اطلس > شخصیت ها > ضد تکفیری > محمد زاهد الکوثری

محمد زاهد الکوثری

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۱۵ تعداد بازدید: 424

محمد زاهد بن حسن بن علی رضا بن نجم الدین خضوع بن بای بن قنیت بن قانص کوثری، معروف به محمد زاهد الکوثری، فقیه حنفی، مورخ، وکیل و شیخ الاسلام خلافت عثمانی در 28 شوال سال 1296ق در استانبول متولد شد.محمد زاهد الکوثری، کتب و رسائل متعددی را تالیف کرد برخی از این آثار مخطوط و برخی منتشر شده است. بسیاری از آثار محمد زاهد، دارای مطالب و نکاتی در انتقاد به وهابیت است.



محمد زاهد الکوثری، کتب و رسائل متعددی را تالیف کرد برخی از این آثار مخطوط و برخی منتشر شده است. بسیاری از آثار محمد زاهد، دارای مطالب و نکاتی در انتقاد به وهابیت است. 

انتقادهای محمد زاهد الکوثری بر شاه ولی الله دهلوی:
 
کوثری معتقد است که شاه ولی الله دهلوی قدمهایی را برای ترویج علم حدیث در هند آغاز کرد، اما اشتباهاتی را مرتکب شد. ایشان تا زمانی که در هند تحصیل می کرد، در اعتقادات و فقه پیرو حنفیان پیشین بود، اما از زمانی که به حجاز سفر کرد و حلقه شاگردان شیخ ابوطاهر بن ابراهیم کورانی شافعی درآمد، از راه صحیح حنفیان خارج شد.
 

کوثری در انتقاد از شاه ولی الله دهلوی می گوید: او گرچه مطالعات گسترده ای در باب اجتهاد و تاریخ فقه و حدیث را دارا می باشد، اما گونه ای از تاریکی و جمود در تفکرات او دیده می شود. همچنین آگاهی های او از کتابهای متقدمین کم است و کمیت او در شناخت رجال احادیث و تاریخ علوم و مذاهب می لنگد تا جایی که در بسیاری از مباحث علمی دچار لغزش می گردد.[4]

کوثری معتقد است که شاه ولی الله دهلوی قدمهایی را برای ترویج علم حدیث در هند آغاز کرد، اما اشتباهاتی را مرتکب شد. ایشان تا زمانی که در هند تحصیل می کرد، در اعتقادات و فقه پیرو حنفیان پیشین بود، اما از زمانی که به حجاز سفر کرد و حلقه شاگردان شیخ ابوطاهر بن ابراهیم کورانی شافعی درآمد، از راه صحیح حنفیان خارج شد و در توحید ازدیدگاه صحیح استادش در هند شيخ احمد بن عبد الأحد سرهندى معروف به امام ربّانى ( توحید شهودی ) متمایل به وحدت وجود از طریق نظریه تجلی گردید. کوثری می گوید که این نظریه منجر به اتحاد و حلول می شود و این دیدگاه در نزد اندیشمندان باطل است.[5]

وی در ادامه دهلوی را متهم به لامذهبیت می کند که تقلید را رها کرده و گونه ای از حشویه حنفیه نادر و منحرف را در اعتقادات و فقه تبلیغ می نماید که منجر به گسترش لامذهبیت در شبه قاره گردید.[6]

استناد به احادیث بدون در نظر گرفتن رجال اسانید آن، از دیگر انتقادات کوثری بر دهلوی است.[7]  همچنین تبیین اعجاز حادثه شق القمر از سوی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به تاثیر در دیدگان مردم را از عجیب ترین سخنان دهلوی برمی شمرد.[8] ایشان اعتقاد به عالم مثال و قدم عالم و نپذیرفتن اصول مذهب را از دیگر خطاهای ایشان برمی شمارد.[9]

از دیگر حنفیانی که انتقادهایی به شاه ولی الله دهلوی متوجه می سازد،  احمدبن صیق غماری(1380ق) است که دهلوی را در تنقیص امام علی(علیه السلام) و تکذیب فضایل ایشان به ابن تیمیه تشبیه می کند. گویا دهلوی امام علی را از خلفای راشدین ندانسته و غماری معتقد به این دیدگاه را از اهل سنت و جماعت خارج دانسته است.[10]  

 ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

 [4] . ولابأس أن أتحدّث فى الختام ، عن الحبر الهمام الشيخ أحمد بن عبد الرحيم الدهلوى رحمه الله ، لكثرة تعرّضه لمباحث الاجتهاد وتاريخ الفقه والحديث فى كتبه باندفاع وجرأة على كدورة فى تفكيره ، وتحكّم فى تصويره مع ضيق دائرة اطّلاعه على كتب المتقدّمين وقلّة دراسته لأحوال الرجال وتاريخ العلوم والمذاهب مسترسلا فى خيال أدّى به إلى الشطط فى كثير من بحوثه وتقريراته . محمد زاهد الکوثری، حسن التقاضی فی سیره الامام ابی یوسف القاضی، مکتبه الازهریه للتراث، ص96

وكتبه لها روعة وفيها فوائد بيد أنّ له فيها انفرادات لاتصحّ متابعته فيها لما عنده من اضطراب فكرى ينأى به عن الإصابة فى تحقيق الموضوع ، و يشطح به التابع والمتبوع . وفى كثير من الأحوال تجد عنده عبارات مرصوصة لامحصل لها عند أهل التحصيل ، فأشير هنا إلى منشأ هذا الاضطراب الفكرى عنده ليكون من لم يدرس حياته على بيّنة من أمره ، وأمّا التوسّع فى بيان ما فى انفراداته من الشطط فيحتاج الى تفرّغ خاص. همان، ص96

 [5] . وله رحمه الله خدمة مشكورة فى إنهاض علم الحديث فى الهند ، لكن لايبيح لنا السكوت عمّا ينطوى عليه من أعمال تجافى الصواب ، فأقول : كان رحمه الله نشأ على مذهب الحنفيّة فى الفروع والمعتقد ، وعلى مذاق العارف الشيخ أحمد بن عبد الأحد السرهندى المعروف بالإمام الربّانى فى القول بالتوحيد الشهودى ، وألّم بالحديث والفلسفة على عادة أهل بلده ، ثمّ رحل إلى الحجاج فتلقّى الأصول الستّة من الشيخ أبى طاهر بن إبراهيم الكورانى الشافعى بالمدينة المنوّرة ولازمه ، وعكف على كتب والده التى تحاول الجمع بين الآراء والمتراكلة للحشويّة والاتّحاديّة والفلاسفة والمتكلّمين فمال إلى مذهبه فى الفقه والتصوّف فعاد إلى الهند منحرفا عن مشرب أهل بيته ، ومذهب أسرته ، فى التصوّف والفقه والاعتقاد مرتئيا التوحيد الوجودى ، ولسان حاله يقول : عقد الخلائق فى الإله عقائدا وأنا اعتقدت جميع ما اعتقدوه فافترقت الكلمة هناك باندفاعه فى دعوته الى آرائه فى المذهب الفقهى ومحاولته الجمع بين آراء الحشوية والفلاسفة والقائلين بوحدة الوجود وإذاعته القول بالتجّلى فى الصور والظهور فى المظاهر ، ظنّا منه أنّ ذالك من عقيدة الأكابر . مع أنّ هذا وذاك من باب القول بالحلول ، فيكون منبوذا عند الفحول من أرباب العقول ، وكم لهذا القول السقيم ، من نظائر فى العهد القديم . همان، ص97

 [6] . وعبقات حفيده ممّا زاد فى الطين بلّة ، وفرّق كلمة الملّة ، إلى لامذهبيّة وحشويّة حنفيّة متنافرة متنابذة فى الأصول والفروع حتّى دار الزمن فأخذت اللا مذهبيّة تنمو وتترعرع فى تلك البلاد ، وإن رجع الجدّ فيما بعد إلى المذهب بمبشّرة يذكرها فى " فيوض الحرمين " " والتفهيمات الإلهيّية " – راجع مقدّمة فيض البارى. همان، ص97

 [7] . واكتفاءه بمتون الستّة من غير نظر إلى الأسانيد جرأه على التحكّم فى مذاهب الفقهاء ومسانيد الأئمّة بما هو خيال بحت يذوب أمام التاريخ وتحقيق أهل الشأن . همان، ص98

 [8] . ومن إغراباته عدّه انشقاق القمر عبارة عن ترائيه هكذا للأنظار ، وليس سحر الأعين من شأن رسل الله صلوات الله وسلامه عليهم أجمعين.

 [9] . ومنها حمله لمشكلات الأثار على وجوه مبنيّة على تخيّل عالم يسمّيه عالم المثال تتجسّد فيه المعانى فى زعم بعض المتصوّفة أخذا عن المثل الأفلاطونيّة ، وهذا العالم خيال لم يثبت وجوده فى الشرع ولا فى العقل ،... ومنها تحكّمه فى أصول المذهب ، وتقوّله أنّها صنع يد المتأخّرين ، وذكره الزيادة على النصّ بخبر الآحاد فى هذا الصف مع ذكره مناظرة الشافعى محمّدا فى ذالك مناقضا نفسه وناقضا لما أبرمه قبل لحظة ،... ومنها اختياره لقدم العالم كما حكاه المحقّق الكشميرى عن بعض رسائله فى بدء الخلق من فيض البارى ، وهذا داهية الدواهى ، والأغرب من هذا استدلاله على ذالك بحديث أبى رزين فى العماء عند الترمزى ، رافضا تأويل الراوى مع أنّ فى سنده حمّاد بن سلمة وكيع بن حدس فحمّاد مختلط دسّ فى كتبه ربيباه ماشاءا من الاباطيل فى التشبيه ،... همان، ص98

 [10] . غماری، علی بن ابیطالب امام العارفین، ص90

برگرفته از سایت دار الاعلام لمدرسه اهل البیت.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

شیخ محمود محمد شلتوت

آیت الله ناصر مکارم شیرازی

علامه سید محسن امین

آیت الله نجم الدین طبسی

آیت الله سید کمال حیدری

صائب عبد الحميد

آیت الله جعفر سبحانی

محمد عابد سندی انصاری

محمد المسعری

عثمان بن سند بصری نقشبندی

محمد انور شاه کشمیری

خلیل احمد سهارنپوری

محمد بن علوی المالکی

سمهودی

محمود سعید ممدوح

عمر عبدالله کامل

علی بن عبدالکافی سبکی

رمضان البوطی

حسن سقاف

احمد زینی دحلان

سلیمان بن عبد الوهاب

محمد عبده یمانی

احمد بن محمد بن صدیق حسنی غماری

سید احمد زینی دحلان

شيخ محمد زكي إبراهيم

محمد زاهد الکوثری

حسن فرحان مالکی

عبدالله تلیدی

محمد راتب نابلسی

محمد طاهر کردی

محمد سقاف

عیسی بن مانع حمیری

عبدالله هرری

ابوبکر عدنی بن علی مشهور

عبدالعزيز عرفة السليمانی

حبيب علي جفری

سعید عبداللطیف فودة