پرسش و پاسخ > معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۱۵ تعداد بازدید: 162

پاسخ:

معنای لغوی

از نظر معنای لغوی، تقریبا همه اهل لغت اتفاق دارند که سلفى از سلف به معناى پيشين است.



به گفته‌ی ابن فارس،« سلف اصلی است که بر تقدم و سبقت دلالت دارد. پس سلف کسانی هستند که در گذشته بوده‌اند.»[1]

ابن منظور مى‏گويد: «سَلَفَ  يعنى پيشى گرفت. وسالف،يعنى پيشى گيرنده. سَلَف، سليف وسلفه، يعنى جماعت پيشى گيرنده.»[2]

جوهرى نيز مى‏نويسد: «سَلَف، يسلف، سلفاً به معناى «مضى» يعنى «گذشت» آمده است. و سلف الرجل، يعنى پدران گذشته مرد.»[3]

وفراء گفته است: «فجعلناهم سلفا»[4] یعنی آنها راگذشتگانی قرار دادیم که دیگران ازآنها پند گیرند.[5]
ابن اثیر هم میگوید:«سلف انسان» به کسانیکه مرده اند، از اقرباء ونزدیکان گفته می شود، لذا به صدر اول از تابعین سلف صالح گفته می شود.[6]

با توجه به این تعاریف، سلف درلغت معنایی نسبی دارد؛ به این صورت که هر زمانی، سلف زمان آینده‌ی خود است و در مقابل آن، «خَلَف» قرار دارد؛ به عبارت دیگر، ما نسبت به آیندگان، «سلف» هستیم و نسبت به گذشتگان «خلف» شمرده‌ می‌شویم.

معنای اصطلاحی

اصطلاح سلفيه در آثار محققان مسلمان به دو معنا به كار رفته است: معناى اول: در مورد كسانى است كه مدعى‏اند در اعتقادات و احكام فقهى به سلف صالح اقتدا مى‏كنند. معناى دوم: كه كاربرد آن به دوران بيدارى مسلمانان در عصر حاضربر مى‏گردد، به کسانیکه در صدد مقابله با استعمار هستند، مثل محمد عبده و مانند او اطلاق می شود.(نوسلفیان وسلفیه روشنفکر) [7]

مراد ما ازسلفيه در اين بحث معناى اول است كه معرفى آنان محور بررسى اين مقاله است.
برای سلفیه، تعريف‏هاى متعددى از سوى موافقان ومخالفان آنان ارائه شده که هرکدام از منظر خود آن را تعریف کرده اند

تعريف سلفيه از منظر سلفى‏ها

سلفى‏ها در اين معنا متفق‏اند كه «سلفيه» به معناى پيروى از سلف است. اما در مصاديق سلف صالح، اختلاف نظر وجود دارد. سلفى‏ها برای تعریف اصطلاحی سلفیه، از معنای لغوی آن استفاده کرده وسلفیه را پیروی کنندگان ازروش صحابه وتابعین وتابعینِ تابعین ویا پیروان علمای خاص معرفی کرده اند، البته با اختلافاتی که دارند؛ که به برخی اشاره می کنیم:

 برخی سلف را مختص به صحابه می دانند وعده ای به صحابه وتابعین اطلاق می کنند.[8]
وبرخی، صحابه وتابعین وتابعین تابعین را سلف می دانند، که در سه قرن نخست اسلام می زیسته اند،[9] آنها این سه نسل را به دلیل نزدیکی زمانی ومکانی، ودر نتیجه، تلقی بهتر وحی، بهترین مردم می‌دانند. دلیل اهل سنت در این زمینه، حدیث خیریة است که نقل می کنند پیامبر(ص) فرموده اند: «خیر الناس قرنی، ثم الذین یلونهم، ثم الذین یلونهم...»[10] "بهترین مردمان (مردمِِ) قرن من هستند؛ سپس کسانی که در پی ایشان می‌آیند وسپس دیگرانی که در پی آنان می‌آیند."  وهرکس پیرو این سلف باشد وبر روش آنها عمل کند؛ سلفی است.[11]

برخی هم گستره سلف را وسیع کرده وامامان چهارگانه وعلمارا نیز به عنوان سلف معرفی می کند، مثلا دكتر مصطفى حلمى، از محققان سلفيه در مصر، «سلفيه» به معناى عام را اسم عَلَم براى كسانى كه در اعتقادات و فقه از سلف صالح و تابعين‏ در سه قرن اول اسلام و پيشوايان امت بعد از آنها، مثل ائمه چهارگانه اهل سنت و سفيان ثورى، بخارى و مسلم و ساير اصحاب سنن و همچنين از علمايى كه ملزم به روش مسلمانان اوليه هستند- گرچه فاصله زمانى با آنان دارند و با مشكلات و مسائل جديد روبه‏رو هستند- مثل ابن تيميه و ابن قيم و محمد بن عبدالوهاب و معاصران‏ ديگر كه در عربستان، هند، مصر، شمال آفريقا و سوريه‏اند، پيروى كنند، مى‏داند. او در ادامه «سلفيه» در معناى خاص را اقتدا به رسول خدا (ص) مى‏داند؛ به اين معنا كه سيره نبوى در جغرافياى فكرى و زندگى روزانه سلفيان حضور فعال دارد و آنان شريعت اسلامى را بر طبق سنت نبوى تنظيم مى‏كنند.[12]

با بررسى تعاريف گذشته و مقايسه بين ديدگاه‏هاى محققان سلفى مى‏توان گفت سلفى‏ها خود را پيرو رسول خدا، اصحاب آن حضرت، تابعين، تابعينِ تابعين، وعلماى اهل حديث به ويژه احمد بن حنبل و ابن تيميه، ابن قيم و محمد بن عبدالوهاب مى‏دانند.[13]

تعريف سلفيه از ديدگاه‏ مخالفان‏

اگرچه سلفى‏ها، سلفیه را فقط با دیدگاه مثبت واز لحاظ تبعیت از سلف صالح معرفی می کنند، ولی مخالفان فکر سلفی گری، آن را از منظرهای دیگر نیز تعریف کرده اند که به برخی اشاره می کنیم:

1. مخالفان؛ گاهی از آن جهت كه اين اصطلاح اشعار به وابستگى به گذشتگان دارد و بر كسانى دلالت مى‏كند كه جمود بر انديشه گذشتگان به ويژه سه‏ قرن اوليه اسلام دارند و هرگونه انديشه، گفتار و عمل تازه‏اى را محكوم به بدعت مى‏كنند؛ بررسی کرده وتعریف می کنند، مثلا:
محمد سعيد رمضان البوطى‏[14] معتقد است مراد از سلف سه قرن نخست حيات امت اسلامى است كه شايسته‏ترين عصر اسلامى و سزاوارترين آنها به اقتدا و پيروى است. وسلفی کسی است که پیرو آنها باشد.[15]

او سلفى بودن به اين معنا را مى‏پذيرد، ومى‏نويسد: «اين حقيقت ما را بدان فرا مى‏خواند كه انديشه و نيز شيوه رفتار خويش را به رشته وفادارى به سلف پيوند دهيم، به آنان اقتدا كنيم و در فهم متون دينى بر اساس قواعدى كه آنان آورده‏اند عمل كنيم، به همه اصول اعتقادى و احكام عملى پايبندى نشان‏ دهيم كه همه يا اكثريت آنان بر آن اتفاق نظر داشته‏اند.[16]  در ادامه، اين توضيح را اضافه مى‏كند كه مراد از پيروى از سلف، مقيد شدن به ظاهر جزء به جزء الفاظ و كلماتى كه آنان ادا كرده‏اند يا مقيد شدن به موضع‏گيرى خاص و موردى؛ كه آنان در پيش گرفته‏اند نخواهد بود، بلكه مراد رجوع به قواعدى است كه آنان در تفسير و تأويل متون دينى معيار وميزان قرار داده بودند و نيز به اصولى كه آنان براى اجتهاد و تأمل و استدلال در اصول و احكام داشتند.[17]

2. گاهی نيز واژه «سلفيه» به عنوان يك نحله مذهبى در نظر گرفته مى‏شود؛ كه درمقابل مسلمانان قرار گرفته و فقط خودرا مسلمان واقعی می داند و به آراى عقيدتى و فقهى خاصى پايبند است و از آن دفاع مى‏كند.

مثلا البوطى با این منظر، تمسك به كلمه سلف و ساختن عنوان «سلفيه» را كه در تاريخ انديشه و شريعت اسلامى پديده‏اى نوظهور و عنوان مشخص و جداكننده گروه معينى از مسلمانان با عقايد، افكار و انديشه‏هاى خاص است،  نمى‏پذيرد و آن را بدعتى نو ظهور در دين مى‏داند كه نه سلف صالح اين امت با آن آشنايى داشته‏اند و نه خلف پايبند به روش آنان»[18]
و در جای دیگر سلفى را چنين معرفى مى‏كند: «امروزه از ديدگاه صاحبان اين بدعت، سلفى كسى است كه به فهرستى از آراى اجتهادى معين، خواه در زمينه عقيدتى و خواه در زمينه فقهى، پايبند باشد و از آن دفاع كند وهر كه را از دايره اين‏ آرا بيرون باشد نابخرد و بدعت گذار بخواند.[19]

وانديشمند مصرى، شيخ محمد ابوزهره، با توجه به این منظر، در تعریف سلفیه مى‏نويسد: مقصود از سلفيه كسانى هستند كه در قرن چهارم هجرى ظهور كردند و آنان برخى از پيروان فرقه حنبلى بودند كه مى‏پنداشتند تمام آرايشان از احمد ابن حنبل اتخاذ شده است و او را احيا كننده عقيده سلف مى‏دانند. آنها با كسانى كه افكارشان منطبق بر آراى آنها نباشد مبارزه مى‏كنند. سپس سلفيه در قرن هفتم هجرى توسط ابن تيميه تجديد حيات كرده و در دعوت به آن پافشارى نموده‏اند. البته ابن تيميه مسائل ديگرى را متناسب با عصر خود بدان افزود و مجدداً اين آرا در جزيره العرب در قرن دوازدهم به دست محمد بن عبدالوهاب زنده شد كه وهابى‏ها پيوسته به آن دعوت مى‏كنند.[20]

جمع بندی تعاريف‏

محور تعريف‏هاى موافقان از سلفيه، پيروى از سلف صالح است، ولی باید توجه داشته باشیم که آنچه در خارج ودر زمانهای مختلف به عنوان سلفیه شناخته می شود، گروهی هستند که ادعای تبعیت از سلف را دارند، اگرچه در عمل واعتقاد بر طبق سلف رفتار نکنند، مثلا در زمانی تابعین خلف بربهاری، ودر زمانی تابعین ابن تیمیه وبعد از او پیروان محمدبن عبدالوهاب خود را به عنوان سلفیه نامیده اند. در حالیکه اولا: سلف قابلیت تبعیت کامل ندارند، زیرا اکثر صحابه وتابعین در روش خودباهم تضاد داشتند،[21] وثانیا: کسانیکه خود را «سلفیه» می نامند، در روش، با اکثرسلف، وهمچنین با یکدیگر مخالفت دارند.[22]

پس معنای اصطلاحی سلفیه؛ گروهی هستند که ادعای تبعیت از سلف می کنند، واز این نام، به عنوان پوششی برای بدعتهای خود استفاده می کنند.[23]



تاريخچه پيدايش سلفيه

عامل تاریخی پیدایش تفکر سلفی

گرچه عنوان «سلفيه» براى گروهى از مسلمانان كه جدا كننده آنان از ساير مسلمان است، عنوانى جدید و مستحدث است، اما اين اسلوب فكرى ريشه در تاريخ سده اول اسلام دارد و منشأ آن شبهات و اختلافات فكرى مسلمانان قرون اوليه در مسائل اعتقادى از قبيل قضا و قدر، جبر و اختيار، توحيد، صفات خدا و ... است.

در میانِ اختلافاتی که در مسائل مختلف در بین مسلمانان پیش آمد، وهمچنین در مقابل فلسفه‏ها و فرهنگ‏هاى بيگانه از قبيل هند، يونان و ايران که به میان مسلمان وارد شده وبا عقائد اسلامى آمیخته می شد، گروهي از عالمان ديني، چه در اصول اعتقادي و چه در فروع و احکام عملي، بر ظواهر کتاب و سنت تأکيد داشتند. اهتمام اصلي آنها بحث در احکام و فروع بود و در احاديث اعتقادي به ظواهر آن بسنده مي‌کردند. اين گروه بعدها «اصحاب حديث» ناميده شدند و احمد بن حنبل که بيش از ديگران به ظواهر کتاب و سنت،تأکيد داشت، به عنوان پيشواي اهل حديث خوانده شد.[24] و به عنوان مرجع فکري در مسائل اعتقادي و رساله عملي در احکام فقهي و عبادي مورد پذيرش قرار گرفت.[25]

 

روش احمد بن حنبل، زمینه ساز ظهور سلفی گری

روش احمد، حدیث گرایی ونفی عقل وتأویل بود ولذا به تفريط شديدى گرفتار شده و به طور كلّى عقل گرايى و عقلانيّت را انكار كرد.[26]  از هرچه که صحابه وتابعین سخن می گفتند او نیز سخن می گفت.  درهرچه آنان سکوت می کردند اونیز سکوت می کرد. وبرظاهرکتاب وسنت حکم میکرد، وهیچ حدیثی را تأویل نمیکرد. ودر مورد صفات خبریه نیز، بدون تأویل به ظاهرشان اعتقاد داشت.[27]
این افکار او زمینه ساز پیدایش سلفی گری شد، که بعدها توسط خلف بن بربهاری ودر قرن هفتم توسط ابن تیمیه وابن قیم جوزی وبعدها توسط محمد بن عبدالوهاب، توسعه یافت واینها خود را تابع احمد بن حنبل خواندند. درحالیکه حنبلیهای میانه رو از اولین کسانی بودند که با اینها مقابله می کردند.[28]

نتیجه

سلفی گری اگرچه در لغت، ظاهرا بار معنایی مثبت، از جهت تبعیت از سلف دارد،[29] ولی این واژه درخارج در مورد گروههایی به کار می رود که ادعای پیروی ازسلف دارند ولی در عمل واعتقاد برخلاف سلف رفتار می کنند، وبیش از اینکه از سلف تبعیت کننداز افکارعده ای  تندرو مثل ابن تیمیه وافرادی مثل محمدبن عبدالوهاب پیروی می کنند.
فکرسلفی گری برای اولین بارتوسط احمد بن حنبل در مقابل اختلافات وافکار مختلف مطرح شد، وبعدها دست آویزگروهی تندرو شد.

 

پی نوشت:

 1]- ابن فارس، معجم مقاييس اللغة ، تحقیق عبدالسلام محمدهارون، مکتب الاعلام الاسلامی،1404ق، قم، ، مادة «سلف»

[2] - ابن منظور،لسان العرب، تحقیق:سیدجمال الدین میردامادی، دارالفکر-دارصادر بیروت،1414ق، چاپ سوم، ج‏9، ص 158

[3] - جوهری، صحاح اللغة، ماده «سلف».

[4] - زخرف -56

[5] - ابن منظور،لسان العرب، دارصادر بیروت،1414ق، چاپ سوم، ج‏9، ص: 158

[6] - ابن اثير جزرى،‏النهاية في غريب الحديث،‏ نشر اسماعيليان‏،قم، 1367 ش، چاپ چهارم، ج2ص390

[7]- كثيرى سيد محمد، ‏السلفية بين أهل السنة و الإمامية، نشر الغدير، بيروت‏،1418 ق،‏ چاپ اول، ص42‏

[8] - عواجي غالب بن علي، فرق معاصرة تنتسب إلى الإسلام، بی جا، چاپ سوم، ص61

[9] - این تعریف از سلف؛ تعریف مشهور است.

[10] - بخاری، صحیح البخاری، دارالفکر، بیروت، 1401ق، ج3 ص151 (کتاب الشهادات)

[11] - تميمي محمد بن خليفة بن علي، معتقد أهل السنة والجماعة في توحيد الأسماء والصفات، ناشر:أضواء السلف، الرياض، 1419ق، چاپ اول، ص47

[12]-  مصطفى حلمى، قواعد المنهج السلفى فى الفكر الاسلامى، اسكندرية، دارالدعوة، 1992 م، ص 178. (به نقل از شناخت سلفیه)

[13] - بداشتى على الله ، شناخت سلفيه، نشر مشعر - تهران، چاپ اول، 1388ش، ص18

[14]- از انديشمندان اهل سنت است كه در تقريب مذاهب اسلامى كوشش كرده و ركن ركين مقابله با وهابيت در سوريه است. (سلفیه،بدعت یا مذهب ص8 (مقدمه واعظ زاده خراسانی)

[15] - البوطی، محمدسعید رمضان، «سلفيه، بدعت يا مذهب»، ترجمه حسین صابری، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد،1387ش، چاپ سوم، ص20 (عنوان اصلی کتاب: السلفیه مرحله زمنیه مبارکه لامذهب اسلامی)

[16]- همان، ص 21

[17]- همان، ص23

[18] - سلفيه، بدعت يا مذهب، ص 23- 24

[19] - سلفيه، بدعت يا مذهب، ص261

[20] - ابوزهره محمد ، السلفية، ص 38- 39 (به نقل از«شناخت سلفیه» ص33)

[21] - مثل حضرت علی(ع) ومعاویه وهمچنین روشهای متضاد خلفای غاصبین درامور مختلف.

[22] - برای نمونه به اختلافات اعتقادی که بربهاری با احمد بن حنبل دارد، یا اختلافات شدیدی که بین احمد وابن تیمیه است، یا اختلافاتی که بین آنها ومحمدبن عبدالوهاب است، می توان اشاره کرد. وهمچنین مخالفتهایی که این گروهها با روش صحابه ای مثل حضرت علی(ع) وسلمان و.. در اعتقاد وعمل دارند.(برای اطلاع بیشتر از اختلافات بین سلفیه به کتاب «البشاره والاتحاف» تالیف حسن سقاف، چاپ دارالامام نووی، اردن، مراجعه شود)

[23] - چنانکه البوطی هم به این مطلب در کتاب خود اشاره کرده است. (ص 260)

[24] - مخصوصا بعد از جریان محنت، واستقامت احمدبن حنبل، وحمایت متوکل عباسی از او، رهبری او ثابت شد.

[25] - شهرستاني، الملل و النحل، الشریف الرضی، قم، 1364ش،چاپ سوم، ص118

[26] - رضوانی علی اصغر، شيعه شناسى و پاسخ به شبهات، نشرمشعر، تهران، 1384ش، چاپ دوم، ج‏2ص511

[27] - شهرستانی، الملل و النحل ، الشريف الرضي‏، تحقیق محمد بدران، قم، چاپ سوم، 1364ش، ج‏1 ص118   - (مقصود از صفات خبريه، اوصافى است كه در آيات قرآن و روايات آمده و مستندى جز نقل ندارد. مثل: يد اللَّه ، وجه اللَّه،عين اللَّه و.. ، واژه‏هاى اين آيات، حكايت از آن دارد كه خداوند سبحان جسم يا جسمانى است. از سوى ديگر آيات محكمات و روشن، خدا را منزّه از اين صفات مى‏داند و دلايل عقلى نيز بر همين دلالت دارد. از اين رو باید این صفات راتأویل کرد یعنی بگوییم اين الفاظ، كنايه، استعاره و مجاز هستند مثلا یدالله کنایه از قدرت الهی است.‏ (سبحانی جعفر، سيماى عقائد شيعه ، ترجمه محدثی، نشر مشعر، تهران، 1386ش، چاپ اول، ص 66)

[28] - مثلا مریدان پدر ابن تیمیه که از علمای حنبلی بودند با او مقابله کردند، وپدر محمدبن عبدالوهاب با او مخالفت کرد وسلیمان بن عبدالوهاب، برادر او واز علمای حنبلی، کتابی با نام «الصواعق الالهیه» در رد اونوشت.

[29] - البته واقعیت این است که هیچ دلیل قرآنی بر تبعیت از سلف نداریم، بلکه فقط باید از سنت رسول خدا(ص) واهل بیت او که معصومند پیروی کرد، وپیروی از غیر اینها حجیت ندارد

 

برگرفته از پایگاه تخصصی وهابیت شناسی.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا اموات می شنوند؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

ارکان بدعت چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

توحید در حاکمیت چیست؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

عقاید داعش چیست؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.