مقالات > بررسی و نقد اندیشۀ سلفیۀ جهادی در عملیات انتحاری

بررسی و نقد اندیشۀ سلفیۀ جهادی در عملیات انتحاری

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۱۰/۳ تعداد بازدید: 400

امروزه در دهکدۀ جهانی، مسئلۀ اسلام‌هراسی که سابقۀ آن به دوران ظهور اسلام بر می‌گردد، در رأس اخبار رسانه‌های دنیا قرار گرفته است. اصلی‌ترین بازیگران اسلام‌هراسی، گروه‌های جهادی نوظهوری همانند القاعده، جبهةالنصره، داعش و بوکوحرام هستند که به‌دلیلِ نداشتن فهم درست از استشهاد و عدم‌ رعایت ضوابط آن، به‌عنوان یک ابزار هجومی در مقابل مخالفان خود به هر قیمت و انگیزه‌ای از آن استفاده می‌کنند.



نويسنده: علی مقدس

مقدمه

امروزه در دهکدۀ جهانی، مسئلۀ اسلام‌هراسی که سابقۀ آن به دوران ظهور اسلام بر می‌گردد، در رأس اخبار رسانه‌های دنیا قرار گرفته است. اصلی‌ترین بازیگران اسلام‌هراسی، گروه‌های جهادی نوظهوری همانند القاعده، جبهةالنصره، داعش و بوکوحرام هستند که به‌دلیلِ نداشتن فهم درست از استشهاد و عدم‌ رعایت ضوابط آن، به‌عنوان یک ابزار هجومی در مقابل مخالفان خود به هر قیمت و انگیزه‌ای از آن استفاده می‌کنند. اکثر رهبران سلفی جهادی تحصیلات دانشگاهی و میدانی داشته‌اند تا اینکه تحصیلات دینی داشته باشند. در حقیقت تصمیم‌‌های کلان را افرادی می‌گیرند که معمولاً تخصصی در احکام دین و فقه‌الجهاد ندارند. ابومصعب سوری که از نظریه‌پردازان سلفیۀ جهادی به‌شمار می‌رود برای «مجاهد» شرایطی را ذکر می‌کند که از جملۀ آن‌ شرایط و لوازم جهاد، دانستن فقه‌الجهاد و احکام آن است. وی به این مسئله اعتراف می‌کند و می‌گوید وقتی مجاهد عازم جهاد می‌شود، بر او واجب است که احکام جهاد اعم از دماء، اموال، حقوق، حلال و حرام را بداند و جایز نیست کورکورانه و بدون علم دست به جهاد بزند. ولی متأسفانه آنان برای رسیدن به اهداف و منویات خود، قواعد فقهی، کلامی و انسانیِ استشهاد را زیر پا گذاشته‌اند؛ تا جایی که استشهاد را به ترور و انتحار تبدیل کرده و این حرکت جهادی را در معرض تحریف و تغییر قرار داده‌اند. استفادۀ گروه‌‌های تکفیری از عملیات انتحاری در قالب عملیات استشهادی، اذهان عمومی را با این پرسش مواجه کرده است که این عمل، نظامیان و غیرنظامیان را مورد حمله قرار می‌دهد و از آنجا که اسلام، دین رحمت و عطوفت است پس چگونه در آموزه‌های اسلامی، غیرنظامیان اعم از زنان و کودکان، با بی‌رحمی تمام و بدترین شکل ممکن به‌قتل می‌رسند؟ از آنجا که این عمل معمولاً در اماکن عمومی و محل رفت‌وآمد افراد گوناگون انجام می‌شود، سؤالاتی دربارۀ این عملِ به‌ظاهر اسلامی مطرح می‌شود که آیا اسلام این عمل را پذیرفته است؟ ملاک تمییز استشهاد از انتحار چیست؟ با توجه به شباهت ظاهری استشهاد با ترور و انتحار، تفاوت اساسی این دو با یکدیگر چیست؟ این افراد با چه مبنا و قاعده‌ای به این عمل تن می‌دهند؟ اینها سؤالاتی است که باید به آنها پاسخ داده شود.

ما در این نوشتار قصد داریم تا عملیات استشهادی و انتحاری از دیدگاه سلفیۀ جهادی تکفیری را مورد بررسی و نقد قرار دهیم. ابتدا به ماهیت عملیات استشهادی و انتحاری، پیشینه و سیر آن و سپس به تفاوت‌های این دو عملیات و در نهایت به ‌نقد مبانی و عملکرد سلفیۀ جهادی در این اقدامات می‌پردازیم. امیدواریم پس از تبیین این دو اصطلاح و بیان تفاوت‌های اساسی آنان که موجب خلط و تحریف این دو مقوله توسط گروه‌های تکفیری و اسلام‌ستیزان شده است، حقیقتِ این دو عملیات و غیر‌مشروع بودن اقدامات تکفیری‌ها برای خواننده روشن شود.

 

 مفهوم‌شناسی

در این بخش از مقاله، به بیان مفهوم برخی اصطلاحات مرتبط می‌پردازیم:

استشهاد و عملیات استشهادی

استشهاد در باب استفعال از مادۀ شهد به‌معنای «طلب شهادت»[1] و در اصطلاح نظامی به عملی گفته می‌شود که توسط نیروهای نظامی و شبه‌نظامی در قلمرو دشمن متجاوز، به‌قصد ضربه‌زدن به دشمن و تضعیف انرژی، اقتصاد، روحیه و تسلیحات نظامی دشمن صورت می‌گیرد[2] و شخص مجاهد ظن یا یقین دارد که در این عملیات به‌شهادت می‌رسد.[3]

پیشینه و سیر عملیات استشهادی

 ظهور و پیشینۀ عملیات استشهادی را به‌گفتۀ برخی تحلیل‌گران می‌توان در طی سال‌های 1955 تا 1956، در کشور فلسطین دنبال کرد. پس از اشغال سرزمین فلسطین توسط اسرائیل و حضور این رژیم در نوار غزه، این عملیات‌ها به‌دلیلِ نداشتن سلاح و ابزار دفاعی در مقابل هجوم صهیونیست‌ها جهت ضربه‌زدن به اسرائیل و اشغال‌کنندگان به‌کار گرفته شد.[4]

در سال 1979 نیز چنین عملیاتی در افغانستان و در تقابل با روس‌ها دیده شد.[5] در سال 1982 نیز در لبنان مورد استفاده قرار گرفت که معروف‌ترین عملیات استشهادی در مقر فرماندهی رژیم صهیونیستی در 11 نوامبر 1982 صورت پذیرفت.[6] در طی ‌سال‌های 1994 تا 1999 از این عملیات در کشور چچن استفاده شد.[7] به‌نظر می‌آید عملیات استشهادی در کشورهای اسلامی دیگر نیز انجام‌ شده است و سیر عملیات استشهادی، محصور در چند کشور مذکور نبوده است.

در هشت سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، در طی سال‌های 1359 تا 1367ش، رزمندگان ایرانی از این روش در عملیات‌های زیادی به شیوه‌های گوناگون استفاده کردند که از مشهورترین آنها، استشهادِ شهید محمدحسین فهمیده است.[8] لازم به یادآوری است که محل بحث، عملیات استشهادی به‌شیوۀ معاصر و استفاده از مواد منفجره است؛ از این رو موارد شهادت‌طلبانه‌ای که در سه قرن نخست هجری اتفاق افتاده است از دایرۀ عملیات استشهادی معاصرخارج می‌شود. چراکه هر عملیات استشهادی، عملیات شهادت‌طلبانه است ولی هر عملیات شهادت‌طلبانه‌ای، عملیات استشهادی نیست؛ زیرا همان‌گونه که گذشت، بیان شد که در عملیات شهادت‌طلبانه، شخصِ مجاهد احتمال اینکه جان سالم به‌در ببرد یا مجروح و جانباز شود بسیار است؛ برخلاف عملیات استشهادی که شخص مجاهد به شهادت خود، ظن یا یقین دارد.

جواز عملیات استشهادی

علمای معاصر اسلام برای صدور فتوای جواز این‌گونه عملیات‌ها، به دلایل گوناگونی از آیات[9] و روایات[10] احتجاج کرده‌اند. آنان ماهیت و استفاده از عملیات استشهادی را به‌عنوان یک ابزار دفاعی در برابر اشغال و تجاوز دشمن و همچنین برای حفاظت از منافع مسلمانان امضا کرده‌اند.[11] از جملۀ آنان می‌توان به علمای الأزهر،[12] علمای اُردن[13] و علمای مصر[14] اشاره کرد. هیئت اِفتای کویت در پاسخ به استفتا و حکم عملیات استشهادی می‌نویسد:

العملیات الإستشهادیة الموصوفة في السؤال جائزة شرعاً إذا تعینت وسیلة للنکایة في العدو و مقاومته و دفعه عن حرمات المسلمین و بلادهم؛

اگر عملیات استشهادی وسیله‌ای برای آسیب‌رساندن به دشمن و حفظ حرمت مسلمانان و سرزمین آنان باشد، جایز است.[15]

یوسف قرضاوی، سعید رمضان البوطی، شیخ احمد کفتارو -مفتی سوریه-،[16] امام خمینی)،[17] امام خامنه‌ای[18] و بسیاری از علمای اسلام به جواز عملیات استشهادی فتوا داده‌اند.[19]

دلایل دیگری نیز برای حجیت عملیات استشهادی و مشروعیت آن وجود دارد که برای پیشگیری از طولانی‌شدن مطلب به همین چند دلیل بسنده می‌کنیم.

انتحار و عملیات انتحاری

انتحار در لغت به‌معنای «خودکشی»[20] و عملیات انتحاری به‌معنای «خودکشی و دیگرکشی» است[21] و در اصطلاح شرعی به‌معنای «به‌ هلاکت‌انداختن جان به‌سبب علل و انگیزه‌های دنیوی و غیردینی» است.[22]

این عمل در اسلام حرام و ممنوع است. عموم و اطلاق آیاتى که بر حرمت قتل نفس عمدى دلالت دارند، شامل قتل نفس خود انسان و قتل نفس غیر نیز مى‏شود.

)أَنَّهُ مَن قَتَلَ نفساً بِغَیرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِى الأرْضِ فَکأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا وَ مَنْ أَحْیاهَا فَکأَنَّمَا أَحْیا النَّاسَ جَمِیعًا(؛[23]

هر کس فردی را جز به قصاص قتل یا فسادى در زمین بکشد، چنان است که گویى همۀ مردم را کشته است.

این آیه به‌خوبی و روشنى بر حرمت انتحار دلالت می‌‌‌‌‌‌کند.

خداوند در آیۀ دیگری می‌فرماید:

)وَ أَنفِقُوا فِى سَبِیلِ اللَهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَیدِیکمْ إِلَى التَّهْلُکةِ وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَهَ یحِبُّ الْمُحْسِنِینَ(؛[24]

و در راه خدا انفاق کنید و خود را با دست ‏خود به هلاکت میفکنید و نیکى کنید که خدا نیکوکاران را دوست ‌دارد.

این آیه نیز بر حرمت انتحار و خودکشی دلالت دارد. علمای اسلام نیز با الهام از آیات و روایات، بر حرمت انتحار و خودکشی اجماع دارند؛ زیرا مالکیت جان بشر از آنِ خداست و جایز نیست که انسان در ملک خداوند بدون رضایت او تصرف کند.[25]

‏ سیر عملیات انتحاری

عملیات انتحاری پیش از آنکه وارد کشورهای اسلامی شود، ریشه در کشورهایی همچون اسپانیا، ایتالیا، یونان، هند، ژاپن، آلمان و فرانسه دارد که از آن به‌عنوان یک تاکتیک جنگی استفاده می‌کردند.[26] پس از کشورهای غیراسلامی، عملیات انتحاری از کشورهای اسلامی سر برآورد و از این‌گونه عملیات‌ها رونمایی شد. در اوایل تابستان سال 2000، اولین عملیات انتحاری به روش مدرن در چچن و علیه نیروهای پلیس رخ داد که به کشته‌شدن 27 نفر و زخمی‌شدن تعدادی از شهروندان منجر شد. ده‌ها عملیات دیگر در چچن رخ داد که افراد بی‌گناهِ بسیاری را از بین برد.[27] در افغانستان و در خلال سال‌های 2007 تا 2008، حدود سیصد عملیات انتحاری توسط طالبان انجام شد و صدها انسان به خاک و خون کشیده شدند.[28] در عراق از سال 2003 تا 2009، حدود 1282 عملیات گزارش‌ شده و تاکنون (یعنی سال 2017)، عملیات‌های انتحاری بسیاری انجام ‌شده است که آمار دقیقی از تعداد آن و آمار قربانیان این عملیات‌ها در دسترس نیست.[29] مردم سوریه نیز همچون مردم عراق، سال‌ها زخم انتحار را در سینه دارند و یکی از کشورهایی است که این‌گونه عملیات‌ها به اتفاقی طبیعی برای شهروندان این کشور تبدیل شده است. از باب نمونه‌ای از صدها عملیات انتحاری فجیع و وحشیانه، می‌توان به انتحار و ترور شهروندان فوعه و کفریا در سال 2017 اشاره کرد که ده‌ها زن و کودک بیمار در حال خروج از محاصره قلع‌وقمع شدند که بیشترین قربانیان، کودکان گرسنه و افسرده بودند.[30]

در ایران عملیات‌های انتحاری متعددی علیه شهروندان و شخصیت‌های مهم انجام شد که بخشی از آن در طی دهۀ 1360 به روش غیرمدرن صورت پذیرفت و مسئولیت آن را سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به‌عهده گرفت.[31] پس ‌از آن در دهۀ 1380، گروه‌های تکفیری و ضدنظام، عملیات‌های انتحاری علیه شیعیان و اهل‌سنت انجام دادند.[32] برای نمونه می‌توان به حملۀ انتحاری منطقۀ «پیشین» سیستان و بلوچستان در تاریخ 26 مهر 1388 اشاره کرد که به شهادت سردار پاسدار نورعلی شوشتری فرماندۀ قرارگاه قدس، سردار محمدزاده فرماندۀ سپاه سیستان و بلوچستان و تعدادی از فرماندهان و شهروندان اهل‌سنت انجامید.[33] مورد دیگر در 7 خرداد 1388، در مسجد علی بن ابی‌طالب% شهر زاهدان هم‌زمان با نماز جماعت مغرب و عشا رخ داد که فرد منتحِر[34] با انفجار خود، 23 نفر را شهید و 125 نفر را مجروح کرد.[35] بار دیگر در شهر زاهدان در 24 تیر 1389، مصادف با جشن میلاد امام حسین%، حملۀ انتحاریِ دیگری اتفاق افتاد که 27 نفر شهید و 169 نفر مجروح شدند که اهل‌سنت و شیعیان، از جمله قربانیان این عملیات به‌شمار می‌روند.[36] در شهر چابهار در تاسوعای حسینی به‌تاریخِ 24 آذر 1389، در نزدیکی مسجد امام حسین% جنایت دیگری در بین عزاداران رخ داد که حداقل 39 نفر شهید و حدود هشتاد نفر زخمی شدند.[37] مسئولیت بسیاری از این اقدامات انتحاری مذکور در ایران را گروه جندالله به‌سرکردگی عبدالمالک ریگی به‌عهده گرفته است.[38] برخی دیگر از کشورهای اسلامی همچون پاکستان، یمن، مراکش و کویت نیز تجربۀ رویارویی با این‌گونه عملیات‌ها را داشته‌اند و نکتۀ قابل‌توجه این است که عمدۀ قربانیان این‌گونه عملیات‌ها افراد غیرنظامی اعم از زنان و کودکان هستند.[39]

سلفیۀ جهادی

سلف در لغت به‌معنای «پیشین»[40] و در اصطلاح سلفی‌ها، با اقتباس از روایت (خیرُ القرون)[41] بر سه نسلِ «صحابه»، «تابعین» و «تابعینِ تابعین» اطلاق می‌شود.[42]

سلفیه به کسانی می‌گویند که در فهم کتاب و سنت، به پیروی از سلف صالح معتقد هستند؛ از این ‌رو هر کسی را که چنین اعتقادی داشته باشد، سلفی می‌نامند.[43]

سلفیۀ جهادی به کسانی اطلاق می‌شود که داعیۀ برقراری حکومت و خلافت اسلامی دارند و تنها راه رسیدن به آن را جهاد مسلحانه می‌دانند.[44] آنان آمیخته‌ای از اندیشه‌های عقیدتی و عملی وهابی قطبی هستند[45] که به کفر نظام‌های فعلی و جاهلیت جوامع معتقد هستند و تنها راه تغییر را جهاد مسلحانه می‌دانند.[46] از شخصیت‌های سلفیۀ جهادی می‌توان از ابومحمد مقدِسی، ایمن الظواهری، ابوبکر ناجی و سیدامام نام برد.[47] گروه‌‌های جهادی تکفیری همچون القاعده، جبهة‌النصره، داعش و بوکوحرام از جمله سلفیه جهادی هستند که جهاد را بر تمامی مسلمانان واجب عینی می‌دانند.[48] آنان اگرچه خود را پیرو سلف می‌دانند اما در عمل تابع خلف هستند و خود آنها نیز به این موضوع اذعان دارند که برخی از خلف را همچون سلف می‌پندارند. ابی‌حارث همدانی در کتاب الأصول الجهادیة می‌نویسد:

اگرچه برخی خلف، از سلف نیستند ولی ما افرادی مثل ابن‌تیمیه، محمد بن عبدالوهاب، محمد بن عبداللطیف آل‌شیخ، بن‌باز، بن‌عثیمین، البانی و بن‌جبرین را همچون سلف می‌دانیم.[49]

از این عبارت و عملکرد سلفیۀ جهادی به‌خوبی می‌توان فهمید که آنها صرفاً عنوانِ «سلف» را یدک می‌‌کشند و در بسیاری از موارد به‌جای اینکه از قول صحابه، تابعین یا تابعینِ تابعین پیروی کنند، به قول خلف و افرادی که قرن‌‌ها از سلف فاصله‌ دارند، تکیه می‌کنند و از آنان تبعیت می‌کنند. به‌عنوان نمونه، شنقیطی صاحب تفسیر اضواء البیان که از مفسران و علمای مورد توجه در نزد تکفیری‌ها است، به‌اندازه‌ای به نظرات و اقوال ابن‌تیمیه و شاگردان وی تعبد نشان می‌دهد که گویی او را صحابه‌ای از سلف و مصاحب رسول خدا$ یافته است و در برابر گفته‌های وی تسلیم محض است.[50]

 شرایط استشهاد و نقد سلفیۀ جهادی تکفیری

باید دقت کرد که در عملیات استشهادی شرایطی وجود دارد که بدون درنظرگرفتن این شرایط نمی‌توان به چنین عملیاتی اقدام کرد. عمدۀ شرایط عملیات استشهادی بدین شرح است:

    ۱. دفاع از اسلام و مسلمانان باشد و به‌قصد ضربه‌زدن به نیروهای نظامی، اقتصاد یا روحیۀ دشمن متجاوز صورت گیرد.

    ۲. اصل بر صیانت غیرنظامیان و افراد بی‌گناه است.

    ۳. راه دیگری جز استشهاد وجود نداشته باشد.

    ۴. 4. این اقدام باید علیه کافران حربی و دشمن متجاوز و با اجازۀ حاکم شرع صورت گیرد.[51]

از میان شرایط استشهاد به بیان اهم آنها می‌پردازیم:

شرط اول: اذن حاکم اسلامی

علمای اهل‌سنت انجام عملیات استشهادی را به اذن حاکم اسلامی مشروط دانسته‌اند؛[52] اما این شرط توسط سلفیۀ جهادی به‌جهت اذن‌نگرفتن از حاکم اسلامی[53] و بلکه قیام مسلحانه علیه حاکمان کشورهای اسلامی، مورد ‌نقض قرار گرفته است.[54] آنان خود را اهل‌سنت و جماعت می‌خوانند؛ اما فقه اهل‌سنت، خروج علیه حاکم را حرام می‌داند.[55] اگر سلفیۀ جهادی مانند داعش مدعی شوند که حاکم اسلامی در شرایط فعلی ابوبکر بغدادی است و اعضای القاعده نیز ایمن الظواهری را به‌عنوان حاکم اسلامی معرفی کنند و عملیات انتحاری را مأذون از جانب ایشان بدانند، پاسخ داده می‌شود که اشخاص مذکور از شرایط لازمی که اهل‌سنت برای حاکم ذکر کرده‌اند، برخوردار نیستند.[56] قاضی ابویعلی می‌نویسد:

حاکم علاوه بر اینکه باید دارای علم و عدالت باشد، باید برترینِ امت خود از حیث علم و دیانت به‌شمار آید تا بتواند حاکم اسلامی محسوب شود.[57]

با این تعریف هیچ‌یک از رهبران سلفیۀ جهادی صلاحیت حاکمیت اسلامی را ندارند تا بتوانند بر مملکت‌های اسلامی حکمرانی کنند.

شرط دوم: «فی‌ سبیل ‌الله» بودن

در کنار بسیاری از آیات مربوط به جهاد، عبارت «فی سبیل الله» به‌چشم می‌خورد و این بدان معناست که جهاد همانند دیگر عبادات، یک تکلیف عبادی است[58] و باید به‌قصد تقرب و خالصاً الی الله انجام گیرد.[59] سلفیۀ جهادی بر این باورند که عملیات انتحاری آنان چون به‌قصد و انگیزۀ اعتلای کلمۀ توحید انجام می‌گیرد، عمل آنان فی سبیل الله است؛ هرچند زنان و کودکان و شخص انتحاری در این ‌بین قلع‌وقمع شوند.[60] آنان مرز بین استشهاد و انتحار را فقط در نیت خلاصه می‌کنند و می‌گویند ملاک در این عملیات‌ها، نیت است.[61] آنان معتقدند که اگر نیت، به‌تنهایی فی سبیل الله باشد، استشهاد است و مجاهد در این اقدام جهادی به «‌شهادت» می‌رسد و تنها در صورتی می‌تواند انتحار باشد که به‌علت ناامیدی، بی‌انگیزگی برای ادامۀ زندگی و خلاصی از دنیا باشد.[62]

در پاسخ به سلفیۀ جهادی باید گفت که هر نیت خوبی، هرچند به‌ظاهر الهی باشد، نمی‌تواند فی سبیل الله و دلیلی بر صحت و درستی عمل باشد. ممکن است انسان، نیت خیر و سالمی در سر داشته باشد ولی در عمل مورد ‌توبیخ شرع قرار بگیرد.[63] باید توجه داشت که کارهای اختیاری انسان، تنها با داشتنِ دو ویژگی، ارزشمند هستند: 1. حُسن فعلی داشته باشد؛ یعنی آن کار به‌خودیِ‌خود و بدون درنظرگرفتن انگیزه و نیت فاعل آن، کاری شایسته و خوب باشد. 2. حُسن فاعلی داشته باشد؛ یعنی انگیزه و نیت فرد از انجام آن، انگیزه‌ای درست باشد. این دو ویژگی در افعالی که از عبادات به‌شمار می‌روند از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.[64] بنابراین یک کار خوب زمانی تحقق می‌یابد که هم‌ نفس کار خوب و مفید باشد و هم شخص فاعل، آن عمل را با انگیزه‌های باطل انجام نداده باشد.[65] از بیان این مطلب روشن می‌شود که تعبیر «فی سبیل الله» در واقع بر حُسن فعلی و مفید‌بودن خودِ آن عمل نظر دارد و تعبیر «لِله» یا «قربةً الی الله» حُسن فاعلی را مورد توجه قرار می‌دهد و نشان‌دهندۀ این است که شخص در انجام کارهای مفید، باید انگیزۀ درستی داشته باشد.[66] ممکن است سلفیۀ جهادی در انجام عملیات انتحاری، نیت و انگیزۀ خوبی داشته باشند ولی به‌خاطر فقدان «حُسن فعلی» در عمل آنها، نمی‌توان پذیرفت که عملیات انتحاریِ آنان وسیله‌ای برای تقرب به خدا و مورد ‌تأیید شرع باشد.

شرط سوم: دشمن‌شناسی و متجاوز‌بودن دشمن

 دشمن‌شناسی از موضوعات مهمی است که قرآن کریم به آن پرداخته است. در بیش از هزار آیۀ قرآن به مسئلۀ دشمن‌شناسی و اهمیت این موضوع اشاره‌ شده است.[67] مهم‌تر از تعریف دشمن، تشخیص مصداق و شناخت دشمن است. از این ‌رو در تعیین دشمن باید راه احتیاط را در پیش گرفت تا در ضرورت دشمن‌شناسی به بیراهه نرویم و هر فردی را به ‌دشمنی متهم نکنیم. از مصادیق دشمن در قرآن کریم، کافران هستند. خداوند می‌فرماید: )إِنَّ الْکافِرِینَ کانُوا لَکمْ عَدُوًّا مُبِینًا(.[68]

 دشمن‌شناسیِ غلطِ سلفیۀ تکفیری دربارۀ شهروندان مسلمان کشورهای اسلامی، موجب شده است تا آنها در تشخیص موضوع به‌ خطا رفته و اهل‌قبله را تکفیر کنند و این اشتباه، به عاملی اصلی برای انتحار و ترور منجر گردد.

اشکال: حاکمان و شهروندان کشورهای اسلامی کافر و مرتد هستند

سلفیۀ جهادی در مواجهه با انتقادهای علمای اسلام دربارۀ مسلمان‌کشی به‌وسیلۀ عملیات انتحاری و دیگر روش‌ها، مدعی هستند که مسلمانان به‌واسطۀ کفر، مرتد شده‌اند.[69] آنان با تأسی از افکار محمد بن عبدالوهاب معتقدند که مسلمانانِ عصر حاضر، به‌جهت اعتقاد به توسل، استغاثه، نذر، ذبح، شفاعت و تبرک، مشرک هستند و شرک آنها از شرک مشرکان عصر رسول ‌الله$ بزرگ‌تر است.[70] آنها حتی پا را فراتر گذاشته و موارد دیگری همچون دموکراسی، شرکت در انتخابات[71] و مشارکت در مناصب دولتی را از دیگر مصادیق طاغوت و شرک بر می‌شمارند.[72]

پاسخ

سلفیۀ جهادی تکفیری، در تشخیص مصداق دشمن به خطا رفته‌اند و در قاموس فکری خود، ملاک‌هایی در نظر گرفته‌اند که هر کس با آن ملاک‌ها متوازن و هم‌خوان نباشد، در زمرۀ کافران، مرتد‌ها و منافقان قرار می‌گیرد که در نتیجه با هر وسیلۀ ممکنی، آنها را باید به‌قتل رساند.[73]

خداوند می‌فرماید:

)يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَتَبَيَّنُواْ وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ ‏الدُّنْيَا فَعِندَ اللّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُواْ إِنَّ اللّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا‏([74]؛

اى کسانى که ایمان آورده‌اید، چون در راه خدا سفر می‌کنید خوب رسیدگى کنید و به کسى که نزد شما اظهار اسلام می‌کند، نگویید تو مؤمن نیستى تا بدین بهانه متاع زندگى دنیا را بجویید؛ چراکه غنیمت‌های فراوان نزد خداست. قبلاً خودتان نیز همین‌گونه بودید و خدا بر شما منت نهاد. پس خوب رسیدگى کنید که خدا همواره به آنچه انجام می‌دهید، آگاه است.

نکات درخور‌توجهی در این آیه وجود دارد که افراط سلفیۀ جهادی تکفیری را در تکفیر مسلمانان به‌چالش می‌کشد:

    ۱. تحریم قتل و تعرض به کسی که اظهار به اسلام می‌کند؛ )وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ ‏الدُّنْيَا (.

بنا به برخی تفاسیر، این آیه به جریان اُسامة بن زید اشاره دارد. پیامبر$ وی را به‌همراه گروهی عازم سریه‌ای[75] کرد.[76] اینان به مردی مسلمان برخوردند که به آنان گفت: «السلام علیکم، لا اله الّا الله، محمد رسول‌الله»؛ اما اسامه او را کشت و مسلمانان گوسفندانش را به‌غنیمت بردند. بخاری می‌نویسد:

پس ‌از این واقعه رسول خدا- اسامه را احضار کردند و فرمودند: «چرا کسی را که اظهارِ اسلام کرد، به‌قتل رساندی؟»[77]

اسامه همان پاسخی را داد که سلفیۀ جهادی تکفیری می‌دهند.

اسامه گفت که آن مرد از روی ترس و به‌صورت منافقانه کلمۀ توحید را بر زبان جاری کرد. رسول خدا- شدیداً اسامه را مورد توبیخ قراردادند و فرمودند: «آیا تو سینۀ او را شکافتی تا به این یقین برسی؟». این مسئله به‌قدری اسامه را گرفتار عذاب وجدان کرد که اسامه می‌گوید که ای‌کاش به قبل از اسلام برمی‌گشتم و این خطا را مرتکب نمی‌شدم.[78]

    ۱. لازمۀ قتال و تکفیر، تحقیق است؛ )إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَتَبَيَّنُواْ (.

آنچه در قواعد جهادی بسیار اهمیت دارد مسئلۀ موضوع‌شناسی است. ابتدا باید موضوع را به‌درستی شناخت تا بتوان حکم را جاری کرد. خداوند در این آیه می‌فرماید: )فَتَبَیَّنُوا(؛ تحقیق و بررسی کنید. این جمله به‌قدری اهمیت دارد که خداوند این جمله را در این آیه دو بار تکرار کرده است. سؤال این است آیا سلفیۀ جهادی تکفیری در کفر و ارتداد مسلمانان تحقیق کرده‌اند؟ بنا بر آنچه خداوند در قرآن کریم فرموده است، موجبات ارتداد و کفر این است که مسلمان:

    ۱. اسلام را انکار کند.[79]

    ۲. اصول دین را انکار کند.[80]

    ۳. ضروریات دین را انکار کند.[81]

    ۴. خدا و رسول او را استهزا کند.[82]

    ۵. به انبیا دشنام دهد و آنان را سبّ کند.[83]

 

کدام‌یک از این موارد را مسلمانان سوریه و عراق و دیگر کشورهای درگیر با سلفیۀ جهادی تکفیری مرتکب شده‌اند که کفر و ارتدادشان ثابت شود؟ با تأمل در این آیه فهمیده می‌شود که هرچند سلفیۀ جهادی تکفیری بگویند مسلمانان را «لِله» می‌کشند، به‌خوبی می‌توان فهمید که قتال و عملیات فدائی[84] آنان در راه خدا و برای خدا نبوده است؛ زیرا خداوند می‌فرماید که اگر برای من و در راه من می‌خواهید جهاد کنید باید دوست و دشمن را به‌دقت و درستی بشناسید. لازمۀ تشخیص دشمن از دوست این است که باید با جدیت تحقیق و بررسی کرد؛ زیرا پیکار برای خداوند نباید کورکورانه و متعصبانه باشد.[85] انسان اگر بخواهد کاری را با خیال و گمان انجام دهد، در بسیاری از اوقات به ‌اشتباه می‌افتد و خداوند اجازه نداده است که فرد مسلمان، بدون تحقیق، به میدان جهاد وارد شود.[86]

تعریفی که سلفیۀ جهادی از مسلمان‌بودنِ یک فرد ارائه می‌دهند، تعریفی نیست که قاطبۀ اهل‌سنت و شیعه ارائه داده‌اند. علمای مذاهب اسلامی، کسی که شهادتین را بر زبان جاری کند، مسلمان می‌دانند و اجازۀ اقتدا به او در نماز را صادر کرده‌اند.[87] اما سلفیۀ تکفیری علاوه ‌بر جاری‌کردن شهادتین بر زبان، شرایطی را برای شهادتین بر می‌شمارند که فرد باید به آن شرایط التزام عملی داشته باشد.[88] آنان علاوه بر شرایط گذشته، حقوقی را برای شهادتین ذکر کرده‌اند که فرد باید حق شهادتین را نیز ادا نماید. آنان معتقدند کسی که فاقد یکی از شرایط سه‌گانۀ فوق باشد، کافر است؛ حتی اگر به مسلمان‌بودن خود اقرار کند.[89]

شرط چهارم: دفاع از مصالح مسلمانان و ضربه‌زدن به نیروهای نظامی متجاوز

اسلام احکام دفاعی را در برابر کافران حربی و دشمنان متجاوز تشریع کرده است و باید توجه داشت که قتل و تعرض به برخی افراد منتسب به دشمن اعم از زنان، کودکان، مجانین و سفرا را منع کرده است.[90] لازم به ذکر است که اگر برخی فقها از باب ضرورت، آن‌ هم با شرایط خاص خود، کشتن غیرنظامیان در کنار نظامیان دشمن را اجازه داده‌اند، از باب «دفع افسد به فاسد» است؛ البته فقط در برخی موارد خاص مانند تَتَرُّس[91] و آن‌هم به‌دلیل بالا‌بودن اهمیت مسئله است.[92]

اشکال: همان‌گونه که کافران، زنان و فرزندان ما را هدف قرار می‌دهند، ما نیز همان‌گونه رفتار می‌کنیم

سلفیۀ تکفیری که مسلمانان را کافر می‌پندارند، با تمسک به برخی آیات، بر این باورند که از جانب شرع منعی برای کشتار غیرنظامیان دشمن اعم از زنان، کودکان، بیماران، سفرا و غیره وجود ندارد.[93] اگر آنان به زن و مرد و کوچک و بزرگ رحم نمی‌کنند، مدعی هستند که به سنت سلف و تکلیف الهی عمل می‌کنند.[94]

سلفیۀ تکفیری، مقابله‌به‌مثل را دلیل قتل غیرنظامیان ذکر می‌کنند.[95] آنها با استفاده از آیاتی همچون آیۀ )فَمَنِ اعْتَدَى عَلَیکمْ فَاعْتَدُوا عَلَیهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَیکمْ(،[96] آیۀ )وَالَّذِینَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْی هُمْ ینْتَصِرُونَ وَجَزَاءُ سَیئَةٍ سَیئَةٌ مِثْلُهَا([97] و آیۀ )وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیرٌ لِلصَّابِرِینَ([98] سعی دارند توجیه عمل خود را قصاص کشته‌های خود برشمارند.

پاسخ

لازم است قبل از پرداختن به اشکال، در پاسخ به سلفیۀ جهادی تکفیری مقدمه‌ای بیان شود. خداوند متعال قتل غیرنظامیان و افرادی را که اهل‌قتال نیستند، تحریم کرده است. خداوند در آیۀ 190 سورۀ بقره می‌فرماید: )وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یقَاتِلُونَکمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا یحِبُّ الْمُعْتَدِینَ(؛ و در راه خدا با کسانی که با شما می‌جنگند، بجنگید؛ ولى از اندازه درنگذرید زیرا خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد. این آیه بیان‌گر نکاتی مهم در مسئلۀ قتال و جهاد است. هنگامی ‌که خداوند اذن جهاد را صادر نمود، قتال را به رعایت نکاتی جدی مشروط دانست که از جملۀ آنها، عدم زیاده‌روی در کشتار است. در این آیه قیودی ذکر شده است که با عملکرد سلفیۀ تکفیری متفاوت است.

    ۱. 1. قتال باید «فی سبیل الله» باشد. فی سبیل الله یعنی هم حُسن فاعلی و هم حُسن فعلی داشته باشد. این مطلب بدان معنا است که اسلام هدف از جنگ را احیای کلمۀ الله و ابطال کلمۀ باطل می‌داند.[99] متأسفانه سلفیۀ تکفیری در عملیات انتحاری خود، نه‌تنها به دین خدا و مسلمانان هیچ کمکی نکرده‌اند، بلکه اسلام‌هراسی را در جوامع بین‌المللی و ناامنی را در بین مسلمانان ایجاد کرده‌اند.

    ۲. )الَّذِینَ یقَاتِلُونَکمْ( قید دیگری است که در این آیه وجود دارد و در واقع به جنگ با افرادی اشاره دارد که اقدام به تجاوز و جنگ می‌کنند، نه هر کسی که استعداد و توانایی جنگ‌کردن داشته باشد. از این ‌رو افرادی که قابلیت جنگ‌کردن را ندارند نباید کشته شوند؛ مانند پیرمردان ضعیف، زنان، کودکان، معلولان، مجانین و راهبانِ گوشه‌گیر.[100] به‌عبارتی ‌دیگر با کسی که با تو سرِ جنگ ندارد، اقدام به قتال نکن.[101]

    ۳. )وَلَا تَعْتَدُوا(. ‌‌اعتدا به‌معنای «خروج از حد» است و یکی از مصادیق آن، قتل زنان و کودکان است.[102] طبری می‌نویسد: «مراد از )لَا تَعْتَدُوا(، این است که کودکان، زنان، اهل‌کتاب و مجوس را که جزیه می‌دهند، نباید کشت.»[103] آلوسی معتقد است که نباید در هنگام قتال، به سال‌خوردگان، کودکان و زنان تعرض کرد و با تکیه به روایت ابن‌عباس معتقد است که نباید بدون دعوت به دین خدا، آغازگر جنگ و قتال بود.[104] صاحب أنوار القرآن که گزیده‌ای از سه تفسیرِ فتح ‌القدیر شوکانی، ابن‌کثیر دمشقی و تفسیر المنیر وهبه الزحیلی است، بیان می‌کند که )وَلَا تَعْتَدُوا( به‌معنای نهی از تجاوز در اثنای جنگ و نهی از قتل زنان و کودکان و پیرمردان غیرمحارب است.[105]

    ۴. 4. )إِنَّ اللَّهَ لَا یحِبُّ الْمُعْتَدِینَ(. خداوند تجاوز‌کنندگان از حد و کسانی را که در ریختن خون دیگران زیاده‌روی می‌کنند، دوست نمی‌دارد. همان کسانی که حرام خدا از جمله کشتار زنان و کودکان مشرکان را حلال می‌شمارند، امروزه نیز خون مسلمانان را حلال می‌شمارند.

بسیاری از علمای اهل‌سنت و حتی ابن‌تیمیه نوشته‌اند:

هرگاه پیامبر- لشکر نظامی خود را به جنگ می‌فرستاد، دستورالعمل‌هایی در قالب سخنرانی برای آنان ارائه می‌فرمود. از جملۀ این دستورالعمل‌ها این بود که به یاران و فرماندهان خود دستور می‌دادند که در جنگ با دشمنان، مراقب کودکان باشید و آنان را نکشید.[106]

پیامبر اکرم$ هرگاه می‌شنیدند که در جنگ یا واقعه‌ای کودکی کشته ‌شده است، در اعتراض می‌فرمودند: «چرا برای برخی افراد، کشتن تا بدین حد عادی شده است که کودکان را به‌قتل می‌رسانند؟ برحذر باشید از کشتن کودکان».[107]

در منابع شیعه و سنی روایات بسیاری وجود دارد که پیامبر اکرم$ از کشتن زنان نهی کرده‌اند.[108] متأسفانه آمارها نشان می‌دهد که در عملیات انتحاری، تعداد درخورتوجهی از قربانیان انتحاری، زنان هستند که هیچ‌گونه دخالتی نظامی ندارند. سالمندان، سفرا و دیپلمات‌ها نیز که از نظر قوانین بین‌المللی مصونیت دارند، همانند زنان در خلال این عملیات‌ها کشته می‌شوند.

 بنا بر گزارش‌های رسیده از سلف صالح و صحابۀ کرام، مجاهدان واقعی اسلام در اجرای این امر دقیق عمل می‌کردند. آنها مراقب بودند که اگر با زنی از کافران در حین کارزار مواجه می‌شدند، شمشیرهای خود را از وی برمی‌گرداندند.[109]

اما در پاسخ به آیاتی که سلفیۀ تکفیری به‌ آنها تمسک کرده‌اند[110] باید گفت که خداوند در آیات سه‌گانه می‌فرماید که به هر شکل و به هر صورتی که متجاوزان به شما تعدی کردند، شما هم به‌همان شکل پاسخ دهید. این مقابله‌به‌مثل باید مبتنی بر قوانین اسلامی باشد؛ نه اینکه به‌صورت دل‌خواه و با پیروی از دلایل غیرعلمی انجام گیرد.

این آیات در رابطه با مسلمانی است که در حق او ستم و ظلمی صورت گرفته باشد؛ نه کسی که ظالم است و در مواجهه با پاسخ ظلمِ خود از جانب مظلوم و ستمدیده، خود را مستحق قصاص بداند و به این آیات تمسک کند. سلفیۀ تکفیری بدون توجه به اینکه خودِ آنان متجاوز هستند و به حریم مسلمانان تعدی کرده‌اند، می‌گویند که اگر غیرنظامیان را به‌وسیلۀ عملیات انتحاری قلع‌وقمع می‌کنند، به‌خاطر این است که جواب بدی را باید با بدی داد[111] و همان‌گونه که مردم سوریه، عراق و دیگر کشورهای اسلامی به ما حمله می‌کنند و ما را از بین می‌برند، ما نیز طبق آیات سه‌گانۀ قرآن کریم در پاسخ به این کشتارها زنان و فرزندان مسلمانان را می‌کشیم.[112]

اگر بر فرض، سلفیۀ تکفیری را مُحِقّ بر قصاص بدانیم و آیات را مطابق با ادعای آنان تصور کنیم، باید اعتراف کرد همان‌گونه که آنان به شرایط استشهاد ملتزم نیستند، به آیات سه‌گانه هم پایبند نیستند. خداوند می‌فرماید که شما حق‌ دارید در برابر تعدی‌ها، قصاص و مقابله‌به‌مثل کنید؛ ولی این بدان معنا نیست که برای مقابله‌به‌مثل می‌توان به هر شیوه‌ای متوسل شد. شیوه‌های غیرانسانی و وحشیانه‌ای که سلفیۀ تکفیری به‌کار می‌برند و یکی از آن شیوه‌ها عملیات انتحاری است، با کدام منطق و قصاص در اسلام، قابل‌پذیرش است؟

آموزه‌های اسلامی بر آن بوده که همیشه باید به‌ ظاهر افراد حکم کرد و این حکم، هم در اعتقادات و هم در فقه اهمیت بسزایی دارد. در روایاتی که بخاری از عملکرد پیامبر$ نقل می‌کند آمده است:

هنگامی که رسول خدا0 در برابر قومی برای جنگ قرار می‌گرفت، حمله نمی‌کرد تا آنکه صبح می‌شد. اگر صدای اذان را از ایشان می‌شنید، [از جنگ] خودداری می‌کرد و اگر صدای اذان را نمی‌شنید، پس ‌از آنکه صبح می‌شد، حمله می‌کرد.[113]

نتیجه

با بررسی‌های صورت‌گرفته روشن شد که به‌جهت عدم‌التزام سلفیۀ جهادی به شرایط و ضوابط استشهاد، عملیات‌هایی که آنان در قالب استشهاد انجام می‌دهند، مشروعیتی ندارند. اگرچه آنها از این عملیات‌ها با عنوان «استشهاد» یاد می‌کنند ولی حقیقت این است که «عملیات استشهادی» مورد تحریف قرار گرفته است و نامی که می‌توان برای آن برگزید، «عملیات انتحاری» است. توجیهات سلفیۀ جهادی در کشتار زنان و کودکان و تمامی غیرنظامیان، هرگز پذیرفتنی نخواهد بود؛ زیرا تمامی قواعدی که آنها نام می‌برند، در مواجهه با دشمنان متجاوز موضوعیت دارد، نه مسلمانان غیرمتجاوز بومی شهرهای اسلامی. از این ‌رو عملیات‌های سلفیۀ جهادی هیچ ارتباطی با اسلام و قوانین جهادی اسلام ندارند و رفتارهای آنان هرگز مورد تأیید اسلام نخواهد بود.

منابع

    ۱. قرآن کریم.

 

https://archive.org/details/MujahidBag2

    ۱. ابن عبدالوهاب، محمد، کشف الشبهات، عربستان: وزارة الشؤون الإسلامیة و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد، چاپ اول، 1418ق.

    ۲. ابن‌ادریس، محمد بن احمد، السرائر، قم: مؤسسة النشر الإسلامي، چاپ دوم، 1410ق.

    ۳. ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، دقائق التفسیر، تحقیق: محمد سید الجلیند، دمشق: مؤسسة علوم القرآن، چاپ دوم، 1404ق.

    ۴. ابن‌حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام احمد بن حنبل، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و عادل مرشد و دیگران، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1421ق.

    ۵. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، تحقیق: عبد‌‌السلام محمد هارون، بیروت:‌ دار ‌‌الفکر، 1399ق.

    ۶. ابن‌‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

    ۷. انصاری، ابوحارث، الأصول الجهادیة، بی‌جا: دار الجبهة، چاپ اول، 1429ق.

    ۸. ایوب، حسن، الجهاد و الفدائیة في الاسلام، بیروت: دار الندوة الجدیدة، بیروت، 1403ق.

    ۹. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعاني؛ في تفسیر القرآن العظیم و السبع المثاني، تحقیق: سیدعمران، قاهره: دار الحدیث، 1426ق.

    ۱۰. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ریاض: دار السلام للنشر و التوزیع، چاپ دوم، 1419ق.

    ۱۱. بهوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع عن متن الإقناع، بیروت: دار الفکر، 1402ق.

    ۱۲. بی‌نام، هذه عقیدتنا و منهجنا، سایت آرشیو، لینک:

    ۱۳. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذي، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت: دار الغرب الإسلامي، 1998م.

    ۱۴. تکروی، نواف هایل، العملیات الإستشهادیة في المیزان الفققهي، دمشق: دار الفکر، چاپ چهارم، 1423ق.

    ۱۵. جبیر، هانی بن عبدالله، العملیات الإستشهادیة صورها و أحکامها، ریاض: دار الفضیلة، چاپ اول، 1423ق.

    ۱۶. جرادی، محمد ولید احمد، الإرهاب في الشریعة و القانون، بیروت: دارالنفائس، چاپ اول، 1429ق.

    ۱۷. جمعی از نویسندگان، الفتاوی الشرعیة الصادرة عن قطاع الإفتاء و البحوث الشرعیة، کویت: وزارة الأوقاف و الشئون الإسلامیة، چاپ اول، 1429ق.

    ۱۸. جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت: وزارة الأوقاف و الشئون الإسلامیة، چاپ پنجم، 1429ق.

    ۱۹. جمعی از نویسندگان، تساؤلات و شبهات حول مجاهدین و عملیاتهم، سایت آرشیو، لینک:

    ۲۰. جمعی از نویسندگان، موسوعة الفتاوی الفلسطینیة، قبرس: نشر بیت ‌المقدس للدراسات التوثیقیة، چاپ دوم، 1433ق.

    ۲۱. جودت یوسف، مسلم، اشکالیة العملیات الإستشهادیة، سایت آرشیو، لینک:

    ۲۲. حسان، عبدالحکیم، الإنتصار للمجاهدین برد الشبهات المثارة للخروج عن الحکام المرتدین، سایت آرشیو، لینک:https://archive.org/details/MujahidBag2

    ۲۳. حسینی بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان في تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، چاپ اول، 1429ق.

    ۲۴. حطاب، محمد بن محمد، مواهب الجلیل في شرح مختصر خلیل، بیروت: دار الفکر، چاپ سوم، 1412ق.

    ۲۵. حقی، احسان، أفغانستان نشأتها و کفاحها، بیروت: دار الفکر، چاپ اول، 2004م.

    ۲۶. حمود، سامی بن خالد، الأعمال الفدائیة، ریاض: مکتبة الرشد، چاپ اول، 1433ق.

    ۲۷. خمینی، سیدروح‌الله، صحیفۀ نور، قم: نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی)، 1368ش.

    ۲۸. دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن، سنن الدارمي، تحقیق: حسین سلیم اسد دارانی، عربستان: دار المغني، چاپ او‌‌ل، 1412ق.

    ۲۹. رکابی، صادق عبدعلی، الإنتحار الجماعي، قاهره: مکتبة‌ المدبولي، چاپ اول، 2014م.

    ۳۰. زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، تحقیق: جمعی از محققان، بی‌جا: دار الهدایة، بی‌‌تا.

    ۳۱. زهری غمراوی، محمد، السراج الوهاج؛ علی متن المنهاج، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.

    ۳۲. سلوم، یوسف ابراهیم، معجم المصطلحات العسکریة، مدینه: مکتبة العبیکان، چاپ اول، 1420ق.

    ۳۳. سید رضی، محمد بن حسین، نهج ‌البلاغة، مترجم: سیدجعفر شهیدی، تهران: نشر علمی و فرهنگی، چاپ بیست‌و‌هشتم، 1387ش.

    ۳۴. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور في التفسیر بالمأثور، تحقیق: عبدالرزاق مهدی، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، بی‌تا.

    ۳۵. شاکر، محمود، الجهاد في سبیل الله، بی‌جا: مکتبة العبیکان، چاپ اول، 1419ق.

    ۳۶. صائغ، انیس، الموسوعة الفلسطینیة، بیروت: هیئت الموسوعة الفسلطینیة، چاپ اول، 1411ق.

    ۳۷. صنعانى، عبدالرزاق بن همام، المصنف، تحقیق: حبیب‌الرحمن اعظمى، هندوستان: المجلس العلمي، چاپ دو‌‌م، 1403ق.

    ۳۸. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان؛ في تفسیر القرآن، تهران: دار الکتب الإسلامیة، بی‌تا.

    ۳۹. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان في تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة التاریخ العربي، بی‌تا.

    ۴۰. طبری، محمد بن جریر، تفسیر جامع البیان عن تأویل القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، چاپ اول، بی‌تا.

    ۴۱. طرطوسی، ابوبصیر، أعمال تُخرج صاحبها من الملة، سایت آرشیو، لینک:

    ۴۲. طرطوسی، ابوبصیر، مجموع فتاوی شیخ ابوبصیر طرطوسی، سایت آرشیو، لینک:

    ۴۳. طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، تحقیق: جمعی از محققان، قم: مؤسسة النشر الإسلامي التابعة لجماعة المدرسین، 1407ق.

    ۴۴. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، قم: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، بی‌تا.

    ۴۵. طویان، عبدالعزیز بن صالح، جهود الشیخ محمد الأمین الشنقیطي في تقریر عقیدة السلف، ریاض: مکتبة العبیکان، چاپ اول، 1419ق.

    ۴۶. عبدالسلام فرج، محمد، الجهاد؛ الفریضة الغائبة، ‌‌سایت ‌‌آرشیو،‌ لینک:

    ۴۷. علاء‌الدین کاشانی، ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع في ترتیب الشرائع، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1406ق.

    ۴۸. عماد، عبدالغنی، «المفاهیم و الأفکار و العقائد المحوریة للحرکات الإسلامیة»، کتاب الحرکات الإسلامیة في الوطن العربي، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، چاپ اول، 2013م.

    ۴۹. عمرانی، یحیی بن سالم، البیان في مذهب الإمام الشافعی، تحقیق: قاسم محمد نوری، جده: دار المنهاج، 1421ق.

    ۵۰. عییری، یوسف، حقیقة الحرب الصلیبیة الجدیدة، بی‌جا: بی‌نا، چاپ دوم، 1422ق. سایت آرشیو، لینک: https://archive.org/details/MujahidBag2

    ۵۱. فتح‌الله، وسیم، الأربعون الإستشهادیة، سایت آرشیو، لینک:

    ۵۲. فراء، محمد بن حسین، الأحکام السلطانیة، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1421ق.

    ۵۳. فرید، احمد، السلفیة؛ قواعد و أصول، قاهره: دارالعقیدة، چاپ اول، 1424ق.

    ۵۴. فقیه، محمد بن حسین، الکشف المُبدی لِتَمویه أبی الحسن السبکی، تحقیق:‌‌صالح بن علی محسن و ابوبکر بن سالم شهال، ریاض: دار الفضیلة، چاپ اول، 1422ق.

    ۵۵. فلسطینی، ابوالحسن، البُشری المهدیة لمنفذي العملیات الإستشهادیة، سایت آرشیو، لینک:

    ۵۶. فیروزآبادى، محمد بن یعقوبس، القاموس المحیط، بیروت: مؤسسة الرسالة، چاپ هشتم، 1426ق.

    ۵۷. قرطبی، محمد بن احمد، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، قاهره: دار الحدیث، 1425ق.

    ۵۸. قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر الجامع لأحکام القرآن، تحقیق: عماد زکی بارودی و خیری سعید، بی‌جا: المکتبة التوفیقیة، 2008م.

    ۵۹. کیخا، علیرضا، مرداب انتحار، قم: سپهر آذین، چاپ اول، 1392ش.

    ۶۰. مخلص، عبدالرئوف، أنوار القرآن، تربت‌جام: شیخ‌‌الإسلام احمد جام، چاپ چهارم، 1388ش.

    ۶۱. مرتضی، محمد محمود، صناعة التوحش؛ التکفیر و الغرب، بیروت: دار الولاء، چاپ اول، 1437ق.

    ۶۲. مصباح یزدی، محمدتقی، جنگ و جهاد در قرآن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی)، چاپ سوم، 1387ش.

    ۶۳. مقدسی، ابومحمد، الجواب المفید بأن المشارکة في البرلمان و انتخاباته مناقضة للتوحید، سایت آرشیو، لینک: https://archive.org/details/MujahidBag2

    ۶۴. مقدسی، ابومحمد، حکم المشارکة في انتخابات المجالس التشریعیة في بلاد الکفر الأصلي، سایت آرشیو، لینک: https://archive.org/details/MujahidBag2

    ۶۵. ملا محمدعلی، امیر، مبانی فقهی عملیات استشهادی؛ از دیدگاه شیعه و اهل‌سنت، قم: نشر زمزم هدایت، چاپ اول، 1385ش.

    ۶۶. ملازهی، محمدعمر، تفسیر تبیین الفرقان، بی‌جا: نشر شیخ‌الاسلام احمد جام، چاپ اول، 1385ش.

    ۶۷. نفیسی، عبدالله فهد، الإسلام و الخروج علی الحاکم، سایت آرشیو، لینک:

    ۶۸. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت: دار إحیاء التراث العربي، بی‌‌تا.

    ۶۹. هاشم، محمد یونس، المدارس السلفیة و جدلیة النقل و العقل و المصلحة، مکه: دار زهور المعرفة و البرکة، چاپ اول، 1434ق.

 

* دانش‌پژوه مؤسسۀ دارالإعلام لمدرسة أهل‌البیت(.

ایمیل: Moghadas_ali@yahoo.com

منابع

[1]. ‌‌ابن‌منظور، محمد، لسان العرب، ج3، ص239؛ زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس، ج8، ص253؛ فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، ج1، ص292.

[2]. ‌‌حمود، سامی بن خالد، الأعمال الفدائیة، ص118؛ سلوم، یوسف ابراهیم، معجم المصطلحات العسکریة، ص76.

.[3] جبیر، هانی بن عبدالله، العملیات الإستشهادیة صورها و أحکامها، ص11 تا 12.

[4]. صائغ، انیس، الموسوعة الفلسطینیة، ج3، ص393؛ حمود، سامی بن خالد، الأعمال الفدائیة، ص130.

[5]. حقی، احسان، أفغانستان و نشأتها و کفاحها، ص217.

[6]. حمود، سامی بن خالد، الأعمال الفدائیة، ص132.

[7]. ‌‌همان، ص137.

[8]. نک: «محمدحسین فهمیده» در سایت ویکی‌پدیا.

[9]. سوره بقره، آیه 207؛ سوره توبه: آیات 41 و 111؛ سوره انفال، آیه 60؛ سوره حج، آیه 39.

[10]. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج4، ص2299، ح3005؛ ج3، ح1901.

[11]. ‌‌جرادی، محمد ولید احمد، الإرهاب في الشریعة و القانون، ص277.

[12]. تکروی، نواف هایل، العملیات الإستشهادیة في المیزان الفقهي، ص120 و 121.

[13]. همان، ص119 و 120.

[14]. همان، ص145.

[15]. ‌‌جمعی از نویسندگان، الفتاوی الشرعیة الصادرة عن قطاع الإفتاء و البحوث الشرعیة، ج17، ص423.

[16]. تکروی، نواف هایل، العملیات الإستشهادیة في المیزان الفقهي، ص123 تا 125.

[17]. خمینی، سیدروح الله، صحیفۀ نور، ج14، ص72 و 73.

[18]. خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات در دیدار با جمعی از کارگران و معلمان، لینک:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3117

[19]. جمعی از نویسندگان، موسوعة الفتاوی الفلسطینیة، ص178.

[20]. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب؛ زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس؛ فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط. (ذیل مادۀ نحر)

[21]. ‌‌ملا محمدعلی، امیر، مبانی فقهی عملیات استشهادی، ص194.

[22]. ‌‌تکروی، نواف هایل، العملیات الإستشهادیة في المیزان الفقهي، ص83.

[23]. سوره مائده، آیه 32.

[24]. سوره بقره، آیه 195.

[25]. ‌‌تکروی، نواف هایل، العملیات الإستشهادیة في المیزان الفقهي، ص83.

[26]. رکابی، صادق عبدعلی، الإنتحار الجماعي، ص37 تا 383.

[27]. ‌‌همان، ص504.

[28]. ‌‌همان، ص403.

[29]. ‌‌همان، ص593.

[30]. «جنایت هولناک شنبۀ سیاه درفوعه وکفریا»، سایت تسنیم، 1 اردیبهشت 1396، لینک:

https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/02/01/1384295/جنایت-هولناک-شنبه-سیاه-درفوعه-وکفریا

[31]. به‌عنوان نمونه می‌توان به ترور شهیدان محراب: آیت‌الله مدنی)، آیت‌الله صدوقی)، آیت‌الله دستغیب)، آیت‌الله اشرفی اصفهانی) و آیت‌الله هاشمی‌نژاد) اشاره کرد. نک: https://www.mojahedin.org.

[32]. ‌‌کیخا، علیرضا، مرداب انتحار، ص126.

[33]. ‌‌نک: «حملات انتحاری در ایران» در سایت ویکی‌پدیا.

[34]. ‌‌کسی که اقدام به عملیات انتحاری می‌کند.

[35]. همان.

[36]. همان.

[37]. همان.

[38]. همان.

[39]. ‌‌رکابی، صادق عبدعلی، الإنتحار الجماعي، ص689.

[40]. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، ج2، ص95.

[41]. ‌‌عن النبی- قال: «خیر الناس قرنی، ثم الذین یلونهم، ثم الذین یلونهم، ثم یجیء أقوام تسبق شهادة أحدهم یمینه، و یمینه شهادته»؛ بهترین مردم، مردم قرن من هستند؛ سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند؛ سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند؛ سپس مردم دیگری پس از آنان می‌آیند که شهادتشان از قسمشان پیشی می‌گیرد و قسمشان بر شهادتشان. (‌‌بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح2652؛ نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ح2533؛ ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذي، ح2221).

[42]. فرید، احمد، السلفیة، ص7.

[43]. همان.

[44]. ‌‌عماد، عبدالغنی، «المفاهیم و الأفکار و العقائد المحوریة للحرکات الاسلامیة»، کتاب الحرکات الإسلامیة في الوطن العربي، ج1، ص98؛ مرتضی، محمد محمود، صناعة التوحش؛ التکفیر و الغرب، ص25.

[45]. سلفیۀ جهادی علاوه ‌بر تأثیر‌پذیری از افکار وهابیت، در مسألۀ حاکمیت تحت‌تأثیر افکار سید‌قطب نیز قرار گرفتند.

[46]. مرتضی، محمد محمود، صناعة التوحش؛ التکفیر و الغرب، ص25.

[47]. ‌‌عماد، عبدالغنی، «المفاهیم و الأفکار و العقائد المحوریة للحرکات الإسلامیة»، کتاب الحرکات الإسلامیة في الوطن العربي، ج1، ص9.

[48]. هاشم، محمد یونس، المدارس السلفیة و جدلیة النقل و العقل و المصلحة، ص357.

[49]. انصاری، ابو‌حارث، الأصول الجهادیة، ص47.

[50]. طویان، عبدالعزیز بن صالح، جهود الشیخ محمد الأمین الشنقیطي في تقریر عقیدة السلف. (در کل کتاب، این موضوع به‌چشم می‌خورد.)

[51]. ‌‌ملا محمدعلی، امیر، مبانی فقهی عملیات استشهادی، ص93 تا 95.

[52]. ‌‌بهوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع عن متن الإقناع، ج3، ص41.

[53]. ‌‌نفیسی، عبدالله فهد، الإسلام و الخروج علی الحاکم، ص2؛ حسان، عبدالحکیم، الإنتصار للمجاهدین برد الشبهات المثارة للخروج عن الحکام المرتدین، ص100.

[54]. ‌‌گروه‌های القاعده و داعش بدون دریافت هیچ‌گونه مجوز معتبری به کشورهای مسلمان از جمله عراق و سوریه حمله کردند.

[55]. زهری غمراوی، محمد، السراج الوهاج، ج1، ص516.

[56]. ‌‌فراء، محمد بن حسین، الأحکام السلطانیة، ج1، ص19.

[57]. همان.

[58]. ‌‌طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج2، ص61.

[59]. ‌‌جمعی از نویسندگان، موسوعة الفتاوی الفلسطینیة، ص193؛ ایوب، حسن، الجهاد و الفدائیة في الإسلام، ص122.

[60]‌‌. طرطوسی، ابوبصیر، مجموع فتاوی شیخ ابوبصیر طرطوسی، ص10.

[61]. ‌‌جودت یوسف، مسلم، اشکالیة العملیات الإستشهادیة، ص2.

[62]. ‌‌فلسطینی، ابوالحسن، البُشری المهدیة لمنفذي العملیات الإستشهادیة، ص88؛ شاکر، محمود، الجهاد في سبیل الله، ص131.

[63]. ‌‌بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح6872، به توبیخ اسامة بن زید از جانب رسول خدا$ اشاره دارد. مردی کلمۀ توحید را بر زبان جاری کرد؛ ولی اسامه به‌صرف نیت خوب، وی را کشت.

[64]. ‌‌مصباح یزدی، محمدتقی، جنگ و جهاد در قرآن، ص124.

[65]. ‌‌فقیه، محمد بن حسین، الکشف المُبدی لِتَمویه أبی الحسن السُبکی، ج1، ص310.

[66]. ‌‌مصباح یزدی، محمدتقی، جنگ و جهاد در قرآن، ص124.

[67]. http://www.masjed.ir/fa/newsagen.

[68]. سوره نساء، آیه 101.

[69]. ‌‌عبدالسلام فرج، محمد، الجهاد، ص5.

[70]. ‌‌طرطوسی، ابوبصیر، أعمال تخرج صاحبها من الملة، ص224؛ ابن عبدالوهاب، محمد، کشف الشبهات، ص33.

[71]. ‌‌مقدِسی، ابومحمد، حکم المشارکة في انتخابات المجالس التشریعیة في بلاد الکفر الاصلي، ص2.

[72]. ‌‌مقدِسی، ابومحمد، الجواب المفید بأن المشارکة في البرلمان و انتخاباته مناقضة للتوحید، ص5.

[73]. ‌‌عبدالسلام فرج، محمد، الجهاد، ص9.

[74]. سوره نساء، آیه 94.

[75]. به جنگ‌هایی اطلاق می‌شود که خود پیامبر$ در آنها حضور نداشته‌اند.

[76]. ‌‌قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر الجامع لأحکام القرآن، ج5، ص255؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان في تفسیر القرآن، ج3، ص98؛ حسینی بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان في تفسیر القرآن، ج3، ص122.

[77]. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح6872.

[78]. ‌‌بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح6872.

[79]. سوره بقره، آیه 217.

[80]. سوره مائده، آیه 72.

[81]. سوره نساء، آیه 151.

[82]. سوره توبه، آیات 64 تا 66.

[83]. سوره توبه، آیه 74.

[84]. عملیات فدائی به عملیاتی گفته می‌شود که شخص، جان خود را به‌خاطر نجات جان، مال، دین یا وطن خویش و دیگران فدا می‌کند.

[85]. ‌‌ملازهی، محمدعمر، تفسیر تبیین الفرقان، ج7، ص365.

[86]. قرطبی، محمد بن احمد، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، ج1، ص253؛ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، ج1، ص716؛ عمرانی، یحیی بن سالم، البیان في مذهب الإمام الشافعی، ج2، ص86؛ حطاب، محمد بن محمد، مواهب الجلیل في شرح مختصر خلیل، ج2، ص208.

[87]. قرطبی، محمد بن احمد، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، ج1، ص253؛ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، ج1، ص716؛ عمرانی، یحیی بن سالم، البیان في مذهب الإمام الشافعی، ج2، ص86؛ حطاب، محمد بن محمد، مواهب الجلیل في شرح مختصر خلیل، ج2، ص208.

[88]. بی‌نام، هذه عقیدتنا و منهجنا، ص1.

[89]. همان، ص1 و 2.

[90]. علاء‌الدین کاشانی، ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع في ترتیب الشرائع، ج7، ص141؛ حطاب، محمد بن محمد، مواهب الجلیل في شرح مختصر خلیل، ج6، ص314؛ ابن‌ادریس، محمد بن احمد، السرائر، ج3، ص508؛ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط، ج2، ص12.

[91]. ‌‌تترُّس به‌معنای کسی را سپر قراردادن است.

[92]. ‌‌جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج16، ص162.

[93]. ‌‌عییری، یوسف، حقیقة الحرب الصلیبیة الجدیدة، ص8 و 9.

[94]. جمعی از نویسندگان، تساؤلات و شبهات حول مجاهدین و عملیاتهم، ص3 و 4.

[95]. ‌‌عییری، یوسف، حقیقة الحرب الصلیبیة الجدیدة، ص8 و 9.

[96]. سوره بقره، آیه 194: «پس هر کس بر شما تعدى کرد، همان‌‌گونه که بر شما تعدى کرده است بر او تعدى کنید».

[97]. سوره شورا، آیه 40: «و کسانى که چون بر ایشان ستم رسد، یارى مى‌‌جویند و جزاى بدى مانند آن بدى است».

[98]. سوره نحل،‌ آیه 126: «و اگر عقوبت کردید، همان‌گونه که مورد عقوبت قرارگرفته‌اید متجاوز را به عقوبت رسانید و اگر صبر کنید البته آن براى شکیبایان بهتر است».

[99]. ‌‌سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، حکمت373؛ طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج2، ص61.

[100]. ملازهی، محمدعمر، تفسیر تبیین الفرقان، ج4، ص165.

[101]. ‌‌طبری، محمد بن جریر، تفسیر جامع البیان عن تأویل القرآن، ج2، ص227.

[102]. ‌‌طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، ج2، ص61 و 62.

[103]. ‌‌سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور في التفسیر بالمأثور، ج1، ص458؛ طبری، محمد بن جریر، تفسیر جامع البیان عن تأویل القرآن، ج2، ص229.

[104]. ‌‌آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعاني؛ في تفسیر القرآن العظیم و السبع المثاني، ج2، ص648.

[105]. ‌‌مخلص، عبدالرئوف، تفسیر أنوار القرآن، ج1، ص222.

[106]. ‌‌ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، دقائق التفسیر، ج2، ص37 و 38؛ ابن‌حنبل، احمد بن محمد، مسند الإمام احمد بن حنبل، ج30، ص23؛ صنعانی، عبدالرزاق بن همام، المصنف، ج5، ص218؛ ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذي، ج3، ص75.

[107]. ‌‌دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن، سنن الدارمي، ج3، ص1601

[108]. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح3014؛ نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ح1744؛ فتح‌الله، وسیم، الأربعون الإستشهادیة، ج1، ص16.

[109]. ‌‌ملازهی، محمدعمر، تفسیر تبیین الفرقان، ج4، ص165.

[110]. سوره بقره، آیه 194: )فَمَنِ اعْتَدَى عَلَیکمْ فَاعْتَدُوا عَلَیهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَیکمْ(؛ سوره شورا، آیه 40: )وَالَّذِینَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْی هُمْ ینْتَصِرُونَ وَجَزَاءُ سَیئَةٍ سَیئَةٌ مِثْلُهَا(؛ سوره نحل، آیه 126: )وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیرٌ لِلصَّابِرِینَ(.

[111]. به آیۀ 40 سورۀ شورا ‌‌اشاره دارد.

[112]. ‌‌عییری، یوسف، حقیقة الحرب الصلیبیة الجدیدة، ص8 و 9.

[113]. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاري، ح2943.

منبع: مجله علمی ترویجی، سراج منیر، شماره 23

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

الگوسازی از طالبان برای نجات القاعده

سلفیت سعودی؛ چالش بقاء

اندیشه‌ی سیاسی اسلام: مورد مطالعاتی "جهیمان العتیبی"

(مروری بر اهداف طالبان و چالش‌های پیش روی آن) نقشه جنگ طالبان و دلایل شکست احتمالی آن

القاعده و طالبان اختلافات و همکاری مشروط

مولفه هاي توحيد عبادي در مقارنه ديدگاه اماميه و سلفيه

دیدگاه ابن‌تیمیه در تعارض عقل صریح و نقل صحیح

فرایند شکل‌گیری اصطلاح «نواقض الاسلام» و کاربرد آن در تألیفات سلفیت نوین

مطالعه تطبیقی خط ‌ مشی سیاسی سلفیت اصلاحی- تنویری و سلفیت جهادی- تکفیری

بررسی و نقد اندیشۀ سلفیۀ جهادی در عملیات انتحاری

«وَ الا قُتِل»های ابن‌تیمیه کتاب قانون کُشتارهای داعش

اسلام هراسی و سناریوهای پیش روی آن

بررسی عقاید جریانات سلفی جهادی بر اساس عامل هویت

آینده‌پژوهی تروریسم تکفیری در ایران (2)

آموزه‌های بربهاری و تأثیر آن بر جریان‌های سلفی‌گری

گزارشی از رساله عقائد علمای دیوبندی

آینده‌پژوهی تروریسم تکفیری در ایران (1)

پدیده تکفیر از دیدگاه قرآن و حدیث

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش