مقالات > بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۸ تعداد بازدید: 155

چکیده

بنیادهای نظری هر مکتب فکری (اعم از هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی) زمینه‌ساز بروز رفتارها و بازخوردهای ویژه‌ای است که به متمایز شدن پیروان مکتب، از اتباع دیگر مکاتب فکری می‌انجامد. جریان سلفی‌گرایی نیز از این مقوله مستثنا نخواهد بود.
در این میان هستی‌شناسی سلفیت و زاویه نگاه آن به «هستی» که بر پایه ثنائی متخاصمِ «خودی - دشمن» تعریف شده است، مولّد و هدایت‌گر طیفی از رفتارهای ضد‌امنیتی و خشونت‌بار از سوی پیروان این فرقه، علیه دیگران است که چالش‌های فراوانی را برای جوامع مختلف به دنبال داشته است.
در یک جمع‌بندی کلان، می‌توان مهم‌ترین بازخوردهای ضد‌امنیتی چنان هستی‌شناسی‌ای را در مؤلفه‌های رفتاری مشخصی، همچون: دگرستیزی نظری وعملی یا مخالفت خشونت‌بار فکری و عملی علیه دیگران، خودستیزی نظری با سرکوب فطرت‌های الهی - انسانی، جامعه ستیزی و مبارزه با هندسه هنجارها و عرف‌های اجتماعی، رادیکال سازی فضای اجتماعی و در نهایت تحرک‌پذیری مرزستیزانه جست و جو کرد.


نویسنده: هادی معصومی



پیشگفتار

باورهای بنیادین هر مکتب فکری (اعم از هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی) ضمن آن که عهده‌دار تدوین و برسازی پارادایم نظری آن مکتب است، قالبی رفتاری برای کنش‌گری پیروانش می‌دهد که به موازات عرضه سنجه‌ای برای فهم، تفسیر و ارزشیابی رفتارهای ایشان، به طور ویژه‌ای متمایز شدگی آنان از اتباع دیگر مکاتب فکری را به همراه دارد. (2)


در این میان مسئله هستی‌شناسی از مهم‌ترین بنیان‌های نظری هر مدرسه فکری است که آثار، تبعات و نتایج فکری و اجتماعی ویژه خود را، به همراه دارد. زیرا مسئله شناخت هستی از آن جهت که بخش بیشتر متعلَّق آن، تفهم جهان خارج از وجود خود است، عملاً با صحنه اجتماع و مناسبات اجتماعی درهم تنیده شده و به کنشگری اجتماعی افراد سو می‌دهد.


در هر حال موضوع هستی‌شناسی از بنیادی‌ترین، کهن‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین موضوعاتی است که از دیرباز، محققان بسیاری درباره‌ی آن به تلاش‌های فکری دست زده و طرح‌ریزی و مهندسی منظومه هستی‌شناسانه مطلوب خود را در صدر اهتمام‌هایشان قرار داده‌اند. چه آن که پاسخ به بسیاری از دیگر بنیادهای نظری بشر، در گروی رویکرد فیلسوفانه بشر در حوزه‌ هستی‌شناسی خواهد بود.


هستی‌شناسی اجتماعی نیز از مهم‌ترین حوزه‌های فکری است که باید در صلب تلاش‌ها برای خوانش و فهم جهان‌بینی و فلسفه رفتاری هر بازیگر سیاسی در نظر گرفته شود. این نوع هستی‌شناسی، به نحوه صورت‌بندی نگاه هر بازیگر به واقعیت‌های اجتماعی اشاره دارد که به نوبه‌ی خود، کار ویژه و مأموریت بازتنظیم واکنش و رفتار متقابل وی در برابر آن حقایق، را بر عهده دارد، در نتیجه هستی‌شناسی اجتماعی در عین آن که یک مقوله‌شناختی غیرهنجاری (3) و توصیفی است، یک ماهیت هنجاری و تجویزی نیز دارد (4) که به رفتارهای مُدرِک معنابخشی کرده و با تبیین ماهیت بایستگی‌شان، آن‌ها را جهت می‌دهد؛ به ویژه اهمیت آن، در منظومه فکری بازیگران سیاسی بینش‌گرا و یا ایدئولوژیک و هم چنین قالب‌های سودهنده رفتاری ایشان بسیار ملموس‌تر خواهد بود.


به عنوان نمونه هستی‌شناسی ماتریالیستیِ توام شده با بینش تاریخی مارکسیسم، به الگویی از هستی‌شناسی اجتماعی در این مکتب منتهی شده است که دال مرکزی آن را تجویزگریِ تلاش انقلابی بشر برای تغییر شرایط مادی معیشتی‌اش - که خود تابعی از شرایط وجودی و هستی‌شناسانه انسانی و اجتماعی است - تشکیل می‌دهد.


نگاه روندی و سیّال ایشان به مناسبات اجتماعی، درست از همین دیدگاه هستی‌شناسانه اجتماعی تغذیه می‌شود که بر اساس آن انسان‌ها می‌بایست با هدف ایجاد تحول اجتماعی برای گذار از جوامع برده‌داری، فئودالی و بورژوازی به جامعه کمونیستی منطبق با کمون اولیه گام بردارند.


از همین رو، الگوی مبارزاتی برای بر ساختن چنان جامعه بی‌طبقه‌ای، در محوریت خط مشی‌های مکاتب مختلف مارکسیستی، جای گرفته و به بازتولید منطق رفتاری ویژه خود، برای هدایت‌بخشی به کنش‌های معترضانه‌ی طبقه کارگر می‌انجامد.


جریان‌های سلفی و از جمله جریان سلفیت جهادی - به عنوان یکی از نحله‌های سه‌گانه سلفیت معاصر - نیز از این مقوله مستثنا نبوده و رفتارهای پیروان آن، از بنیادهای نظری خاص خود تغذیه می‌گردد.


در این میان هستی‌شناسی اجتماعی، سلفیت جهادی و زاویه نگاه آن به «هستی اجتماعی» که بر پایه ثنائی متخاصمِ «خودی - دشمن» تعریف شده است، مولّد و هدایت‌گر طیفی از رفتارهای اجتماعی است که، «خشونت» و «ارعاب»، دو مولّفه مفهومی تبیین کننده آن، به شمار می‌آید؛ به بیان دیگر، هستی‌شناسی اجتماعی این جریان، بر پایه خوانشی از اسلام است که مطابق آن، تمامی انسان‌ها در دو طبقه خودی (باورمندان به ارزش‌های سلفیت) و دشمن یا کافر (غیر باورمندان به ارزش‌های سلفیت) دسته‌بندی شده و ضرورت جهاد با دسته دشمنان از ابتدایی‌ترین وظایف و ماموریت‌های دسته خودی به حساب می‌آید؛ در نتیجه تکفیر و مشرک‌خوانی از یک سو و جهاد و مبارزه از طرف دیگر، مهم‌ترین مفاهیم قابل استفاده در تبیین ماهیت مناسبات اجتماعی سلفیت جهادی با دیگران (دشمنان یا کفار) می‌باشند.


هستی‌شناسی اجتماعی، نقش بسیار برجسته‌ای در دهی و فرموله کردن کنش‌های عمیقاً خشونت‌بار و ستیزه‌جویانه این فرقه دارد.


چنین رویکردی به جهان اجتماعی از سویی از مبانی کلامی - فقهی چهره‌هایی همچون: احمد بن حنبل، ابن تیمیه، بربهاری، ابن قیم جوزیه و در نهایت محمد بن عبدالوهاب بارور می‌شود که تکفیر، مشرک‌خوانی و ستیزش دیگران - غیرمعتقدان به مکتب وهابیت- نهادینه‌ترین ارزش‌های نظری آن به شمار می‌آیند. در این میان واکنش‌ها و ضدکنش‌های این جریان، در برابر فرهنگ مهاجم و مسلط مدرنیته غربی و تلاش‌ برای طرح یک الگوی اصیل اسلامی در برابر این فرهنگ، بر غلظت تکفیر‌گرایی و ستیزه‌جویی آن افزوده است.


از طرف دیگر اقتضائات جغرافیایی محیط رشد سلفیت جهادی که آمیخته‌ای از بیابانی - قبیله‌ای (مانند شبه جزیره عربستان، افغانستان، پاکستان، عراق و...) است، بر چارچوب معرفتی و سوگیری هستی‌شناسانه این جریان سایه افکنده و ضمن تجرید آن از رویکردهای انتزاعیِ معناگرایانه، عرفانی، باطن‌پذیرانه و حتی روندهای عقلانی، حس‌گرایی مناسکی، رفتارگرایی ظاهری و نص‌گرایی و نقل‌گرایی کلامی - فقهی را هدایت‌بخش بینشی - کنشی ایشان قرار داده است. (5) مسئله‌ای که به خودی خود به شیب‌دهی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت، به سمت خشونت‌ورزی و تسهیل زمینه‌های بروز چنین کنش‌ورزی ستیزه‌جویانه‌ای انجامیده و در نهایت بر دامنه خشونت‌گرایی این جریان افزوده است.


پژوهش‌ حاضر بر آن است تا با بررسی‌ نظری - میدانی، به کاوش در بازخوردها و نتایج ضدامنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی پرداخته و هر یک را جداگانه بررسی کند.

1. بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت

1-1. دگرستیزی (در قالب نظر و عمل)

بدیهی‌ترین بازخورد ضد‌امنیتی هستی‌شناسی مبتنی بر دوگانه متخاصم «خودی - دشمن»، ستیزه‌جویی مستمر با نیروهای «غیرخودی» است که طبیعتاً در هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی از آنان به دشمنان و یا کفار یاد می‌شود. به منظور دستیابی به توفیق در چنین هدفی است که مسئله تکفیر با ارزش‌های سه‌گانه‌ی جهاد با کفار، دعوت به اسلام وامر به معروف، که هر سه با ارزش دیگری به نام «هجرت» در هم تنیده است و موتور محرک دگرستیزی سلفیت جهادی را تشکیل می‌دهند.


در مقابل چنین دیدگاهی، رویکرد اصیل اسلامی وجود دارد که به جای پافشاری بر دوگانه ضرورتاً متخاصم «خودی - دشمن»، بر سه‌گانه ممکن التخاصم «خودی - غیر- دشمن» تأکید می‌کند، که بر اساس آن ضرورتاً فضای مناسبات تمام نحله‌های سه‌گانه یاد شده، آکنده از تخاصم نبوده و صرفاً رویارویی با کفار (آن هم کفار حربی) می‌تواند توجیه‌پذیر باشد. (6) در نتیجه آنچه موجب خصومت و نزاع میان مسلمانان با دیگر طبقات می‌شود، نه حالت «غیریت» ایشان، که وضعیت «حربی بودن» آنهاست.


در این رویکرد، طبقه «غیر» می‌تواند شامل بسیاری از غیر مسلمانان و از جمله مستضعفان و کفار غیرحربی باشد که نه تنها جهاد و مبارزه با ایشان اولویت نظری و عملی و نیز مطلوبیت ذاتی و گاه حتی عملی نداشته، که بر عکس می‌تواند منهی عنه باشد. حرمت مال، جان و ناموس کفار ذمّی، برآمده از همین سنخ هستی‌شناسی دینی است. (7)


هم چنین موضوع جهاد ابتدایی نیز در آخرین حلقه از سلسله برنامه‌های ارشادی دین و در انتهای فهرست اولویت تعامل با دیگر گروه‌ها قرار دارد.
اما رویکرد و سوگیری سلفیت جهادی، مبتنی بر توسیع دایره طبقه دشمنان بوده و با تفسیری موسع از مفاهیمی چون: کفار و دشمنان، نه تنها مستضعفان غیر مسلمان، که تمام فرقه‌های اسلامی - به غیر از سلفیت وهابی مسلک جهادی - را شامل می‌شود. از همین رو در این بخش به جای کاربست واژه «دشمن‌ستیزی» از مفهوم «دگرستیزی» بهره گرفته شده، تا به توسیع دایره شرک و کفر و در نتیجه توسعه مفهومی و عملیاتی طبقه دشمنان از سوی سلفیت جهادی توجه داده و معلوم شود که دشمن‌تراشی و بازتولید مستمر خصومت در نظام هستی‌شناسانه این جریان چگونه به فراگیری و شمولیت طبقه «غیر» و دشمن‌پنداری ایشان می‌انجامد.


نکته مهم آن است که در بنیاد هستی‌شناختی اجتماعی این جریان با ایجاد توسعه مفهومی، کفر و شرک از مرزهای نظری خود تجاوز کرده و پا به قلمروی التزام و تعهد عملی نهاده است؛ به بیان دیگر در منظومه بینشی ایشان، صِرف اقرار به توحید و پذیرش نظری وحدانیت خداوند، نمی‌تواند انسان را از دایره شرک و کفر و در نتیجه اباحه جانی و مالی خارج کند.


آنچه که مُخرِج فرد از ضلالت کفر و شرک است، التزام عملی به توحید - با قرائت سلفی - و پرهیز عملی از تمامی مظاهر شرک و کفر است. هم چنین در ذیل مفاهیمی همچون: «نواقض التوحید»، «نواقض الإسلام» و «قوادح العقیدة» با اتخاذ سیاست توسعه مصداقی در حوزه کفر، بر گستره رفتارها و اقدامات کافرانه، ملحدانه و مشرکانه افزوده و بسیاری از اقدامات عملی و بینش‌های نظری، چون: شفاعت‌طلبی، توکل و توسل به انبیا و اولیا، جادوگری و سحر، همکاری با مشرکان، را مصداق نقض اسلام و ایمان و سه‌گانه (کفر، ارتداد و شرک) قلمداد کرده و مرتکب آن‌ها را سزاوار مرگ بر می‌شمارند. (8)


به عنوان نمونه در جهان‌بینی ایشان، حاجت‌خواهی از انبیا، ائمه و صلحا شرک بوده و مرتکب آن، سزاوار مرگ و قتل دانسته می‌شود، (9) نیز توسل به ایشان، جهت شفاعت‌طلبی، شرک تلقی شده و موجب مباح شدن خون و مال انسان می‌گردد. (10) هم چنین متأثر از همین دیدگاه است که ذکر اهل بیت (علیهم السلام) موجب شرک و خروج از اسلام تلقی شده و باعث حرمت ازدواج و قربانی گویندگان «یا علی» و «یا حسین» می‌گردد. (11) زیارت قبر اهل بیت و حتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله و سلم) نیز مصداقی از شرک بوده و قتل زائران را به دنبال خواهد داشت. (12) ویرانیِ مزارات مقدسه به مثابه نمادهای شرک‌ورزی، از مهم‌ترین مأموریت‌های سلفی‌های جهادی خواهد بود. (13)


با توجه به دو توسعه مفهومی و مصداقی گفته شده، از دید ایشان بسیاری از اهل سنت به شرک، الحاد و کفر متهم و با ایشان معامله خشونت‌بار «دشمنان» می‌گردد. به همین دلیل بسیاری از نامه‌های محمد بن عبدالوهاب به علمای اهل تسنن حجاز از مضامینی، همچون: مشرک‌پنداری و کافرخوانی ایشان برخوردار بوده است. به عنوان نمونه وی در نامه‌ای به یکی از عالمان سنی مسلک زمان خود به نام شیخ «سلیمان بن سحیم حنبلی» می‌نویسد: «به تو یادآوری می‌کنم: تو و پدرت، آشکارا کفر و شرک و نفاق را اظهار می‌کنید. تو و پدرت در دشمنی با این دین، شبانه‌روز در حال تلاش هستید. تو مردی لجباز و عالمی گمراه هستی. اسلام را رها کرده، کفر را برگزیده‌ای...» (14)


همین دیدگاه و رویکرد نظری در حوزه «توحید» بود که وهابیت اولیه را به جنگ با مناطق سنی نشینی نجد، طائف، ریاض، مکه، مدینه و نیز شهرهای شیعی مانند: کربلا و نجف کشانده و امروزه نیز موجد آشوب‌ها و ناامنی‌های فراوان در سوریه، عراق، لبنان، پاکستان و دیگر مناطق اسلامی شده است.


می‌توان نشانه‌های دگرستیزی این فرقه را در هر دو حوزه تئوریک و عملی مشاهده کرد.
در حوزه نظری، دگرستیزی سلفیت جهادی با مواردی همچون: تکفیر، مشرک‌خوانی، تحقیر و در نهایت اباحه نظری مال، جان و عرض طبقه «غیر» تحقق می‌یابد. پازل دگرستیزی و نفی خشونت‌بار عملی این طبقه نیز با اقدامات سختی همچون: ترور، قتل و اسارت‌گیری تکمیل می‌گردد.
البته عرصه خشونت‌ورزی عملی و تدابیر خشونت بار، منحصر به طبقه «غیر» نبوده و بلکه شامل بسیاری از سلفی‌هایی نیز می‌شود که از دید این جریان مرتکب جرم یا گناهی شده‌اند. به عنوان نمونه اقداماتی همچون: اعدام، سر بریدن، به صلیب کشیدن و تیرباران به سهولت برای جرم‌هایی چون: ارتشا، همکاری با دولت‌های ملی کشور هدف و حتی کارمندی دولت مخالف، اعمال می‌شود؛ به بیان دیگر در این حوزه با گسترش دایره کفر و الحاد به عدم التزام عملی به اسلام و قوانین شریعت، مجازات کفار و ملحدان درباره‌ی گنه‌کاران اعمال می‌شود. در نتیجه‌ی چنین رویکردی، تنها سلفی‌های ملتزم و متعبد جهادی می‌توانند از گزند خشونت‌ورزی این فرقه در امان باشند؛ یعنی گروهی که از هر دو حیث نظری و عملی به اعتقادات این گروه ملتزم هستند.

1- 2. خودستیزی (در قالب نظر و عمل)

خودستیزی نظری و عملی از دیگر تبعات و نتایج ضد‌امنیتی جهان‌بینی کلامی - فقهی سلفیت جهادی است. ممکن است این مسئله در وهله اول کمی ثقیل و دور از ذهن بیاید، اما تبیین آن مستلزم پرتو افکندن بر کیفیت خودستیزی سلفی‌های جهادی در هر دو ساحت نظری و عملی است.


خودستیزی سلفیت جهادی در حوزه نظری اساساً از تعصب‌ورزی، انحصارگرایی مطلق بینشی و خشونت‌ورزی زبانی و اعتقادی این فرقه ناشی می‌شود که به طور مستقیم از جهان بینی تکفیرگرایانه و بینش عمیقاً دگرستیزانه آن مشروب می‌شود.


قطع پیوندهای عملی و نظری میان ایشان و دیگر گروه‌های اجتماعی و دینی و مغفول ماندن شیوه‌ی جدال احسن و مباحثات دوسویه میان ایشان و «دیگران» از یک سو و قطع علقه‌های محبت محورانه میان خود و دیگران به فرایندی می‌انجامد که در نهایت، ستیزش عملی و نظری سلفیت با روح آزاداندیشی را به همراه دارد.


چنین رویه‌ای به طور طبیعی به نفی امنیت روانی و فردی افراد این فرقه انجامیده و از آن جا که ایشان، بخشی از بافت اجتماعی و اعتقادی برخی از جوامع را تشکیل می‌دهند، در نهایت امنیت اجتماعی نیز به نوعی تحت الشعاع قرار گرفته و به سلب امنیت اجتماعی منجر می‌شود؛ به بیان دیگر چون افراد، عضوی از پیکره جامعه هستند، آسیب‌پذیری امنیت فردی ایشان به حوزه امنیت اجتماعی سریان پیدا کرده و در نهایت به ناامنی اجتماعی ختم می‌شود.


به ویژه ترویج روحیه پرخاش‌گری و دگرستیزی در این فرقه، موجب می‌شود تا محبت که در منظومه بینشی اسلامی از آن به عنوان رکن اسلام (15) و فراوان بر یگانگی آن با دین تاکید شده (16) و در نگاه عرفانی اسلامی از آن به عنوان سبب خلقت تعبیر شده (17) و در نهایت نیز محبت‌ورزی اجتماعی که در هندسه فلسفه سیاسی اسلامی از آن به زیر ساخت مناسبات اجتماعی یاد شده و بر آن به شدت تأکید شده است، (18) مورد تجاهل قرار گرفته وبا حرکت در مسیری، خلاف نظام فطری آفرینش مبتنی بر محبت‌محوری، به محروم سازی خود از مناسبات اجتماعی مبتنی بر محبت‌ورزی متقابل دست یازیده است، در نتیجه بسترهای مناسب برای خودستیزی روانی و امنیت روانی فردی پیروان سلفیت فراهم می‌گردد.


از طرف دیگر تثبیت و استمرار رویه تعصب‌ورزی و کناره‌گیری از دیگر گروه‌های اجتماعی که عدم شناخت از ایشان را در پی دارد، محیط مناسبی را برای ترویج فضای دگرستیزی و تکفیر در بین جریان‌های سلفی فراهم ساخته است. چون در فضای جهل و بی‌اطلاعی از اعتقادات و ارزش‌‌های دیگران است که می‌توان ملحدپنداری و مشرک‌خوانی ایشان را ترویج داده و موفق به قبولاندن آن شد.


جهان‌بینی تکفیری و دگرستیزانه سلفیت جهادی، هم چنین اقتضائات خود را بر حوزه حیات عملی و میدانی پیروان تحمیل کرده و نوعی از خودستیزی عملی را در میان ایشان رواج داده است؛ نوعی ملازمه و تلازم‌ ذاتی میان خودستیزی نظری و خودستیزی عملی جریان سلفیت جهادی مشاهده می‌شود. بدین شکل که خاستگاه خودستیزی عملی این جریان را باید در حوزه خودستیزی نظری ایشان جست وجو کرد.


مهم‌ترین جلوه خودستیزی عملی سلفیت جهادی را می‌توان در قالب «انتحار» و کشتن خود برای از میان بردن «دیگران» عنوان کرد. در واقع قربانی ساختن خود، در راه اهداف فرقه، چه از دید مجریان این گونه اقدامات انتحاری به شهادت فی سبیل‌الله تفسیر می‌شود، اما آن گاه که چنین اعمالی نه از روی شناخت حقیقی ماهیت قربانیان این اقدامات، که بر اساس رویکرد متعصبانه وکورکورانه درباره‌ی ایشان و بدون هرگونه شناخت حقیقی از آن‌ها صورت می‌گیرد و در نتیجه بیش از هر چیز به قتل عام بی‌گناهان، زنان و کودکان منتهی می‌شود، در نتیجه چنین اقدامی را بیش از آن که بتوان لایق عنوان شهادت‌طلبی دانست، می‌بایست مصداقی از انتحار، خودکشی و خودستیزی برای کشتن دگراندیشان (و نه الزاماً دشمنان حربی) تلقی کرد، که به نابودسازی نعمت الهی حیات و قتل نفس محترمه منجر می‌شود.


مرز دقیقی میان انتحار و در نتیجه خودستیزی با استشهاد وجود دارد، که دو مؤلفه معرفتی و اخلاقی آن دو را از یکدیگر جدا می‌سازد. این شاخصه‌ی معرفتی و شناختی جدا کننده را باید در شناخت عالمانه و متتبعانه جبهه خودی و دشمن و هدف مورد تهاجم در جبهه خودی و انجام عملیات استشهادی از روی شناخت کامل از باطل بودن و حربی بودن جبهه مقابل دانست که صرفاً در فرض عدم امکان دیگر روش‌های جهادی و با اجازه شرعی مجتهدان دینی و در میدان نبرد با دشمنان میسّر است؛ حال آن که بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که قربانیان عمده اقدامات انتحاری سلفیت جهادی در دو دهه اخیر مسلمانان بی‌گناه بوده که تنها جرمشان عدم اعتماد به مکتب فکری این فرقه است. در نتیجه این عملیات‌ها فاقد هر دو پیش‌شرط یاد شده (جبهه باطل بودن و حربی بودن) و نیز ضرورت اضطراری بودن عملیات هستند.


هم چنین از حیث اخلاقی عملیات‌های استشهادی مستلزم کاربست تدابیری برای کاهش حداکثری احتمال آسیب دیدن بی‌گناهان در طی عملیات است. به گونه‌ای که صرفاً به اهداف مشروع و مجازِ از پیش تعیین شده حمله شود و دایره خسارت‌ها به این هدف‌ها محصور بماند. در مقابل، زنان و کودکان و انسان‌های بی‌گناه، مهم‌ترین اهداف انسانی عملیات‌های انتحاری صورت پذیرفته به وسیله‌ی این فرقه بوده و بازارها، مساجد، کلیساها و اماکن عمومی مهم‌ترین اهداف جغرافیای این عملیات‌ها را تشکیل می‌دهد.


در نتیجه واژه‌های «انتحار» و «خودستیزی» که با کشتنِ خود، برای نابودی «دیگران» صورت می‌پذیرد، می‌تواند بهترین مفاهیم برای تفسیر این قبیل اقدامات خشن و دگرستیزانه سلفیت جهادی باشد.

1- 3. جامعه ستیزی

از دیگر بازخوردها و تبعات ضد‌امنیتی منظومه هستی‌شناختی اجتماعی سلفیت جهادی، می‌توان به مقوله و ستیزش این فرقه با مبانی و بنیادهای هر جامعه‌ای اشاره کرد، که بر پایه‌ای غیر از بنیان‌های هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی ایشان بنا شده است.


هندسه بینشی این جریان، جهت دهنده نوعی از پندار و رفتار در قبال جامعه است که بر اساس آن، ستیزه با تمامی ارزش‌ها، هنجارها، عرف‌ها و رسوم اجتماعی - حتی هنجارها منبعث از حوزه «منطقة الفراغ» و مباحات - در رأس هرم اولویت‌های بینشی - کنشی ایشان قرار می‌گیرد.


اساساً چنین ویژگی‌ای به طور مستقیم از ساختار و ماهیت «فرقه‌ای» این جریان تغذیه می‌شود، که مطابق آن، تمامی رفتارهای برون فرقه‌ای نفی شده و تلاش می‌گردد تا با فرآیندهای مغزشویی (19) و کنترل ذهنی (20) بر روی پیروان، هویت پیشین افراد منکوب شده و لباس هویتی جدیدی مبتنی بر ارزش‌ها و آرمان‌های فرقه و رهبران آن، بر تن ایشان پوشانده شود و در نهایت جهان اجتماعی جدیدی منطبق هنجارهای جعل شده به وسیله‌ی رهبران گروه برای پیروان وضع شود، تا معیاری برای کنش‌گری ایشان به حساب آید. (21)


چنین سیاستی منجر به انقلاب و دگردیسی ماهیتی یک گروه اجتماعی به یک ساختار فرقه‌ای بسته می‌شود که در آن، با پیروی خودآگاه و یا ناخودآگاه از رأس هرم فرقه، به مرور از سطح مناسبات روزمره اجتماعی با دیگر جریان‌ها، گروه‌ها و گاه حتی موسسات و نهادهای عمومی کاسته شده و بر انزوای اجتماعی ایشان افزوده می‌شود. (22)


چنین فرایندی بسترهای مناسب برای کنترل منابع اطلاعاتی و دریافت نظری پیروان و در نهایت قبولاندن لزوم مبارزه با هنجارهای اجتماعی را در ایشان نهادینه می‌سازد. (23)


مکانیسم‌های بازتربیتی و بازسازی ادراکی تعریف شده از سوی مغز متفکر فرقه، با بهره‌مندی از کارویژه‌های «گریز از مرکز» در راستای بر ساختن هویت‌های جدید برای پیروان، ایشان را به گونه‌ای بار می‌آورد که به کلی از دلبستگی‌های فردی، اجتماعی و گاه حتی خانوادگی فاصله گرفته و زندگی جدیدی را بر اساس اولویت‌بخشی ارزش‌های فرقه‌ای و گروهکی و وابستگی تمام عیار به این منظومه ارزشی، آغاز کنند.


این مکانیسم در حقیقت با نفی و تردیدانگاری در اصالت و اعتبار و نرم‌‌های اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و گاه حتی سیاسی و اقتصادی حاکم بر جوامع، به گونه‌ای خزنده، اعضای فرقه را به عصیان و شورش پنهان و یا آشکار علیه بنیان‌های نظری فرهنگ رایج جامعه و ارزش‌های اجتماعی می‌کشاند و گاه حتی به برنامه‌ریزی‌های بلندپروازانه با هدف سرنگونی دولت‌ها دعوت کرده و بر لزوم ایجاد تغییرات اساسی در اندیشه و سبک زندگی آدمیان تأکید می‌کند. (24)


در نهایت نیز با وابستگی تام پیروان، به مرکزیت نظری و معنوی فرقه، رویکرد نفی خشونت‌بار اکثریت جامعه و تکفیر نفرت‌آمیز غیر مؤمنان به فرقه را، در اذهان ایشان نهادینه می‌شود. (25)


سلفیت جهادی می‌کوشد که خود را صرفاً مجری شریعت و احکام الهی در بستر اجتماعی جلوه دهد، اما ردپای ویژگی‌ فرقه‌گرایانه یاد شده به صورت آشکار در ساختار کنش‌گری آن مشهود است. همین رویکرد منجر به ستیزه مستمر این فرقه با بسیاری از هنجارهای صحیح اجتماعی شده است. از همین رو این جریان در هر جامعه‌ای مأموریت مبارزه برای سرنگون‌سازی بنیان‌های اجتماعی و سیاسی آن را دنبال کرده و با رویکردهای ظاهرگرایانه، از رویه‌های اصلاح محور و انطباق‌دهی احتمالی عرف‌ها و هنجارهای اجتماعی موجود در هر جامعه‌ای با ارزش‌های اسلامی پرهیز می‌کند.


به عنوان نمونه منع زنان از بسیاری از حقوق اجتماعی، از میان بردن آثار باستانی، تحریم برخی از ورزش‌های رایج جهانی، نفی مطلق حقوق تمامی دیگر گروه‌های اجتماعی، تحریم بی‌ضابطه بسیاری از مظاهر تکنولوژیکی همچون: رادیو، تلویزیون و تلگراف، از بارزترین مصادیق اقدامات ضد اجتماعی این فرقه است هم چنین بیان‌گر عدم انعطاف و انطباق‌پذیری جهان بینی آن با بسیاری از هنجارهای اجتماعی در جهانی کاملاً جدید و دائماً تحول‌پذیر است.


در نتیجه رویکرد جامعه ستیزانه این فرقه از دیگر بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی است که البته مسئله‌ای فراتر از دگرستیزی و مربوط به ستیزه این جریان با ساختارهای اجتماعی و قالب‌های ارزشی اجتماع بوده و بحران‌های امنیتی در پی خواهد داشت.

1- 4. رادیکال‌سازی نظری و عملی فضای اجتماعی

رادیکال‌سازی نظری و عملی فضای جامعه چهارمین بازخورد ضدامنیتی هستی‌شناسی سلفیت جهادی است. در واقع این بارخورد ضد‌امنیتی، بیش از هر چیز حاصل یک دیالکتیک نظری - امنیتی میان سلفیت جهادی و دیگر گروه‌هایی است که به وسیله‌ی جریان‌های سلفی از آن به، غیر خودی و یا دشمن، یاد می‌شود.


فهم چنان دیالیکتیکی به ویژه در گروی درک «دگرستیزی» این فرقه است که به نوبه خود، واکنش طرف مقابل را در پی دارد؛ به بیان دیگر، دگرستیزی نظری و عملی این فرقه به بازتولید فضایی از خصومت درباره‌ی «دیگران» می‌انجامد که در چنین فضایی، احساس «تهدیدشدگی» و «زوال موجودیت» مهم‌ترین و بارزترین شاخصه‌های فهم «دیگران» را تشکیل خواهد داد.


به طور طبیعی دیگر گروه‌ها، با هدف حفظ موجودیت فردی، دینی و اجتماعی، اقدامات حفاظت‌بخش امنیتی را ترتیب خواهند داد که در مقابل واکنش‌های خصمانه‌تر و خشونت‌بارترِ جریان‌های سلفی، را به دنبال خواهدداشت. واکنش متقابل سلفی‌ها، مجدداً به بازتولید رفتارهای انتقام‌جویانه دیگر گروه‌ها منجر شده و واکنش‌های خشونت‌بار شدیدتری از سوی سلفی‌های جهادی در پی خواهد داشت.


چنین وضعیتی در واقع چرخه‌ای از «دیالیکتیک خشونت» را در عرصه جامعه به همراه داشته و منجر به تشدید فضای امنیتی در سطح جامعه گردیده و در نهایت رادیکالیزه شدن فضای اجتماعی، سیاسی و امنیتی را در پی خواهد داشت.
از بارزترین نمودهای چنین دیالیکتیکی، افزایش چرخه خشونت‌ها در عراق در سال 2006 م و بلافاصله پس از انفجار حرمین عسکریین (علیهم السلام) می‌باشد. بررسی‌های مستند آماری و میدانی بیان‌گر آن است که سطح خشونت‌ها و کشتارهای متقابل میان شیعیان و اهل تسنن در این کشور، اندکی پس از حمله جریان‌های سلفی به این مکان مقدس شیعی، رشد قابل توجهی داشته است.

 بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی
نمودار 1: نمودار افزایش بمب گذاری‌ها و خشونت‌ها در عراق پس از انفجار فوریه 2006 م سامراء (26)

هم چنین جدول ذیل که برگرفته از ارزیابی‌های بی‌طرفانه و قابل استناد مرکز (27IBC) (26) است، در بردارنده آمار تلفات غیر نظامیان عراقی در سال‌های 2003 تا 2011 م است که به خوبی نشان‌گر شدن افزایش کشتارها پس از تخریب حرمین عسکریین و به ویژه در سال‌های 2006 و 2007 م است؛ به گونه‌ای که مجوع تلفات چرخه خشونت‌ها در دو ساله پس از این اقدام تروریستی جریان‌های سلفی، معادل تلفات تمام سال‌های قبل و بعد خود، در دوره اشغال عراق به حساب می‌آید. (28)


نمودار 2: نمودار افزایش بمب‌گذاری‌ها و خشونت‌ها در عراق از زمان اشغال تا سال

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

سال

3743

4068

4819

9618

25275

29009

16114

11428

12104

میزان تلفات

نمونه‌ای دیگر از رادیکال‌سازی فضای اجتماعی و وادارسازی دیگر گروه‌های اجتماعی به واکنش‌های خشونت‌بار و خصمانه، رفتارِ خشن کلامی و عملی برخی از گروه‌های اجتماعی و نیز رسانه‌های جمعی اروپایی و غربی علیه اسلام و مسلمانان مشاهده کرد که عمدتاً در پی هر بمب‌گذاری یا حمله انتحاری علیه شهروندان عادی غربی و در مکان‌های عمومی شهرهایی چون: لندن، مادرید، پراگ و پاریس تشدید گردیده و با افزایش قابل توجهی رو به رو می‌شود.


به عنوان نمونه در دهه‌ی اخیر و پس از انجام اقدامات تروریستی در کشورهای غربی که عموماً یا از سوی گروه‌های سلفی جهادی مسئولیت چنین اقداماتی پذیرفته می‌شود و یا از طرف دستگاه‌های امنیتی غربی به ایشان و به ویژه القاعده نسبت داده می‌شود، موجی از خشونت‌ها و واکنش‌های نفرت‌آمیز علیه مسلمانان ساکن در کشورهای اروپایی و امریکایی و نیز علیه مکتب اسلام و جهان‌بینی آن شکل می‌گیرد که گاه حتی دامنه آن به توهین به مساجد، مدارس و حتی مقابر مسلمانان نیز کشیده می‌شود. (29)


در سال‌های پس از یازده سپتامبر، ترس از گسترش روحیه افراط‌گرایی متقابل، اتحادیه اروپا را به تدوین سیاست‌ها و راهبردهای «ضد بنیادگرایی‌سازی» (30) واداشته است. (31)


در واقع پدیده اسلام هراسی که به ویژه در دهه اخیر و از سوی دستگاه‌های رسانه‌ای و اطلاعاتی غربی در حال اشاعه است، بخش قابل توجهی از بن مایه‌ها و سرمایه خود را، از اقدامات تروریستی جریان‌های سلفی علیه اهداف غیر نظامی و مردمی در کشورهای غربی همچون: بمب‌گذاری در متروها، اتوبوس‌ها و دیگر اماکن عمومی اخذ کرده است و زمینه‌های مساعد برای اسلام گریزی و در نهایت اسلام ستیزی را از طرف بسیاری از گروه‌های اجتماعی در مغرب زمین فراهم آورده است.


رویکردهای دگرستیزانه و خشونت‌بار جریان‌های سلفی، نقش بسیار بارزی در رادیکالیزه شدن فضای اجتماعی علیه اسلام و مسلمانان در کشورهای غربی داشته و بر دامنه تنش‌ها میان مسلمانان و غیر مسلمانان افزوده است.


به عنوان نمونه سیاست سرکوب مسلمانان «روهینگیا» از سوی بودایی‌های میانمار عموماً به بهانه‌هایی چون پیوند عملی ایشان با گروه‌های جهادی سلفی، همچون: جماعة المجاهدین، حرکة الجهاد الإسلامی و جماعة الإسلامی و در نتیجه هراس از اقدامات تروریستی احتمالی آنان در آینده نزدیک توجیه می‌شود، (32) با وجودِ سست بودن مدعای بوداییان و عدم استنادشان به دلایل حقوقی مبرهن و قابل قبول، اما رویکردهای خشونت‌بار سلفی‌ها در سرتاسر جهان، بهانه اسلام هراسی، اسلام ستیزی و سرکوب مسلمانان را به کمترین دلیل حقوقی فراهم ساخته است.


البته رویکردهای جریان‌های سلفی همچون: «حرکة الجهاد الإسلامی» مبنی بر کشاندن دامنه جهاد به میانمار و دادن شعارهایی مبنی بر ضرورت نابودسازی گروه‌های بودایی، زمینه را برای پذیرش مدعاهای دولت این کشور و گروه‌های افراطی بودایی درباره‌ی تروریست بودن، فراهم‌تر کرده است. (33)


هم چنین سیاست‌های خشن و غیر انسانی دولت چین علیه مسلمانان «اویغور» ایالت «سین کیانگ» در شمال غرب چین پس از آن اعمال می‌شود، که گروه‌های سلفی برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای تجزیه کردن این ایالت از قلمرو چین و تشکیل کشور مستقل «ترکستان شرقی» ترتیب داده و در این راه حتی اقدام به انفجارهای مرگ بارِ متعدد و کشتار غیر نظامیان چینی در متروها و دیگر اماکن عمومی کردند. (34)


رادیکالیزه شدن فضای اجتماعی و سیاسی جوامع، به ویژه تشدید خصومت علیه اسلام و مسلمانان، از پیامدهای حضور فکری - عملیاتی جریان‌های سلفی جهادی در هر نقطه جغرافیایی است و در واقع واکنشی به این حضور خصومت‌آفرین و خشونت‌زا می‌باشد. هر چند که در این میان نمی‌توان از نقش پر رنگ سرویس‌های اطلاعاتی امنیتی غرب در بهره‌گیری و احتمالاً جهت‌دهی به اقدامات تروریستی این گروه‌ها برای بهره‌برداری‌های سیاسی و امنیتی مد نظر خود و از جمله ترویج اسلام هراسی غافل بود. (35)

1- 5. مرزستیزی و شورش علیه حاکمیت ملی کشورها

حاکمیت ملی کشورها و پیدایش قلمروهای جغرافیایی مدرن سیاسی و در یک کلام پدیده «دولت - ملت» حاصل تحولات دوره مدرن مغرب زمین و به طور خاص معاهده وستفالیا در سال 1648 م بوده، اما بعدها به مثابه یک فراورده غربی و وارداتی برای جهان اسلام، به ویژه در قالب معاهداتی چون: سایکس - پیکو (36) همواره مولّد بحران‌ها و چالش‌های فراوانی در حوزه‌ کشورهای اسلامی بوده است. می‌توان مدعی شد که تقسیم‌بندی جغرافیایی استعماری کشورهای اسلامی بدون لحاظ همگنی اعتقادی، قومیتی، نژادی و زبانی اتباع یک کشور و شاید بتوان گفت با لحاظ عمدی چنان تکثری در قلمرو عموم کشورها صورت گرفته است.


وحدت جغرافیایی جهان اسلام، از مطلوبیت عملی برخوردار بوده و بر دایره تأثیرگذاری ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک آن به شدت می‌افزاید، اما در مقابل، مسئله‌ی عدمِ مطلوبیت تجزیه جغرافیای دارالاسلام، منافات ذاتی با ارزش‌های اسلامی ندارد و می‌توان الگویی از حاکمیت اسلامی پیشنهاد داد که مطابق آن در عین برخورداری واحدهای سیاسی از مقداری استقلال، خط مشی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها، به وسیله‌ی یک شخص یا شورای راهبری طرح‌ریزی شده و در نهایت کنش‌گری سیاسی واحدها در چنان حوزه‌های مهمی، معطوف به تامین اهداف مطروحه‌ی مذکور باشد.


از منظر جریان‌های سلفی جهادی، هیچ الگویی به جز الگوی «حداکثری»، وحدت کامل جغرافیایی جهان اسلام، آن هم در ذیل الگوی «خلافت»، قابل پذیرش نخواهد بود. در واقع این جریان‌ها درحوزه یاد شده، ضمن نفی هرگونه الگوی «مطلوبِ عملی» با سر سختی ویژه‌ای بر الگوی «مطلوبِ ذاتی» پافشاری کرده و در عین حال تمامی الگوهای دیگر را نامشروع تلقی کرده و بر ضرورت مبارزه خشونت بار، برای لغو مرزهای جغرافیایی پدید آمده از معاهده سایکس - پیکو، تاکید می‌کنند. (37)


این رویکرد به نوبه خود متأثر از جهان بینی متعصبانه، ظاهر‌گرایانه و انعطاف‌ناپذیر و نیز روحیه خشونت‌طلب این جریان است که منجر به مبارزه آن با تمامی پدیده‌های جدید، از جمله: قواعد، رژیم‌ها و حقوق بین‌الملل گردیده است.


چنان دیدگاهی به موضوع مرزهای جغرافیایی و حاکمیت ملی، منجر به شکل‌گیری پدیده‌ای به نام «فرامرزی شدن» سلفیت جهادی گردیده و تحرک‌پذیری گسترده و خشونت‌بار ایشان در ورای مرزهای ملی را موجب شده است.


به عنوان نمونه تنها در سی و دو سال اخیر، سلفیت جهادی سه موج بلند تحرک‌پذیری و فرامرزی شدن را تجربه کرده است که در هسته مرکزی آن این سه موج سلفی‌‎های خارجی و غیر بومی اقدام به نقش‌آفرینی و کنش‌گری خشونت‌بار مسلحانه در جغرافیای کشور هدف کرده‌اند.


نخستین موج با سرازیر شدن سلفی‌های جهادی از سرتاسر کشورهای عربی به افغانستان در سال 1979 تا 1989 م آغاز شد که در آن ده‌ها هزار نفر از جنگ‌جویان سلفی زیر نظر سرویس اطلاعاتی ایالات متحده و طی عملیات موسوم به «گردباد» (38) داوطلب جنگ با شوروی سابق گردیده و پس از آموزش به وسیله‌ی سازمان سیا و سازمان اطلاعاتی پاکستان وارد جبهه‌های نبر علیه تهاجم شوروی گردیدند. (39)


دومین موج هم زمان با اشغال عراق به وسیله‌ی نیروهای ائتلاف، به رهبری آمریکا، آغاز شد و شاهد حضور هزاران جهادی سلفی از سرتاسر دنیا در عراق و انجام عملیات علیه نیروهای اشغال‌گر و نیز مردم بی‌گناه عراق بوده است. نکته جالب در این میان آنکه بیش از هشتاد و پنج درصد عملیات‌های انتحاری در عراق در خلال سال‌های 2003 تا 2007 م به وسیله‌ی جهادی‌های غیرعراقی صورت پذیرفته است. (40)


موج سوم تحرک‌پذیری سلفیت جهادی که می‌توان از آن به قدرتمندترین و گسترده‌ترین موج یاد کرد، اما با بحران سوریه آغاز شده و موجب تغییر ضرباهنگ تحولات در این کشور و نیز در سطح منطقه‌ای شده است، قدرت تحرک‌پذیری این موج آنقدر قوی ارزیابی می‌شود که برای نخستین بار موفق شده است بخش مهم و بالایی از نیروهای خود را از میان اتباع اروپایی و امریکایی جذب کرده و حتی موجب نگرانی مقامات امنیتی اتحادیه اروپا و مسئولان امریکایی شده است. (41)


با توضیحات یاد شده روشن می‌گردد که مرزگریزی و حاکمیت ستیزی از دیگر بازخورهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی دگرستیزانه جریان‌های جهادی سلفی است که ستیزه متعصبانه ایشان با ساختار کلان حقوق بین‌الملل و تمامی عرف‌های بین‌المللی را تئوریزه کرده و حاکمیت ملی و سیادت جغرافیایی کشورها را نقض می‌کند.

نتیجه‌گیری

1. باورها و بینش‌های بنیادین هر مکتب فکری به طور ویژه‌ای موجب پدید‌آمدن طیف رفتاری خاصی در میان اتباع آن خواهد شد. در این میان هستی‌شناسی اجتماعی نقش بسیار برجسته‌ای در هدایت‌بخشی به الگوی رفتاری و بازتنظیم منظومه کنشی- واکنشی ایشان دارد.


2. هستی شناسی اجتماعی سلفیت جهادی نیز بر پایه ثنائی متخاصمِ «خودی - دشمن» تعریف شده است، مولّد و هدایت‌گر طیفی از رفتارهای اجتماعی است که «خشونت» و «ارعاب» دو مؤلفه مفهومی تبیین کننده آن به شمار می‌آید. چنان هستی‌شناسی اجتماعی، نقش بسیار مهمی در جهت‌دهی و فرموله کردن کنش‌های عمیقاً خشونت‌بار این فرقه دارد.


3. دوعامل در شکل‌دهی هستی‌شناسی اجتماعی در این جریان نقش داشته است. نخست: عامل نظری که متأثر از باورهای تکفیرگرایانه رهبران فکری این فرقه (همچون: احمد بن حنبل، ابن تیمیه، بربهاری، ابن قیم جوزیه و در نهایت محمد بن عبدالوهاب) است؛ دوم اقتضائات جغرافیایی محیط رشد سلفیت جهادی که آمیخته‌ای از دوگانه بیابانی - قبیله‌ای (مانند شبه جزیره عربستان، افغانستان، پاکستان، عراق و...) است، بر چارچوب معرفتی و و سوگیری هستی‌شناسانه این جریان سایه افکنده و ضمن تجرید آن از رویکردهای انتزاعیِ معناگرایانه، عرفانی، و نیز عقلانی، حس‌گرایی مناسکی، رفتارگرایی ظاهری و نص‌گرایی و نقل‌گرایی کلامی - فقهی را نصب العین آن قرار داده و به شیب‌دهی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت به سمت خشونت‌ورزی و تسهیل زمینه‌های بروز چنین کنش‌ورزی ستیزه‌جویانه‌ای انجامیده است.


4. در یک نگاه کلان می‌توان پنج بازخورد ضد‌امنیتی برای هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی استقرا کرد که در مجموع می‌توان از آن‌ها طرح مناسبی برای حوزه‌های خشونت‌ورزی این جریان رسم نمود.


5. «دگرستیزی» نظری و عملی و به بیان دیگر مخالفت خشونت‌بار فکری و عملی علیه دیگران - که در منظومه‌ی بینشی سفلیت از آنان به دشمن یاد می‌شود - را می‌توان نخستین بازخورد ضد‌امنیتی دانست.


6. «خودستیزی» نظری با سرکوب فطرت‌های الهی - انسانی، همچون: آزادگی، تعصب‌گریزی، حق‌جویی، آزاداندیشی و محبت‌ورزی در نهاد خود و در نهایت خودستیزی عملی با انتحار جسمی خویش برای کشتن بی‌گناهان، از بارزترین مظاهر خودستیزی و خود محروم‌سازی سلفیت، از ماهب فطری الهی تلقی می‌شوند.


7. جامعه ستیزی و تلاش برای مقابله با هندسه هنجارها و عرف‌های اجتماعی و در نتیجه منزوی‌سازی پیروان از روال طبیعی حیات اجتماعی به ایجاد گتوهای اجتماعی چالش‌زا و در نهایت پدید‌آمدن گسست‌های اجتماعی از پیامدهای ناگزیر بافت هستی‌شناسانه سلفیت، قلمداد می‌شود.


8. تاکید جریان‌های سلفی به برخوردهای خشونت‌بار علیه دیگر گروه‌ها، رادیکال‌سازی فضای اجتماعی و واکنش متقابل دفاعی و خشونت‌بار دیگر رجیان‌های اجتماعی و در نهایت رادیکالیزه شدن فضای جامعه را به همراه خواهد داشت.


9. فرامرزی شدن و تحرک‌پذیری گسترده این فرقه که در پوشش ارزش‌های ادعایی، همچون: جهاد و هجرت صورت می‌گیرد، از دیگر اقتضائات و نتایج هستی‌شناسی سلفیت به حساب آمده، که خود مولّد مرزستیزی و شورش علیه حاکمیت ملی کشورها و در نهایت بحران‌های ضد‌امنیتی فرامرزی (همانند تحولات جاری سوریه و عراق خواهدگردید.


10. مقابله با چالش‌آفرینی‌های ضد‌امنیتی سلفیت جهادی، مستلزم کاربست طیفی از اقدامات نرمِ اعتقادی و بینشی و در عین حال تدابیر سخت امنیتی و نظامی است که تلفیق موفقیت‌آمیز و هوشمندانه آن دو، می‌تواند بخش مهمی از تلاش‌های ضد‌امنیتی و تروریستی این جریان را خنثی کند.

پی‌نوشت‌ها:

1. دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و دانشجوی دکترای مطالعات خاورمیانه دانشگاه تهران.
2. Louis.2000:p.116.
3. Non-normative.
4. prescriptive.
5. ابراهیم فیاض، «شناخت معرفتی وهابیت»، مجله پگاه حوزه، شماره 147، 23، قم آبان 1383.
6. جمعی از پژوهشگران، موسوعة الفقه الإسلامی، ص 202.
7. نجفی، جواهر، ج21، ص 143. و روح‌الله خمینی، تحریرالوسیله، ج2، ص 498.
8. محمد بن عبدالوهاب، مؤلفات الشیخ محمد بن عبدالوهاب، ج1، ص 385.
9. ابن‌تیمیه، زیارة القبور، ص156.
10. ابن‌تیمیه، کشف الشبهات، ص 2 و مجموع فتاوی بن باز، ج2، ص 555.
11. احمد بن عبدالرزاق الدرویش، فتاوی اللجنة الدائمة، ج2، ص 373.
12. ابن‌تیمیه، الرد علی الاخنائی، ص 280.
13. ابن قیم جوزیه، بدائع الکلام، ج1، ص 328.
14. محمد بن عبدالوهاب، همان، ج6، ص 226.
15. نهج‌البلاغه، ص 442 . و ری‌شهری، میزان‌الحکمه، ج1، ص 502 (قال الباقر (علیه السلام): الدّین هو الحبّ و الحبّ هو الدّین)
16. همان، ج3، ص 395. (قال الصادق (علیه السلام): هل الدّین الاّ الحبّ)
17. محی‌الدین عربی، الحب و المحبة الالهیة، ص 203. (و کانت الحرکة التی هی وجود العالم، حرکة حب...) وابن سینا، رسایل ابن‌سینا، ص 375 (فبین ان لکل واحد من الموجودات المدبرة شوقا طبیعیا و عشقا غریزیا و یلزم ضرورة أن یکون العشق فی هذه الأشیاء سبباَ للوجود لها...)
18. فارابی، رسالة فی اعضاء الحیوان، ص 83. و فارابی، فصول منتزعه، ص 70. و این مسکویه رازی، تهذیب الاخلاق، ص 179.
19. brainwashing.
20. mind control / thought control.
21. Margaret Thaler Singer. 2003: p.p. 4-5.
22. Candy Gwen Lopitz. 2011: p. 110 & Dantalion jones. 2008: p. 75.
23. Carole Wade & Carol Tavris. 2000. p. p. 275-281.
24. John A Saliba, 2003: p.p. 34-35.
25. James R Lewis. 2011: p. 35.
26. Michael E. O'Hanlon, 2011: p.5.
27. lraq Body Count
28. lraq Body Count. 2 Jan 2012: iraqbodycount. org.
29. Samir Amghar. 2007: p. 91.
30. counter - radicalisation.
31. Oldrich Bures. 2011: p. 73.
32. The Daily Star. June 15,2012: thedailystar.net.
33. Bill Roggio, july 15, 2013: longwarjournal.org.
34. Ben Blanchard. Aug 2, 2014: Reuters.com.
35. Paul Mutter. August 1, 2011: fpif.org.
36. Sykes- Picot Agreement.
37. حساب التوئیتر للدولة الاسلامیة فی العراق والشام: ولایة البرکة. 21 خرداد 1393.
38. Operation Cyclone.
39. Peter L Bergen. 2002. p. 71.
40. Mohammed Hafez. 2007: p. 72.
41. Rob Wainright. 2013: p. 22.

منابع تحقیق:


1. ابن تیمیه، تقی الدین، الرّد علی الاخنائی، دارالخرّاز، جدّة 1420 ق.
2. ـــ ، زیارة القبور و الاستنجاد بالمقبور، ریاض 1412 ق.
3. ـــ ، کشف الشبهات، دارالعلم، بیروت 1427 ق.
4. ابن سینا، حسین بن عبدالله، رسایل ابن سینا، بیدار، قم 1400 ق.
5. ابن‌عربی، محی الدین، الحب و المحبة الالهیة، جمع و تألیف محمود محمود الغراب، الطبعة الثانیة، الکاتب العربی، دمشق 1412 ق.
6. ابن قیم جوزیه، یوسف بن عبدالرحمن، تفسیر بدائع الکلام فی تفسیر آیات الاحکام، چاپ اول: الدمام، دارإبن جوزی، 1427ق.
7. موسوعه الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت (علیهم السلام)، جمعی از پژوهشگران، چاپ اول: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی، قم 1383.
8. خمینی، روح‌الله. تحریر الوسیله، چاپ اول: موسسه تنظیم و نشر آثار امام، قم 1379.
9. الدرویش، احمد بن عبدالرزاق. فتاوی اللجنة الدائمة للبحوث العلمیة والافتاء، مؤسسة الرسالة للطباعة و النشر و التوزیع، بیروت 2004.
10. رازی، ابن مسکویه، تهذیب الاخلاق و تطهیر الأعراق، ترجمه علی اصغر حلبی، اساطیر، تهران 1381.
11. سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه حسین انصاریان، چاپ هفتم: پیام آزادی، تهران 1389.
12. صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت 1362 ق.
13. فارابی، ابونصر محمد. رسالة فی أعضاء الحیوان، تحقیق دکتر عبدالرحمن بدوی، دارالاندلس، بیروت [بی‌تا].
14. ــــ ، فصول منتزعة، حقَّقَه و قدَّم له و علَّق علیه: الدکتور فوزی مِتری نجار، چاپ دوم: مکتبة الزهراء، تهران 1364.
15. فیاض، ابراهیم. «شناخت معرفتی وهابیت»، مجله پگاه حوزه، شماره 147، 23، قم 1383.
16. مجموعة فتاوی و مقالات متنوعة لسماحة الشیخ ابن باز، المجلد الثالث، اللجنة الدائمة للبحوث العلمیة و الإفتاء، ریاض 1423.
17. محمد بن عبدالوهاب، مولفات الشیخ محمد بن عبدالوهاب، «الرسائل الشخصیة» جامعة الإمام محمد بن سعود، ریاض 1977م.
18. ــــ ، «مجموعة رسائل فی التوحید والإیمان: رسالة نواقض الإسلام»، جامعة الإمام محمد بن سعود، ریاض 1977م.
19. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، دارالحدیث، تهران 1375.



منابع لاتین:


20. Amghar, Samir & others. European lslam: challenges for public pulicy and society, Brussels: Center for European Policy Studies, 2007.
21. Bures, Oldrich. EU counterterrorism policy: a paper tiger?, Farnham' Burlington, Vt: Ashgate, 2011.
22. Cohen, Louis & Lawrence Manion & Keith Morrison. Research methods in educationو London" New York: RoutledgeFalmer, 2000.
23. Gwen Lopitz, Candy, Spiritual Battery: Hope for Cult Casualties - Help for Those Assisting Their Recovery, USA: Xulon Press, 2011.
24. Jones, Dantalion, Cult Control: The Bilding of a Cult, USA: Dantalion Joness, 2008.
25. Lewis, James R, Violence and new religious movements. Oxford; New York: Oxford University Press, 2011.
26. Mohammed Hafez. Suicide bombers in lraq: the strategy and ideology of martyrdom, Washington , D. C. lnstitute of Peace Press, 2007.
27. O'Hanlon, Michael E. lraq lndex: Tracking Variables of Reconstruction & Security in Post - Saddam lraq, Washington, D, C. : Brookings lnstitution, January 31, 2011.
28. Peter L Bergen. Holy War , lnc,: inside the secret world of Osama bin Laden, New York: Touchstone, 2002.
29. Rob Wainright. TE-SAT 2013: EU Terrorism Situation and Trend Report, European Police Office, 2013.
30. Saliba, John A, Understanding new religious movements, USA: AltaMira Press, 2003.
31. Singer, Margaret Thaler, Cults in our midst: the continuing Fight against their hidden menace, San Francisco: Calif. Jossey-Bass, 2003.
32. Wade, Carole & Carol Tavris, Psychology, USA: Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2000.



پایگاه‌های اینترنتی


33. حساب التوئیتر الإسلام dawlh_i_sh@ 21 خرداد للدولة الاسلامیة فی العراق و الشام: ولایة البرکة. «تقریر میدانی لتحطیم حدود سایکس - بیکو». 21 خرداد 1393.
(https:twitter. com/dawlh_i_sh/status/476664383540457472)
34. Blanchard, Ben. Almost 100 killed during attacks in China's Xinjiang last week, Reuters News Agency, Aug 2, 2014, (http://www.reuters.com/article/2014/0 ... ang-idUSKBNOG301H20140803
35. lraq Body Count site, lraqi deaths from violence 2003-2011: Analysis and overview from lraq Body Count (lBC), 2 Jan 2012. (https://www.iraqbodycount.org/analysis/numbers/2011/)
36. Mutter, Paul. lslamophobes lnsinuate Their Way lnto U.S. lntelligence, Foreign Policy on Focus Site, August 1, 2011. (http://fpif.org/islamophobes-insinuat ... way-into-us-intelligence/)
37. Roggio, Bill. Jihadists seek to open new front in Burma, July 15, 2013.
(http://www.longwarjournal.org/archive ... k-to-op.php#ixzz39t6mE21x)
38. The Daliy Star Newspaper Site. Sectarian Clash: Myanmar claims 'Jamaat link', June 15, 2012 (http://archive. thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=238432


منبع مقاله:


گروهی از نویسندگان، (1393)، مجموعه مقالات کنگره جهانی «جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام» جلد ششم، قم: انتشارات دارالإعلام لمدرسة اهل البیت (ع)، چاپ اول.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش