اطلس > مفاهیم و مبانی > عدو قریب و بعید

عدو قریب و بعید

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۶ تعداد بازدید: 422

عدو قریب به معنای اولویت پیکار با دشمن نزدیک و پرهیز از پیکار با دشمن دور، از جمله تعابیر پرکاربرد در میان گروه های تکفیری همچون القاعده و داعش است.



نویسنده: حسن حسینعلی

عدو قریب به معنای اولویت پیکار با دشمن نزدیک و پرهیز از پیکار با دشمن دور، از جمله تعابیر پرکاربرد در میان گروه های تکفیری همچون القاعده و داعش است.

اولویت جهاد علیه دشمن نزدیک یک اصل و قاعده عقلی مورد تایید قرآن و مورد اتفاق همه مسلمانان  است. هر چند ممکن است در برهه‌ای از زمان بر اساس مصالح، از این قاعده کلی، صرف نظر شود، آنچه محل نزاع است شناخت مصداق یا مصادیق عدو قریب (دشمن نزدیک) است. مفسران متقدم و متاخر در تفسیر آیه 123 سوره توبه، رومیان ساکن در مجاورت سرزمین‌های اسلامی را مصداق کفار و دشمنان نزدیک دانسته ا‌ند؛ با سربرآوردن گروههای تکفیری و استفاده از این آیه برای مشروعیت بخشی به تکفیرها و رفتارهای بی رویه و افراطی شدت یافت. اولین بار سید امام شریف (رهبر و مفتی تنظیم الجهاد مصر) با استناد به آیه  123 سوره توبه به مشروعیت سازی، پردازش این مفهوم و انطباق آن بر حکام کشورهای اسلامی پرداخت؛[1] سپس عبدالسلام فرج (رهبر تنظیم الجهاد مصر) قتال با حکام کشورهای مسلمان را بر جهاد علیه اسرائیل اولویت بخشید، اندکی بعد عبدالله عزام، اسامه بن لادن و ایمن الظواهری دولت های غربی (مانند امریکا) و حکام کشورهای مسلمان را دشمن نزدیک خود دانسته و قتال با امریکا را بر قتال با حکام مستبد کشورهای اسلامی، اولویت بخشیدند. ابومصعب زرقاوی با نگارش نامه ای ضمن اعتراض به رهبران القاعده، شیعه را مصداق عدوقریب پنداشت و بر اولویت قتال با شیعیان تاکید کرد،[2] او بر این گمان بود صلاح الدین ایوبی با شکست فاطمیان مصر توانست مسیر  فتح بیت المقدس را هموار سازد؛ ما نیز تنها با نابودی شیعیان و عالمان اهل سنت (عالمان همراه و هم پیمان با شیعه) می توانیم بر یهود و نصارا غلبه کنیم.[3] داعش به رهبری زرقاوی شیعیان را کافر و مصداق دشمن نزدیک می پندارد. داعش با استناد به عملکرد خلیفه اول در اولویت قتال با  مرتدان اهل مدینه  به عنوان دشمن نزدیک بر نبرد با سپاه روم و فتح بیت المقدس برای مشروعیت بخشی به رفتار خود تلاش کردند.[4]

نقد و بررسی دیدگاه تکفیریها درباره عدو قریب

برداشت گروههای تکفیری از آیه شریفه 123 سوره توبه و اولویت قتال با مسلمانان به دلایل زیر نادرست و باطل است:

  1. قراردادن استعمارگران در فهرست دشمنان دور موجب آسودگی خاطر و خوشحالی استعمارگران خواهد شد. اگر واقعاً استعمارگران ریشه کفر، فساد و ظلم‌اند باید با آنها به پیکار برخاست. چنانچه با حکّام مسلمان به عنوان عدو قریب پیکار کنیم حمایت‌های استعمار از این دشمن همچنان باقی خواهد ماند و درصد پیروزی ما بسیار کم خواهد بود.[5]
  2. همه مفسران، کفارِ مهاجم و ساکن در مجاورت مرزهای بلاد اسلامی را مصداق آیه 123 توبه دانسته اند.[6] آنان هیچگاه شیعیان، اهل سنت و حکام مستبد را از مصادیق این آیه به شمار نیاورده اند. تردیدی نیست تکفیر اهل قبله و اهل شهادتین به بهانه های واهی، رفتاری بی دلیل،  نامشروع و باطل است. شیعیان و اهل سنت، اهل قبله و مقرّ به شهادتین اند و جهاد علیه آنان جایز نیست.
  3. بر خلاف ادعای تکفیریها، خلیفه اول، نبرد با مرتدان را بر نبرد با رومیان اولویت نبخشید. ابن اثیر در کتاب الکانل فی التاریخ نوشته است: ((در حالی که به دلیل فعالیت‌های پیامبران دروغین، اوضاع مدینه نابسامان شده و مسلمانان حیران بودند و احتمال هر گونه شورش علیه اسلام وجود داشت خلیفه اول دستور به حرکت سپاه اسامه داد و گفت: حتی اگر در مدینه کسی غیر از من نباشد سپاه اسامه حق بازگشت ندارد)).[7]
  4. ادعای تکفیریها درباره علمكرد صلاح الدین ایوبی نیز مخالف گزارشات تاریخ نویسان است، زیرا اولا: صلاح الدین نه تنها جنگی علیه دولت فاطمیون نداشت بلکه همراه عمویش (اسدالدین شیرکوه) طبق دستور نورالدین زنگی والی دمشق، آخرین خلیفه فاطمیون (عاضد) را در برابر مسیحیان یاری کرد و پس از پیروزی علیه مسیحیان به دستور عاضد به وزارت فاطمیون منسوب شد[8]. او پس از فوت خلیفه فاطمی، حاکم مصر شد و مذهب شافعی را در مصر مذهب رسمی قرار داد و نقش شیعیان را در اداره کشور محدود کرد. صلاح الدین  پس از 18 سال از حکومتش و در زمانی که شرایط برای فتح بیت‌المقدس برایش فراهم شد در سال 583 هـ بیت المقدس را از دست مسیحیان آزاد کرد[9]. بنابراین صلاح الدین نه تنها شیعیان را دشمن نزدیک ندانسته، بلکه اساسا توجهی به مساله دشمن دور و نزدیک نداشته است. ثانیا: صلاح الدین ایوبی، معصوم و مبرای از خطا نیست، بنابراین فعل او حجت نیست.[10]


[1] سید امام، مذکرة التعریة لکتاب التبرئة، ص19.

[2]. ر.ک محمد ابورمان، تنظیم الدولة الاسلامیة و الازمة السنیة و الصراع علی الجهادیة العالمیة، ص36 و 37.

[3][3]. «لَن یکونَ لَنَا نَصرٌ قَطّ، عَلَی الکفَّارِ الأَصلِیینَ إِلا بَعدَ قِتَالِ الکفَّارِ المُرتَدِّینَ مَعَ الکفَّارِ الأَصلِیینَ، وَ مَا الفُتُوحَاتُ الإِسلامِیةُ التی تَمَّت فی عَهدِ الرَّاشِدِینَ إِلا بَعدَ تَطهِیرِ جَزِیرَةِ العَرَبِ مِن المُرتَدِّینَ» (زرقاوی، ابومصعب، الأرشیف الجامع لکلمات و خطابات أسد الإسلام أَبُو مُصعَب الزَّرقاوی، 14 جمادی الأولی 1427، ص593 و 594).

[4]. اولویات داعش، اله لم یأمرنا بقتال اسرائیل، http://www.almasryalyoum.com/news/details/479626

[5]. عمارة، محمد، الفریضة الغائبة، جذور و حوارات ... دراسات ... و نصوص، ص99 و 100.

[6] . ر.ک : طبری، تفسير طبري، ج14 ص 574 ؛ قرطبی، تفسير قرطبي، ج 8 ص 297؛ ابن کثیر، تفسير القرآن العظيم؛ دار الفكر ج 2، ص 488.

[7] . ابن اثير ؛ الكامل في التاريخ، ابن اثیر، ج2 ص 195.

[8] . ابن اثیر؛ الكامل في التاريخ ؛ ج 9 ص 343 تا 344.

[9] . ابن اثیر؛  الكامل في التاريخ؛ ج10ص 33 تا36.

[10] وقتی محدثان و عالمان اهل سنت در پذیرش قول صحابی به عنوان یکی از منابع دینی اختلاف نظر دارند به طریق اولی نمی توان به فعل افرادی همچون صلاح الدین ایوبی استناد کرد.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه