مقالات > متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۷ تعداد بازدید: 45

داعش يكى از جريانهاى تكفيرى نوظهور است كه به فعاليت‏هاى جنايتكارانه و خشن عليه حاكميت و مردم عراق مشغول است. پديده داعش از جوانب مختلفى قابل بررسى است. اين مقاله در صدد تحقيق و بررسى متغيرهاى منطقه‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق است.




پرسشى بى‏پرده و فورى در بحث از علل حقيقى و انگيزه‏هاى پشت پرده تداوم گرداب خشونت و بى‏ثباتى موجود در عراق قرار دارد؛ و آن اين است كه: با وجود همه اقدامات امنيتى، نظامى و عمليات جنگى صورت گرفته توسّط دولت عراق و بودجه‏ها و هزينه‏هاى نظامى آن‏كه در مقايسه با بودجه‏هاى تخصيص‏يافته به بخش‏هاى ديگر در بودجه ساليانه (7% كلّ بودجه)، رو به رشد و بالا ارزيابى مى‏شود- پس چرا شاخص صلح جهانى عراق رو به كاهش است؟ عراق بر طبق گزارش سال 2013 موسّسه اقتصاد و صلح در بين 162 كشور، در رتبه 159 قرار گرفته است. ارتش عراق نيز با استناد به سايت تخصّصى نظامى «گلوبال فاير پاور» در سال 2013 در بين 68 ارتش قوى جهان رتبه 58 را كسب نموده است.

براى اين‏كه نگرش ما در اين پژوهش، بى‏طرفانه و عينى و جامع باشد و راه‏حل‏هاى ملموس و قابل فهم براى همگان را به دور از نظريه‏پردازى بيهوده ارائه كند؛ به نظرم رسيد كه پژوهش در مورد اين موضوع مى‏طلبد كه در مورد علل پشت‏پرده تروريسم در عراق- كه در مباحث آينده خواهد آمد- به شكل ذيل بحث كنم:

  1. نگاهى تاريخى به تروريسم بين‏المللى.
  2. علل و متغيرهاى بين‏المللى.
  3. علل و متغيرهاى منطقه‏اى.
  4. علل و متغيرهاى داخلى در عراق.
  5. نتايج اشغال موصل از سوى گروه تروريستى داعش.
  6. پيشنهادها و راه‏حلّ‏ها.
  7. نگاهى تاريخى به تروريسم بين‏المللى:

تروريسم از سال 1934 در دستور كار بين‏المللى قرار گرفت؛ هنگامى‏كه جامعه بين الملل با بحث پيرامون طرح كنوانسيون مقابله با تروريسم و مجازات آن نخستين گام بزرگ را در جهت مجرمانه‏دانستن اين فاجعه برداشته است. با وجود اين‏كه كنوانسيون در سال 1937 به تصويب نهايى رسيد؛ ولى هيچ‏گاه قوّت اجرايى نيافت.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 487

از سال 1963 جامعه بين‏الملل 13 پيمان قانونى جهانى را جهت مقابله با اقدامات تروريستى تصويب كرد. اين پيمان‏ها تحت نظارت سازمان ملل و آژانس‏هاى تخصّصى آن و آژانس بين‏المللى انرژى اتمى تهيه شد. زمينه مشاركت در آن براى همه كشورهاى عضو فراهم بود. در سال 2005 جامعه بين‏الملل تغييراتى بنيادين بر سه مورد از اين پيمان‏هاى جهانى با هدف برآورد دقيق تهديد تروريسم اعمال كرد. در 8 ژوئيه آن سال كشورها اصلاحيه‏هايى را در مورد «كنوانسيون محافظت فيزيكى از مواد هسته‏اى» انجام دادند. در 14 اكتبر آن‏ها پروتكل الحاقى به «كنوانسيون مقابله با اعمال غيرقانونى عليه ايمنى دريانوردى» در سال 2005 و پروتكل الحاقى به «پروتكل مقابله با اعمال غيرقانونى عليه ايمنى سكّوهاى ثابت واقع در فلات قارّه» را تصويب كردند.

امروزه، اقدامات خشونت‏آميز يا تروريسم داراى ويژگى‏هاى متمايز و متفاوت نسبت به دهه‏هاى گذشته از نظر سازمان‏يافتگى، تسليحاتى و اهداف است. از جهت سازمان‏يافتگى، تروريسم داراى سبك ملّيت‏هاى ترانزيتى است؛ زيرا افرادى با وابستگى‏هاى به ملّيت‏هاى گوناگون را در بر مى‏گيرد. ايدئولوژى‏هاى دينى يا سياسى مشخّصى اين افراد را گرد هم جمع كرده است. اين گروه‏ها از مكانى به مكان ديگر نقل مكان مى‏كنند تا پيگرد آن‏ها و هدف قرار دادنشان سخت باشد. از لحاظ اهداف هم شاهديم كه مسائل قوميتى يكسان اين گروه‏ها را با وجود اختلاف در ملّيت‏هاى آن‏ها را زير يك چتر جمع كرده است. آن‏ها به كشورهاى مورد هدف، خسارت‏هاى مادّى و انسانى را وارد كرده‏اند. اين گروه‏ها سيستم‏هاى تسليحاتى به نوعى پيشرفته را در اختيار داشته و اين توان را هم دارند كه با پيشرفت‏هاى تكنولوژى مدرن با اشكال متنوّع آن خود را سازگار كنند؛ و اين، معنايش دقّت در اجراى عمليات و رسيدن به هدف و سختى هدف قرار دادن آن‏ها از سوى ديگر است.

برخى، تروريسم جديد را به «قطب جديد بين‏المللى» توصيف مى‏كنند؛ زيرا اين پديده، صرف حوادث يا اقدامات منطقه‏اى يا حاشيه‏اى و يا نمايشى نيست؛ بلكه به يك واقعيت محورى در نظام سياسى بين‏المللى تبديل شده است. ويژگى‏هاى اين قطب‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 488

جديد از ويژگى‏هاى قطب سنّتى در مورد در اختيار نداشتن قلمرو جغرافيايى مشخّص متفاوت است. اين تروريسم جديد به مقتضاى كانون تنش و مناطق سست و با مقاومت كم، منتشر و تكثير مى‏شود.

  1. علل و متغيّرهاى بين‏المللى:

همه ما حوادث 11 سپتامبر را به ياد داريم؛ يا در مورد آثار سوء اين عمليات خوانده‏ايم. اين آثار تنها به ايالات متّحده آمريكا محدود نشد؛ بلكه همه جهان را در بر گرفت؛ زيرا ايالات متّحده آمريكا به اين تحليل رسيد كه حمله به برج‏هاى دوقلوى تجارت جهانى و پنتاگون نتيجه وجود كانونى از افراطى‏گرى و سرخوردگى است كه كشورهاى منطقه خاورميانه در آن به سر مى‏برند. اين‏ها باعث شد تا از ايالات متّحده آمريكا و هم‏پيمان‏هاى او انتقام بگيرند. طبق تحليل آن‏ها با توجّه به اين‏كه نظام حكومتى اين كشورهاى عربى با اكثريت مسلمان، نظامى ديكتاتورى (پليسى) هستند كه جلوى فعّاليت اين گروه‏ها و آزادى عملشان را مى‏گيرند؛ بايد اين گروه‏ها را به وطن اصلى آن‏ها يا كشورهاى ايجاد كننده آن‏ها باز گرداند.

با وجود تمام اقدامات پيشگيرانه‏اى كه ايالات متّحده آمريكا و اتّحاديه اروپا در داخل كشورهايشان براى رآكتورها، فرودگاه‏ها و در سطح منافع و سفارت‏ها انجام داده‏اند؛ از جمله:

  1. ايجاد دفتر امنيت داخلى‏[2].
  2. تصويب قوانينى جهت مبارزه با تروريسم، ايمنى پرواز و حاكم نظامى.
  3. بازسازى ساختار وزارت دادگسترى و دفتر اف. بى. آى.
  4. اقدامات ديگر مانند: تعطيلى صدور رواديد سفر به ايالات متّحده آمريكا براى مردان عرب و مسلمان بين 16 تا 45 ساله؛ افزايش گشت‏هاى پليس اطراف خطوط نفت و گاز، پل‏ها و تونل‏هايى كه احتمال يورش به آن‏ها وجود دارد؛ ذخيره‏سازى دارو

______________________________
(1).Office Homeland Security

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 489

و واكسن و آماده‏سازى خطوط اضطرارى؛ علاوه بر اين‏ها، دولت آمريكا پرواز بر فراز 103 رآكتور هسته‏اى خود را هم در برنامه خود گذاشت و با اقدامات امنيتى از آن‏ها پشتيبانى كرد.

با وجود همه اين اقدامات پيشگيرانه، احتمال خرابكارى و نفوذ وجود داشت؛ همان‏گونه كه در انفجارات لندن در 7/ 7/ 2005 اتّفاق افتاد. لذا ضرورت ايجاد اهدافى آسان‏تر و با جذّابيت بيشتر، محّقق‏ساختن لذّت پيروزى و پخش‏شدن در مناطقى به دور از منافع آمريكا خود را نشان داد. اين اقدامات و برنامه‏ها در سطح بين‏المللى به صورت آن‏چه «مبارزه با تروريسم» يا «جنگ با تروريسم» ناميده مى‏شود با حمله بر افغانستان در سال 2002 و سرنگونى حكومت طالبان و حمله به عراق در سال 2003 و ساقط كردن حكومت صدّام بروز يافت. اين برنامه‏ها عرصه را براى فعّاليت فراگير و بزرگ سازمان‏هاى مسلّح و افراطى در افغانستان و عراق كه به تروريستى بودن شناخته مى‏شوند را فراهم كرد. اين سازمان‏ها شروع به جنگ با نيروهاى آمريكايى در افغانستان و عراق كردند. اين جنگ شبيه به گنجاندن اين گروه‏ها در ميدان‏هاى جنگ است به جاى اين‏كه فعّاليت‏هاى تروريستى خود را متوجّه موسّسات و منافع غير نظامى كنند؛ و در نتيجه ويژگى دشمن پنهان بودن- كه رييس جمهور، بوش تروريسم را پس از حوادث 11 سپتامبر 2001 به آن توصيف كرد- از آنان پاك مى‏شد. بر اين اساس پشتيبانى و لشكركشى جهانى‏اى جهت محاصره و محدود كردن اين گروه‏ها و بازگرداندن آن‏ها به آغوش كشورهاى اصلى خود به وجود آمد. اين مسئله، فعّاليت گروه‏هاى تروريستى و حتّى جنگ ميان خودشان پس از حوادث 11 سپتامبر در عراق، الجزاير، لبنان، فلسطين و مصر را تفسير و تحليل مى‏كند. ما در مرحله بعد اين موضوع را مورد بررسى قرار خواهيم داد.

  1. علل و متغيّرهاى منطقه‏اى:

بايد به مسئله مهمّى اشاره كنيم؛ و آن اين‏كه قبيله‏گرايى سياسى و دينى محور اساسى در تحوّلات حاكم بر منطقه خاورميانه است. به دور از اين عامل مهم نمى‏توان رفتار

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 490

هر كدام از طرف‏هاى اين حوادث را تفسير و تحليل كرد. اين عامل همان مسئله‏اى است كه ايالات متّحده آمريكا و اسرائيل با تكيه بر آن به ايجاد هرج و مرج در منطقه بجاى به راه‏انداختن جنگ‏هاى مستقيمى عليه اين كشورهاى هدف پرداخته است. مجموعه‏اى از ابزارها و فضاى عمومى حاكم بر اين كشورها زمينه‏ساز اين تاكتيك شده‏اند. مذهبى‏گرايى سياسى موجود با پوششى يا گفتمانى قبيله‏اى (عربى) يا اسلام سنّى (اگر بشود گفت) قرار داده شده بود. لذا كار تغيير يا اصلاح نظام‏هاى سياسى بر پا شده از سوى جنبش‏هاى سياسى طايفه‏اى سنّى آسان بود؛ زيرا آن‏ها مشتاق به تغيير و تحوّل بودند. اين تغيير به طور طبيعى از طريق دين صورت مى‏گرفت. اين جنبش‏ها از زمان معارضه تنها تشكّل موجود در عرصه سياسى بودند. كانونى به طور مشخّص از سوى حكومت‏هاى خليجى وجود داشت كه اموال لازم براى تامين مالى آن جنگ‏ها و گروه‏ها را در اختيار داشتند و اين گروه‏ها را تغذيه و پشتيبانى مى‏كردند.

طرح تفكيك و بازسازى كشورهاى منطقه خاورميانه به سال 1980 بر مى‏گردد. برژينسكى، مشاور امنيت ملّى آمريكا در زمان رييس جمهور جيمى كارتر، تصوّر خودش را در مورد ترسيم دوباره نقشه خاورميانه به گونه‏اى مغاير با مفاد قرارداد سايكس پيكو[3] از راه تبديل منطقه به كانون بحران‏ها و جنگ‏هاى مداوم مطرح كرد. شرق‏شناس يهودى متخصّص در تاريخ اسلامى و طوايف اسلامى و علاقه‏مند به زبان عربى، برنارد لويس، با هدف تكميل اين انديشه، ظهور يافت و طرح خود را به دولت آمريكا تقديم كرد. مفاد طرح او تقسيم خاورميانه بر اساس نژاد و دين بود. كنگره آمريكا با اين شيوه تقسيم خاورميانه موافقت كرد. اين طرح در ضمن سياست آينده ايالات متّحده آمريكا در سال 1993 قرار گرفت. ناظران معتقدند كه آغاز اجراى اين طرح به صورت عملى در سال 2006 بود. خبر اجراى اين طرح از سوى وزير امور

______________________________
(1). قرارداد سايكس پيكو، قراردادى سرى بين انگلستان و فرانسه است؛ كه در آوريل 1916 به دنبال مذاكرات «سرمارك سايكس» و «فرانسوا ژرژ پيكو» براى تقسيم امپراتورى عثمانى بعد از جنگ جهانى اول بسته شد. (مترجم)

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 491

خارجه آمريكا در آن زمان (كوندليزا رايس) و نخست‏وزير اسرائيل (اولمرت) داده و اعلام شد كه اين طرح با محوريت لبنان آغاز خواهد شد. اين طرح در بر دارنده ايجاد «قوس بحران» يعنى قوسى از بى‏ثباتى، حرج و مرج و خشونت كه از لبنان، فلسطين و سوريه تا عراق، ايران و مرزهاى افغانستان با هدف اجراى راهكار و سياست «هرج و مرج خلّاق» گسترش مى‏يافت.

بر اين اساس مى‏بينيم كه منطقه خاورميانه از زمان حوادث سپتامبر تا الآن لحظه‏اى روى ثبات و آرامش را به خود نديده است. در يك ليست اجمالى و سريع موارد ذيل را در منطقه، شاهد هستيم:

- قتل‏عام‏هاى اسرائيلى در فلسطين؛ پس از عقب‏نشينى از جنوب لبنان.

- شروع ساخت ديوار حايل در ژوئن 2002.

- اشغال عراق در سال 2003 و تعيين پل برمر، متخصّص امور تروريسم، به عنوان حاكم غيرنظامى، با هدف جذب گروه‏هاى مسلّح به داخل عراق.

- تجاوزات و زير پا گذاشتن حقوق بشر در عراق از سوى ارتش آمريكا. بارزترين اين موارد، زندان ابوغريب است. اين زندان با هدف ايجاد بسيج روانى و احساسات مورد نظر جهت كشاندن آشوب به داخل عراق به وجود آمد.

- ترور رفيق حريرى، نخست‏وزير لبنان، در سال 2005 و به آشوب كشاندن اوضاع در داخل لبنان تا به الآن و فعّال كردن بين‏المللى مسئله ترور.

- كاريكاتورهاى موهن به پيامبر اكرم (ص) و برانگيختن خشم جهان اسلام.

- تجاوز اسرائيل به لبنان در ژوئن 2006.

- جنگ داخلى در فلسطين ميان حماس و فتح و تقسيم قدرت.

- منفجر كردن مرقد عسكريين در سامرّا و شعله‏ور ساختن آتش طايفه‏اى در عراق.

- انفجارات سال 2007 در مراكش، الجزاير و جنگ در سودان.

- جدايى جنوب سودان از حكومت مركزى و تشويق مناطق بر جدا شدن از كشورهاى مادر (استعمارگر).

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 492

- موج تحوّلات در نظام‏هاى عربى در سال 2010 در تونس، مصر، ليبى و يمن و ورود اين كشورها به مرحله‏اى از بى‏ثباتى اجتماعى، سياسى و امنيتى و تسلّط گروه‏هايى با انديشه‏هاى افراطى‏گرى، قتل و تكفير.

- در سال 2011 حمايت منطقه‏اى و بين‏المللى از گروه‏هاى مسلّح در سوريه با هدف سرنگونى حكومت سوريه و تقسيم آن به دولت‏ها و مناطق كوچك بر اساس گرايش قبيله‏اى و نژادى.

- دادن جايگاه و نقش كشور مستقلّ در روابط و فعّاليت‏هاى خارجى در منطقه و در سلسله‏مراتب پيش‏بينى نشده به كردستان عراق.

همه اين موارد ما را به اين تحليل مى‏رساند كه ما در فضاى منطقه‏اى پر از تنش قرار داريم. عراق، جزئى از اين فضاى بى‏ثبات است. علاوه بر اين‏ها دستاوردهاى تسليحاتى و معاملات تسليحاتى خليج كه در سال 2011 انجام شد؛ دو سوم حجم مبادلات جهانى از فروش سلاح نزد آن كشورها را تشكيل مى‏دهد؛ در حالى‏كه عراق پس از 25 سال از زمان اخراج صدام معدوم از كويت به هيچ‏وجه وارد جنگى نشده است.

  1. علل و متغيّرهاى داخلى عراق:

ويژگى جمعيتى و اجتماعى عراق با كشورهاى منطقه تفاوت زيادى ندارد. جامعه عراقى از زمان تاسيس كشور عراق در سال 1921 تا به امروز در بحران و آشفتگى در دوره‏هاى مختلف پادشاهى و كودتاهاى پى‏درپى به سر مى‏برد. عراق موفّق به ايجاد مؤلّفه‏هاى جمعيتى‏اى نشده كه در يك بوته آزمايش ملّى ذوب و با هم يكى شوند؛ بدون آن‏كه بين آن‏ها احساس ستم و يا تمييز شود و اينكه شهروند درجه سوّم داشته باشد؛ خواه از گروه‏هاى اصلى جمعيتى عراق يعنى كردها يا شيعه باشند و يا غير اين‏ها. بر اين اساس بحران خفته، به صورت حقيقى پس از آوريل 2003 خودش را نشان داد.

از نخستين بحران‏هايى كه جامعه عراقى با آن روبرو شد؛ بحران فروپاشى حكومت حاكم با همه موسّسات و ارگان‏هاى آن و فرهنگ رايج در آن زمان بود. در نتيجه، اين‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 493

افراد حكومت را از دست دادند و تحت تعقيب قضايى و اجتماعى قرار گرفتند. افرادى كه جزو معارضين به حساب مى‏آمدند و از سوى حكومت حاكم تحت تعقيب بودند؛ زمام امور حكومتى و تصميم‏سازى را بر عهده گرفتند. اشكال، اين بود كه اين تغيير و تحوّل مرحله‏اى و يا با كنار رفتن داوطلبانه اولى براى دومى نبود؛ بلكه به صورت ناگهانى و يك دفعه‏اى و با دخالت موثّر نيروهاى خارجى انجام شد و منجرّ به تغيير موازنه‏هاى قدرت در عراق شد.

نخستين تصميم حاكم غيرنظامى آن زمان (پل برمر) «قانون بعث‏زدايى» از موسّسات و ادارات دولتى بود. در سايه نبود «عدالت انتقالى»[4] انتقام‏گيرى و كشتن اشخاص متعلّق به سيستم حكومتى سابق آغاز شد. اين امر به آغاز تغذيه عناصر دشمنى و انتقام‏گيرى انجاميد. همه اين رويدادها در حال وجود طرف‏هاى خارجى- خواه طرف‏هاى منطقه‏اى يا بين‏المللى- سبب شروع تغذيه روحيه تفرقه‏افكنى، تخريب و درگيرى شد. اين مسئله به سقوط جامعه عراقى به مرحله و وضعيتى از ناهمزيستى و تسلّط فضاى شكّ و ترديد و اعتماد نداشتن گروه‏هاى جمعيتى قبيله‏اى، نژادى و دينى به يكديگر انجاميد. به طور دقيق اين مسئله پس از كاشته‏شدن نخستين بذر حكومت پس از سال 2003 توسّط مجلس‏قانون‏گذارى اتّفاق افتاد؛ كه مبتنى بر تقسيم دولت بر اساس تركيب‏هاى جمعيتى عراق و تقسيمات فرعى آن بود نه بر اساس گرايش‏هاى سياسى آن گروه‏ها و احزاب.

جنگ طايفه‏اى- اگر اين نامگذارى را قبول كنيم- كه در آن به سر مى‏بريم و مرحله بى‏ثباتى‏اى كه به نام‏هاى القاعده، داعش و غير اين‏ها؛ ناميده مى‏شود؛ همه‏شان محصول عوامل مختلفى است كه به ايجاد اين‏ها منجرّ شده است. از جمله بارزترين اين عوامل، وضعيت تغيير و تحوّل ناگهانى در پست‏هاى حكومتى و دولتى است. اين وضعيت‏

______________________________
(1). عدالت انتقالى به سازوكارهاى قضايى و غير قضايى كوتاه‏مدّت و اغلب موقّتى و هم‏چنين فرايندهايى كه براى بررسى نقض حقوق‏بشر و خشونت در جوامع در حال گذار از ديكتاتورى به دموكراسى رخ مى‏دهد؛ گفته مى‏شود. (مترجم)

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 494

باعث شد تا كسانى كه دچار خسارت و از دست دادن پست‏ها و مناصب شده‏اند به دنبال جبران آن با نفوذ به حكومت و زمام ثروت حكومتى باشند؛ هر چند مى‏دانستند كه وضعيت به سابق برنگشته و نخواهد گشت.

ناتوانى از ارائه الگوى سالم براى حكومتى با پايه‏هاى درست و كامل و به دست آوردن رضايت اكثريت جامعه به ايجاد فضايى منجرّ شد كه وضعيت بى‏ثباتى و پشتيبانى از آشوب با همه انواعش چه صلح‏آميز و چه نظامى و حتّى با پشتيبانى تشكيلاتى منظّم- كه در طرف‏هاى موجود در اركان فعّاليت سياسى گنجانده شده بود- را تغذيه مى‏كند.

به عنوان نمونه اگر نگاهى به تظاهرات ميدانى بياندازيم كه جرقّه‏هاى آن با دستگيرى تيم حفاظت وزير دارايى و خواسته‏هاى سيزده‏گانه ارائه شده از سوى آنان زده شده است؛ مى‏بينيم كه اين حادثه بيان‏گر مشروعيت سرپوشى است كه دولت در نتيجه بحران مديريتى خود، آن را ارائه كرده است و ناتوانى خود در زمينه انجام ندادن وظايف خود به شكل صحيح به گونه‏اى كه عذر و مشروعيت داشته باشد را نشان مى‏دهد. درخواست‏هاى اين افراد به شكل درستى مديريت نشد تا بتواند شعله اين تظاهرات را فرو نشاند و راه تغذيه اين تظاهرات كه هم‏زمان با اوضاع سوريه بود را قطع كند. واكنش دولت به اين مطالبات گوياى كوتاهى و تقصير در بسيارى از اوقات در كار تشكيلاتى است كه وضعيت خفقان را تقويت مى‏كند. آزادى بيش از 5000 زندانى طى سال 2013 كه محكوميت آن‏ها ثابت نشده بود و هم‏چنان آنها را در بند نگه داشته بودند منجرّ به ورود آن‏ها در مسير ديگرى شده است. رفع توقيف از 4500 تا از املاك و مستغلّات مشمول اجرائيات بازخواست و دادرسى، بازگشت افسران ارتش سابق و بلوكه كردن حقوق بازنشستگى حدود 15000 نفر از آنان؛ همه اين‏ها منجرّ به ايجاد تنفّر و دشمنى نسبت به دولت عراق شده است. يعنى دشمن‏تراشى به جاى فراهم كردن ابزارهايى جهت نگه‏داشتن هيبت حكومت و انديشه‏نكردن پيرامون تجاوز به حقوق نمايندگان دولت از منسوبين به ارتش، پليس و ساختارهاى حكومتى. اين‏ها اين‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 495

امكان را فراهم كرد كه پادگان‏ها و تجمّعات مسلّحانه‏اى بدون پيگرد و نظارتى از سوى دستگاه‏هاى امنيتى يا ارتش فدرال تشكيل شود؛ تا آن‏جايى كه ادوات جنگى و سلاح و موشك‏هاى دوربرد را- بر طبق گزارش‏هاى رسيده از عمليات اخير در الرمادى و فلّوجه- در اختيار دارند. خلاصه آن‏كه همه سياست‏ها و اقدامات صورت گرفته از سال 2003 تا به الآن شرايط داخلى لازم براى تقويت خشونت و بى‏ثباتى ميان طبقات آسيب‏ديده اجتماعى را فراهم كرده است. در نتيجه، آن‏ها با كسانى كه از لحاظ فكرى، طايفه‏اى و عشيره‏اى آن‏ها را تجهيز كرده‏اند در مقابل سرازير كردن اموال و سلاح به سويشان همراه مى‏شوند.

اگر حكومت بخواهد لوازم پيروزى و ثبات را محقّق سازد؛ نياز به مجموعه‏اى از اقدامات دارد. اين اقدامات تنها نظامى و تسليحاتى نيست؛ زيرا حوادث ثابت كرده است آن‏هايى كه به عضويت در صفوف ارتش، پليس و ارگان‏هاى نظامى در آمده‏اند به سرعت در برخورد با اولين چالش يا اصطكاك منطقه‏اى و يا طايفه‏اى به ضدّ آن تبديل مى‏شوند؛ همان‏گونه كه اين اتّفاق در فرار بيش از 28 هزار پليس در الانبار روى داد.

  1. پيشنهادها و راه‏حلّ‏ها:

پيشنهادها:

تجربيات با ادله قاطع، شكست روش‏هاى پليسى و اطّلاعاتى در ساخت جامعه‏اى منسجم و يكپارچه و داراى اتّفاق‏نظر در ديدگاه‏ها و اهداف را اثبات كرده است. بلكه بر عكس، اين شيوه‏ها تعصّب نژادى و قبيله‏اى و وابستگى‏هاى ثانوى مبتنى بر رنگ، نژاد، مذهب و ... را به مثابه واكنشى معكوس به وضعيت استيلاى تحميلى كه تلاش مى‏كند تا همگان را تابع منافع خودش كند، تقويت و تشديد مى‏كند.

بر اين اساس همزيستى مسالمت‏آميز با ساختن صلح و سازگارى ملّى، هم‏زيستى و پذيرش تنوّع، مدارا، بازسازى شهروند از درون و انتشار روحيه شهروندى و عشق به وطن نمود پيدا مى‏كند. فرايند ايجاد آشتى ملّى مى‏طلبد كه از همه موانعى كه جلوى‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 496

ساخت اين سيستم را مى‏گيرد؛ از راه عبور از ميراث ديكتاتورى گذشته و غلبه هويت ملّى، سياسى و مدنى عراقى بر هويت‏هاى سياسى غير مدنى فرعى (قومى، نژادى، دينى، اجتماعى و عشيره‏اى) گذر كنيم. كار سياسى نيز به شكل واضح و گريزناپذيرى در ساخت آشتى ملّى مشاركت دارد. اين مشاركت را از راه صريح، مصالحه، تكيه بر عدالت انتقالى و جلوگيرى از كاربرد سلاح و خشونت (دستيابى به حقوق و قصاص گنهكاران خارج از چتر قانون و عدالت) انجام مى‏شود.

ما به عنوان عراقى‏ها، امروز به دنبال ساختن الگو و سبكى جهت يكپارچه‏سازى وابستگى‏ها و ذوب دلبستگى‏ها و گرايش‏ها در يك سيستم يكپارچه فرهنگى هستيم. اين هدف تنها و تنها از راه فرهيختگان و موسّسات فرهنگى امكان‏پذير بوده و خواهد بود. فرد، تنها زمانى تعالى و رشد پيدا مى‏كند و از گرايش‏ها و وابستگى‏هاى ثانويه و نژادى و طايفه‏اى خود به نفع وابستگى ارزشمند ملّى و ميهنى دست بر مى‏دارد كه داراى انديشه‏اى پيشرفته و حاكى از نگاهى انسانى باشد و با وطن به عنوان دايه‏اى براى همه، تعامل كند. امّا هر گرايشى از گرايشات انسجام اجتماعى را تنها مى‏توان بر پايه سياسى بنا كرد كه در برنامه‏ها و سياست‏هاى عامل به آن مبانى ارزشمند نمود دارد. بايد بر برخوردارى هر فرد عراقى از حدّ پايين فرهنگ تاكيد شود كه به او اين توانايى را مى‏دهد كه به مفاهيم گفتگو، ردّ خشونت، مدارا و پذيرش ديگران متعهّد شود.

نمى‏توان به طور قاطع معتقد شد كه تنگناى طايفه‏اى در عراق وجود دارد و استمرار هم خواهد يافت؛ زيرا استمرار آن به معناى نبود هر گونه مؤلّفه فرهنگى، اجتماعى و سياسى يكپارچه و سپس اعلام از هم‏گسيختگى سياسى و اجتماعى است. اين‏كه تصوّر شود در عراق، اجماعى سياسى يا مؤلّفه اجتماعى يكپارچه و يكدستى وجود دارد توهّمى بيش نيست؛ ولى حرف منطقى اين است كه گفته شود در عراق انسجام فرهنگى مورد قبولى وجود دارد كه مى‏توان براى عبور از بحران‏ها و مشكلات بغرنج سياسى و اقتصادى بر آن تكيه كرد. شايد تجربه كشورها در اين زمينه بهترين دليل بر جوابگو بودن اين روش باشد.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 497

راه‏حلّهاى سيستماتيك مدنى غير نظامى:

  1. سيستم تربيتى: مقصود از سيستم تربيتى مجموعه قواعد، بنيان‏ها و سازمان‏هاى تربيتى و ساختارهاى سيستماتيك شامل مدارس، دانشكده‏ها و موسّسات و دانشگاه‏ها است. تربيت، كارى است كه موسّسه براى كودك يا جوان با هدف كسب ويژگى‏ها و عادت‏هاى فكرى و جسمى و ايجاد گرايش‏ها انجام مى‏دهد.
  2. سيستم قانونى: مجموعه‏اى از قواعد قانونى و قضايى جهت كنترل جامعه و محافظت از اجراى قانون است. امّا غالبا اين سيستم، ابزارى براى قلع و قمع جامعه است كه منجرّ به حالتى از نافرمانى عليه سازمان‏ها و قوانين مى‏شود. دليل اين مسأله، اجحاف احتمالى در اين سيستم است. بر اين اساس بايد دستگاه‏هاى قضايى و اجرايى ارتش و پليس، عدالت را رعايت كنند تا نسلى معتقد به عادلانه بودن قوانين مصوّب و اجرا شده را ايجاد و تربيت كنند.
  3. سيستم دينى: مقصود از سيستم دينى قواعد و بنيان‏هاى داراى قداست، شيوه‏هاى عبادى و بنيان‏هاى رفتار دينى است كه زندگى ما بين افراد با هم و فرد و حكومت و انسان و خالق تنظيم مى‏كند. حكومت دينى اين مهم را از راه ساختارهاى سيستماتيك مختلف مانند: اماكن عبادت، مراجع دينى، كتاب‏ها و نوشته‏هاى سهيم در ايجاد آگاهى براى افراد در تمامى سطوح انجام مى‏دهد.
  4. سيستم‏ها و موسّسات اقتصادى: شامل ابزار آلات توليد و توزيع و مصرف و مالكيت. پايه رشد ملّت‏ها بر ثبات سيستم اقتصادى و دستيابى به نسبت‏هاى بالايى از متوسّط درآمد قومى فرد است؛ زيرا با رشد و افزايش سهم فرد از درآمد قومى، روحيه وابستگى و اخلاص نسبت به وطن افزايش مى‏يابد. به دست گرفتن اقتصاد بازار توسّط دولت، اقتصاد باز و وارد شدن شركت‏هاى چند ملّيتى منجرّ به نبود و حذف سيستم اقتصادى ملّى ضامن برآورده شدن نيازهاى زندگى عادى شهروندان است. بسيارى از دولت‏ها در زمينه اتّخاذ سياست‏هاى حمايتى از افراد جامعه خودش وارد مى‏شوند.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 498

  1. سيستم‏ها و موسّسات جامعه مدنى: اين موسّسات پس از آوريل 2003 رو به فزونى گذاشته است؛ ولى متاسفانه نقش اين موسّسات بيش از آن‏كه موسّسات بخشى باشند كه به موضوعى بپردازند كه براى آن ايجاد شده‏اند؛ به نفع احزاب و جناح‏هاى سياسى بوده‏اند.
  2. موسّسات و سيستم‏هاى تبليغاتى با همه انواعش و به دور از قبيله‏گرايى و حزب‏گرايى.

خاتمه:

احياى ارزش‏هاى مدارا، همزيستى و پذيرش ديگران با گذشتن از وابستگى‏هاى فرعى، سبك و الگويى است كه بايد در جامعه عراقى و در سطح نخبگان سياسى متصدّى كار سياسى انتشار پيدا كند.

چيزى كه عراق امروز پيش از بازسازى زيرساخت‏ها به آن نيازمند است؛ بازسازى شهروند است. زيرا اين مسئله اساس روند توسعه است. تا زمانى كه شهروندى وجود نداشته باشد كه شايستگى تعامل با سيستم‏ها و ارزش‏هاى اقتصادى، آموزشى و سياسى را داراست نمى‏توان تصوّر نتيجه درستى براى ثبات وضعيت امنيتى يا كاهش نرخ فساد يا انجام كار سيستماتيك متوازن دولتى را داشت. بر عكس، دموكراسى در عراق تنها يك سازوكار عادى براى شيوه تقسيم قدرت در ميان جامعه از هم پاشيده و درگير جنگ است و به سرعت منجرّ به تقسيم آن بين گروه‏هايى خواهد شد كه تعهّد و اخلاص آن‏ها نسبت به وطنشان كم است. شايد به عنوان نمونه بتوان به اين مسئله اشاره كرد كه نمادهاى ملّى و فرهنگى كشور موقّت هستند؛ پرچم عراق، سرود ميهنى و ملّى موقّت بوده و دير يا زود تغيير خواهند كرد. معناى اين قضيه به وجود آمدن گره‏هايى در درك جمعى نسبت به اين نمادها و نبود تعهّد عمومى در برهه‏اى و غير اين‏ها از سازوكارهاى كه نابودكننده شاخصه‏هاى ملّى است. اين سازوكارها ضرورتا به از هم گسيختگى روابط انسجام ملّى و فرهنگ عدم وابستگى منجرّ مى‏شود.

 

 

[1] ( 1)* استاديار دانشكده علوم سياسى دانشگاه النهرين بغداد

[2] ( 1).Office Homeland Security

[3] ( 1). قرارداد سايكس پيكو، قراردادى سرى بين انگلستان و فرانسه است؛ كه در آوريل 1916 به دنبال مذاكرات« سرمارك سايكس» و« فرانسوا ژرژ پيكو» براى تقسيم امپراتورى عثمانى بعد از جنگ جهانى اول بسته شد.( مترجم)

[4] ( 1). عدالت انتقالى به سازوكارهاى قضايى و غير قضايى كوتاه‏مدّت و اغلب موقّتى و هم‏چنين فرايندهايى كه براى بررسى نقض حقوق‏بشر و خشونت در جوامع در حال گذار از ديكتاتورى به دموكراسى رخ مى‏دهد؛ گفته مى‏شود.( مترجم)

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش