مقالات > اسامه بن‌ لادن

اسامه بن‌ لادن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۵/۲۲ تعداد بازدید: 783

اسامه بن‌لادن نیز مانند اغلب چهره‌های بارز و تأثیرگذار جهان، زندگی پر فراز و نشیبی داشت. او از نخستین سال‌های جوانی، برخلاف سایر برادران و هم‌سالان خود و علی‌رغم بهره‌مندی از ثروتی بزرگ، زندگی سخت و زاهدانه‌ای را در مسیر اهداف بزرگ خویش انتخاب کرد. اما متأسفانه زحمات بن‌لادن، آنگونه که او انتظار داشت، به بار ننشست و برخلاف خواسته‌های او، اقداماتش نه‌تنها ضربه‌ای به قدرت ایالات متحده وارد نساخت، بلکه نفوذ مضاعف آمریکا و بیشتر شدن پایگاه‌های نظامی او در کشورهای اسلامی را در پی داشت.



نویسنده:احمد ربیعی فر

مقدمه

اجتماع ثروت، جهادگرایی، سلفیت و غرب‌ستیزی در فردی سنت‌گرا با روحیه‌ای مذهبی، متعصب و مدیر، شخصیتی کاریزما و ویژه را در عصر حاضر پدید آورد. او جوانی بود که شرایط خاص زمان و مکان حیاتش، او را به یکی از مشهورترین شخصیت‌های بین‌المللی مبدل ساخت. کسی که دایره دوستان و دشمنانش به وسعت تمام کشورهای جهان بود. میزان نفوذ او در دل دوست‌دارانش به اندازه‌ای بود که بسیاری از آنان حاضر بودند جان خویش را فدای او سازند و در مقابل، دشمنانش او را تجسم خشونت، درندگی و نفرت می‌دانستند.

بن‌لادن، جوان ثروتمند، کم‌رو، سربه‌زیر و متشرع سعودی در جریان جهاد در افغانستان و همراهی با عناصر جهاد اسلامی مصر به جایی رسید که با تکفیر برخی حاکمان مزدور کشورهای اسلامی و امضای فتوای جهاد علیه صلیبیان و یهود، موجی فزاینده از فعالیت‌های مسلحانه و تروریستی نامشروع را در اغلب کشورهای دنیا، به‌ویژه در کشورهای اسلامی مانند عراق، یمن، نیجریه و عربستان سعودی پدید آورد.

آری او را می‌توان پدر سلفیت مسلحانه و افراطی در عصر حاضر قلمداد کرد که تمام توان، ثروت و امکانات خویش را در مسیر پرورش این جریان فکری و میدانی صرف کرد.

نوشتار حاضر، خلاصه‌ای از زندگینامه و شرح تحولات زندگی و شخصیت بن‌لادن و فعالیت‌های او در مسیر ایجاد و تقویت سازمان بین المللی القاعده است.

 

زندگی‌نامه بن‌لادن

اسامه بن‌لادن نیز مانند اغلب چهره‌های بارز و تأثیرگذار جهان، زندگی پر فراز و نشیبی داشت. او از نخستین سال‌های جوانی، برخلاف سایر برادران و هم‌سالان خود و علی‌رغم بهره‌مندی از ثروتی بزرگ، زندگی سخت و زاهدانه‌ای را در مسیر اهداف بزرگ خویش انتخاب کرد. اما متأسفانه زحمات بن‌لادن، آنگونه که او انتظار داشت، به بار ننشست و برخلاف خواسته‌های او، اقداماتش نه‌تنها ضربه‌ای به قدرت ایالات متحده وارد نساخت، بلکه نفوذ مضاعف آمریکا و بیشتر شدن پایگاه‌های نظامی او در کشورهای اسلامی را در پی داشت.

زندگی‌نامه بن‌لادن، داستان زندگی کسی است که مجدّانه در پی اهداف بلندی تلاش کرد، اما در اثر جهل و انحراف در تفکراتش، تمام یا اغلب تلاش‌های او با شکست مواجه شد و انحرافات متعددی برخلاف خواسته او در مسیری که بنا نهاده بود پدیدار شد. آتشی که بن‌لادن برافروخت تا بر سر صلیبیان و یهود فرود آورد، در اثر انحراف و اشتباهات او و اطرافیانش، شعله‌های آن آتش دامن کشورها و ملت‌های مسلمان را گرفت.

جبهه بین‌المللی سلفیان مسلح که حاصل عمر و تلاش‌های بن‌لادن محسوب می‌شود، اکنون با درافتادن به دام تکفیر و فتنه، به ابزاری در دست استعمار غرب مبدل شده است که با آن، اهدافی از قبیل تضعیف جبهه مقاومت، تقویت اسرائیل، تخریب چهره اسلام سیاسی و مبارز و عقب‌ماندگی کشورهای مسلمان را دنبال می‌کند.

آیا بن‌لادن به این رویه در میان گروه‌های مسلح سلفی راضی بود؟ آیا او می‌توانست از این انحراف پیشگیری کند؟ آیا او یک تکفیری به تمام معنا بود؟

اکنون زمان قضاوت نیست، اما مهم این است که با خواندن فراز و نشیب زندگانی اشخاصی مانند بن‌لادن، علاوه بر روشن شدن زوایای مختلف و ریشه‌های فکری و میدانی جریانات موجود، زمینه عبرت‌گیری از زندگانی افراد و روند انحراف جنبش‌های اسلامی برای همگان فراهم آید.

 

اسامه در عربستان سعودی

اسامه بن­محمد بن­عوض بن­لادن در تاریخ دهم مارس 1957میلادی در شهر ریاض عربستان و در خانواده­ای ثروتمند به دنیا آمد. مادرش سوری و پدرش نیز از منطقه حضرموت یمن به عربستان کوچ کرده بود. اسامه که وهابیت را به عنوان مذهب و مرام خویش انتخاب کرده بود در زمینه علمی نیز مدرک کارشناسی اقتصاد را از دانشگاه ملک عبدالعزیز در جده اخذ کرد تا مدیریت شرکت تجاری پدرش را بر عهده بگیرد.[1]

فضایی که نوجوانی و جوانی اسامه در آن سپری شد، تأثیر به­سزایی را در شکل­دادن به روحیه و افکار وی به جا گذاشت.

وی هنگامی به سن بلوغ رسید که پس از شکست اعراب در جنگ 1967میلادی در نبرد با اسرائیل، جریان الصحوه (بیداری) در جهان اسلام به راه افتاده بود. این شکست تحقیرآمیز یک سال پس از اعدام سید قطب رخ داد که شهادت سید قطب و نوشته­هایش نیز در شکل­گیری بیداری اسلامی در آن مرحله بی تأثیر نبود.

چهار رویداد تکان دهنده در پی این مرحله از بیداری اسلامی، آن را به اوج خود رساند و تأثیری شگرف بر بن­لادن و اعضای آینده القاعده (سلفیان جهادی) بر جای نهاد. این رویدادها عبارت بودند از: سرنگونی شاه ایران و پیروزی شیعیان ایران با شعارهایی اسلامی بر دیکتاتور دست نشانده غرب در ایران آن هم به رهبری یک روحانی یعنی امام خمینی (رحمه الله)، سیطره مبارزان سعودی بر مسجد الحرام، توافق تاریخی مصر با اسرائیل در قالب پیمان کمپ دیوید و تهاجم شوروی به افغانستان. این موقعیت تاریخی و تعیین کننده توانست از بن لادن بیست و دو ساله مسلمانی جهادی خلق کند.[2]

روحیات ضد صهیونیستی پدر بن­لادن نیز در این میان بی­تأثیر نبود. زیرا بن لادن ده ساله بود که جنگ میان اسرائیل و شش کشور عربی در گرفت و به شکست مفتضحانه اعراب انجامید. اسامه می­گوید پدرش که شرکت ساختمان سازی داشت تمام مهندسان شرکت ساختمان سازی بن­لادن را فراخواند و از آنها پرسید چند تا بولدوزر می­توانید فراهم کنید؟ آنها بولدوزرها را شمردند و گفتند بیش از دویست و پنجاه بولدوزر محمد بن­لادن از مهندسان پرسید‌ می­توانید این بولدوزرها را به 250 تانک تبدیل کنید؟ یکی از مهندسان پرسید برای چه؟ گفت: می­خواهم این تانک­ها را علیه یهودی­هایی به کار گیرم که سرزمین مارا اشغال کرده­اند.[3]

اسامه در میان برادرانش بیش از همه متشرع و پایبند به عقاید دینی و مذهبی بود. او دوست نداشت به موسیقی گوش کند یا تلویزیون تماشا کند. او با وجود ثروتی که به ارث برده بود اما حتی در ابتدای زندگی خود در خانه ای ساده و محقر زندگی می‌کرد.[4]

پس از تحصیل در رشته اقتصاد و در دانشگاه ملک عبدالعزیز شهر جده، مسئولیت طرح‌های عمرانی متعددی را در مکه و مدینه بر عهده گرفت. از صبح زود تا غروب به سر کار می‌رفت و سخت کار می‌کرد. شب­ها به فعالیت‌های اجتماعی می‌پرداخت. به دیدار دوستان و بستگانش می‌رفت و نماز شب به جای می‌آورد.[5]

طبعاً اسامه جوان، در محیط مذهبی برآمده از عقاید و تفکرات سلفیت وهابی رشد یافته بود و همین عقاید سلفی نیز بر دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی او تأثیر مستقیم داشت.

او دشمنی با صهیونیست‌های اشغال‌گر را از رفتار پدر، به خوبی کسب کرده بود. اما هنوز تا رسیدن به قله سرکردگی سلفیان مسلح فاصله داشت.

رویداد دیگری که به عقیده برخی کارشناسان می‌توانست بر روحیه بن‌لادن در زمینه دشمنی با حاکمان، تأثیر گذارده باشد، جریان اشغال مسجد الحرام توسط جهیمان العتیبی بود.

بن‌لادن بیست و دو ساله بود که جریان قیام جهیمان العتیبی و اشغال مسجد الحرام توسط نیروهای تحت امر او، به وقوع پیوست. آن زمان، نیروهای امنیتی سعودی به کمک نیروهای ویژه فرانسوی به عناصر تحت فرمان جهیمان العتیبی حمله کردند و پس از بازداشت آنان، شصت تن از آنان را در انظار عموم اعدام کردند.

این رویداد، تأثیری منفی بر روان بن‌لادن برجای گذاشت و بی‌اعتمادی اولیه نسبت به خاندان سعودی را در ذهن او جای داد؛ چرا که طی آن، پادشاه سعودی، با کمک گرفتن از کفار در برابر عده‌ای از مسلمانان، حرمت خانه کعبه را از بین برده و تانک‌ها و خودروهای زرهی را به روی کاشی‌های مسجد فرستاد.[6]

ورود اسامه به عرصه مبارزات مسلحانه و تأسیس القاعده

حمله شوروی به افغانستان در دسامبر 1979م، مقدمات تشکیل اولین جبهه متحد متحد بین­المللی سلفیان جهادی را فراهم ساخت و جوانان مسلمان بسیاری را از سراسر نقاط جهان اسلام به میدان جنگ در افغانستان گسیل داشت.

اسامه نیز در سال 1979م و در سن 22سالگی، راهی افغانستان شد، در کنار عبدالله عزام و تحت تأثیر تفکرات او، به حمایت‌ از مجاهدان افغان و افغان العرب مشغول شد.[7]

او در سال 1984م به همراه عزام، دفتر خدمات را جهت ساماندهی و حمایت نیروهای عرب در افغانستان تأسیس می‌کند. اما از سال 1986م و با انتقال بن‌لادن از جایگاه پشتیبانی و ورود او به عرصه میدانی جنگ در افغانستان، آرام آرام، میان او و شیخ عزام فاصله افتاد.[8]

اسامه جوان که با ظاهری کم‌رو و خجالتی از ثروت هنگفت خویش برای حمایت از جهاد در افغانستان کمک می‌گرفت، با ایجاد گروهی از مجاهدان عرب، پایگاهی نظامی در افغانستان در نزدیکی دهکده جاجی تأسیس کرد که تقریباً در ده مایلی مرز پاکستان قرار داشت. این پایگاه به المأسده الانصار (کمین‌گاه شیران) معروف بود.[9]

او همچنین با همکاری شیخ عزام اردوگاه‌های نظامی دیگری را با عنوان الخلافة الاسلامیه، الشهید صهیب و هیرات را تأسیس کرد.[10]

سرمایه‌دار جوان سعودی که با تفکرات سلفی و جنگجویانه پا به میدان نبرد افغانستان نهاده بود، مورد توجه عناصر جهاد اسلامی مصر قرار گرفت و حلقه اصلی اطرافیانش را نیروهای جنگجوی مصری با تفکراتی برآمده از کتب سید قطب و عبدالسلام فرج تشکیل دادند.

او درگیری مستقیم نظامی با نیروهای شوروی را از پایگاه المأسده در بهار 1987م آغاز کرد. در همین ایام بود که ارتباط بن‌لادن با عناصر جهادی مصری شکل گرفت و شخصیت‌های جهادی مصری مانند: ابوحفص، ابوعبیده و ایمن الظواهری که به عنوان جراح در پیشاور، با بن‌لادن همکاری می‌کرد، در کسوت بازوان عملیاتی اسامه بن‌لادن و مشاوران او ظاهر شدند.

در همین دوران بود که میان بن‌لادن و عبدالله عزام اختلافاتی رخ نمود که دو محور اصلی این اختلافات عبارت بود از:

  1. نحوه نبرد در افغانستان و نقش افغان عرب‌ها: عبدالله عزام معقتد بود که باید نیروهای عرب در گروه‌ها و گردان‌های افغان منتشر شوند و تحت فرماندهی فرماندهان آنان عمل کنند. اما بن‌لادن درپی جدا کردن نیروهای عرب از گردان‌های افغان بود و آنان را در دوره‌های آموزشی جدا از افغان‌ها آموزش می‌داد. برخی از کاشناسان معتقدند که بن‌لادن در فکر بازگشت نیروهای افغان‌عرب به وطن‌های اصلی‌شان و وارد شدن به فاز مبارزه با حاکمان برخی کشورهای اسلامی بوده است.[11]

البته این تفکر بیشتر متعلق به عناصر مصری اطراف بن‌لادن بود که با تفکرات شیخ عزام تعارض داشت.[12]

  1. نحوه مدیریت عزام بر دفتر خدمات: در مورد اداره دفتر خدمات، میان عبدالله عزام عبدالرحمن کندی اختلافی رخ داد که حاکی از اشتباهات مالی در نحوه مدیریت عزام بود.[13]

پس از پایان گرفتن جنگ در افغانستان، به شهادت برخی از نیروهای مبارز اطراف بن‌لادن، مصری‌ها در پی بهره‌برداری از بن‌لادن برآمدند و با حضور در کنار او سخن از تشکیل قوایی نظامی جهت احیای فریضه جهاد داشتند. بر همین اساس صحبت‌ها و تلاش‌های سلفیان جهادی مصری به بار نشست و در سال 1988م طی جلساتی با حضور بن‌لادن و برخی مبارزان اطراف او، سازمان القاعده رسماً در 10/9/1988م شکل گرفته و با پانزده نفر از مبارزان و نُه تن در بخش مدیریتی شروع به کار کرد.[14]

تأثیر جنگ خلیج فارس و جنبش الصحوه بر اسامه بن‌لادن

بن‌لادن، پس از پیروزی در افغانستان و تأسیس تشکیلات القاعده، علاوه بر مشخص کردن خاکریزهای جدید نبرد و حضور نیروهایش، جذب نیروی جدید را نیز باید در دستور کار خویش قرار می‌داد. از طرفی با کشته شدن عبدالله عزام و دو فرزندش در یک عملیات تروریستی در پاکستان،[15] همه نگاه‌ها معطوف به اسامه بن‌لادن بود که در طرازی همسنگ با عزام در محوریت رهبری سلفیان جنگجو قرار داشت.

کشور یمن و عربستان سعودی، از اولین کشورهایی بودند که مورد هدف بن‌لادن و حضور القاعده قرار گرفتند.

پس از پایان یافتن جنگ با شوروی، عمده توجه بن‌لادن به جهاد در یمن جنوبی و بیرون راندن حکومت سوسیالیستی از آنجا بود. حکومتی که از سال 1967م بر سرزمینی که ریشه اصلی نیاکان اسامه در آنجا قرار داشت، حکمرانی می‌کرد. بن لادن معتقد بود که با همان شیوه پیروزی در افغانستان، باید یمن را نیز از سلطه کمونیست رهایی بخشید.[16]

اما بروز رویدادی مهم و چالش‌برانگیز در آن دوران بود که مسیر اصلی حرکت و اهداف اصلی بن‌لادن را ترسیم کرد.

در همان سال اول بازگشت او به کشورش (1989م) بود که در اثر هجوم کشور عراق به کویت، عربستان سعودی برای جلوگیری از زیاده­خواهی­های عراق و عقب راندنش از کویت، دست به دامان ایالات متحده شد و نیروهای آمریکایی با تأسیس پادگان­هایی نظامی در عربستان سعودی برای مبارزه با نیروهای صدام در کویت، وارد عربستان شدند که این مسئله بنا به اذعان بن­لادن و به نقل از عبدالباری عطوان که به مصاحبه با وی پرداخته بود، صدمه سختی برای بن­لادن بود؛ چرا که به گفته بن­لادن برای وی سخت بود که باور کند آل­سعود به ورود و گسترش نیروهای کافر غربی در سرزمین عربستان خوش­آمد بگوید.[17]

بن­لادن با ارسال نامه­های متعدد به حکام سعودی از آنان خواست تا به جای پناه بردن به کفار و راه دادن آنان در کشور اسلامی، از نیروهای جهادی مسلمان برای مبارزه با تجاوز عراق استفاده کنند.[18]

جریان الصحوه (بیداری) در عربستان سعودی که طی آن برخی از عالمان وهابی در اعتراض به حضور نیروهای آمریکا در خاک عربستان، علیه این اقدام حکومت موضع گیری کردند، یکی از رویدادهای تأثیرگذار بر عقاید بن‌لادن بود. اینکه حکومت آل‌سعود بر خلاف دستورات دینی، با وجود نیروهای مجاهد مسلمان، پای کفار را به جزیرة العرب باز کرده و از کفار برای جنگ با مسلمانان یاری گرفته بود، دلیل محکمی بود تا بر دشمنی بن‌لادن با آمریکا و حکام سعودی بیش از پیش افزایش یابد. اما این دشمنی، زمانی مضاعف شد که خبر بازداشت شیخ سلمان العوده و سَفَر الحوالی به بن‌لادن رسید. این دو مبلغ وهابی، از کسانی بودند که فتاوا و مواضع آنان، تأثیرات بسزایی را بر بن‌لادن و القاعده داشت و حتی شیخ سلمان العوده جزوه‌هایی را برای القاعده نوشت که به نام او منتشر نشد.[19]

تأثیر مواضع، سخنرانی‌ها و آثار سلمان العوده و سفر الحوالی بر بن‌لادن به حدی بود که ابراهیم سنوسی، دستیار حسن الترابی، رهبر اسلام‌گرایان سودان در دهه نود، این دو مبلغ سعودی را معلمان بن‌لادن توصیف کرده است که اندیشه او را بارور ساختند.[20]

بدیهی بود که با به زندان افتادن این دو مبلغ سعودی، آتش خشم و کینه بن‌لادن از حکام سعودی برافروخته‌تر شد؛ چنان که اسامه در بیانیه‌ای که با عنوان «اخرجوا المشرکین من جزیره العرب» خطاب به سلفیان مسلح نوشته بود، با آوردن نام سلمان العوده و سفر الحوالی، این دو را بارزترین عالمان سلفی زندانی شده توسط حکومت سعودی توصیف کرده است.

وی در سال 1990 با ارسال نامه­ای به نایف بن­عبدالعزیز، وزیرکشور وقت عربستان، به وی پیشنهاد داد تا برای آزاد سازی کویت از دست عراق، به مجاهدان مسلمان و افغان عرب­ها متوسل شود و ادعا کرد که می­تواند صدهزار نفر نیروی مسلح را در این راستا جمع و سازماندهی کند. اما حاکمان سعودی نه‌تنها توجهی به این نامه­ها نکردند، بلکه مضامین این نامه­ها، بن­لادن را در چشم آنان به فردی خطرناک و ضد نظام سعودی مبدل ساخت که ممکن است در آینده خطرات زیادی را برای پادشاهی عربستان بیافریند.[21] از این رو حکومت سعودی با مصادره گذرنامة وی، بن لادن را ممنوع الخروج کرد و با فشار بر وی، تحرکات او را تحت نظر قرار داد. اما وی با کمک یکی از دوستانش که متصل به خاندان حاکم بود توانست به بهانه رسیدگی به بعضی از کارهای به جا مانده در پاکستان تنها برای سفر به این کشور اجازه خروج بگیرد و به پاکستان سفر کند.[22] او پس از عزیمت به پاکستان، طی نامه‌ای به برادرش نوشت: «متأسفانه هرگز برنمیگردم».[23]

اسامه بن‌لادن در سودان

با توجه به اوضاع به‌هم ریخته افغانستان و از طرفی با عنایت به فرصت خوبی که در سودان، با تأسیس حکومت به وسیه جبهه ملی اسلامی پدید آمده بود، بن‌لادن تصمیم گرفت که افرادی را به سودان بفرستد تا درباره رفتن به آنجا تحقیق کنند.[24]

از طرفی، زمانی که اسامه به پاکستان آمد با صحنه نزاع میان گروه­های جهادی مواجه شد. او از عرب­ها خواست که خود را درگیر این نزاع­ها نکنند و خود نیز با میانجی­گری بین گروه­های افغانی تلاش کرد تا به این نزاع­ها پایان دهد. اما تلاش­های او بی­نتیجه ماند.[25]

به گفته جمال اسماعیل از کارمندان مجله جهاد، حکومت سودان، در اثر ترغیب برخی از سودانی‌ها مانند حسن الترابی، دعوتنامه‌ای برای بن‌لادن فرستاد. در آن زمان برای افزایش پول و کمک به حکومت نوپای سودان، اسامه بن‌لادن گزینه خوبی بود.[26]

اسامه در میان حلقه همراهانش در دسامبر سال 1991میلادی عازم سودان شد. وی در سودان با استفاده از ثروت خود پروژه­هایی عمرانی و کشاورزی را در سودان صورت دهد. به­طور مثال، ساخت فرودگاه بور سودان و بزرگراه 400 کلیومتری میان بور سودان و خاطوم پایتخت سودان. همچنین زراعت هزاران هکتار گندم و گیاهان دیگر که در انجام این پروژه­ها از افغان­عرب­هایی که به او پیوسته بودند و اغلب از جهادی­های مصری بودند بهره جست.[27]

محمد زکی محجوب که در یکی از شرکت‌های بن‌لادن مشغول به کار بوده می‌گوید: بن لادن در سودان شرکتی کشاورزی با نام الثمار المبارکه داشت که به امور آبیاری، کشاورزی، بازرگانی ، راه‌ها و پل‌ها مشغول بود و حدود ده هزار کارمند داشت. شرکتی که من در آنجا انجام وظیفه می‌کردم، حدود 4000 مستخدم داشت که تقریباً 85درصدشان سودانی بودند. وادی العقیق، نام یکی دیگر از شرکت‌های اسامه بن‌لادن در سودان است که به سازندگی، جاده سازی و پل‌سازی فعالیت داشت. میان شهر دامازین و شهر کرموک جاده‌ای به طول 83 مایل ساخته شد.[28]

اما این تنها زاویه فعالیت­های وی در سودان نبود. بلکه وی طی حضورش در سودان تشکیلات خود را وسعت بخشید و در این دوره با مصاحبه­ها و بیانیه­های مطبوعاتی­اش همواره مسلمانان را به انقلابی اسلامی فرامی­خواند.[29]

در سودان نیز دشمنی بن‌لادن با آل‌سعود و آمریکا روزبه‌روز افزایش می‌یافت. به گفته خود بن‌لادن، سعودی‌ها سهام تجاری او را که در یکی از بانک‌های عربستان سعودی است مسدود کردند. او اظهار داشت: در آن سپرده دویست میلیون دلار پول است و سعودی‌ها قول داده‌اند در صورت بازگشت او به عربستان، این مبلغ را دوبرابر کنند و این فقط یک شرط دارد: اینکه بگوید حکومت سعودی، شریعت را اعمال می‌کند. اما او این پیشنهاد را نپذیرفته است. همچنین سعودی‌ها، نُه بار مادر، عمو و برادران اسامه بن‌لادن را به خارطوم، پایتخت سودان فرستادند تا او را منصرف ساخته و برای عذرخواهی از پادشاه عربستان، به این کشور بازگردانند. اما هر بار، اسامه علاوه بر رد دعوت آنان، با مهربانی از نزدیکان خود عذرخواهی می‌کرد؛ زیرا می‌دانست که آنان تحت فشار حکومت و به زور فرستاده شده‌اند.[30]

دشمنی بن­لادن با آمریکا و نارضایتی وی از حضور نیروهای غربی در خاک سعودی به جایی رسید که وی در نامه­ای خطاب به علمای عربستان آنان را به مبارزه با آمریکا به عنوان دشمنی که به سرزمین اسلام تجاوز کرده دعوت کرد. وی همچنین در سال 1995 با صدور بیانیه­ای پادشاه عربستان را مرتد خواند و از او خواست که منصب حکومت را رها کند. این اقدامات و مواضع وی باعث شد تا فشار دولت سعودی بر سودان برای اخراج بن لادن و ساکت کردن وی بیشتر گردد.[31]

بن­لادن اولین بیانیه ضد آمریکایی خود را که در آن به جهاد همه­جانبه علیه آمریکا دعوت کرده بود در 26آگوست 1996میلادی و تحت عنوان «جهاد علیه آمریکا که دو سرزمین مقدس را اشغال کرده است» صادر کرد. وی همچنین در این بیانیه، دولت عربستان سعودی را به دو دلیل فاقد مشروعیت می­داند. اول اینکه شریعت اسلامی را کنار گذاشته و دوم اینکه به نیروهای کفار یعنی صلیبی­های آمریکایی اجازه داده است تا کشور را اشغال کنند.[32]

در آوریل 1994م، حکومت سعودی رسماً بن‌لادن را از شهروندی محروم کرد و برادر بزرگ‌تر او نیز به عنوان بزرگ خاندان بن‌لادن طی بیانیه‌ای از اقدامات اسامه اظهار برائت کرد و اعمال او را مردود و محکوم دانست.[33]

فعالیت‌های القاعده و بیانیه‌های افراطی بن‌لادن باعث شد که آمریکا، مصر و عربستان بر حکومت سودان فشار بیاورند تا بن لادن از این کشور اخراج گردد. حسن الترابی نیز فشار زیادی به بن لادن وارد ساخت تا او را نسبت به ترک خاک سودان متقاعد کند. سرانجام، بن‌لادن‌ پذیرفت که خاک این کشور را به مقصد افغانستان ترک کند.[34]

 

بازگشت به افغانستان

افغانستان بهترین و شاید تنها کشوری بود که می­توانست پذیرای اسامه بن لادن و همراهانش باشد. از این رو وی طی تماس با دوستان قدمی خود در افغانستان مانند شیخ یونس خالص و جلال الدین حقانی که نفوذ زیادی در منطقه جلال­آباد افغانستان داشتند مقدمات ورود به افغانستان را مهیا کرد.[35]

وحید مژده که در بین سالهای 1995 تا 2001 در بخش­های گوناگون وزارت خارجه افغانستان چندین سمت داشته اینگونه نوشته است: برخی از اعضای حزب اسلامی {گروه افغان} به رهبری یونس خالص در 1996 به سودان رفتند و به بن­لادن پیشنهاد کردند به افغانستان برود. دو هواپیما از افغانستان به شارجه رفت تا بن لادن را بیاورد یک هواپیما به خارطوم رفت و برای یک توقف شبانه به شارجه بازگشت بن­لادن سوار این هواپیما بود. روز بعد سوار هواپیمای دیگری شد. یک هواپیما برای فریب، به طالبان رفت اما هواپیمای حامل بن لادن به جلال آباد رفت که در آن هنگام در دست نیروهای حاجی­قدیر بود و از بن­لادن مانند مهمانی عالی قدر استقبال کرد. اما در 26 ژوئیه 1996 منطقه جلال آباد تحت سیطره طالبان قرار گرفت و بن­لادن نیز با طالبان هم­پیمان شد و تحت حمایت آنان جنگ مقدس خود با غرب را رسماً آغاز کرد.[36]

در ماه می سال 1996م، زمانی که بن لادن به اتفاق هوادارن مصری­اش وارد افغانستان شدند، هنوز درگیری میان گروه­های مسلح افغان در این کشور ادامه داشت و هر گروهی منطقه نفوذ و قدرتی را در اختیار داشت. اما با گذشت چند ماه از حضور بن­لادن در افغانستان به ناگاه جنبش طالبان قدرت فزاینده­ای یافت و توانست مناطق مختلف افغانستان را یکی پس از دیگری تحت تصاحب خویش درآورد و در سبتامبر 1996میلادی وارد پایتخت افغانستان شود. اما این جنبش هنوز برای افغان­عرب­ها ناشناخته بود تا اینکه ابو مصعب سوری، از رهبران جهادی موجود در افغانستان با مطالعه و بررسی تفکرات و اقدامات طالبان، گرایش به این جنبش و مبارزه در کنار طالبان را مشروعیت بخشید و با نوشتن جزوه­ای 35صفحه­ای در این باره، طالبان را جنبشی مشروع و سلفی معرفی کرد.[37]

با به قدرت رسیدن طالبان، ملاعمر، سرکرده این جنبش، هیئتی را برای دیدار با بن­لادن به سوی وی فرستاد که او را از اینکه جنبش طالبان از او حمایت می­کند مطمئن سازند. این هیئت از بن­لادن خواستند که دیدارها و مصاحبه­هایش با خبرنگاران و هرگونه فعالیت رسانه­ای را متوقف سازد. علاوه بر این، بن­لادن بنا به در خواست ملاعمر و برای حفظ جانش، در سال 1997 جلال آباد را ترک و به قندهار، محل تمرکز و پایگاه طالبان، عزیمت کرد.[38]

تأسیس جبهه بین‌المللی جهاد

اسامه بن‌لادن با ورود به افغانستان، فعالیت‌های خویش و سازمانش را شدت داد و ایالات متحده را هدف اصلی اقدامات خویش قرار داد.

سامان یافتن گروه‌های مسلح تحت امر القاعده در کشورهای مختلف، افزایش دشمنی با آمریکا در اثر استمرار حضورش در جزیرة العرب و حمایت آمریکا از حاکمان مستبد عرب و رژیم صهیونیستی، اموری بود که طرح شکل‌گیری جبهه‌ای بین‌المللی را در ذهن بن‌لادن و اطرافیانش ترسیم کرد. جبهه‌ای بین‌المللی مبتنی بر تفکرات سلفی و با هدف اقامه جهاد جهت مقابله با آمریکا و هدف قرار دادن منافعش در سراسر نقاط جهان و سپس برپایی خلافتی اسلامی بر پایه‌های متشکل از این جبهه، آرمانی بود که بن‌لادن را و اطرافیانش را به اعلام رسمی شکل‌گیری این جبهه مشتاق ساخت.

اعلام رسمی فعالیت جبهه بین‌المللی جهاد بدین ترتیب صورت گرفت که دکتر ایمن الظواهری[39]، شخص دوم در تشکیلات القاعده و سرکرده جهاد اسلامی مصر، در ژانویه 1998 پیش­نویس یک بیانیه رسمی را نگاشت که بر اساس آن تمام گروه­های جهادی گردآمده در افغانستان زیر یک پرچم و به دور از درگیری­های منطقه­ای، جهادی بین المللی را علیه آمریکا آغاز می­کردند. وی در این بیانیه بنا بر سه اتهام، آمریکا را دشمن قلداد کرد. اولاً، استمرار حضور نیروهای نظامی ایالات متحده در عربستان سعودی علی­رغم گذشت هفت سال از جنگ خلیج فارس، ثانیاً، اراده آمریکا بر ویران سازی عراق و کشتار مردم آن و ثالثاًً، هدف اصلی آمریکا در منطقه که مبتنی بر حمایت از اسرائیل و تضعیف سایر کشورهای منطقه است. وی سپس نوشته است: تمام این موارد به منزله جنگ علیه خدا و رسولش و مسلمانان است و پس از این بیانیه، اعضای هم­پیمان گروه­های جهادی موجود در افغانستان، فتاویی را بدین مضمون صادر کردند که کشتن آمریکایی­ها و هم­پیمانان­شان، چه نظامی باشند و چه شهروند معمولی، واجب عینی بر هر فرد مسلمانی است که در هر کشوری این فرصت برایش فراهم شود. متن این فتوا که از جانب ائتلافی با نام الجبهة الاسلامیة العالمیة للجهاد ضد الیهود و الصلیبین صادر شده بود، در 23فوریه 1998 توسط روزنامه القدس العربی در لندن چاپ و منتشر شد که بن لادن، ایمن الظواهری با عنوان رهبر جماعت جهاد، رفاعی طه با عنوان رهبر جماعت اسلامی و رهبران معارض پاکستانی: شیخ میر حمزه دبیرکل جمعیت علما، فضل رحمان رهبر جنبش انصار و شیخ عبدالسلام محمدخان رهبر جنبش جهاد بنگلادش آن را امضا کرده بودند.[40]

امضا کنندگان این بیانیه فتوایی، کشتن آمریکایی­ها و هم­پیمانان آمریکا، اعم از شهروند معمولی و نیروهای نظامی را واجب عینی دانستند و تأکید کردند که بر هر فرد مسلمانی واجب است در هرکشور و منطقه­ای از بلاد اسلامی که زندگی می­کند در صورت توان به این واجب عینی عمل کند تا مسجد الاقصی و مسجد الحرام از قبضه کفار خارج شود و نظامیان آنها بلاد اسلامی را با ذلت و سرشکستگی ترک کنند.[41]

اسامه بن لادن با گذشت سال‌ها از ورودش به افغانستان، اکنون در رأس جبهه‌ای بین المللی قرار داشت که گستره عملیات ترور و کشتار آن از عربستان سعودی، یمن و عراق تا نیجریه و بنگلادش و تا اروپا و ایالات متحده وسعت یافته بود.

هرچند از سال 1998م تا 2003م را می‌توان سال‌های اوج‌گیری سازمان القاعده به‌حساب آورد، اما پس از این دوره، بن‌لادن در محدودیتی شدید قرار گرفت و سازمانش رو به افول گذاشت.

 

مرگ اسامه بن‌لادن

عملیات‌های پی‌ در پی  القاعده در کشورهای مختلف به‌ویژه عملیات 11سپتامبر که نقطه اوج ضربات القاعده بر پیکر جبهه مقابلش بود، مقدمات شکل‌گیری جبهه‌ بین‌المللی مبارزه با تروریسم را به سرکردگی آمریکا مهیا کرد.

ایالات متحده که همواره در پی بهانه‌ای برای حضور و گسترش نفوذ در شرق آسیا بود، مبارزه با تروریسم را فرصت مناسبی یافت تا افغانستان و عراق را آماج حملات خود ساخته و با تأسیس پایگاه‌های نظامی خود در این دو جغرافیای مهم و استراتژیک، جای پایش را در مهم‌ترین منطقه آسیا محکم سازد.

حمله آمریکا به افغانستان، سرنگونی دولت طالبان را درپی داشت که با این حساب، تنها دولت حامی بن‌لادن سرنگون شد و او ناچار در میان کوه‌ها و مناطق نامعلومی میان مرز افغانستان و پاکستان محصور شد.[42]    

هواپیماهای جنگنده و بدون سرنشین آمریکایی بارها و بارها مکان‌های متعددی را که حضور بن‌لادن و سران القاعده در آنها محتمل بود، مورد هجوم قرار داده و بمباران کردند، اما کشتن بن‌لادن همچنان، به کلاف سردرگم ایالات متحده مبدل شده بود. تا آنکه در تاریخ 1/5/2011م اوباما، رئیس جمهور وقت ایالات متحده، رسماً اعلام کرد که ایالات متحده توانست بن‌لادن را به همراه یکی از فرزندانش (خالد) بکُشد.[43]

هیچ تصویر یا فیلمی از عملیات قتل بن‌لادن منتشر نشد؛ زیرا انتشار تصاویر این عملیات می‌تواند در برانگیختن احساسات هواداران بن‌لادن بسیار مؤثر باشد و دردسرهای زیادی را برای ایالات متحده درپی داشته باشد. اما در نحوه کشتن بن‌لادن حکایت‌های متعدد و متفاوتی وجود دارد. در این میان روایتی که دختر بن‌لادن، صفیه 12 ساله از لحظه کشته شدن پدرش برای بازپرس‌های پاکستانی بیان کرده، شاید به حقیقت نزدیک‌تر باشد. او اظهار داشته است که نیروهای آمریکایی، پدرش را زنده دستگیر کردند. او را به طبقه همکف کشاندند و از نزدیک اقدام به شلیک گلوله به سمت بن‌لادن کرده و او را کشتند. همسر یمنی بن‌لادن نیز گفته است، زمانی که قصد داشته از همسرش که با دست خالی در مقابل نیروهای آمریکایی قرار داشت، دفاع کند، آنان او را نیز هدف شلیک گلوله قرار دادند که گلوله‌ای به پایش اصابت کرده و مجروح شد.[44]

تفکرات اسامه بن‌لادن

هرچند سلفیان مسلح، همواره از اسامه با لفظ شیخ، یاد می‌کنند اما او هیچ‌گاه به عنوان یک عالم و مبلغ سلفی فعالیت نکرد. بلکه همواره در نقش عنصری اجرایی و عملیاتی در دل میدان بود. به همین خاطر کتاب و آثار علمی ویژه‌ای نیز از خود به جا نگذاشت.

مهم‌ترین و تنها منابع شناخت تفکرات اسامه، نامه‌ها و بیانیه‌های اوست که در مناسبت‌های مختلف و خطاب به افراد و گروه‌های متعدد نگاشته شده است.

او در نامه‌ها، خطبه‌ها و بیانیه‌هایش از عراق،  یمن و جزیره العرب تا چچن، بوسنی و تا فلسطین، سودان و نیجریه را مورد توجه قرار داده و هیچ‌گاه مرز آرمان جهادي خویش را محدود به مکان یا کشوری خاص نساخت.

هدف و دغدغه اصلی اسامه بن‌لادن

بن‌لادن، به‌ویژه پس از ورود نیروهای آمریکا به عربستان سعودی، همواره از حمله و هجوم همه جانبه کفار به جهان اسلام و ملت‌های مسلمان سخن می‌گفت و کشتار مسلمانان در نقاط مختلف جهان را نتیجه بی‌اعتنایی و غفلت آنان نسبت به فریضه جهاد می‌دانست.

مقابله با سیطره غرب (صلیبیان و یهود) بر کشورها و ملت‌‌های مسلمان، مهم‌ترین موضوعی است که همواره در نوشته‌جات و آثار باقی‌مانده از اسامه، به صورتی برجسته به چشم می‌خورد.

او تقریباً هیچ‌گاه علیه مذاهب اسلامی سخن نگفت و همیشه دشمن خویش را آمریکا و حکام دست‌نشانده او در کشورهای اسلامی می‌دانست. اما برخلاف او، مشاورش ایمن ظواهری کسی بود که یک زاویه از نبرد را در میان کشورها و مذاهب اسلامی تعریف می‌کرد.

یکی از مهم‌ترین اختلافات میان بن‌لادن و ظواهری، اختلاف بر سر ایران بود؛ چرا که ظواهری، نبرد با ایران را در اولویت فعالیت‌های القاعده قرار می‌داد و ایران را در پی سیطره بر منطقه و نشر تشیع بین اهل‌سنت می‌دانست. او همواره ایران و شیعیان عراق (آیت الله سیستانی) را به همکاری و ارتباط با غرب و آمریکایی‌ها متهم می‌کرد. اما بن‌لادن در مقابل، این افکار ظواهری را در مورد ایران، رد می‌کرد و موضع خصمانه با ایران را غیر عملی می‌دانست. ظواهری در مقابل موضع بن‌لادن در خصوص ایران گفت: «به من ربطی ندارد که دو تن از فرزندان بن‌لادن (سعد و عبدالله) از سال 2003م در ایران زندگی می‌کنند. من ایران را دشمن فکری و عقیدتی سازمان القاعده می‌دانم؛ چرا که افزایش نفوذ تشیع در جهان، بسیار خطرناک‌تر از نفوذ شیوعی است».[45]

اسامه در خصوص مسئله فلسطین، با انتقاد شدید از حکام کشورهای اسلامی، برخی از آنان را منافق توصیف کرده و گفته است: «وقد بدا واضحاً أن بعض حكام العرب، تواطؤوا مع التحالف الصليبي الصهيوني على أهلنا، وهم من تسميهم أمريكا بحكام دول الاعتدال. وفي الحقيقة أن دول العالم الإسلامي من اندونيسيا إلى موريتانيا بلا استثناء، تنقسم إلى قسمين اثنين: دول معوجة ودول أكثر اعوجاجاً والإسلام بريء من حكامها جميعاً».[46]

بنابراین، او مسئله اصلی را در قیام مسلمانان علیه سیطره غرب و کفار  منحصر دانسته و پرداختن به امور حاشیه‌ای و درگیر ساختن مسلمانان با یکدیگر را مانع از رسیدن به هدف اصلی می‌دانست.

اسامه بن‌لادن  و ساختار دموکراتیک در کشورهای اسلامی

یکی از منابع معرفتی بن‌لادن و سایر سلفیان مسلح، کتب و آثار سلفیان جهادی مصر، مانند عبدالسلام فرج بود. به عبارت دیگر، دیدگاه‌ بن‌لادن و سایر اعضا و رهبران القاعده، نسبت به حکام و ساختارهای حکومتی در کشورهای اسلامی، از آثار و تفکرات سید قطب و سایر سلفیان جهادی پس از وی نشأت گرفته است.

بنابراین، از منظر اسامه نیز حکومت‌های مبتنی بر دموکراسی و قوانین برخاسته از مجالس تشریعی بشری، از مصادیق کفر و شرک به حساب می‌آید.

او در دومین نامه‌ای که خطاب به سلفیان مسلح در عراق نگاشته اظهار می‌دارد:

فقد تعالت اصوات في العراق - كما تعالت من قبل في فلسطين ومصر والاردن واليمن وغيرها - تنادي بالحل السلمي الديمقراطي في التعامل مع الحكومات المرتدة، أو مع الغزاة من اليهود والصليبين، بدلا عن القتال في سبيل الله، لذا وجب التنبيه باختصار على خطورة هذا المنهج الضال المضل، المخالف لشرع الله، المعوق عن القتال في سبيله.

فكيف تطيعون مع تعين الجهاد من لم يغزو في سبيل الله ابدا، افلا تتدبرون؟! فان أولئك هم الذين عطلوا طاقات الأمة من الرجال الصادقين، واحتكموا إلى أهواء البشر، إلى الديمقراطية؛ دين الجاهلية، بدخول المجالس التشريعية، أولئك قد ضلوا ضلال بعيدا، واضلوا خلقا كثيرا.

فما بال هؤلاء يدخلون مجلس الشرك، مجلس النواب التشريعي، الذي هدمه الإسلام، وبذلك ينهدم رأس الدين، فماذا بقي لهم؟! ثم يزعمون انهم على الحق! انهم على خطأ عظيم، وعلم الله ان الإسلام من أفعالهم بريء.[47]

فالإسلام؛ دين الله، ومجالس النواب التشريعية؛ دين الجاهلية، فمن أطاع الأمراء أو العلماء في تحليل ما حرم الله، كدخول المجالس التشريعية أو تحريم ما أحل الله - كالجهاد في سبيله - فقد اتخذهم أربابا من دون الله، ولا حول ولا قوة إلا بالله.

نتيجه

مؤثرترین پایه‌گذار سلفیت مسلح که شعار احیای جهاد را به عنوان  شعار اصلی خود در عصر حاضر مطرح ساخت، اسامه بن‌لادن بود که با تفکراتی مبتنی بر آثار ابن‌تیمیه، سید قطب و سایر تئوریسین‌های سلفی جهادی، پا به عرصه مبارزات مسلحانه در برابر صلیبیان و یهود گذاشت. اما نفوذ تفکرات افراطی در خصوص تکفیر مسلمانان، مانند تکفیر حکام، تکفیر حزب‌گرایی و... مسیر حرکت او را منحرف ساخت و شاخه‌های مسلح منشعب از سازمان القاعده که توسط او حمایت می‌شد، جنایات متعددی را در کشورهای اسلامی و علیه مردم بی‌گناه و حتی مسلمانان مرتکب شدند.

اسامه بن‌لادن با عملیات 11 سپتامبر در ایالات متحده، به چهره‌ای جهانی مبدل شد و برای همیشه اسطوره‌ای در اذهان سلفیان مسلح باقی ماند.

زندگی بن‌لادن:

زندگی بن­لادن:

1957 ــــــــــ  تولد در جده در عربستان؛

1967 ــــــــــ  محمد بن لادن پدر اسامه در یک سانحه هوایی کشته می­شود؛

1968 ــــــــــ  به مدرسه الثغر در جده می­رود؛

1974 ــــــــــ  با نخستین همسر خود نجوا غانم ازدواج می­کند؛

1976 ــــــــــ  به دانشگاه ملک عبدالعزیز در جده وارد می­شود؛

1980 ــــــــــ  پس از حمله شوروی به افغانستان برای نخستین بار به پاکستان می­رود؛

1984 ــــــــــ  به تأسیس دفتر خدمات کمک می­کند و برای نخستین بار به افغانستان سفر می­کند؛

1986 ــــــــــ  نخستین پایگاه خود را در جاجی در شرق افغانستان تأسیس می­کند؛

1987 ــــــــــ  در جنگ جاجی شرکت می­کند و به عنوان جنگجو شهرت پیدا می­کند؛

29 مه 1988 ـــ  بزرگترین برادرش سالم بن­لادن در یک سانحه هوایی کشته می­شود؛

اوت 1988 ـــــ  القاعده را تأسیس می­کند؛

فوریه 1989 ــــ  نیروهای شوروی افغانستان را ترک می­کنند؛

نوامبر 1989 ــــــــ  پاکستان را ترک می­کند و به عربستان بازمی­گردد؛

2 اوت 1990 ـــــــ  عراق به کویت حمله می­کند؛

اوایل 1991 ــــــــ  به پیشاور در پاکستان برمی­گردد؛

اوایل 1992 ــــــــ  به خارطوم پایتخت سودان می­رود؛

آوریل 1994 ـــــــ  خانواده او را طررد می­کند و تابعیت سعودی را از دست می­دهد؛

نیمه مه 1996 ـــــ  برای ترک سودان تحت فشار قرار می­گیرد و به افغانستان بازمی­گردد؛

23 اوت 1996 ـــــ  برای جنگ با ایالات متحده فتوا می­دهد؛

نیمه 1996 ــــــــ  خالد شیخ محمد طرح یازده سپتامبر ار فراهم می­کند؛

10 مه 1997 ــــــ  نخستین مصاحبه او را سی­ان­ان پخش می­کند؛

22فوریه 1998 ــــ  جبهه جهانی جهاد اسلامی علیه یهود و صلیبیان را تشکیل می­دهد؛

7 اوت 1998 ـــــ   بمب­گذاری در پایگاه­های آمریکا در کنیا و تانزانیا؛

سپتامبر 1998 ــــ  ملاعمر تقاضای سعودی­ها مبنی بر استرداد بن لادن را رد می­کند؛

12 اکتبر 2000 ـــ  حمله به کشتی کول آمریکایی؛

11سپتامبر 2001 ــ  حملات 11 سپتامبر؛

7 اکتبر 2001 ــــــ  نوار ویدئویی بن لادن پس از یازده سپتامبر روی آنتن می­رود و نبرد آمریکا علیه طالبان آغاز می­شود؛

1مه 2011 ـــــــــ توسط نیروهای آمریکایی در پاکستان کشته شد.

 

منابع

  1. پیتر ال. برگن: اسامه بن­لادن، ترجه : عباسقلی غفاری فرد، تهران: اطلاعات، چاپ اول، 1390ش.

  2. عبدالباری عطوان: القاعدة؛ التنظیم السری، بیروت: دارالساقی، چاپ سوم، 2012م.

  3. عبدالرحمن مظهر الهلوش: الشیخ و الطبیب؛ اسامه بن­لادن و ایمن الظواهری، لبنان: ریاض الریس، چاپ اول، 2011م.

  4. عبدالرحیم علی: تنظیم القاعده عشرون عاماً.. والغزو مستمر، قاهره: المحروسه، چاپ اول، 2007م.

  5. عبدالرحیم علی: حلف الارهاب؛ تنظیم القاعده من عبدالله عزام إلی أیمن الظواهری، قاهره: مرکز المحروسة، چاپ دوم، ‌2005م.

  6. فواز جرجس: القاعده الصعود و الافول، ترجمه محمد شیا، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، چاپ اول، 2012م.

  7. کمیل الطویل: القاعدة و اخواتها؛ قصة‌الجهادیین العرب، بیروت: دارالساقی، چاپ اول،‌ 2007م.

  8. گروهی از نویسندگان تحت اشراف عبدالغنی عماد: الحرکات الاسلامیة فی الوطن العربی، بیروت: مرکز الدراسات الوحدة‌العربیة، 2013م.

  9. عماد نداف: اسامه بن لادن یک نفر از یک میلیارد، ص52. ترجمه: عثمان ایزدپناه، تهران، عابد، چاپ اول، 1381ش.

  10. لورانس رایت: البروج المشیدة؛ القاعدة و الطریق الی 11سپتامبر، قاهره: کلمات، چاپ چهارم، 2008م.

  11. اسامه بن‌لادن: خطوات عملیة لتحریر فلسطین.

  12. مهدی بخشی، جهاد از ابن­تیمیه تا بن­لادن، نشریه راهبرد، ش39.

 


[1]. عبدالرحمن مظهر الهلوش، الشیخ و الطبیب، ص 25-26؛ پیتر ال برگن، اسامه بن لادن، ص44.

[2]. پیتر ال. برگن، اسامه بن‌لادن، ص43-44؛

[3]. همان، ص51.

[4]. همان، ص67.

[5]. همان، ص68.

[6]. همان، ص68-69.

[7]. عماد نداف: اسامه بن لادن یک نفر از یک میلیارد، ص52. ترجمه: عثمان ایزدپناه، تهران، عابد، چاپ اول، 1381ش.

[8]. پیتر. ال برگن: پیشین، ص 77و97.

[9]. همان، ص99.

[10]. گروهی از نویسندگان، تحت اشراف دکتر عبدالغنی عماد: الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، ج2، ص1311.

[11]. ر.ک: همان، ص1311.

[12]. ر.ک: پیتر. ال برگن: پیشین، ص 127.

[13]. گروهی از نویسندگان، تحت اشراف دکتر عبدالغنی عماد: پیشین، ص1311.

[14]. پیتر ال. برگن، اسامه بن‌لادن، ص 135و 137؛ کمیل الطویل، القاعده و اخواتها، ص30-31.  

[15]. ر.ک: عبدالرحمن مظهر الهلوش، الشیخ و الطبیب، ص 29.

[16]. پیتر ال: برگن، پیشین، ص163-164.

[17]. عبدالباری عطوان، القاعده التنظیم السری، ص 62-63.

[18]. جمعی از نویسندگان، الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، ج2، ص1316.

[19]. پیتر ال.برگن: پیشین، ص207.

[20]. همان، ص208.

[21]. عبدالباری عطوان، پیشین، ص62-63.

[22]. همان، ص 64؛ جمعی از نویسندگان، پیشین، ص 1316.

[23]. پیتر ال.برگن: پیشین، ص 169.

[24]. همان، ص177.

[25]. عبدالباری عطوان، پیشین، ص64.

[26]. پیتر ال. برگن، پیشین، ص178.

[27]. عبدالباری عطوان: پیشین، ص64-65.

[28]. پیتر ال.برگن: پیشین، ص182-183.

[29]. عبدالباری عطوان، همان.

[30]. پیتر ال. برگن: پیشین، ص210.

[31]. فواز جرجس، القاعده الصعود و الافول، ص 66-67.

[32]. مهدی بخشی، جهاد از ابن­تیمیه تا بن­لادن، نشریه راهبرد، ش39، ص 206.   

[33]. پیتر ال. برگن: اسامه بن‌لادن، ص 210.

[34]. همان، ص216.

[35]. کمیل الطویل، پیشین، ص278.

[36]. پیتر ال. برگن، پیشین، 217-220.

[37]. همان، ص279-282.

[38]. همان، ص283-284.

[39]. ظواهری در یک خانواده اشرافی در سال 1951در حومه قاهره و محله­ای به نام معادی متولد شد. وی نسبت به هم سن و سال­هایش شخصیتی متفاوت داشت و هرگاه از مطالعه خسته می­شد به جای بازی با هم سن و سال­هایش ترجیح می­داد که کتاب­هایی در مورد مذهب و فقه بخواند. وی در سال 1968-69در رشته پزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه قاهره پذیرفته شد و در سال 1974 با نمره عالی فارغ التحصیل شد وی سپس مدرک لیسانس در جراحی را از دانشگاه قاهره در 1978 گرفت و دکترای جراحی را هنگامی که در پیشاور زندگی می­کرد از دانشگاه پاکستان گرفت. «ر.ک: منتصر الزیات، راه به سوی القاعده مرد دست راست بن­لادن، ص40-41».

[40]. لورانس رایت، البروج المشیدة، ص311.

[41]. عبدالرحیم علی، تنظیم القاعده عشرون عاماً.. والغزو مستمر، ص85.

[42]. گروهی از نویسندگان، پیشین، ص1340-1341.

[43].عبدالرحمن مظهر هلوش: الشیخ و الطبیب، ص371.

[44]. همان، ص373 و 380.

[45]. عبدالرحمن مظهر هلوش: پیشین، ص273.

[46]. اسامه بن‌لادن: خطوات عملیة لتحریر فلسطین، ص6.

[47]. عبدالرحیم علی: حلف الارهاب؛ تنظیم القاعده من عبدالله عزام الی ایمن الظواهری، ج2، ص 148-149.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش