اطلس > مفاهیم و مبانی > کفر در لغت و اصطلاح

کفر در لغت و اصطلاح

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۶/۸ تعداد بازدید: 1960

کفر در لغت به معنای پوشاندن است و در اصطلاح عدم ایمان به آن چیزی است که شان آن، ایمان به آن است. همچنین دارای انواع مختلفی است.



«أنّ الْكفْر فِي اللُّغَة مَعْنَاهُ التَّغْطيةُ، والكافرُ ذُو كفرٍ أَي ذُو تغطيةٍ لِقَلْبِهِ بكفرِه كَمَا يُقَال للابِس السِّلاح: كافرٌ وَهُوَ الَّذِي غطّاه السلاحُ».[2]

به کشاورز هم کافر گفته می شود، چرا که بذر و دانه را با خاک می‌پوشاند.

«اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ‏ الْكُفَّارَ نَباتُهُ ..» (بدانيد زندگى دنيا تنها بازى و سرگرمى، و تجمل پرستى و تفاخر در ميان شما، و افزون طلبى در اموال و فرزندان است، همانند بارانى كه محصولش كشاورزان را در شگفتى فرو مى‏برد)

 به شب تاريک، کافر گفته می شود زیرا با تاریکی خود همه چیز را می‌پوشاند

همچنين کفر، انکار نعمت هم هست که در این صورت معنايش ضدّ شکر خواهد بود.

قَالَ: وَالْكفْر: كُفرُ النِّعْمَة، وَهُوَ نقيضُ الشُّكْر.

در برخی از کتب لغت، کفر، ضد ایمان و جمع آن کفّار و کَفَرَ و کِفار دانسته شده است.

«الكفر: ضد الإيمان. وقد كفر بالله كفرا. وجمع الكافر كفار وكفرة وكفار»[3]

کفر در اصطلاح

سبحانی در مورد کفر می نویسد:

« فهو عدم الاِيمان بما من شأنه الاِيمان به، فيدخل ما من شأنه الاِيمان به تفصيلاً كتوحيده سبحانه ورسالة نبيه ويوم قيامته أو من شأنه الاِيمان به إجمالاً، كالاِيمان بالضروريات أي ما لا يجتمع الاِنكار بها مع التسليم للرسالة، ويعد الفصل بينهما أمراً محالاً في مقام التصديق، فلو كفر بوجوب الصلاة والزكاة فقد كفر بما من شأنّه الاِيمان به، فالاِيمان بالرسالة إيمان بهما ويعدّ إنكارهما أنكاراً لها، بل الاِيمان بكل ما جاء به ضروريّاً كان أو غير ضروريّ. لكن على وجه الاِجمال لاَنّه لازم الاِيمان برسالته».[4](کفر عدم ایمان نسبت به اموری که از شوون ایمان شمرده می شوند فلذا از شوون ایمان ایمان تفصیلی داشتن به توحید ،رسالت پیامبر اکرم ، قیامت و ایمان اجمالی داشتن به ضروریاتی که- قابل انکار نباشند واز لوازم ضرروی رسالت باشد- در مقام تصدیق انفکاک بین آنها محال باشد. مثلا اگر کسی نسبت به وجوب نماز و پردخت زکات کفر بورزد و آن را انکار نماید نسبت به شآنی از شون ایمان کفر ورزیده است چراکه ایمان به رسالت پیامبر مستلزم ایمان به وجوب ان دو است فلذا انکار ان دو (نماز و زکات )انکار رسالت شمرده می شود بلکه بالاتر اگر چیزی جزء ضروریات نباشد عدم ایمان به ان مستلزم کفر خواهد شد.

اما تعریف دقیق تر عبارت از:

«انكار الوهیّت، توحید، رسالت و ضروری دین- با التفات به ضرورى بودن آن- اگر به انكار رسالت بينجامد [5]

ایجی در مورد معنای کفر می نویسد:

« الكفر وهو خلاف الاِيمان فهو عندنا عدم تصديق الرسول في بعض ما علم مجيئه به ضرورة»[6] «کفر همان خلاف ایمان است و نزد ما به معنای عدم تصدیق پیامبر در برخی از مواردی که صدورش از پیامبر قطعی و ضروری است»

ابن­تيميه در ­مورد معناي کفر مي­نويسد:

"الكفر: عدم الإيمان، باتفاق المسلمين، سواء اعتقد نقيضه وتكلم به، أو: لم يعتقد شيئاً ولم يتكلم"[7].به اتفاق مسلمانان کفر يعني عدم ايمان است چه به نقيض آن يعني كفر معتقد باشد و بر زبان بياورد و چه به نقيض أن يعني كفر معتقد نباشد وبر زبان نياورد.يعني به عبارت ديگر ايمان را يک امر وجودي مي­داند که براي تحقق آن نياز به اقرار دارد.

همچنين در جاي ديگر مي­نويسد:

"الكفر عدم الإيمان بالله ورسله، سواء كان معه تكذيب، أو لم يكن معه تكذيب، بل شك وريب، أو إعراض عن هذا كله حسداً، أو كبراً، أو اتباعاً لبعض الأهواء الصارفة عن اتباع الرسالة"[8].کفر ايمان نداشتن به خداوند و پيامبران است و چه عدم ایمان با اعتقاد تکذيب همراه باشد يا نه بلکه حتي شک و ريب در أن ويا اعراض از آن بخاطر حسد و کبر و تبعيت از هواي نقساني -كه از پيروي نمودن از دين ممانعت نمايد- کفر شمرده مي شود.

و از طرفي ابن­تيميه معتقد است که کفر حکم شرعي است و تنها با ادله شرعي ثابت مي­گردد.

لذا اگر شخص مساله­اي را انکار نمايد که شرع بر آن دلالت نکند و تنها با عقل ثابت مي­شود چنين شخصي متصف به کفر نمي­شود و کافر شمرده نمي­شود.[9]

عبدالعزیز بن عبداللطیف از بزرگان وهابی در مورد کفر می نویسد:

«من خلال النصوص السابقة، ندرك معنى الكفر الذي لا يجامع الإيمان، بأنه اعتقادات، وأقوال، وأفعال حكم الشارع بأنها تناقض الإيمان»[10]«از عبارت گذشته معنای کفر –منافی ایمان-روشن گردید و آن عبارت از اعتقادات ، گفتار ها، و اعمالی که شارع به ناقض بودن آنها نسبت به ایمان حکم داده باشد.

نظریه پردازان داعش در تعریف کفر می نویسند:

«و هو ضد الایمان و هو کل اعتقاد او قول او فعل او ترک یخرج من المله »[11] «کفر ضد ایمان است و عبارت از هر اعتقاد ، گفتار، کردار ، و ترکی که سب خروج از دین گردد»

به نظر می رسد که می بایست میان کفر فقهی و کفر اعتقادی فرق گذاشت : در کفر فقهی کفر در قبال اسلام قرار گرفته و مرتکب آن از دایره اسلام خارج می شود

در کفر اعتقادی شخص مرتکب آن از دایره ایمان خارج می شود یعنی فسق خواهد شد اما در دایره اسلام خواهد ماند.

اگر فرق این دو اصطلاح به خوبی تبیین گردند خیلی از مشکلات جامعه حل خواهد شد و دیگر شاهد تکفیر بی رویه نخواهیم بود . بی جهت  مسلمانان کشته نخواهند شد در حالی که دشمن یهودی اسرائیلی در کنار گوش ما روزانه مسلمان بی گناه و مظلوم فلسطین را به خاک و خون می کشاند.

کفر در قران و در سنت انواع مختلفی دارد:

در برخی از آیات کفر بکار رفته اما مراد از آن معنای لغوی آن است

 در برخی از آیات کفر در مقابل نعمت به کار رفته است

 در برخی از آیات کفر در قبال ایمان بکار رفته است که مراد کفر اعتقادی است

در برخی ازآیات کفر در مقابل اسلام بکار رفته است که مراد و مقصود کفر فقهی است

لذا کفر در معنای مختلفی –هم در قرآن و هم در سنت- بکار رفته است و قصد معنای خاصی از کفر –مثلا کفر فقهی -نیاز به قید و قرینه است. جای بسی تعجب است که برخی از فرق و گروه های منتسب به اسلام کفر در متون قرآنی-روایی را بر تنها کفر فقهی بار می کنند.

اتصاف کفر به وصف اکبر و اصغر

دو اصطلاح کفر اکبر و کفر اصغر در استعمالات سلفی کابرد زیادی دارند البته وصف اکبرو اصغر نه تنها در کفر بلکه در فسق و ظلم استعمال شده و نزد سلفی از پرکاربرد ترین واژه ها محسوب می شود .

اگر از کفر اکبر همان کفر فقهی است در این صورت چنین اصطلاحی صحیح است زیرا شخص با ارتکاب اموری که مصادیق کفر فقهی شمرده شود (البته با تحقق شرایط  و انتفاء موانع )از دایره اسلام خارج خواهد شد و تفاوت در اصطلاح خللی در اصل و حقیقت معنا بوجود نمی آورد.

 همه مسلمانان اتفاق نظر دارند شخصی مسلمانی که کافر به کفر فقهی یا همان کفر اکبر باشد از اسلام خارج می شود.یعنی چه سلفی و چه سنی و چه شیعی ویا هر فرقه دیگر از مسلمانان نزاع کبروی در کفر اکبر ندارند بلکه نزاع میان عموم مسلمان و سلفی ها  در مصادیق کفر اکبر خواهد بود یا به عبارتی نزاع صغروی است یعنی از حیث کبری هردو قبل داریم که کفر فقهی ویا کفر اکبر موجب خروج از دین خواهد شد و تنها اختلاف صغروی یا همان اختلاف در مصادیق کفر اکبر است.

برخی از مواری که سلفی اجتهاد کرده آنها را ضمن مصادیق کفر اکبر بر شمردند نزد عموم مسلمان از مصادیق کفر اصغر است برای نمونه حکم بغیر الله که سلفی ها آن را مصداق کفر اکبر می کنند نزد مسلمانان از مصادیق کفر اصغر یا همان کفر دون کفر _که عبارت دوم کفر اصغر- است.

برخی از مواردی که سلفی جهادی مصداق کفر اکبر دانسته و عموم مسلمانان را تکفیر نموده اند نه تنها مصداق کفر اکبر نبوده بلکه حتی ضمن مصادیق کفر اصغر  به حساب نمی آیند و نزد عموم مسلمان اگر مستحب نباشد در حیطه مباحات به حساب می آید برای نمونه اعمالی چون توسل ، استغاثه ،درخواست از غیر خدا ، زیارت قبور ،قسم خوردن بغیر خدا از همین قبیل است.

پی نوشت:


[1] . الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیه، ذیل واژه.

[2] . تهذيب اللغة (10/ 112)

[3] . الصحاح تاج اللغة وصحاح العربية (2/ 807)

[4] .سبحانی، الاِيمان والكفر في الكتاب والسنّة ،ص49

[5] . العروة الوثقى، ۱/ ۵۴

[6] . ايجي، المواقف: 388.

[7]- ابن­تيميه،مجموع الفتاوى،ج 20ص86.

[8]- ابن­تيميه،مجموع الفتاوى، ج12ص335.

[9]- ابن­تيميه،مجموع الفتاوى،ج 17،ص78.

[10] . عبد العزيز بن محمد بن علي العبد اللطيف ،نواقض الایمان القولیه و العملیه ج1ص40

[11] .دیوان الدعوه والمساجد، تعلموا امر دینکم ، ص17

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه