مقالات > رقابتى براى هويت و شناسه‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۷ تعداد بازدید: 37

اسلام دينى است كه خداوند متعال آن را فرستاده است تا آخرين دين اديان آسمانى باشد و هدايت كننده مردم و كامل‏ترين برنامه‏هاى تمدن و انسانيت را براى رهبرى بشر باشد.




اما به مرور زمان بسيارى از مغرضان كه هميشه دشمنان حقيقت و راستى هستند، وسوسه‏هاى شيطان آن‏ها را وادار مى‏كند كه مردم را به راه‏هاى گمراه‏كننده بكشانند. آن‏ها مسبب انحراف اسلام هستند.

اين مشكلات از زمان طلوع اسلام تا به امروز وجود داشته است و اين از عظمت دين اسلام است كه با وجود اين مسائل به حيات خود ادامه داده است.

حيات اسلام اگر بر چيزى دلالت كند كم‏ترين دلالت آن، مشروعيتش مى‏باشد. قصد داريم درباره دين حنيف اسلام از زمان طلوعش تا به امروز به شكل مختصر بيان كنيم و از تعريف مفاهيم شروع كرد و به توضيح معناى اسلام و متمايزات و خصوصيات آن مى‏پردازيم و در خاتمه فصلى درباره تكفير و منشأ پيدايش آن و اهداف و آثار آن آورده‏ايم.



فصل اول- تعريف مفاهيم‏

قبل از اين‏كه به اصل موضوع بپردازيم مقصودمان از مفاهيم و دليل اين‏كه درباره آن‏ها حرف مى‏زنيم بيان كرده تا در آخر بحث نتيجه مباحث مشخص شود.

در آغاز درباره چهار چيز بحث مى‏كنيم 1. هويت؛ 2. اسلام؛ 3. عنف و ظلم 4. پديده تكفير.

هويت:

در لغت: حقيقت چيزى يا شيئ يا شخصى را گويند، حقيقتى كه مطلق آن چيز باشد و مشتمل بر صفات جوهرى آن شئ باشد.

در اصطلاح: به ويژگى‏ها و تمايزات عمومى يك شئ گويند كه آن را از ديگر اشيا جدا مى‏كند؛ مانند اسم و (اصل) و (صفات شخصى شئ) و ...

اسلام:

در لغت: اسلام از مصدر و اصل «سلَمَ» گرفته شده و «سَلَمَ» در لغت يعنى انقياد و تسليم شدن، پس اسلام به معناى تسليم شدن و انقياد است و به معناى اذعان‏كردن (اعتراف كردن) هم آمده است.

راغب اصفهانى گفته: اسلام يعنى: داخل شدن در سلم و تسليم.

اسلام در اصطلاح، اسم دينى است كه مخصوص شريعت حضرت رسول اكرم محمد مصطفى (ص) مى‏باشد و جميع اديان آسمانى را تحت مفهوم خود شامل مى‏شود.

در لسان العرب آمده است: اسلام يعنى اظهار خضوع، خشوع و فروتنى و اظهار كردن شريعت رسول‏الله و التزام به آنچه كه پيغمبر خاتم آورده است كه بدينوسيله خون كسى كه مسلمان شده حفظ و گرفتاريهايش دفع مى‏شود.

وقتى گفته مى‏شود فلانى مسلمان است دو وجه دارد. 1. تسليم به امر خدا شده است و 2. عبادت را براى رضاى خدا و خالص براى او انجام مى‏دهد؛ بنابراين‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 501

تعريف اسلام يعنى تسليم بودن به امر خداوند متعال و عبادت به‏صورت خالصانه براى خداوند متعال.

كتاب العين اسلام را اين‏طور تعريف كرده است: اسلام يعنى تسليم شدن به امر خداوند و آن يعنى اطاعت كردن خدا و تسليم بودن در برابر طاعات و عبادات او و قبول كردن اوامر ذات اقدس الهى. شيخ مغنيه در تفسيرش مى‏گويد: لفظ اسلام بر چند معنا اطلاق مى‏شود كه از آن‏ها خضوع و فروتنى و تسليم در برابر حق تعالى است و از ديگر معانى آن خالص بودن و دورى و سلامت از ....

آيت‏الله ناصر مكارم شيرازى مى‏گويد: اسلام از ماده تسليم است و به اين حقيقت اشاره دارد، بنابراين تعريف، هر انسانى از روح اسلام به اندازه‏اى سود مى‏برد كه در برابر ايزد منان تسليم شده است.

عنف:

در لغت: از عَنَفَ مى‏آيد و ضد مدارا و نرمى است.

العنف: شدت و مشقت را مى‏گويند كه ضد رفق، مدارا و نرمى است و هر چه كه در رفق و نرمى خير و خوبى مى‏باشد، در عنف شر و بدى است.

تكفير:

تكفير در لغت از كفر مى‏آيد و كفر نقيض و مخالف ايمان است.

اصطلاح «العنف التكفيرى» اخيراً به‏وجود آمده و تعريف خاصى در كتب لغت براى آن ذكر نشده، اما مصطلحين اين معنا را براى دو كلمه عنف و تكفير با هم وضع كرده‏اند و از تعريف بالا اين نتيجه به‏دست مى‏آيد:

العنف التكفيرى تفكرى است كه مسلمانانى كه مخالف رأى آن‏ها باشند به كفر و خروج از دين محكوم كرده و با آنان با شدت رفتار كرده و خون و ناموس آن‏ها را حلال مى‏داند و به‏خود حق مى‏دهد كه حقوق ايشان را سلب و آن‏ها را به قتل برساند بخصوص درمورد شيعه و تابعين ائمه اطهار و اهل بيت و پيامبر.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 502

فصل دوم: هويت اسلامى‏

معناى اسلام‏

اسلام آخرين دين از اديان آسمانى است كه خداوند با آن باب نبوت و رسالت را بست و بوسيله اسلام، شرايع و اديان آسمانى به كمال هدف شرايع آسمانى است رسيد.

اسلام دينى است كه روح و نفس را رشد مى‏دهد و نفس را از آلودگى‏ها پاك مى‏كند. بناى اسلام بر اين است كه فرد و سپس اجتماع اسلامى بر پايه زيستن مسالمت‏آميز و همراه همديگر بودن و بدور از خشونت و قساوت و بدرفتارى، به زندگى خود بپردازد و همه اين موارد براى اين است كه مردم با آسايش، كرامت نفس و آزادى در دنيا زندگى كرده و در آخرت هم سعادت‏مند باشند.

با مراجعه و تحقيق در علم لغت و تفسير مسلمانان معناى اسلام اين است:

معناى عام: انقياد و قبول كردن فرمان الهى و تسليم بودن مطلق.

در معناى خاص: تسليم شدن و انقياد خضوع و فروتنى براى خداوند.

تسليم شدن و فرمان‏پذيرى براى خدا كه در تعريف قيد شده، تسليم محض و مطلق بودن حتى براى غير خدا را نفى مى‏كند چرا كه، تسليم شدن دربرابر غير خدا نشانه انحراف و گمراهى انسان است.

در معناى خاص، اسلام يعنى تسليم شدن به امر خداوند و كسانى كه خداوند معين كرده و امربه اطاعت از آنها نموده است. چون آن‏ها راهى كه خداوند امر كرده، مى‏پيمايند، حتى چشم به هم‏زدنى مخالفت امر الهى انجام نمى‏دهند و در رأس ايشان سرور عالميان و خاتم الانبياء و المرسلين و اهل بيت پاكش هستند.

اين دين مترقى هرچه كه بيان مى‏كند دليل بر لطافت و شگفت آور بودن آن است. در هر گروه انسانى به نوعى به يكديگر تحيت مى‏گويند كه نشانه احساسات دوستى و صفاى رد و بدل شده است و و در اسلام «سلام» اصطلاحى شده براى دوستى و مودت بين مسلمانان.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 503

پس تحيت دين اسلام شعارى است كه با آن هويت اين دين بزرگ شناخته مى‏شود. در اسلام هيچ رابطه‏اى با ديگرى شروع نمى‏شود، مگر اين‏كه اول به او امنيت، سلامت و آرامش عطا مى‏كند، علامت امان و سلامتى كه اسلام از ابتدا نشان مى‏دهد اولين و واضح‏ترين دليل بر معنا و فكر اين دين است.

و قرآن به اين امر اشاره دارد: فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ‏؛ وقتى به خانه‏اى داخل مى‏شويد پس بر خود سلام كنيد، چون سلام و تحيت از جانب پروردگار متعال است.

ممكن است استدلال كنيم به اين آيه كه عبارت (السلام عليكم) در اصل (سلام الله عليكم) بوده است؛ يعنى خداوند به شما سلامت و امنيت بدهد.

براى ما روشن مى‏شود كه «سلام» دلالت بر دوستى و مودت متبادل بين انسان‏ها دارد كما اين‏كه دلالت بر دورى از جنگ، درگيرى و خصومت هم دارد.

علاوه بر اين سلام به‏عنوان تحيت و آغاز براى اهل بهشت قرار داده شده است كه آيات قرآن به آن اشاره دارد: أُوْلَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا

ويژگى‏ها و تمايزات دين اسلام:

هويت اسلامى با مدارا، رحمت و لطافت گره خورده است.

دين اسلام بر اساس رنگ پوست و جنسيت با كسى مخالفت نمى‏كند، بلكه مخالفت اسلام بر مبناى اعتقادى محض است و فقط در صورتى با كسى مخالفت مى‏كند كه اعمالش با عدل و خير مطابقت نداشته باشد.

خداوند سبحان دين اسلام را از جميع اديان آسمانى و شريعت‏ها و قوانين بشرى جدا كرد چرا كه اسلام پايان دهنده همه اديان است. خداوند براى اسلام يك نظام جامع و كاملى قرار داده كه به همه امت‏ها اختصاص دارد و دينى است كه جميع قوانين اديان سابق را داراست و هدفش هدايت صحيح همه جوامع بشرى است.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 504

با تعاملات اخلاقى نرم و قابل انعطاف كه اسلام به آن امر كرده، قلوب مردم كاملًا تسخير و دل‏هايشان در دوستى حضرت محمد ذوب و مردم به سوى دين نرم و آسان آن حضرت مايل شدند.

بنابراين اسلام ويژگى‏هاى زيادى دارد كه ثابت مى‏كند اين دين براى هدايت همه انسان‏ها آورده شده است، مهم‏ترين اين ويژگيها عبارتنداز:

دوركننده از گناهان‏

از فرموده خداوند متعال در قرآن كريم كه مى‏فرمايد: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا استفاده مى‏شود كه اولين خصوصيت دين اسلام اين است كه انسان‏ها را از معاصى و گناهان به واسطه نبى‏اكرم دور مى‏كند.

پيغمبر با نشان دادن راه صحيح به مردم و دور كردن آن‏ها از پرتگاههاى كينه و حسد و جهل، ايشان را به كمالى كه هدف خلقت است، مى‏رساند.

پس از ديدگاه الهى هدف خلقت عالم فقط منفعت رساندن به خود عالَم است، نه به خداوند متعال. حكمت اقتضا مى‏كند كه از آفرينش وجود هر جزئى از آفرينش، به كمال مختص به خودش برسد بدون اين‏كه از كمال او به خداوند منفعتى برسد؛ بنابراين تكامل موجودات، نهايت هدف خداوند از خلقت عالَم وجود است.

به عكس، از ديدگاه مادى، اين عالم ناقص است و هيچ هدفى از وجود آن نيست.

هدف از خلقت انسان تكامل اوست و وجود او در اين دنيا به سبب طى كردن يك مرحله از مراحل تكامل است و براى اين‏كه انسان به مرحله تكامل برسد به راهنما نياز دارد مخلوقاتى كه خداوند آن‏ها را آفريده بر دو قسم هستند: يا راهنماى تكامل آن‏ها در وجود خودشان قرار داده شده است يا اين‏كه راهنماى تكامل آن‏ها در وجود خودشان نيست، بلكه خارج وجودشان است و انسان از قسم دوم اين موجودات است.

به‏همين دليل وقتى رسول كريم براى رسالت مبعوث شد، هدف رساندن منفعت مطلوب به انسان از اصل خلقت بود، چون عقل بشرى براى راهنمايى انسان كفايت‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 505

نمى‏كند و اشتباه و خطا در آن راه دارد. خداوند براى گمراه نشدن انسان، طريق وحى را برگزيد كه خطا و اشتباه در آن راه ندارد.

بنابراين حضرت محمد (ص) مبعوث شد تا انسان را از گناهان نفسانى پاك كرده و گناهان را به‏وسيله اسلام، از ايشان بزدايد.

رحمت:

خداوند در حق پيامبر اكرم فرمود: وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ‏[2] به اين معنى كه اين رحمت همه عالميان را در بر مى‏گيرد. آيه نگفته است پيامبر رحمت براى مسلمانان و يا مؤمنان است و با هيچ لفظى اين رحمت مقيد نشده است، بلكه رحمت براى همه عالميان قرار داده شده است.

صاحب تفسير نمونه مى‏گويد: تعبير به «العالمين» در اين آيه دايره وسيعى دارد كه شامل همه بشريت مى‏شود و همه اعصار و قرن‏ها را در برمى گيرد به همين سبب، اين آيه را اشاره به خاتميت پيامبر اسلام مى‏دانند، چون وجود او رحمت و مهربانى و امام و پيشوا براى همه مردم تا نهايت و آخر دنياست كه حتى اين رحمت و لطف شامل ملائكة الله نيز مى‏شود.

محض وجود حضرت محمد رحمت است، بدون در نظر داشتن امور ديگر، پس براى كسى كه به او ايمان آورده امان است و براى كسى كه به او ايمان نياورده نيز وسيله هدايت و نجات است. خداوند سبحان به‏دليل بزرگداشت پيامبرش بشر را مادامى كه ايشان در بينشان بود عذاب نكرد، و بخاطر پيامبر عذاب را از همه امت‏ها بعد از آمدن ايشان، رفع كرد. به‏همين سبب مى‏توانيم حضرت محمد را رحمت براى بشريت بناميم و قرآن كريم نيز در آيه‏اى مى‏فرمايد: وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ‏[3] خداوند وقتى تو بين آن‏ها هستى ايشان را عذاب نمى‏كند.

______________________________
(1). انبياء، آيه 7.

(2). انفال، آيه 33.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 506

نرمى و مهربانى (لين):

خداوند متعال در قرآن كريم مى‏فرمايد: فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ‏؛[4] «پس به‏دليل رحمت و لطف خدا با آن‏ها مهربان و گشاده‏رو هستى و اگر تندخو و بداخلاق بودى، از گرداگرد تو پراكنده مى‏شدند».

خداوند در خلال همين آيه معانى موارد مهمى را كه بايد در شخص نبى و رسول جمع باشد، بيان كرده است.

«لين» در آيه يعنى اى پيامبر! نرمى و اخلاق خوشِ تو با مردم، موجب اسلام آوردن آن‏ها شده است. اما اگر بد خُلق و تندخو و قسى القلب و سنگ‏دل بودى، اصحاب و ياران تو از كنارت پراكنده مى‏شدند و تنها باقى مى‏ماندى.

از تفسير آيه فهميده مى‏شود لين و نرمى در عمل و قول با هم است و اين همان انديشه اسلامى است كه از جامنب قران به اين صورت مطرح مى‏شود تا تناقضى بين قول و عمل نباشد و گرنه هدف محقق نخواهد شد. اگر نرم خويى و مدارا نبود هدف از دعوت صحيح و رساندن پيام خدا نقض مى‏شد و قلوب بندگان آنرا نمى‏پذيرفتند.

اسلام در خلال اين آيه، انسان را به تعامل، مدارا و نرم‏خويى دعوت مى‏كند، برعكس آنچه فكر تكفيرى ادعا مى‏كند كه خشونت و قساوت قلب را در تعاملات و احكام ترويج مى‏كند. بلكه وحشى‏گرى و خون‏ريزى در هر كارى، از اصحاب اين فكر تكفيرى صادر مى‏شود. كه خارج از چارچوب انديشه اسلامى و انسانى است.

بخشش و رحمت (السماحة)

مشهور است از حضرت رسول خاتم كه فرمود: «برانگيخته شدم با دينى آسان و راحت».

بنابراين دين اسلام را خداوند نازل نكرد براى به سختى افتادن بندگان و اين‏كه آن‏ها را به تكاليف و قوانين سخت وادار كند، بلكه همان‏طور كه حضرت محمد فرموده است دينى كه حضرت با آن مبعوث شده، دين آسانى است كه خالى از مشكلات، سختى و پيچيدگى است.

______________________________
(1). آل‏عمران، آيه 159.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 507

از امام صادق (ع) نقل شده كه فرمود: خداوند تبارك و تعالى به حضرت محمد شريعت‏هاى نوح، ابراهيم، موسى و عيسى (عليهم السلام) كه همان توحيد و اخلاص و نابودى ظلمت‏ها و فطرت كامل انسانى است عطا فرمود، نه رهبانيت و كناره‏گيرى از دنيا و در اين دين پاكى‏ها را حلال و زشتى‏ها و پليدى‏ها را حرام اعلام كرد.

پس اسلام دينى است كه اگر كسى آن را قبول كند و تصديقش نمايد مانند فردى مى‏شود كه تازه از مادر متولد شده است، پاك و پاكيزه. گناهانى كه قبل از قبول اسلام مرتكب شده، بخشيده مى‏شود.

آزادى انديشه:

معمولًا اديان و مذاهب ساختگى، پيروان‏شان را از مطالعه و تحقيق افكار ديگران منع مى‏كنند، هم‏چنين از مناقشه و مناظره با ديگر اديان و مذاهب؛ چون مى‏ترسند منجر به تبعيت آن‏ها از دين ديگر شود، زيرا ممكن است دليل‏هاى دين مقابل، قوى‏تر از دين خودشان باشد.

ما اين مسئله را در اسلام كاملا عكس مى‏بينيم، اسلام محققان و جستجوگران را تشويق مى‏كند و برمى انگيزاند و حتى برگزيدن خوب جاييكه بهتر وجود دارد را نمى‏پسندد. اسلام انسان را به تفكر و تأمل فرا مى‏خواند و آزادى در فكر، عقل و بحث را به حدى مى‏رساند كه مى‏گويد خدا ملائكه را به مراجعه به انسان فرا خواند و ملائكه به خداوند متعال گفتند: آيا در زمين كسى را قرار مى‏دهى كه در آن فساد و تباهى كند و خون‏ها را بريزد.

هم‏چنين خداوند به ابراهيم اجازه داد درباره قوم لوط با خدا مجادله كند، قرآن كريم مى‏فرمايد: وقتى وحشت از دل ابراهيم رفت و بشارت فرزند گرفت، با ما درباره قوم لوط به مجادله پرداخت.

اسلام علم و يادگيرى را مدح و ستايش مى‏كند كه عادتاً به تحقيق و كاوش نياز دارد از اين رو انسان محقق همواره در حال تكاپو و جستجوست تا به گمشده خود دست پيدا كند.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 508

اين بحث نشان مى‏دهد كه استدلالات و برهان‏هاى دين اسلام قوى و محكم است برعكس فكر تكفيرى كه هر كس را كه با رأيش مخالف باشد محكوم به كفر كرده و هيچ بحثى را قبول نكرده و عقل و استدلال را متوقف مى‏كند و مبتنى بر دروغ و خدعه و تهمت است. اين‏جا وجه ديگرى از اختلاف فكر اصيل اسلامى و فكر تكفيرى روشن مى‏شود.

وحدت مسلمانان:

آنچه كه اسلام به آن تأكيد زياد كرده، وحدت است به‏ويژه وحدت بين مسلمانان. چنانكه قرآن مى‏گويد: وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُواْ؛[5] «به ريسمان الهى چنگ بزنيد و از همديگر جدا نشويد».

آيات الهى اجتماع اسلامى را به پيروى از قرآن كريم و سنت پيامبر و اهل بيت امر كرده است. گفته شده مراد از حبل‏الله اسلام است و تمسك به حبل‏الله يعنى عمل به احكام اسلام. اين به‏دليل آن است كه در تعاليم دين اسلام، راه‏حل براى همه مشكلات دنيوى و سختى‏هاى آن وجود دارد و اين دين همه مردم را بر حق جمع مى‏كند و آنها را به صورت يك امت واحد در مى‏آورد. بنابراين دين حضرت محمد مردم را به وحدت هميشگى برمى انگيزد، براى اين‏كه دشمنان اسلام به مقصودشان نرسند و با تفرقه مسلمانان، امت اسلامى از بين نرود.

فصل سوم: فكر تكفيرى‏

خوارج با شعار «لا حكم الّا الله» به خطا بر كسى كه از همه به مصلحت اسلام و حدود قوانين اسلام داناتر بود اعتراض كردند. اين شعارها سخن حقى است كه از آن اراده باطل شده است، كما اين‏كه حضرت على وقتى حرف آنها را شنيد كه مى‏گفتند «لا حكم الّا الله» همين‏طور فرمود.

______________________________
(1). آل‏عمران، آيه 103.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 509

تصويرى كه اينان از دين ارائه مى‏كنند دينى الهى است كه مى‏خواهد طرحى الهى را اجرا كند. اينان چنين طرحى را نمايش مى‏دهند تا مردم ساده دل را جذب كرده و در پناه ظاهر آيات قران پنهان شوند درحاليكه حتى به يك حرف از قران هم عمل نمى‏كنند.

حضرت على درباره افكار آنان فرمود: همه آن‏ها دور حرفهاى دو نفر جمع شدند و ما از آن دو پيمان گرفتيم كه از قرآن عبور نكنند، پس از قرآن گذاشتند و حق را ترك كرده، در حالى‏كه حق را مى‏دانستند و دلهايشان به ستم و جور مايل بود، پس به ستم رفتار كردند.

هدف آن‏ها سيطره بر سادگى و پاكى قلوب مردم بود تا بتوانند به‏راحتى به مردم زور بگويند. آن‏ها به استدلال و فكر احتياج نداشته با اصحاب فكر و انديشه به مباحثه و مجادله نمى‏پرداختند. تشكيل مجموعه‏اى از اين قشر مردم ساده، كار راحتى بود.

روشى كه در عصر ما رايج است، اينست كه حكام جور و ستم بيشترشان پشت اين شعار مخفى شده و به‏وسيله آن مى‏خواهند بر مردم تسلط پيدا كنند.

به‏وسيله اين شعار دروغ، هزاران نفر از مردم را در شهرهاى مختلف كشته و گردن زدند، اجسادشان را سوزاندند و ميليون‏ها نفر از مسلمانان را به گرسنگى و بى‏چيزى كشاندند و كارهاى آن‏ها در آن وقت با آنچه كه در زمان خودمان مى‏بينيم، مثل گرفتن حق از حقدار و وارد كردن اتهامات دروغين و حلال شمردن محرمات فرقى ندارد.

امروز خوارج اين عصر كينه و عداوتشان نسبت به اسلام شديدتر و خطرشان براى دين بيشتر است. اكثريتشان خون‏ريز و كسانى هستند كه خود را منسوب به محمد بن عبدالوهاب مى‏دانند. آن‏ها هر كس را كه مخالف افكار خود مى‏ديدند، آشكارا حكم به كفرش داده و مى‏گفتند مشرك است. انجام دهنده امور عادى و مقبول بين مردم و حتى بعضى از امور مستحب مؤكد: مثل زيارت قبر پيغمبر اكرم و توسل به ايشان و انبيا و اولياى الهى و زيارت مرقدهاى آنان را مشرك مى‏دانند و عباراتى فريب‏كارانه مى‏آورند و آن را براى مردم عوام زينت مى‏دهند تا از ايشان تبعيت كنند.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 510

دشمنان اسلام ابزارهايى با شعارهاى تقلبى به‏كار مى‏گيرند براى به تسخير درآوردن ذهن مردم و بر عكس‏كردن مفاهيم ضداسلامى با اسلام و براى هر مجرمى زمينه را آماده كرده تا دستش را به تحريف دين اسلام دراز كند و اجزاى اساسى آن را از بين ببرند.

سبب‏هاى پيدايش فكر تكفيرى:

هنگامى كه صفحات تاريخ را ورق مى‏زنيم اسباب زيادى براى پديده تكفير مى‏يابيم كه در جوامع اسلامى نشأت گرفته است.

گرايش‏هاى مختلفى بر انسان استيلا پيدا مى‏كند كه يا او را وادار به انجام دادن اعمال خير و حق و يا وادار به عمل باطل و پليد مى‏كند.

در تاريخ هميشه كشمكش‏ها بين نيروهاى حق و باطل بوده است و حسد و كينه بسيارى از مردم باعث شده به اعمال ناشايست اقدام كنند، تا جاييكه امت كاملى را از خير و صلاح محروم كرده و نسلهاى زيادى را قربانى مى‏كنند.

زمانى كه چند نفر بيشتر بر روى كره زمين نبودند حسد و كينه بر دوستى و رابطه برادرى استيلا پيدا كرد و قابيل برادرش هابيل را كشت و همه اين‏ها اساسش حب نفس و دوستى دنياست كه اميرالمؤمنين على (ع) درباره آن فرمود: آگاه باشيد دنيا خانه‏اى است كه كسى از گزند آن در امان نماند، مگر به اعمال نيكى كه هم در دنيا به جا مى‏آورد. رهايى نيست براى كسى كه در انجام دادن اعمال، همه همتش دنيا باشد. اهل دنيا گرفتار دنيا شده‏اند تا امتحان خود را بدهند، آنچه از دنيا براى دنيا مى‏گيرند بايد كه واپس نهند و حساب آن پس دهند و آنچه از دنيا براى توشه آخرت مى‏گيرند، آن را پيشاپيش فرستاده‏اند و در آن جهان از نعمت آن بهره يابند. دنيا در نزد خردمندان همانند سايه زوال ظهر است كه هنوز گسترده نشده، روى به كوتهى نهد و هنوز افزون‏نشده، نقصان مى‏پذيرد.

كشمكش‏هايى كه در مرور زمان‏ها بوجود آمده، اسباب مختلفى دارد كه دلايل سياسى، اقتصادى، علمى و حب مقام از آن جمله است.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 511

اسبابى كه فكر تكفيرى در عصر ما ظهور پيدا كرده، اين موارد است:

- ديدن سيطره و نفوذ اسلام بر عقول مردم، بشريت و استقبال اقشار مختلف از آن‏

- تاكيد اسلام بر وحدت و به‏هم‏پيوستگى و اين يعنى قوى‏تر شدن دين و حاكم شدن اسلام بر دولت‏ها و اين‏كه كم كم تحت قوانين و مقررات اسلامى در بيايند.

- حكم اصلى و عمومى اسلام، عدالت بين مردم است؛ يعنى جلوگيرى از تسلط و ظلم بعضى افراد بر مردم.

در سايه گسترش تفكر اسلامى و پيشروى آن عقول مردم روشن مى‏شود، عكس زمانى‏كه جهل بين مراكز مجتمع اسلامى گسترش يابد.

- در رأس آنچه ذكر كرديم رسيدن و انتشار اسلام يعنى ظهور انديشه اهل بيت محمد كه ايشان منبع علم هستند در مقابل كسانى كه كوشش مى‏كنند مردم را گمراه كرده و بر مسير خطاى خود درآورند.

اهداف فكر تكفيرى‏

اهداف و برنامه‏ريزى فكر تكفيرى آن‏طور كه بعضى فكر مى‏كنند، تصادفى نيست، زيرا طبيعت افكار باطل به سبب ضعفش، نياز به برنامه‏ريزى مدون دارد تا به هدفش برسد.

وقتى اهداف فكر تكفيرى معاصر را مطالعه مى‏كنيم به اين نتيجه مى‏رسيم كه شكل واضحى براى اصل اين فكر قديمى تكفيرى وجود دارد كه به دو قسم تقسيم مى‏شود:

- اصل اول و آشكار آنان كه زيرمجموعه شعار اخلاص و توحيد براى خداوند متعال است.

- اصل مخفى بين آنان پاره‏پاره كردن و پراكندگى مسلمانان و به‏وجود آوردن فتنه‏ها و جنگ‏ها بين مسلمانان است فرق در اين است كه در گذشته اين تفكر بنا بر مصلحت فرمانروايان جور بوده است و در امروز بنا بر مصلحت قدرتهاى زورگوى جهانى و اشرار غربى است كه از طريق كسانى كه خود را مسلمان ناميده‏اند، اهدافشان را پيش مى‏برند.

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 512

فكر تكفيرى وهابى امروزى از دستورهاى وزارت مستعمرات كشور انگليس سرچشمه مى‏گيرد و اساس و رواج آن از فكر امثال مستر همفر است كه بر هيچ‏كس اعمال و افكار وهابى تكفيرى او پوشيده نيست.

اين شعارها براى گمراه كردن مردم است كه هدفى مسموم پشت آن است و اصل آشكار آنان بهانه‏اى مى‏باشد براى اصل مخفى كه پراكنده‏كردن مسلمانان است.

به تسامح اعتقادى ندارند و نظامشان بر مبناى خشونت و زور استوار شده است و به همين دليل خونريزى و ويرانگرى را متوقف نمى‏كنند. هر وسيله‏اى كه كمك كند براى رسيدن به اهدافشان، آن را جايز و مشروع مى‏دانند و جز به خشونت و استبداد اعتقاد ندارند و خشونت يك عنصر اساسى در دعوت آن‏ها به اسلام است.

خشونت تكفيرى بين مراكز اجتماعى تاثير عام و خاص بر بسيارى از افراد آن اجتماع دارد كه برخى از آن‏ها عبارتند از:

آثار انديشه تكفيرى:

هدف اول از گسترش افكار تكفيرى بين مراكز امت اسلامى، ايجاد شك در اعتقادات صحيح مسلمان‏هاست، مثل:، چون مسلمانان به مقام رسول‏الله و اهل بيت پيامبر متوسل مى‏شوند به شرك متهم مى‏شون. آن‏ها مى‏گويند مسلمان وقتى به انبيا و صالحين متوسل شد، به خدا شرك ورزيده و كافر شده است، اين سخن آنان به‏دليل اين است كه معناى توحيد را اشتباه فهميده و معناى توسل، شفاعت و تقرب به خداوند متعال را درست نفهميده‏اند. نمى‏فهمند كه وقتى مسلمانان را با مشركين به يك چوب مى‏رانند، مشركان اصلا اقرار به توحيد و يكتا بودن پروردگار ندارند و شفيع قرار گرفتن بت‏هاى مشركان با شفيع قرار گرفتن پيامبران و اولياى الهى غيرقابل قياس است.

آن‏ها مفاهيم را خلط كرده و عنوانهايى را به بعضى نسبت دادند و الفاظ را بنابر هواى نفس خودشان تفسير كردند و آنچه مصالحشان اقتضا مى‏كرد به آن عمل كردند. كسى كه افكار خشن تكفيرى داشته باشد، فاقد دقت و معرفت در دين است. بيشترين تأثير افكار تكفيرى بر جوانانى است كه تكنولوژى عقل‏هايشان را ربوده و به سلاح علم‏

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 513

مسلح نيستند، در نتيجه مباحث را درست تحليل نمى‏كنند و تحولات در حال ظهور عصر را نمى‏فهمند.

تأثير سياسى:

مراكز سياسى يكى از مكان‏هاى قوى و مفيد براى استحكام اين فكر در اذهان مردم هستند كه براى استفاده شخصى و باقى ماندن بر اريكه قدرت از آن استفاده مى‏كنند. اين فكر به آن‏ها كمك كرده تا دهان‏ها را بسته و عقل‏ها را به تسخير درآورند و بر آن، هر طور كه مى‏خواهند مسلط شوند. آن‏ها در خلال كارهايشان به‏دنبال طرح اين فكر در جامعه هستند كه علماى دين و مراجع عظام صلاحيت رهبرى جامعه اسلامى را ندارند، چون آن‏ها فقط در محدوده فقه و اصول عمل مى‏كنند.

تكفيرى‏ها اين مغالطه را ترويج مى‏كنند كه عالم دينى را با سياست كارى نيست، تا مردم را از فكر اسلامى صحيح كه رهبرى دينى و دنيوى و سياسى جامعه را به‏دست انبياى الهى داده است، دور كنند انبيايى كه سياستشان خوب و موفقى بود، مثل: حكومت سليمان نبى.

مراجع بزرگ ما، راه ائمه خودشان را دنبال مى‏كنند و قدرت اداره امت اسلامى را بهتر از هزاران سياست‏مدارى دارند، كه شب و روز در حال خوش‏گذرانى و عيش و نوش هستند.

تأثير اجتماعى:

گسترش فكر تكفيرى به كينه‏هاى بين فرزندان اسلام دامن زده و اتهاماتى را بدون توجيه، به مجرد اين‏كه فلانى با فلان فكر، مخالف است، صادر مى‏كند، در حالى‏كه اختلاف در نظرات مسئله‏اى طبيعى است كه هر كس فاقد آن باشد به روان‏درمانى نياز دارد.

برعكس اسلام كه انسان را به بحث و جست‏وجو و طرح افكار جديد كه در ذهن انسان است وادار مى‏كند و مى‏گويد افكارتان را مطرح كنيد و بقيه هم با نظريه‏ها و

مجموعه مقالات كنگره جهانى جريان هاى افراطى و تكفيرى از ديدگاه علماى اسلام، ج‏4، ص: 514

افكارشان مشاركت كنند به اميد اين‏كه نظريه جديدى كه به مصلحت اجتماع است، به‏دست آيد.

اسلام انسان را تحريك به مناظره و گفت‏وگو حتى با اديان ديگر مى‏كند آيه شريفه قرآن به پيامبر اكرم مى‏فرمايد: «مردم را به راه پروردگارت دعوت كن با رفتار نيكو و موعظه حسنه و حكمت و با آن‏ها به نيكى به گفت‏وگو بپرداز». يعنى با گفتار صحيح و محكم كه روشن‏كننده حق و برطرف‏كننده شبهه باشد و سخنرانى‏هاى قانع كننده و عبرت‏هاى مفيد مردم را هدايت كن كه بر مردم مخفى نيست تو با گفتارت خيرخواه و ناصح آن‏ها هستى و به آن‏ها نفع مى‏رسانى و با ايشان به بهترين طريقه مناظره به سخن مى‏پردازى.

خاتمه:

اسلام يك محدوده آزاد براى تفكر و ابراز نظر و گفت‏وگو به هدف پيش‏روى و ارتقاى فكر است. دينى است كه چشم‏انداز آن براى تمام بشريت است و به مردم حق مى‏دهد كه به اسلام درآيند براى سعادت ابدى و اين دين محبت، دوستى و ارتباط و فداكارى است، چون خاتم اديان الهى است.

اين دين خواهان بيشترين تحقيق و گفت‏وگو و علم است و دلايل قاطع و روشن كه هر جستجوگر حقيقت و نيكى را هدايت كند، داراست.

درحاليكه تفكر تكفير ابزارى است براى گمراه كردن مردم و تشويق اذهان عمومى و از بين بردن فطرت پاك ايشان.

 

 

[1] ( 1)* محقق و پژوشگر در حوزه‏هاى وهابيت و استاد دانشگاه

[2] ( 1). انبياء، آيه 7.

[3] ( 2). انفال، آيه 33.

[4] ( 1). آل‏عمران، آيه 159.

[5] ( 1). آل‏عمران، آيه 103.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش