اطلس > جریان ها > بوکوحرام

بوکوحرام

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۱۵ تعداد بازدید: 510

بر اساس باورهای بوکو حرامی­ها، هر کس که از ایدئولوژی سخت‎گیرانة آن پیروی نکند کافر شمرده می شود، خواه آن فرد مسیحی باشد یا مسلمان.



بوکو حَرام  یک گروه شورشی و جهادی در شمال نیجریه است که خواستار تعطیلی تمامی مدارس نوین و تحمیل شریعت اسلامی بر تمامی ۳۶ ایالت نیجریه است. این گروه که در نیجر، چاد و شمال کامرون نیز فعال است در سال ۲۰۰۲ تأسیس شده و پیشتر با شبکه القاعده ارتباط داشت اما در مارس ۲۰۱۵ با ابوبکر بغدادی بیعت کرد و نام خود را به ولایت غرب آفریقای دولت اسلامی تغییر داد.

بیش از یک دهه است که مردم و دولت نیجریه با گروهی به اصطلاح اسلام‎گرا موسوم به"بوکوحرام"درگیرند. این گروه که در زمرة سلفیانِ مسلمان قرار می گیرند، از پنج سال پیش، با تغییر تاکتیک، به رفتارهای خشن و نظامی روی آورده است.

قوانین شریعت اسلامی از سال ۲۰۰۰ میلادی در شمال نیجریه اجرا می‌شود ولی شورشیان از جمله گروه خودخوانده طالبان نیجریه و گروه «بوکو حرام» خواهان اجرای قوانین اسلامی در سراسر نیجریه هستند. درگیری‌های مسلمانان تندرو با دولت نیجریه در ایالت‌های کانو، بورنو و یوبه در شمال نیجریه در ماه ژوئیه سال ۲۰۰۹ صدها کشته برجای گذاشت.

گروه بوکو حرام در سال ۲۰۰۲ توسط محمد یوسف در مایدوگوری بنیان‌گذاری شد و در سال ۲۰۰۴ به کاما در ایالت یوبه نقل مکان کرد. این گروه در آن‌جا پایگاهی به نام «افغانستان» بر پا کرده‌است. محمد یوسف به‌شدت با دموکراسی، آموزشِ سکولار و دانش مخالف بود. او سلفی‌ست و به شدت تحت تاثیر نظرات ابن تیمیه است. آرای ابن تیمیه مبنای نظریِ مکتب سلفی است. محمد یوسف حتی کروی بودن زمین را هم زیر سوال برده است. با کشته شدن وی در سال ۲۰۰۹، فرد دیگری به نام ابوبکر شکائو رهبر این گروه شده است. این گروه تاکنون با حملات متعددی به بانک‌ها و رستوران‌ها و فروشگاه‌های بزرگ دست به کشتارهای بی‌رحمانه‌ای زده است.

در ۷ فوریه ۲۰۱۵ (۱۹ بهمن ۱۳۹۳) پنج کشور درگیر جنگ با گروه تروریستی بوکوحرام (نیجریه، چاد، کامرون، نیجر، و بنین) در بیانیه پایانی نشست مشترک خود متعهد شدند برای مبارزه با این گروه تروریستی ۸ هزار و ۷۰۰ تن نیرو تشکیل دهند. این پنج کشور آفریقایی که در یاوندی پایتخت کامرون نشست ضد بوکوحرام برگزار کردند، هر کدام سهمی از این نیروها را تامین خواهند کرد. این نیرو شامل نفرات نظامی، امنیتی و غیرنظامی خواهد بود.

در اسفند ۱۳۹۳ ابوبکر شکائو، رهبر گروه بوکوحرام با انتشار پیامی صوتی در اینترنت به طور رسمی بیعت خود را با ابوبکر البغدادی، خلیفه خودخوانده دولت اسلامی (داعش) اعلام کرد.

سرکرده بوکوحرام در شمال نیجریه خلافت اسلامی اعلام کرده است و اعلام داشته که یکی از شهرهای نیجیریه متعلق به بوکوحرام است. این ادعا از سوی مقامات نیجیریه‌ای رد شده است. مقامات نیجیریه‌ای اظهار داشته‌اند که در تمامیت ارضی نیجیریه خللی وارد نشده است.

تشابه بوکوحرام و داعش

رهبر گروه بوکوحرام با انتشار پیامی صوتی در اینترنت به طور رسمی بیعت خود را با ابوبکر البغدادی، خلیفه خودخوانده دولت اسلامی (داعش) اعلام کرده است، اگرچه پیش از آن نیز نشانه‌های روشنی از همکاری این دو گروه با یکدیگر مشاهده می‌شد.

همسنجی اقدام‌های داعش در عراق و بوکوحرام در نیجریه آشکار می‌کند شیوه دهشت افکنی این ۲ گروه شباهت‌های بسیاری به هم دارد. حتی هر ۲ گروه، وحشی گری‌های یکدیگر را در ربایش و کشتن افراد تایید می‌کنند. در زمینه اقدام‌های وحشیانه و جنایت‌های تندروانه نیز میان این ۲ گروه شباهت‌هایی وجود دارد. در شرایطی که گروه بوکوحرام برخی از روستاهای مسیحی نشین را در نیجریه آتش زد و با ۲۰۰ دختر ربوده شده همانند بردگان رفتار کرد، داعش هم صدها تن از اقلیت‌های ایزدی و مسیحی شهر «موصل» در عراق را سر برید و زنان و دختران را به بردگی گرفت. همچنین در شرایطی که عناصر گروه داعش ده‌ها نفر و از جمله «جیمز فولی» خبرنگار آمریکایی را سر بریدند عناصر مسلح گروه بوکوحرام نیز دستکم ۲۰۰ نفر از ساکنان منطقه «غوزا» در ایالت بورنو در شمال شرق نیجریه را به طرز فجیعی به قتل رساندند. همچنین بوکوحرام با الگوبرداری از اقدام داعش در سرزمین عراق و شام، دوم شهریور در نیجریه اعلام خلافت اسلامی کرد. از این رو به نظر می‌رسد از نظر پایه‌های فکری، گرایش‌های اعتقادی، اهداف، راهبردها و شیوه‌های اجرایی میان داعش و بوکوحرام شباهت‌های بسیاری وجود دارد.

بنیان گذار و رهبران بوکو حرام

۱. محمد یوسف

در اواسط دهه 90 میلادی(دهه 70 شمسی)، گروهی از جوانانِ مسلمانِ نیجریه در گروهی به نام "الشباب" که رهبری آن برعهده "ملام لاوال" بود، به مطالعات دینی می‌پرداختند. پس از این‎که لاوال گروه را ترک کرد تا به ادامه تحصیلاتش در حوزة دین بپردازد، رهبری گروه به جوانی سی ساله به نام "محمد یوسف" رسید.

محمد یوسف تحصیلاتش را در عربستان گذرانده و در آن‎جا با تفکرات تکفیری ابن تیمیه آشنا شده است. وی ریشة همة مشکلات نیجریه را در "آموزش غربی" می دانست و به بهانه‎های مختلف با علوم غربی مخالفت می‎کرد.

پس از حوادث 11 سپتامبر 2001، محمد یوسف، گروهی به نام "جماعةاهل­السنة للدعوة و الجهاد" (القاعده غرب آفریقا) در مرکز استان بونو در شمال نیجریه تأسیس کرد، اما بعدها نامش به "بوکو حرام" معروف شد که به زبان محلی می شود: آموزش غربی گناه است.

این گروه شروع به یارگیری از میان مسلمانان کرد و یک مسجد و یک مدرسة علوم دینی را به پایگاه اصلی خود تبدیل کرد. علوم اسلامی، سنت های پیامبر -صلی الله علیه وآله وسلم-، دستورهاي قرآنی و انکار آموزه های غربی، از جمله موضوعاتی بود که این افراد یاد می گرفتند. به‎تدریج تعداد این مدارس افزایش یافت و خاستگاه دانشجویانی شد که موفق به ورود به دانشگاه‎های دولتی نمی‎شدند.

محمد یوسف به صراحت اعتقاد داشت الگوی آموزشی غرب که در نیجریه جریان دارد، ریشة تمام مشکلات کشور است. وی عنوان بوکوحرام را برای مجموعة تحت اختیار خود برگزید، تا بدین‌وسیله بیان کند که از نظر اسلام آموزش و پروش با شیوه غربی ممنوع است .انکار تکامل داروینی و نفی کروی بودن زمین و مقابله با واکسن سراسری فلج اطفال و حرمت استفاده از ابزارهای غربی و حتی کلاه ایمنی برای موتور سواران از جمله مواردِ مقابلة محمد یوسف با نظام آموزشی غرب است.

31 دسامبر 2003 آغاز مخالفت علنی بوکوحرام با دولت نیجریه بود. اعضای این گروه سعی در کنترل بیشتر مدارس و مراکز عمومی داشتند و دولت وقت نیجریه به مقابله با آن‎ها پرداخت. تا سال 2006، مناطق شمالی نیجریه شاهد مقابله نیروهای دولتی با بوکوحرام بود.

تا پیش از یازده سپتامبر بوکوحرام در واقع فرقه­ای وهابی بود که هیچ خطرِ جدی ایجاد نمی­کرد و تنها دربارة سیستم آموزشی و تحصیل دختران حساسیت نشان می­داد و از والدین می خواست که فرزندان خود را از رفتن به مدرسه منع کنند. وي كاركردن براي دولتي كه آن را كافر مي‌خواند، ممنوع كرد و همة نيروهاي امنيتي، اعضاي پارلمان و رؤساي دولتي را كافر می‎دانست.

براساس باورهای بوکو حرامی­ها، هر کس که از ایدئولوژی سخت‎گیرانة آن پیروی نکند کافر شمرده می شود، خواه آن فرد مسیحی باشد یا مسلمان.

شخص یوسف نیز واعظی بود که در یکی از مساجد شهر «میداقوری» به تبلیغ وهابیت می پرداخت و مدتی به اتهام وعظ بدون مجوز به زندان افتاد. پس از آن بود که یوسف اقدام به تشکیل گروهی با هوادارانش کرد و تا زمانی که فتوای وی، مبنی بر حرام بودن واکسن فلج اطفال، صادر نشده بود، مقامات نیجریه به خطر بالقوه بوکوحرام پی نبرده بودند. در ژوئن 2009 نیروهای امنیتی نیجریه صدها نفر از افراد بوکوحرام و رهبرشان محمد یوسف را طی یک حمله غافل‎گیرانه به هلاکت رساندند.

ب) ابوبکرشیکاو:

 دربارة افکار و روش زندگی رهبر فعلی بوکوحرام اطلاعات کافی وجود ندارد. تنها منبعی که شخصیت وی را تاحدودی از ابهام خارج کرده و اطلاعات اجمالی به محققین می دهد، گزارشی از "سعید احمد"گزارشگر شبکه تلوزیونی "سی ان ان" است که در صحت آن، تردید است.

او در«شیکاو» (روستایی در مجاورت مرز نیجر) به دنیا آمد و در مدارس دینی درس خواند؛ پس از آن برای ادامه مطالعات اسلامی، به دانشکده مطالعات اسلامی "بورنو استیت" رفت. به همین دلیل به او لقب "دارالتوحید" داده­اند؛ یعنی متخصص در یگانگی خداوند. وی به چند زبان مختلف به روانی تکلم می کند: هوسه، فولانی، کنوری، و عربی، اما به انگلیسی حرف نمی­زند. سنّش را بین 38 و 49 تخمین زده اند و در عین حال گروهی را رهبری می کند که هر چیز غربی را نفی می­کنند.

پس از کشته شدنمحمد یوسف در یک حمله پلیس نیجریه در سال 2009، شیکائو مسئول بوکو حرام شد. او پیمان بست که این حمله را پاسخ دهد، و گروهش هیچ کس را از قلم نینداخته است. سازمان "دیده بان حقوق بشر" تخمین می زند که در پنج سال گذشته، بیش از سه هزار نفر به دست بوکو حرام کشته شده اند.(8)ارتش نیجریه بارها مرگ شیکاو را اعلام کرده، اما مدتی بعد، او زنده و سرحال در ویدئوهای تبلیغاتی ظاهر شده است و ارتش مجبور به پس گرفتن ادعایش شده است. طبق گزارش "گروه بین المللی بحران"، ارتش در سپتامبر 2012 فاصله چندانی تا دستگیری او نداشت. در آن موقع به خانه شیکاو حمله شد، او برای اجرای مراسم نام‎گذاری فرزند شش روزه اش پنهانی به آن‎جا رفته بود. وی موفق شد با وجود زخم گلوله در پایش، فرار کند؛ همسر و سه فرزندش به اسارت ارتش درآمدند.

او از اسلام برای جذب و افراطی سازی افراد بهره می‎گیردو دربیشترین فعالیت بوکو حرام شمال شرق نیجریه مي‌باشد که مردم آن از لحاظ اقتصادی در مضیقه‌اند و پایین‎ترین سطح تحصیلات را دارند. او ساکنان این منطقه را به خوبی قانع کرده است که مسئولان حاکم در ابوجا(پایتخت نیجریه) فاسد هستند و بهترین نظام، دولتی است که با اجرای اکید قوانین شریعت اسلام در نیجریه ایجاد خواهد شد. وعدة او، که همراهِ وی همچون یک اسلحه است، صدها مرد جوان را فریفته است.

در ماه مه 2013 بود که شیکائو برای اولین بار در ویدئویی اعلام کرد که بوکو‎حرام اقدام به ربایش دختران خواهد کرد. او گفت که گروگان‎گیری ها در پاسخ به اقدام نیروهای امنیتی نیجریه است که زنان و کودکان اعضای گروه را ربوده­اند. هولناک‎ترین نمونه، مربوط به ماه گذشته می شود که 276 دختر از یک مدرسه دخترانه ربوده شدند. شیکاو در ویدئویی که چندی پیش منتشر شد با لبخندی گفت: «من دختران شما را ربودم. بازاری برای فروش انسان­ها وجود دارد. خدا می­گوید که من باید آن‎ها را بفروشم. او به من دستور می­دهد که بفروشم».

شیکائو، فرمانده تروریست­ها، فکر می­کند این حق را دارد که هر کسی که فکرِ دیگری دارد بايد از بین ببرد. وی همواره در سخنرانی هایش این جملات را تکرار می کند:« آیا این معلم ها همان کسانی نیستند که تربیت غربی را اشاعه می دهند؟ پس ما آن‎ها را خواهیم کشت! آن‎ها را در برابر دیدگان دانش آموزانشان خواهیم کشت و اعلام می کنیم که از این پس فقط باید قرآن بخوانند.» رهبر بوکو حرام بر این باور است که از سوی خداوند برای از بین بردن دشمنان خدا ماموریت دارد.

ج) اقدامات تکفیری بوکوحرام:

در اوایل سال 2010 میلادی چندین انفجار و حمله به مراکز پلیس، پایگاه‌های نظامی و امنیتی صورت گرفت که گروه بوکوحرام مسئولیت آن‎ها را بر عهده گرفت. در بیانیه منتشرشده توسط گروه، این حملات در انتقام کشته‌شدن محمد یوسف بوده و ‌آن‌ها خواستار محاکمه عاملان کشتار افراد گروه بوکوحرام، آزادی بازداشت‌شدگان، بازسازی مسجد این گروه و جبران خسارت جهت بازماندگان کشته‌شدگان شدند. می توان گفت گروه بوکوحرام از سال 2010 روند حرکتی خود را تغییر داده و واردِ درگیری مسلحانه با دولت نیجریه گردید.

 در تفکر جدید این گروه، دیگر تنها مراکز امنیتی و پلیس هدف حملات نبوده، بلکه ترور مسؤولان دولتی، سیاست‎مداران، عالمان مسلمان و مسیحی و رهبران مذهبی نیز در طراحی جدید مورد توجه قرار گرفت.

انفجار بازار ابوجا در پایتخت نیجریه در دسامبر 2010، انفجار ایستگاه پلیس مادیگوری در ژانویه 2011، انفجار دفتر ملی انتخابات محلی در مادیگوری در آوریل 2011، و نیز انفجار مقر سازمان ملل در ابوجا در اوت 2011 میلادی، از مهم‌ترین حملات بوکوحرام پس از تغییر رویکرد خود بود.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ظهور و انحطاط انصار الشریعة در لیبی

شبکه حقانی (2)

طالبان پاکستان

گردان های عبدالله عزام

طالبان

سپاه صحابه(2)

جیش محمد

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

انصار الشریعه یمن

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

لواء التوحید

جنبش نورالدین زنکی

جنبش انصار الدین مالی

اخوان المسلمین اردن

عمليات درع الفرات

اخوان المسلمين يمن

جیش الحر السوری

حرکه احرار الشام الاسلامیه

المرابطون (مالی)

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

انصار الشریعه تونس

جیش احرار الشام

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جماعت اسلامی اندونزی

الشباب المجاهدین

هیئه تحریر الشام

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جیش محمد فی بلاد الشام

سرایا مروان حدید

جماعت انصار بیت المقدس

جنبش انصار الشریعه لیبی

کتیبه صقور العز

اجناد القوقاز

التکفیر و الهجره

جند الاقصی

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

جیش المهاجرین و الانصار                                          

الکتبیه الخضراء

احرار الشام

تحریر الشام

آل شیخ

القاعده عراق

دیوبندیه در پاکستان

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

امارت اسلامی قفقاز

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جريان نوسلفي‌ها

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

گروه تکفیری ریاض الصالحین

حدادیه

سازمان جماعة التبلیغ

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

قبیله انحراف

تحریک نفاذ شریعت محمدی

سلفیه درباری

جیش محمد

حرکت النهضه تونس

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

شباب محمد (آکادمی ارتش)

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا

احزاب سلفی در مصر

گروه طالبان

شبکه ی حقانی (1)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

اخوان المسلمین سوریه

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

جماعت تبلیغ

سلفی گری در شبه قاره هند

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

جریان های تکفیری عراق

حزب التحریر ازبکستان

سلفی گری در پاکستان

جريان های سلفی در تونس

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

سازمان القاعده

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

بوکوحرام

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

لشکر طیبه

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

گروههای تروریستی در آفریقا

حرکت المجاهدین

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

گروههای تروریستی در آفریقا

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

آشنایی با داعش

سپاه صحابه

طالبان

لشگر جهنگوی

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

سروریه

حازمیه

اخوان در عربستان

البانیه

جریان جامیة یا عالمان درباری

حرکت جهیمان العتیبی

جریان اخوان‌التوحید

جریان های سلفیه