توسل

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۲۵ تعداد بازدید: 1432

توسل به معنی واسطه قرار دادن نزد خدا برای رسیدن به مقصود می باشد. توسل صورتهای مختلفی دارد. سلفی ها در توسل به ذات، جاه، مقام و حق با مسلمین اختلاف دارند و آن را بدعت و حرام می دانند. و ادعا می کنند که جاه هر شخص فقط به خود او نفع دارد.



نویسنده: مجید حیدری

توسل به معنی واسطه قرار دادن نزد خدا برای رسیدن به مقصود می باشد. توسل صورتهای مختلفی دارد. سلفی ها در توسل به ذات، جاه، مقام و حق با مسلمین اختلاف دارند و آن را بدعت و حرام می دانند. و ادعا می کنند که جاه هر شخص فقط به خود او نفع دارد. در حالی که روایاتی در تأیید این نوع توسلات وجود دارد. و نیزمتوسلین به آن جاه و مقام توسل می کنند و آن را واسطه می کنند ،نه این که آن را برای خودشان بخواهند.

مقدمه:

توسل و واسطه قرار دادن از امور ذاتی و فطری بشر می باشدکه خداوند هم در قران به آن دستور داده است. اصل توسل مورد قبول همه مسلمین حتی سلفی ها و وهابی ها می باشد. اما در بعضی از مصادیق توسل بین سلفی ها و وهابی ها با سایر مسلمین اختلاف وجود دارد. سلفی ها بعضی از توسلات را حرام و بدعت می دانند. در اینجا به بررسی مفهوم توسل و دیدگاههای سلفی ها نسبت به آن را بررسی می کنیم. توسل یک معنای عامی دارد که شامل شفاعت و استغاثه و... هم می باشد. و یک معنای خاص دارد که در آن مستقیما خدا خوانده می شود و مقام و بزرگی اولیای الهی واسطه قرار می گیرند. و ما در اینجا این نوع توسل را بررسی می کنیم.

توسل در لغت: توسل از ماده وسل در لغت به آنچه که باعث تقرب و نزدیکی به دیگری شود، هست[1].

توسل در اصطلاح: توسل در اصطلاح با معنی لغوی آن نزدیک هست و به معنی این است که بنده چیزی یا شخصی را نزد خداوند واسطه قرار دهد برای رسیدن به هدف و مقصود خودش.[2]

انواع توسل: توسل یک معنای عامی دارد که شامل شفاعت و استغاثه و تبرک و حتی زیارت نیز می شود. اما یک معنای خاصی هم دارد که در مقابل شفاعت و استغاثه هست. و آن هم به این صورت هست که انسان خواسته خود را مستقیما از خدا می خواهد و این امور را واسطه قرار می دهد، مثلا می گوید به خاطر فلان عمل یا فلان شخص خواسته من را اجابت کن. این نوع توسل چند صورت می تواند داشته باشد:

1- توسل به ذات و اسماء و صفات الهی

2- توسل به قرآن کریم

3- توسل به ایمان و عمال صالح

4- توسل به ذات اولیاء و صالحین

5- توسل به جاه و مقام و حرمت انبیاء و صالحین

6- توسل به بتها

توسل از منظر سلفی ها و وهابی ها: اختلاف سلفی ها و وهابی ها در توسل با سایر مسلمین در توسل به ذات و مقام و جاه و حرمت اولیاء و صالحین و انبیاء می باشد که این نوع توسلات را بدعت و حرام می دانند. ولی در بقیه توسلات اختلافی بین سلفی ها و سایر مسلمین نیست چون که همه در جواز توسل به ذات و اسماء و صفات الهی و توسل به ایمان و عمل صالح و توسل به قرآن و عدم جواز توسل به بتها اتفاق نظر دارند.

یکی از دلایل سلفی ها برای حرمت این نوع توسلات این است که از پیامبر(ص) درباره این نوع توسل چیزی نقل نشده و صحابه نیز به آن عمل نکرده اند.[3]

نقد و بررسی:

اولا روایاتی روایاتی هست که جواز این نوع توسلات را اثبات می کنند»

الف: پیامبر به مرد نابینایی که از او می خواست از خدا بخواهد که چشم او را شفا دهد فرمود بگو: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ وَأَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ (ص)نَبِيِّ الرَّحْمَةِ .....[4] پروردگارا از تو می خواهم، و به سوی تو توجه می کنم به واسطه پیامبرت محمد، پیامبر رحمت، ...

ب: پیامبر اکرم(ص) فرموده اند: حضرت آدم وقتی که دچار لغزش شد گفت: «يَا رَبِّ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ لَمَا غَفَرْتَ لِي»[5] پروردگارا از تو می خواهم به حق محمد6مرا ببخشی. این حدیث ظهور در توسل به جاه دارد.[6]

ابن تیمیه به وجود توسل به ذات پیامبر در دعاهای سلف اعتراف کرده است. هرچند که وی این نوع دعا ها را بر محبت و اطاعت و ایمان به آن حضرت حمل می کند[7]، اما ظاهر روایتی که وی استناد می کند ظهور در توسل به ذات آن حضرت دارد.

ثانیا:معیاردرجواز هر عملی عدم ورود نهی درباره آن مسأله می باشد هر آنچه که به حرمت و ممنوع بودن آن تصريح نشده باشد، مباح است. در جايي که امر يا نهي نيامده و سکوت شده، منطقه الفراغ است و انجام آن حرام نيست.[8] نهایت چیزی که می توان از ترک فعل از سوی پیامبر یا سلف به دست آورد مشروعیت ترک آن  است[9].

اشکال دیگر سلفی ها این است که جاه پیامبر فقط برای خود آن حضرت مفید است و برای دیگران فایده ای ندارد. چگونه به جاهی که سهمی در آن ندارید متوسل می شوید؟[10]

جواب : کسانی که به جاه و مقام شخصی توسل می کنند ادعا نمی کنند که آن جاه و مقام به ما می رسد بلکه آن جاه و مقام را در نزد خدا واسطه قرار می دهند برای استجابت دعاهایشان.

اشکال دیگری که سلفی ها وارد می کنند این است که نمی توان به حق کسی به سوی خدا توسل کرد چون که هیچ مخلوقی بر خالق حقی ندارد.[11]

جواب: درست است که هیچ مخلوقی بر خالق حقی ندارد چون که بنده خدا مالک هیچ چیزی نیست تا این که بر خدا حقی داشته باشد. بلکه مراد از حق در چنین مواردی پاداش و منزلتی هست که خداوند به بنده اش تفضل و عنایت می کند[12]. ابن تیمیه این حق را برای بندگان خدا قبول دارد اما توسل به آن را جایز نمی داند، مگر از باب توسل به شفاعت و یا دعای آنها.[13]

 

نتیجه گیری:

نتیجه ای که از این تحقیق گرفته می شود این است که توسل واسطه قرار دادن چیزی یا شخصی در نزد خداوند برای رسیدن به مقصود می باشد. توسل یک معنای عامی دارد که شامل شفاعت و استغاثه و ... می باشد و یک اصطلاح خاصی دارد که در آن انسان خواسته خود را مستقیما از خدا می خواهد و این اموری که به آنها متوسل می شود را واسطه قرار می دهد. توسل به ذات و جاه و مقام اولیاء و صالحین، که سلفی ها آن را بدعت و حرام می دانند، جایز است و روایاتی بر جواز آن وجود دارد و نیزمعیار در جواز هر عملی عدم نهی از آن می باشد.

 

کتابنامه:

1- ابن تيميه، احمد، مجموع الفتاوى، تحقيق: عبد الرحمن بن محمد بن قاسم، مدینه، مجمع الملك فهد لطباعة المصحف الشريف، 1416ق.

2- ابن حنبل، احمد، مسند احمد، تحقیق : شعيب الأرنؤوط - عادل مرشد ، وآخرون، موسسه الرساله، 1421ق، بی جا.

3- ابن عبدالله، سليمان ، تيسير العزيز الحميد في شرح كتاب التوحيد الذى هو حق الله على العبيد، زهير الشاويش،بیروت، المكتب الاسلامي، 1423 ق.

4- ابن منظور، محمّد ، لسان العرب،بیروت، دار صادر، 1414ق.

5- آلوسی، محمود، غايه الأماني في الرد على النبهاني، تحقیق: أبو عبد الله الداني بن منير آل زهوي، ریاض، مكتبة الرشد، الطبعه الاولی 1422ق.

6- بن باز، عبدالعزیز، مجموع فتاوی و مقالات متنوعه، اشراف، محمد بن سعد الشویعر، ریاض، دارالقاسم، 1420ق.

7- بن عثیمین، محمد، مجموع فتاوی و رسائل، نرم افزار مکتبه الشامله.

8- بيهقي، احمد، دلائل النبوة، تحقيق: عبد المعطي قلعجي، دار الكتب العلمية، دار الريان للتراث، 1408ق، بی جا.

9- دجوی مصری، یوسف احمد، توسل و رد شبهات، تدوین مرکز تحقیقات حج، موسسه فرهنگی هنری مشعر، تهران، چاپ اول1390.

10- الرفاعی، محمد نسيب بن عبد الرزاق، التوصل إلى حقيقة التوسل، دارلبنان للطباعة والنشر، بيروت، چاپ سوم، 1399ق.

11- سبحانی، جعفر، الوهابية بين المباني الفكرية والنتائج العملية، تعريب: خضر آتش فراز، قم، موسسه الامام الصادق، 1426ق.

12- السعدی، عبدالملک، البدعه فی مفهوما الاسلامی الدقیق، بغداد، دارالانبان، بی تا.

13- الطبراني، سليمان بن أحمد ،المعجم الصغير، تحقيق: محمد شكور محمود الحاج أمرير، بیروت، المكتب الإسلامي، بيروت، 1405 ق.

14- غماری، عبدالله بن محمد بن صدیق، الرد المحکم المتین علی کتاب القول المبین، مطبعه العهد الجدید، چاپ دوم، بی جا، 1374ق.

15- فراهیدی، خلیل، العین، قم، انتشارات هجرت، 1410ق.

16- الفيومي، أحمد، المصباح المنير في غريب الشرح الكبير،بیروت، المكتبة العلميه، بی تا.

17- المطر، حمود، البدع و المحدثات ما لا اصل له، ریاض، دار ابن خزیمه، 1419ق.

18- النسائی، احمد، السنن الکبری، تحقیق، حسن عبد المنعم شلبي، بیروت، موسسه الرساله،1421ق.

19- نيشابوري، محمّد ، المستدرك على الصحيحين، تحقيق: مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دارالكتب العلميه، 1411ق.

پی نوشت:


[1] . فراهیدی، خلیل،العین، ج7، ص298؛ فیومی، احمد، المصباح المنیر، ج2، ص660

[2] . ابن منظور، لسان العرب، ج11، ص725.

[3] .ابن تیمیه، احمد، مجموع الفتاوی، ج27، ص83؛ بن باز، مجموع فتاوی و مقالات متنوعه ج8 ص322، بن مطر، حمود، البدع و المحدثات وما لا اصل له ص ۲۶۵-۲۶۶.

[4] . ابن حنبل،احمد، مسند احمد، ج28،ص480؛ نیشابوری، محمد،المستدرک علی الصحیحین، ج1،ص 458؛ السنن الكبری للنسائی، ج9، ص244.

[5] . نیشابوری، محمد،المستدرك على الصحيحين، ج2، ص672 ؛ معجم الصغیرطبرانی، ج2، ص182؛ دلائل النبوه بیهقی، ج5، ص488.

[6] . روایات دیگری هم در این باره وجود دارد که برای اطلاع از آنها و رفع شبهات از این روایات رجوع شود، پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات توسل به پیامبر بعد از وفات ایشان، پایان نامه آقای محسن عبدالملکی.

[7] . ابن تیمیه، احمد، مجموع الفتاوى، ج1، ص264.

[8] . دجوی توسل و رد شبهات ص87-88؛ السعدی، عبدالملک، البدعه فی مفهومها الاسلامی الدقیق، ص 23.

[9] . غماری، الرد المحکم المتین، ص48

[10] .  ابن تیمیه، احمد، مجموع الفتاوی، ج1، ص 338؛ مجموعه فتاوی و رسائل بن عثیمین، ج2، ص340؛ الرفاعی، محمد، التوصل الی حقیقه التوسل، ص188.

[11] . آلوسی، محمود، غايه الأماني في الرد على النبهاني، ج2، ص79؛ ابن عبدالله ، سليمان ، تيسير العزيز الحميد، ص202.

[12] . سبحانی، جعفر، الوهابية بين المباني الفكرية والنتائج العملية، ص454.

[13] . ابن تیمیه، احمد، مجموع الفتاوی، ج1، ص220.

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه