و علوم سياسى، دوره 38، شماره 3، پاييز 1387.
  9. فيرحى، داوود، «ترور و عمليات شهادت طلبانه در مذهب شيعه»، شيعه شناسى، شماره 6، تابستان 1383.
  10. عدالت بين الملل، ص 2، كد خبر 60، شهريور 91.
  11. كار، مهرانگيز، رفع تبعيض از زنان، مقايسه كنوانسيون رفع تبعيض از زنان با قوانين داخلى ايران، قطره، 1379.
  12. ورله، گرهارد، مترجم: وكيل، اميرساعد، «جنايت عليه بشريت در حقوق بين الملل معاصر»، مجله حقوقى بين‏المللى، سال بيست و پنجم، شماره 39، 1387.

ب) انگليسى:

  1. Ward, Jeanne, Marsh, Mendy, Sexual Violence Against Women and Girls in War and Its Aftermath: Realities, Responses, and Required Resources, UNFPA, European Commission, 6002.
  2. Universal Declara tion of Human Rights
  3. Interna tional Covenant on Civil and Political Rights
  4. Declarat ion on the Elimina tion of Violence against Women

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏5، ص: 320

 

  1. Convention on the Elimin ation of All Forms of Discri mination against Women
  2. Committee for the Elimi nation of Discrimi nation against Women( CEDAW ), General recommen dation No. 91
  3. Optional Protocol to the Convention on the Elimina tion of Discr imination against Women
  4. Declara tion on the Protection of Women and Children in Emergency and Armed Conflict
  5. Convention for the Suppr ession of the Traffic in Persons and of the Exploita tion of the Prostit ution of Others
  6. Geneva Convention relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War

 

 

[1] ( 1)* كارشناس ارشد حقوق بشر از دانشگاه مفيد

[2] ( 1). مهدى خلجى، تفكيرى‏ها؛ تاريخ سياسى و تبار فكرى، ص 4.

[3] ( 1)

. Ward, Jeanne, Marsh, Mendy, Sexual Violence Against Women and Girls in War and Its Aftermath: Realities, Responses, and Required Resources, UNFPA, European Commission, 6002.

[4] ( 1). امير مسعود، اجتهادى،« عملكرد طالبان: نقض فاحش و همه جانبه حقوق بشر»، گزارش‏هاى دفتر مطالعات سياسى و بين المللى شماره 120، ص 6، مهر و آبان 1377.

[5] ( 1). خبرگزارى ايرنا، كد خبر( 4073490) 81202609، خرداد 93.

[6] ( 2). ايسنا، كد خبر 195355، تير 93.

[7] ( 3). ايرنا، كد خبر 81167199( 4020143)، ارديبهشت 93.

[8] ( 1)

. Article 61, Universal Declarat ion of Human Rights

[9] ( 1)

. Article 61, Convention on the Elimin ation of All Forms of Discrimi nation against Women.

[10] ( 2)

. Article 62, Universal De claration of Human Rights.

[11] ( 1). مهرانگيز، كار، رفع تبعيض از زنان، ص 219.

[12] ( 1). عدالت بين‏الملل، ص 2، كد خبر 60، شهريور 91.

[13] ( 1). گرهارد، ورله، جنايت عليه بشريت در حقوق بين الملل معاصر، مترجم: وكيل اميرساعد، ص 85.

[14] ( 2). همان، ص 87.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش