پرسش و پاسخ > آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۵/۲۱ تعداد بازدید: 159

آن چه پرده از شخصیت علمی فرد بر می دارد، آثار و کاوش های علمی وی، یا استادان و شاگرانی هستند که به او منتسب اند. محمد بن عبدالوهاب برخلاف سلف خود ـ ابن تیمیه ـ در هر دو زمینه با فقر شدیدی روبه روست.



به این معنا که ابن تیمیه نویسنده ی پرکاری بود و شاگرانی چون ابن قیم و ابن کثیر از خود برجای گذاشت و در فهرسات استادان خود نیز نام برخی از بزرگان را یدک می کشید؛ اما محمد بن عبدالوهاب، نه تنها در زمینه ی تألیف اثر قابل توجهی از خود به جای نگذاشت، بلکه میزان تحصیل و تأثیرات علمی وی نیز کاملاً در هاله ای از ابهام است. بنابراین اگر برای ارزیابی شخصیت علمی ابن تیمیه، نیازمند مراجعه به آثار وی و بررسی آن ها هستیم، محمد بن عبدالوهاب، از این نظر کاملاً پژوهشگر را بی نیاز می کند؛ زیرا اثر علمی خاصی ندارد که نیازمند بررسی و ارزیابی باشد و آن چه موجب تداوم دعوت وی شده است، صرفاً استفاده از شمشیر و قدرت سیاسی آل سعود و انگلستان بوده است.

در مورد تحصیلات مقدماتی وی، از دو شخصیت وی بیش تر نام برده شده است؛ نخستین و شاید مهم ترین فردی که عهده دار تحصیل وی بوده است، پدر اوست که در شهر عیینه در سال های نخستین زندگی اش، قرآن  و فقه حنبلی را به وی آموخت. هم چنین گفته اند که جدش شیخ سلیمان، از عالمان به نام منطقه، در آموزش او سهیم بود. در این باره که تحصیلات وی در سال های جوانی ـ جدا از فقه قرآن ـ در چه زمینه ای بود، میان پیروان او و دیگر مسلمانان اختلاف هایی زیادی وجود دارد. شاگردان و نزدیکان وی بر این باورند که در عیینه و نزد پدر و پدر بزرگش، شیخ سلیمان، حدیث و نظرات علما را در اصول اسلامی آموخته است، و ذهن و ذکاوتی قوی داشت که پدر را به تعجب واداشته بود.[1] چنین سخنانی را ابن غنام می گوید: وی نخستین تاریخ نگار وهابیت است و از ارادتمندان و ملارمان رکاب محمد بن عبدالوهاب و بسیار مقید به اصول و مبانی اوست. هم چنین ابن بشر نیز در «عنوان المجد فی تاریخ النجد» چنین سخنانی گفته است. در دوره ی معاصر نیز افرادی مانند «بن باز» در کتاب «الامام محمد بن عبدالوهاب، دعوته و سیرته»، «آل ابوطامی» در کتاب «ترجمة الامام محمد بن عبدالوهاب» .. چنین راهی را رفته اند.[2]

در مقابل پژوهشگرانی هستند که دیدگاه کاملاً متضادی را ارئه می کنند؛ مانند «ذینی دحلان»، عالم و فقه حنبلی، و «صدقی زهاوی»، که معتقدند در این دوره، وی به خواندن احوال پیامبران دروغین و شیوه ی تبلیغ و دعوت آن ها پرداخته است:

 

" شیخ در جوانی غالباً به مطالعه ی زندگی نامه ی کسانی که مدعی نبوت شده بودند، مانند مسیلمه ی کذاب و اسود عنسی و طلیحه ی اسدی، علاقه ی خاصی داشت."[3] شاید بار نخست این گونه به نظر آید که مخالفان وی به دلیل دشمنی با او، چنین گفته اند؛ اما با نگاه به ماهیت و محتوای دعوت و چگونگی برخورد وی با مخالفان، و از سوی دیگر،

حکم تکفیر وی درباره ی دیگر مسلمانان، چنین فرضیه ای کاملاً تأیید می شود، زیرا روش و محتوایی که وی در دعوت خود به کار گرفته است، به روش و محتوای مدعیان دروغین بسیار شباهت دارد. میان وی و افرادی همانند «مسیلمه ی کذاب»، و در دوران حاضر، «میرزا حسن علی نوری»، در بهائیت و «میرزا غلام احمد خان قادیانی»، در فرقه ضالّه ی قادیانه، همسانی های بسیاری دیده می شود.

وی مدتی را در مکه و مدینه به تحصیل پرداخته بود و پس از مدتی نیز در عراق به درس اشتغال داشت. گفته اند در حرمین شاگرد «عبدالله بن ابراهیم بن سیف»، «محمد بن سلیمان کردی»، «شیخ علی افندی داغستانی»، «شیخ اسماعیل عجلونی»، و « شیخ عبداللطیف العفالقی الاحسائی» بود هم چنین در میان مشایخ وی در مدینه، از «محمد حیات سندی»، نام برده شده است. پس از آن به بصره سفر کرد و در آن جا نیز به تحصیل علم پرداخت. در آن جا از شخصی به نام «شیخ محمد مجموعی»، نام برده اند. در این شهر نیز به دلیل عقاید انحرافی اش، مردم و علما بر او شوریدند و او را از این سرزمین بیرون راندند. وی مدتی را نیز در «احسا» گذراند و سرانجام، در سال 1140ق  (1105ش.) به حریمله بازگشت؛ جایی که پدر پس از اخراج از عیینه، در آن جا به کار قضاوت مشغول بود.

اگر به همه ی کتاب ها یی که به زندگی نامه ی علمی محمد بن عبدالوهاب پرداخته اند مراجعه شود، بیش از آن چه در این سطور گفته شد، یافت نمی شود. جالب این که حتی تراجمی که عالمان بزرگ وهابی، مانند «بن باز» نگاشته اند، هیچ گونه توضیحی درباره ی چگونگی و شرح تحصیل وی در عیینه، مکه و مدینه، و بصره ارائه نمی کند. با توجه به تعداد کم استادان وی هیچ گونه توضیحی درباره ی تحصیلات وی حدیث را نزد «شیخ عبدالله بن سیف» خوانده است. هر چند وهابیان کوشیده اند از کوچک ترین ویژگی های شخصی محمد بن عبدالوهاب کوهی بسازند، اما درباره ی تحصیلات وی، به دلیل نبود منابع، نتوانسته اند شرح تفصیلی از روند و مراحل مختلف تحصیلی وی ذکر کنند و در این زمینه به کلیاتی کلیشه ای و تعریف هایی عام بسنده کرده اند. حتی تاریخ دقیق حضور وی در مکه و مدینه، وشرکت در درس های رایج آن زمان به درستی مشخص نیست و با شک و تردید بیان می شود.[4]

از سوی دیگر وهابیان قائلند که استادان ابن عبدالوهاب همواره وی را به دلیل هوش و ذکاوت زیاد و نیز قدرت علمی ستوده اند و درباره ی او اظهار شگفتی کرده اند.[5] اما برخلاف این نظریه، دیدگاه های دیگری نیز وجود دارد که نشانگر اظهار نگرانی عمیق استادان وی از آینده ی اوست.[6] هم چنین زینی دحلان مدعی است که نامه ای را یافته است که در آن، محمد بن سلیمان کردی، استاد وی، بر محمد بن عبدالوهاب خرده گرفته و او را از تکفیر مسلمانان بازداشته است.[7] جالب این که خود ابن عبدالوهاب بر این امر اقرار کرده است؛ او در یکی از نامه هایش پس از آن که خود را منجی مردم از شرک می شمارد، تصریح می کند که هیچ یک از مشایخ او توحید را نمی شناخته اند و معنی «لا اله الاّ الله» را نمی فهمیده اند.[8] چنین اقراری، نشانگر عمق شکاف میان اندیشه ی وی با استادانش می باشد. هم چنین پدرش اختلاف های عمیقی وجود داشت؛ تا ان جا که محمد جرأت نکرد در زمان حیات پدر، دعوت خود را آشکار کند.[9]

وهابیان کوشیده اند درباره ی دوره ی تحصیلی محمد بن عبدالوهاب در مکه و مدینه، و پس از آن در بصره بزرگ نمایی کنند؛ اما پس از بازگشت وی در سال 1140 ق. 1105ش. به حریمله که در آن زمان در برابر شهرهای بزرگی مانند مکه و مدینه، روستایی بیش به شمار نمی آمد، هرگز از وی به عنوان عالمی بزرگ در این منطقه ی کوچک یاد نشده است. حتی پدرش که عالم محلی منطقه بوده و در ردیف عالمان بزرگ حنبلیان قرار ندارد، از نظر علمی بر وی برتری دارد و از این سال تا سال های آغازین دهه یپنجاه که پدرش از دنیا می رود، همواره از وی به عنوان استاد محمد نام برده می شود، پس از دعوت نیز هرگز قدرت اندیشه و افکار وی نبود که مکتب انحرافی وی را می گستراند، بلکه قدرت شمشیر و استیلای سیاسی عامل رشد وی بود.[10]

از سوی دیگر، اگر از نظر تاریخی نیز وضعیت محمد بن عبدالوهاب را بررسی کنیم؛ خواهیم دید که وی در سال 1115ق. 1081ش. به دنیا آمده و در سال 1140ق. 1105ش. به حریمله بازگشت. اگر مسافرت او در سال 1135ق. 1101ش. اتفاق افتاده باشد مدت اقامت وی در مکه و مدینه و بصره کوتاه بوده و فرصت فراگیری و استفاده ی علمی از حوزه های علمی برایش چندان میسر نبوده است. پس از بازگشت به حریمله نیز به جز سالهایی که در دوران پدر بوده است، بقیه ی ایام را صرف جنگ و جدال با مسلمانان و کشورگشایی کرده است؛ بنابراین بعید به نظر می رسد که فرصت چندانی برای فراگیری و بهرمندی از علوم مختلف را دارا بوده باشد.

هم چنین محمد بن عبدالوهاب برخلاف ابن تیمیه، هرگز نتوانست شاگردی را تربیت کند که در تاریخ نامش ماندگار شود، و در میان مخالفان وی، در این باره که وی شاگرد ویژه ای نداشته است اتفاق نظر وجود دارد.


پی نوشت:

[1] . حسین بن غنام، «تاریخ نجد»، ص 81.

[2] . در سال های اخیر، در مراکز علمی و دانشگاهی عربستان، پژوهش ها و پایان نامه های بسیاری در زمینه ی زندگی نامه و مقام علمی محمد بن عبدالوهاب نگاشته شده است که همه ی آن ها تقریباً یک هدف را دنبال می کنند و آن، مبالغه گویی در مقام علمی و جایگاه وی، و جبران ضعف و آثر و پیشینه ی تحصیلی و تدریسی اوست؛ کتاب هایی هم چون؛ احمد بن عبدالغفور عطار، «محمد بن عبدالوهاب»، عیدالعزیز سید الأهل، «داعیة التوحید محمد بن عبدالوهاب»؛ أمین سعید، «سیرة الامام محمد بن عبدالوهاب»، احمد بن حجر آل ابوطامی، «الشیخ محمد بن عبدالوهاب»؛ عبدالله صالح العثیمین، «الشیخ محمد بن عبدالوهاب»، حیاته و فکره»؛ و عبدالله بن سعد الرویشد، «الإمام الشیخ محمد بن عبدالوهاب فی التاریخ».

[3] . صدقی الزهاوی، «الفجر صادق»، ص 14؛ احمد زینی دحلان، «الدر السنیة»، ص 50.

[4] . ر. ک: عبدالعزیز عبدالله بن باز، «الامام محمد بن عبدالوهاب، دعوته و سیرته»، »، احمد بن حجر آل ابوطامی، «الشیخ محمد بن عبدالوهاب، عقیدته السلفیه و دعوته الاصلاحیه»، ابوعبدالله ذهبی، «سیرة الامام محمد بن عبدالوهاب رحمه الله»، محمد امین فرشوخ، نمحمد بن عبدالوهاب». همه ی این منابع در سایت «سیدالفوائد» موجود است.

[5] . حسین بن غنام، «تایخ نجد»، ص 81؛ عثمان بن عبدالله ابن بشر، «عنوان المجد فی التاریخ النجد»، ج 1، ص 33.

[6] . جعفر سبحانی، «البحوث فی الملل و النحل»، ج 4 ص 334 و 335؛ صدقی الزهاوی، «الفجر صادق»، ص 14؛ احمد زینی دحلان «فتنة الوهابیة»، ص 4؛ امین عاملی، «کشف الارتیاب فی اتباع محمد بن عبدالوهاب، ص 7؛ سید مرتضی رضوی، «ماضی الوهابیین و حاضرهم»، ص 36.

[7] . احمد زینی دحلان، «الدرر السنیة فی الرد علی الوهابیة»، ص 38 تا 39.

[8] . عبدالله بسام، «علماء نجد خلال ثمانیة قرون»، ص309.

[9] . محمود شکری آلوسی، «تاریخ نجد»، ص 113؛ عثمان بن عبدالله ابن بشر، «عنوان المجد فی تاریخ النجد»، ص 37.

[10] . در این زمینه توضیحات بیش تری خواهد آمد

برگرفته از سایت : http://alwahabiyah.com

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آیا جشن گرفتن به مناسبت میلاد پیامبر(ص) بدعت است؟

اهل سنت واقعی از نگاه ابن عثیمین چه کسانی هستند؟

آیا سند روایت مالک الدار در جواز توسل به رسول خدا صحیح است؟

آیا رسول خدا و اهل بیت برای عزیزان خود گریه و عزاداری می کردند؟

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش دوم)

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش اول)

آیا سفر به مدینه منوره به قصد زیارت قبر رسول الله اشکال دارد؟

مرز بين تروريسم و جهاد در اسلام چيست ؟

آیا سلفیان تکفیری شیعه را مسلمان می دانند؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند، چیست؟

مخازن فکری این همه خشونت تکفیری چیست؟ و از کجا نشات و تغذیه می شود؟

آیا تکریم و بزرگ داشت قبور انبیاء و اولیاء تعظیم شعائر الهى است؟

آیا طلب شفاعت از اموات شرک است؟

آیا ابن تیمیه در عمل پیرو احمد بن حنبل بوده است؟

آیا در طول تاریخ، وهابیت با غیر مسلمانان هم جنگ کرده است؟

ابن قيم جوزي چه تأثیری در ترویج افکار ابن تیمیه داشت؟

ازدرخواست حضرت یوسف برای سرپرستی خزائن مصرچگونه علیه تکفیریها استدلال می شود؟

شرط علمای اسلام بر استعانت کردن مسلمین از کفار چیست؟

آیا گروه های تکفیری در موضوع استعانت از کفار اختلاف نظر دارند؟

انتقاد علمای اهل سنت برتقسیمات سه گانه توحید ابن تیمیه چیست؟

آیا ابن تیمیه از تکفیر مسلمانان به بهانه استغاثه به اولیای الهی پشیمان شد؟

با توجه به آیه انک لا تسمع الموتی آیا مردگان قدرت شنوایی ندارند؟‌

روایت ابن‌عمر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) صحیح است یا تأویل عایشه؟

وهابیت در موضوع شفاعت دچار چه انحرافی شده اند؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

توحید در حاکمیت چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

ارکان بدعت چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

عقاید داعش چیست؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا اموات می شنوند؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟