مقالات > مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۹/۱۸ تعداد بازدید: 141
مشروعیت_نام‌گذاری_به_«عبد_النبی»،_«عبد_الحسین»_و…_از_دیدگاه_شیعه_و_اهل_سنت.pdf

شیعه و سنی، در طول تاریخ از نام‌هایی همچون: عبد النبی، عبد الرسول، عبد العلی، عبد الزهراء، عبد الحسین و… برای نام‌گذاری فرزندان خود استفاده کرده‌اند؛ اما با ظهور وهابیت در قرن دوازدهم قمری، تعدادی از مفتیان افراطی این فرقه نو ظهور، آن را شرک و کفر دانسته‌اند.



نویسنده: سید محمد یزدانی[۱]

چکیده:

شیعه و سنی، در طول تاریخ از نام‌هایی همچون: عبد النبی، عبد الرسول، عبد العلی، عبد الزهراء، عبد الحسین و… برای نام‌گذاری فرزندان خود استفاده کرده‌اند؛ اما با ظهور وهابیت در قرن دوازدهم قمری، تعدادی از مفتیان افراطی این فرقه نو ظهور، آن را شرک و کفر دانسته‌اند. نوشته حاضر در پی یافتن این سؤال است که آیا این نوع نام‌گذاری‌ها مشروع است؟ در این نوشتار ثابت شده است که این نوع از نام‌گذاری هیچ اشکالی ندارد و کفر و شرک محسوب نمی‌شود. جلوگیری از گسترش فکر تکفیری در میان مسلمانان و ابطال ادله آن‌ها به منظور ایجاد اتحاد و همبستگی بیشتر میان مسلمانان، ضرورت روز، در جامعه اسلامی است. دست‌یابی به چنین هدفی با مطالعه و  تحقیق در آیات قرآن کریم، تحلیل و بررسی تطبیقی سنت صحیح و مورد قبول تمام مسلمانان و مراجعه به سیره متشرعین از طیف‌های گوناگون، میسور است و ثابت می‌شود که نام‌گذاری به این نام‌ها مشروع است و وهابی‌های افراطی دچار «وهم تکفیر» شده‌اند.

واژگان کلیدی: نام‌گذاری، عبد، غلام، عبد النبی، عبد الرسول . عبد الحسین.

مقدمه:

نام‌گذاری به نام‌هایی همچون: عبد الرسول، عبد العلی، عبد الزهراء و… یکی از ایرادهایی است که وهابی‌ها به دیگر مسلمانان می‌گیرند و مدعی‌اند که این نوع نام‌گذاری شرک و نشانگر این است که آن شخص بنده خداوند نیست؛ بلکه بنده همان کسی است که خود را عبد او نام نهاده است. نویسنده وهابی «سلیمان الخراشی» در کتاب «أسئله قادت شباب الشیعه الی الحق» در همین راستا می‌نویسد:

«انسان فقط می‌تواند بنده خدا باشد؛ خداوند متعال می‌فرماید: > بَلِ اللَّهَ فَاعْبُد<. (الزمر: ۶۶). «فقط خدا را بندگی کن».

پس چرا شیعیان اسمهای خودشان را عبدالحسین (بنده حسین) و عبد علی (بنده علی)، و عبدالزهرا و عبدالامام می‌گذارند؟!

چرا امامان، فرزندانشان را عبد العلی و عبد الزهرا نام‌گذاری نکردند؟ و آیا درست است که بعد از آن که امام حسین به شهادت رسیده است بگوییم عبد الحسین یعنی خادم حسین؟ خادم کسی است که آب و غذا را تهیه می‌کند و خدمت می‌نماید آیا معقول است که کسی آب و غذا برای حسین ببرد و در قبرش آب وضویش را آماده کند تا بگوییم که خادم حسین است؟!!». (الخراشی، ۱۴۲۸ق ـ ۲۰۰۷م: ۱۷)

لجنه دائمی افتای عربستان سعودی در پاسخ به این سؤال که آیا نام‌گذاری به «عبد الفضیل» درست است یا خیر، این چنین پاسخ داده است:

هیچیک از بندگان حق ندارند، غیر خدا را عبادت کنند؛ پس جایز نیست که خود را «عبد الفضیل»، «عبد النبی»، «عبد الرسول»، «عبد علی»، «عبد الحسین»، «عبد الزهراء»، «غلام احمد»، «غلام مصطفی» یا اسم‌هایی از این نوع که بندگی مخلوق را ثابت می‌کند، بگذارد؛ زیرا باعث غلو در حق صالحین و آبرومندان، و کوتاهی در حق خداوند می‌شود و به این دلیل که وسیله‌ای است برای شرک و طغیان. (دویش، (بی‌تا): ج۱۱، ۴۵۵).

با تأمل و دقت در این فتوا به خوبی روشن می‌شود که وهابی‌ها، بسیار حریصند که مسلمانان را به هر بهانه‌ای تکفیر کنند. از این رو، این نام‌گذاری‌ها را شرک و کفر اعلام کرده‌اند. اگر برای «عبد النبی»، «عبد العلی» و… این بهانه را داشته باشند که بوی شرک و کفر به مشام‌شان می‌رسد، برای «غلام احمد» و «غلام مصطفی» چه دستاویزی می‌‌توانند داشته باشند؟ این دو کلمه چه ارتباطی به «عبادت غیر خدا» دارد؟.

غلام، به زبان فارسی دقیقا معادل کلمه «مولی» به معنای «برده» در عربی است. کسی که اندک آگاهی از تاریخ اسلام داشته باشد، می‌داند که رسول خدا۹ نیز غلام و کنیز داشته است. زید بن حارثه، مشهورترین برده آن حضرت است. همچنین ماریه قبطیه مادر ابراهیم فرزند رسول خدا۹ نیز کنیز آن حضرت بود.

آیا پیام‌آور خدا و صاحب شریعت به اندازه این وهابی‌های تکفیری و تند رو، معنای شرک و کفر را نمی‌دانست؟ همه مسلمانان صدر اسلام، غلام و کنیز داشته‌اند، آیا همه آن‌ها نیز مشرک بوده‌اند؟

لازم به یادآوری است تا آن‌جایی که نگارنده اطلاع دارد و با جستجوهای زیادی که انجام گرفته، کتاب یا مقاله تخصصی در این باره نوشته نشده است؛ هرچند که در لابلای برخی از کتاب‌های پاسخ به شبهات می‌توان مطالب مختصری را یافت؛ از جمله سید جعفر مرتضی عاملی در کتاب «میزان الحق» به اختصار از این شبهه جواب داده است؛ از این رو ضروری به نظر می‌رسد که به صورت تخصصی و مفصل‌تر به این شبهه پرداخته شود.

با بررسی و تحلیل آیات قرآن کریم، سنت رسول خدا۹، روایات ائمه اهل البیتo، لغت عرب، سیره صحابه و تابعین و عملکرد بزرگان اهل سنت، درمی‌یابیم که این نوع نام‌گذاری‌ها مشروع است و هیچ اشکالی ندارد. در طول تاریخ اسلام و حتی در زمان رسول خدا۹ و ائمه اهل البیتo رایج بوده است. نه پیامبر و اهل بیت( از آن جلوگیری کرده‌اند و نه فقهای مسلمان آن را حرام دانسته‌اند؛ زیرا هدف از این نام‌گذاری‌ها، اظهار ارادت و عشق نسبت به پیامبر خدا و خاندان پاک و مطهر آن حضرت است، نه عبادت و پرستش غیر خدا.

در این نوشتار، تلاش شده است که به این سؤال در قالب هفت نکته به صورت منطقی و مستدل جواب داده شود:

۱. معانی متعدد «عبودیت» در لغت

«عبودیت» در اصل به معنای خضوع، فروتنی، تذلل، و اطاعت است. «وأصل العبودیه الخضوع والذل». (رازی، ۱۹۹۵م: ج۱، ص۱۷۲) اما در عرف کاربردهای مختلفی دارد. راغب اصفهانی، از لغت شناسان نامدار اهل سنت در این باره به تفصیل سخن گفته است که ما خلاصه آن را این جا خواهیم آورد:

«عُبُودِیَّه؛ یعنى اظهار فروتنى و طاعت و فرمانبردارى (از حقّ) واژه «عِبَادَه» از «عبودیّه» رسا‏تر است؛ زیرا عبادت نهایت فروتنى و طاعت است، لذا استحقاق و شایستگى پرستش را ندارد؛ مگر کسی که نهایت کمال و فضیلت از اوست و او خداى تعالى است و لذا گفت: >أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ‏< (یوسف (۱۲) : ۴۰)…

«عَبْد» یا بنده ، چنانکه گفته‏اند بر چهار قسم است:

اوّل: عبد و بنده‏اى که به حکم شرع، انسانى است که خریدنش یا براى آزادى و یا فروختنش براى آزاد کردن صحیح است، مثل آیات: >الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ<. (بقره (۲) : ۱۷۸).

دوّم: عبد و بنده‏اى که با ایجاد و آفریده شدنشان بنده خدایند که جز از سوى خدا نیست و همانست که در آیه: >إِنْ کلُّ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِی الرَّحْمنِ عَبْداً<. (مریم (۱۹) : ۹۳).

سوّم: عبد بودن با عبادت و خدمت که مردمان در اینگونه عبد بودن دو قسم‌اند:

    عبدى که عبادتش براى خدا مخلصانه و خالص است و مقصود آیات: >ذُرِّیَّهَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ إِنَّهُ کانَ عَبْداً شَکوراً< (اسراء (۱۷) : ۳) و… از این نوع بندگى و پرستش است؛

    عبد و بنده دنیا و اعراض دنیا که پیوسته در خدمت دنیا و غرق در دنیا است و همان است که در حدیثى آمده: «تعس عبد الدّرهم، تعس عبد الدّینار» یعنى: (بندگان درهم و دینار نگونسار و هلاکت بارند)… جمع عبدى که به معنى برده است و به بردگى درآمده «عَبِید» است…

عَبَّدْتُ فلاناً: وقتى است که او را مطیع و رام کنى و عبد خود کنى. خداوند به فرعون مى‏گوید: “تو بنى اسرائیل را بنده و برده خویش گرفته‏اى”». (راغب اصفهانی، بی‌تا: ج‏۲، ۵۴۱ ، ماده «عبد»).

آن چه خواندید معانی متعدد «عبودیت» از دیدگاه یک لغت شناس سنی مذهب بود که تصریح کرده گاهی‌ «عبد» به معنای انسانی است که به حکم شرع خریدن، فروختن و یا آزاد کردن او صحیح است ؛ اما متأسفانه وهابی‌های تکفیری به منظور هجمه بر عقاید مسلمانان، تنها به یک معنای آن توجه می‌کنند که همان معنای عبادت و پرستش خالصانه است؛ در حالی که هدف مسلمانان از نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… این مفهوم نیست.

۲. معانی متعدد «عبودیت» در قرآن کریم

کلمه «عبد» در قرآن کریم در معانی متعددی به کار برده شده است. گاهی به معنای «عبودیت خالصانه» است که منشأ این نوع عبودیت، خالقیت و رازقیت و ربوبیت خداوند نسبت به بندگان اوست. این نوع از عبودیت تنها در اختیار خداوند است و هیچ شریکی برای آن قابل تصور نیست.

گاهی منشأ عبودیت، ملاک‌های تشریعی و قرارداد‌های اجتماعی است که می‌توانیم نام آن را «عبودیت قانونی» یا «عبودیت قراردادی» بنامیم. روشن است این نوع از عبودیت اختصاصی به خداوند ندارد؛ بلکه تحت شرایط خاص و موازین شرعی، انسانی عبد انسان دیگر می‌شود. این نوع از عبودیت ، رقیت و بردگی را اسلام پذیرفته است و حتی پیامبر خدا نیز کسانی را داشته است که «عبد» آن حضرت به شمار می‌رفت که مشهورترین آن زید بن حارثه بوده است. (عسقلانی، ۱۴۱۲ق ـ ۱۹۹۲م: ج۲، ۲۸۹۱).

هر دو نوع عبودیت، در آیات قرآن کریم مشاهده می‌شود:

الف: عبادت و پرستش:

در آیات بسیاری کلمه «عبد» به معنای عبادت و پرستش به کار برده شده است؛ از جمله:

>وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا<. (النساء (۴): ۳۶).

«و خدا را بپرستید! و هیچ چیز را همتاى او قرار ندهید»

و در آیه دیگر در باره حضرت عیسیp می‌فرماید:

>لَنْ یَسْتَنْکِفَ الْمَسِیحُ أَنْ یَکُونَ عَبْدًا لِلَّهِ وَلَا الْمَلَائِکَهُ الْمُقَرَّبُونَ وَمَنْ یَسْتَنْکِفْ عَنْ عِبَادَتِهِ وَیَسْتَکْبِرْ فَسَیَحْشُرُهُمْ إِلَیْهِ جَمِیعًا<. (النساء (۴): ۱۷۲).

«هرگز مسیح و فرشتگان مقرب از این ابا ندارند که بنده‌ى خدا باشند و هر که از عبودیت و بندگى خدا روى برتابد و بزرگى فروشد، همه را [در قیامت‌] به حضور خود جمع خواهد کرد».

در این آیه دو کلمه «عبد الله» و «عبادت» در کنار هم آمده و به روشنی ثابت می‌کند مقصود از «عبد» در این جا همان عبادت و پرستش خالصانه خداوند است.

و در باره حضرت سلیمانp می‌فرماید:

>وَوَهَبْنا لِداوُدَ سُلَیْمانَ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ<. (ص (۳۸): ۳۰).

«ما سلیمان را به داوود بخشیدیم؛ چه بنده خوبى! زیرا همواره به سوى خدا بازگشت مى‏کرد (و به یاد او بود)».

این معنا از کلمه «عبد» تنها شایسته خداوند است؛ از همین رو خداوند فرموده است:

>وَقَضى‏ رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ<. (الإسراء (۱۷): ۲۳).

«و پروردگارت فرمان داده: جز او را نپرستید».

و ده‌ها آیه دیگر…

ب: غلام، مملوک، مطیع و خدمت‌گذار:

در آیات دیگر همین کلمه به معنای «عبودیت قراردادی»؛ یعنی غلام و مملوک، در مقابل حر و آزاده و گاهی به معنای خدمت‌گذار و خادم به کار برده است؛ چنانچه در آیه ۱۷۸ سوره بقره آمده است:

>یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلى‏ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ<.

« اى کسانى که ایمان آورده‌اید! در باره‌ى کشتگان بر شما قصاص مقرر شد، آزاد در برابر آزاد، بنده در برابر بنده».

و در جای دیگر می‌فرماید:

>ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً عَبْداً مَمْلُوکاً لا یَقْدِرُ عَلى‏ شَیْ‏ءٍ<. (النحل (۱۶): ۷۵).

«خدا بنده‌ى مملوکى را مثال زده که هیچ کارى از او بر نمى‌آید»

و در باره لزوم انتخاب همسر برای غلامان و کنیزان می‌فرماید:

>وَأَنْکِحُوا الْأَیامى‏ مِنْکُمْ وَالصَّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَإِمائِکُمْ<. (النور (۲۴): ۳۲).

«و زنان و مردان مجرد خود و بردگان و کنیزان درستکارتان را همسر دهید».

در این آیه صراحتا خداوند، از غلامان به عنوان «عبد» صاحبانشان تعبیر کرده است. باید از وهابی‌ها سؤال کرد که آیا خداوند نیز برای خودش شریک قائل شده است؟

و از زبان حضرت موسیp خطاب به فرعون می‌فرماید:

>وَتِلْکَ نِعْمَهٌ تَمُنُّها عَلَیَّ أَنْ عَبَّدْتَ بَنی‏ إِسْرائیلَ<. (الشعراء (۲۶): ۲۲).

«آیا این منتّى است که تو بر من مى‏گذارى که بنى اسرائیل را برده خود ساخته‏اى؟!».

در این آیه خداوند نحوه برخورد فرعون با بنی اسرائیل را گوشزد می‌کند که تمام آن‌ها را بردگان خود تصور و همه را وادار به اطاعت از خود می‌کرد.

و در قیاس مملوک مسلمان با مشرکین آزاده در امر ازدواج می‌فرماید:

وَلَا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّى یُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَیْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَلَوْ أَعْجَبَکُمْ. (البقره (۲): ۲۲۱).

«و به مردان مشرک تا ایمان نیاورده‌اند زن مدهید که تحقیقا برده‌ى با ایمان از مرد مشرک بهتر است هر چند توجه شما را جلب کند».

در این دسته از آیات، مقصود از «عبد» همان مملوکی است که در جنگ‌ها اسیر دشمن می‌شد و مجبور بود که تا آخر عمر مملوک او باقی بماند، به او خدمت کند و هر سرنوشتی را که ارباب می‌خواست، می‌توانست برای غلامش رقم بزند و او مجبور بود که از تمام دستورات مولایش اطاعت کند.

بنابراین کلمه «عبد» مشترک لفظی است میان «عبودیت خالصانه» که مخصوص خداوند است و «عبودیت قراردادی» که اسلام مشروعیت آن را پذیرفته است؛ همان‌طوری که کلمه «رب» مشترک لفظی است بین «رب» به معنای پروردگار عالم و «رب» به معنای ارباب و صاحب نعمت ؛ چنانچه در قرآن کریم آمده است که حضرت یوسفp برای فرعون زمان خود از عنوان «رب» استفاده کرده است:

>وَقالَ لِلَّذی ظَنَّ أَنَّهُ ناجٍ مِنْهُمَا اذْکُرْنی‏ عِنْدَ رَبِّکَ<. (یوسف ﴿۱۲﴾: ۴۲).

«و به یکى از آن دو که مى‌دانست آزاد شدنى است گفت: مرا نزد صاحب خود یاد کن»

تمام مفسران و محدثان مسلمان اجماع دارند که مقصود حضرت یوسفp از کلمه «رب» همان فرعون زمانش بوده که ارباب و صاحب نعمتِ همبند او محسوب می‌شده است. «وَ >اذْکرْنِی عِنْدَ رَبِّک< سَیِّدِک». (بخاری، ۱۴۰۷ق ـ ۱۹۸۷م: ج۲، ۹۰۰). آیا کسی می‌تواند مدعی شود که حضرت یوسف به خاطر استفاده از کلمه «رب» نه برای خدا که برای فرعون زمانش، مشرک و کافر شده است؟

۳. اطاعت بی‌قید و شرط از اهل البیتo و ارتباط آن با نام‌گذاری‌ها

حقیقت عبادت و پرستش، همان اطاعت مطلق و بی‌قید و شرط از دستورات خداوند است؛ چنانچه نووی نوشته است:«علما گفته‌اند که اصل عبادت، همان اطاعت کردن است (نووی، بی‌تا: ج۸، ۱۷۳)». و روشن است که هر کسی بیشتر از فرمان‌های الهی پیروی کند، بنده شایسته‌تری خواهد بود.

همان خدایی که تمام عالم مملوک او است، به مسلمانان فرمان داده است که از تمام دستورات پیامبر و اولی الأمر به صورت مطلق و بی‌قید و شرط اطاعت کنید:

>یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَأَطیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ<.(النساء (۴): ۵۹).

طبق این آیه مبارکه، همه افراد بشر وظیفه دارند که از خدا، پیامبر و اولی الأمری که جانشین او است، به صورت مطلق و بی‌قید و شرط اطاعت کنند؛ همان‌طوری که از خداوند بی‌قید و شرط اطاعت می‌کنند.

و از آن‌جایی که شیعیان و پیروان اهل بیتo اطاعت از امام معصوم را بر خود بی قید و شرط واجب می‌دانند، در حقیقت خود را مطیع و مملوک و آنان را صاحب اختیار خود فرض می‌کنند و نام‌هایی همچون «عبد الرسول»، «عبد العلی»، «عبد الحسین» و… را برای خود و فرزندانشان انتخاب می‌کنند تا به همگان بفمهمانند که مولا و سرور ما که تمام گفتارهای او را بدون قید و شرط قبول داریم، رسول خدا و اهل بیتo او هستند.

در روایتی از حضرت علی بن موسی الرضا% نیز نقل شده است که آن حضرت تصریح کرده است که همه مردم در اطاعت و فرمانبرداری، همچون بندگان ما هستند.

محمد بن زید طبری گفت: در مجلس حضرت رضا% در خراسان حضور داشتم ، تعدادی از بنی هاشم از جمله اسحاق بن موسی بن عیسی عباسی نیز حضور داشت. آن حضرت فرمود: ای اسحاق شنیده‌ام که مردم (غیر شیعیان) می‌گویند که ما خلایق را بندگان خود می‌دانیم. به خویشاوندی من نسبت به رسول خدا۹ سوگند که چنین سخنی را هیچگاه نگفته‌ام و نشنیده‌ام که اجدادم نیز گفته باشند و کسی هم به من خبر نداده‌ است که اجدادم چنین چیزی را گفته باشند؛ «ولَکنِّی أَقُولُ النَّاسُ عَبِیدٌ لَنَا فِی الطَّاعَهِ مَوَالٍ لَنَا فِی الدِّینِ فَلْیُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ»؛ اما ما می‌گویم که مردم فرمانبرداران ما در اطاعت و دنباله‌روان ما در دین هستند. شاهدان این خبر را به غائبان برسانند.(کلینی، ۱۳۶۲ش: ج۱، ۳۲۲)

این روایت در حقیقت در پاسخ به شبهه مخالفان شیعه است که در آن زمان شایعه کرده بودند که ائمه اهل البیت( خود را خدای مردم و آن‌ها را بندگان خود می‌دانند. و یا این که مردم را برده و غلام زرخرید خود تصور می‌کنند. امام رضا% در پاسخ فرمودند که مردم در اطاعت و فرمانبرداری همچون غلامان اهل البیت( هستند؛ چون خداوند اطاعت از آنان را بر همگان واجب کرده است. نه این که خلایق، بردگان حقیقی اهل بیت( باشند و یا اطاعت آن‌ها به معنای «عبادت غیر خدا» باشد. (مجلسی،۱۲۶۳ش: ج۲، ۳۳۲)

از روایات دیگر استفاده می‌شود که همین تفکر در جان شیعیان و پیروان اهل البیت( نیز رسوخ و در عملکرد و برخورد‌های آنان نمود پیدا کرده بود. شیخ کلینی) به نقل از حسن بن عمار می‌نویسد:

دو سال در مدینه در محضر علی بن جعفر بن محمد بودم و تمام روایاتی که او از برادرش امام کاظم% شنیده را می‌نوشتم. روزی حضرت ابوجعفر محمد بن علی الرضا’ به مسجد رسول خدا۹ وارد شد. دیدم علی بن جعفر پا برهنه و بدون عبا از جایش پرید، دستان آن حضرت را بوسید و احترام کرد. امام جواد% فرمود: عمو جان بنشین خدا تو را رحمت کند. علی بن جعفر گفت: آقای من ! چگونه بنشینم در حالی که شما ایستاده‌اید؟.

هنگامی که علی بن جعفر به جایگاه خود برگشت، یارانش او را ملامت کردند و گفتند: تو عموی پدر او هستی، چرا این گونه برخورد می‌کنی؟ علی بن جعفر در حالی که دست به محاسن خود گرفته بود، گفت: ساکت باشید، وقتی خداوند این پیرمرد را شایسته (امامت) ندانسته و این جوان را اهلیت داده، من منکر فضل او شوم؟ نَعُوذُ بِاللَّه مِمَّا تَقُولُونَ بَلْ أَنَا لَه عَبْدٌ؛ به خدا پناه می‌برم از سخنی که شما گفتید. بلکه من غلام او هستم. (کلینی، ۱۳۶۲ش: ج۱، ۳۲۲).

از این روایت به خوبی استفاده می‌شود که امام زاده عظیم الشأنی همچون علی بن جعفر) حضرت جواد% را «امام» و خود را همچون غلام و نوکر، مطیع و فرمانبردار او می‌دانسته است. از کلمه «یَا سَیِّدِی» نیز به روشنی این مطلب قابل استفاده است.

بنابراین اگر شیعیان اسم فرزندان خود را عبد النبی ، عبد العلی ، عبد الحسین و … می‌گذارند از این باب است که اطاعت مطلق از آنان را بر خود واجب می‌دانند؛ همانند اطاعت نوکر از ارباب و غلام از صاحبش؛ چون خداوند اطاعت مطلق و بی‌قید و شرط از آن‌ها را بر تمام خلایق واجب کرده است.

۴. وجوب محبت به خاندان پیامبر۹ و ارتباط آن با نام‌گذاری‌ها

گاهی عشق، علاقه و محبت انسان به معشوق، به اندازه‌ای می‌رسد که عاشق خود را «غلام» و «خادم» محبوبش فرض می‌کند؛ بنابراین خود را «عبد» او می‌نامد.

خداوند در قرآن کریم، محبت به خاندان رسول خدا۹ را پاداش رسالت قرار داده است:

>قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبى<. (الشوری (۴۲): ۲۳).

«بگو: من بر این [رسالت‌] مزدى از شما نمى‌خواهم مگر محبت و دوستى خویشان [و اهل بیت‌] را».

روشن است هدف مسلمانان از این نام‌گذاری‌ها، تنها اظهار ارادت، عشق و علاقه نسبت به خاندان رسالت است و بس ؛ زیرا عشق به خاندان پیامبر۹ آن چنان در وجود آنان رسوخ کرده است که خود را غلام حلقه به گوش آن‌ها می‌دانند و به این نوکری و غلامی افتخار می‌کنند.

هیچ مسلمانی و هیچ شیعه‌ای در طول تاریخ یافت نشده، نمی‌شود و نخواهد شد که مقصودش از این نام‌ها عبادت و پرستش پیامبر و اهل بیتo باشد و اگر کسی چنین قصدی داشته باشد، از مذهب شیعه پیروی نمی‌کند؛ بلکه از دیدگاه اهل بیتo مشرک است.

بنابراین مقصود از این نام‌ها خدمت‌گذاری و اطاعت است و نشانه علاقه‌مندی و پایبندی به آموزه‌های آنان است، نه عبادت و پرستش.

۵. خدمت به آرمان‌های خاندان اهل بیتo و ارتباط آن با این نام‌گذاری‌ها

اما این که وهابی‌ها بهانه می‌گیرند که الآن امام حسینp زنده نیست که برایش آب وضو آماده کنید و… پس چرا خود را خادم او می‌دانید؟

در پاسخ می‌گوییم: خدمت به مولا تنها به آب وضو آماده کردن منحصر نمی‌شود. خدمت به افکار، اعتقادات و باورهای مولا نیز در حقیقت خدمت به او است. ادامه دادن راه پیامبر و خاندان پاکش و تشویق مردم به این راه و… نیز خدمت و نوکری به درگاه آنان است.

اگر خود آنان نیستند، فرمان‌ها و سفارشات آنان موجود است؛ اطاعت مطلق و بی‌چون و چرا از فرامین آنان، بهترین خدمت به آرمان‌های‌شان محسوب می‌شود.

و ما افتخار می‌کنیم اربابانی داریم که اطاعت از آن‌ها اطاعت از خداوند و انجام فرمان‌های آنان، در حقیقت عبادت خالصانه خداوند عظیم الشأن به شمار می‌رود.

همه مسلمانان خود را خادم اسلام می‌دانند، آیا به این معنا است که آن‌ها برای اسلام آب وضو، عذا و… آماده می‌کنند، یا به اهداف، آرمان‌ها و آموزه‌های آن خدمت می‌کند؟

بنابراین، این نام‌ها مشکلی ندارند‌؛ مشکل در تمایل بی‌اندازه و شتاب وهابیت در تکفیر همکیشان شان است.

۶. به کار بردن کلمه «عبد» در کلمات معصومینo

شیخ کلینیu با سند صحیح نقل کرده است که گروهی از دانشمندان یهودی خدمت امیرمؤمنانp رسیدند و پاسخ سؤالاتی در باره توحید از آن حضرت جویا شدند. پاسخ‌های کامل، قاطع و قانع کننده امیرمؤمنانp سبب شد که آنان بپرسند که آیا تو ” پیامبر ” هستی؟

امیرمؤمنانp در پاسخ فرمود:

إِنَّمَا أَنَا عَبْدٌ مِنْ عَبِیدِ مُحَمَّدٍ.

«من تنها بنده‌ای از بندگان محمد۹ هستم». (کلینی، ۱۳۶۲ش: ج۱، ۹۰).

شیخ صدوقu پس از نقل این روایت تصریح می‌کند که مقصود امیرمؤمنانp از «عبد» مطیع بودن و فرمانبرداری از رسول خدا۹ است.

قال مصنف هذا الکتاب رضی الله عنه: یعنی بذلک: عبد طاعته لا غیر ذلک (صدوق، بی‌تا: ۱۷۴).

روشن است که این قضیه پس از رحلت رسول خدا۹ اتفاق افتاده است؛ زیرا با وجود آن حضرت، دانشمندان یهودی نزد امیرمؤمنانp نمی‌آمدند و آن حضرت نیز قطعا با وجود پیامبر خدا، بر آن حضرت پیش دستی نمی‌کرد؛ چون خداوند به صراحت پیشی‌گرفتن از پیام‌آورش را ممنوع اعلام کرده است:

یَاأَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ.(الحجرات (۴۹): ۱).

اما در عین حال امیرمؤمنانp خود را بنده‌ای از بندگان پیامبر۹ معرفی می‌کند و همان‌طور که شیخ صدوقu تصریح کرده است، مقصود از آن، اطاعت و فرمانبرداری و خدمت‌گذاری است نه عبادت و پرستش.

بر اساس این روایت صحیح السند، می‌توان امیرمؤمنانp را «عبد النبی» ؛ یعنی مطیع و فرمانبردار پیامبر۹ لقب داد.

شیعیان نیز با استناد به همین روایات و به منظور اطاعت از اهل بیتo خود را غلامی از غلامان آنان می‌دانند و نام‌هایی همچون «عبد النبی» و «عبد العلی» و… را با همین هدف بر روی فرزندان خود می‌گذارند.

در منابع اهل سنت نیز روایاتی یافت می‌شود که برخی از اصحاب به «عبد آل محمد» مشهور شده بوند. از جمله عبد الله بن مسعود.

ابو یوسف فسوی در المعرفه والتاریخ و ابن عساکر شافعی در تاریخ مدینه دمشق، ذهبی در سیر أعلام النبلاء نقل کرده‌اند:

أبی عمر شیبانی گفت: پیش ابو موسی رفتم و نظر ابن مسعود را برایش بازگو کردم. گفت: تا زمانی که این حبر در میان شماست، از من چیزی نپرسید؛ « فوالله لقد رأیته وما أراه إلا عبدا لآل محمد» ؛ به خدا سوگند او را ندیدم جزء «عبد آل محمد». (فسوی ، ۱۹۹۹م: ج۲، ۳۱۵ ؛ ابن عساکر،۱۹۹۵م: ج۳۳، ۸۴؛ ذهبی: ۱۴۱۳ق: ج۱، ۴۶۸).

شعیب الأرنؤوط وهابی، محقق کتاب سیر أعلام النبلاء در پاورقی تمام راویان آن را «ثقه» دانسته است. (ذهبی ، ۱۴۱۳ق: ج۱، ۴۶۸).

آیا می‌توان گفت که عبد الله بن مسعود صحابی نیز مشرک بوده است؟ آیا اصحاب رسول خدا۹ به اندازه این وهابی‌ها متوجه معنای «عبد» نبودند و نمی‌دانستند که نباید کسی را «عبد آل محمد» بنامند؟

۷. به کابردن کلمه «عبد» در نام‌گذاری صحابه، تابعین و بزرگان اهل سنت

در میان اصحاب رسول خدا۹ افراد زیادی را می‌توان یافت که کلمه «عبد» با اضافه به شخص دیگر را به عنوان نام خود انتخاب کرده‌اند که ما به چند مورد اشاره می‌کنیم:

عبد الجدّ بن ربیعه الحکمی؛ عبد الجد بن عبد العزیز الأزدی؛ عبد الحجر بن عبد المدان؛ عبد خیر بن یزید؛ عبد رضا أبو مکنف الخولانی ؛ عبد شمس بن الحارث بن کثیر ؛ عبد شمس بن عفیف بن زهیر ؛ عبد شمس بن أبی عوف ؛ عبد عمرو بن عبد جبل الکلبی ؛ عبد عمرو بن کعب الأصم ؛ عبد عمرو بن مقرن ؛ عبد عمرو بن نضله الخزاعی ؛ عبد عمرو بن یزید بن عامر ؛ عبد عوف بن عبد الحارث ؛ عبد قیس بن لأی بن عصیم الأنصاری ؛ عبد المسیح النجرانی ؛ عبد المطلب بن ربیعه بن الحارث ؛ عبد مناف بن عبد الأسد ؛ عبد هلال ؛ عبد الوارث ؛ عبد یزید بن هاشم بن المطلب؛ عبد یالیل بن عمرو. (عسقلانی، ۱۴۱۲ق ـ ۱۹۹۲م: ج۴، ۳۷۳ـ ۳۸۴). و…

آیا این افراد که از اصحاب رسول خدا۹ به شمار می‌روند و اهل سنت تمام آنان را عادل مطلق می‌دانند، همگی مشرک، کافر و مهدور الدم بوده‌اند؟ آیا رسول خدا۹ متوجه نبود که این نام‌گذاری‌ها اشکال دارد و باید تغییر پیدا کند؟

عبد المطلب، جد رسول خدا۹ است. بدیهی است که حرام دانستن نام گذاری به «عبد المطلب» با افتخار کردن رسول خدا۹ به این نام، سازگاری ندارد؛ زیرا آن حضرت در جنگ حنین و در هنگامی که اکثر مسلمانان فرار کردند و پیامبر خدا به همراه عده‌ای از نزدیکان خود در محاصره کامل مشرکان قرار گرفته بودند، با افتخار رجز می‌خواند:

أنا النبی لَا کَذِبْ *** أنا بن عبد الْمُطَّلِبْ.

«من پیامبرم و دروغگو نیستم ؛ من فرزند عبد المطلب هستم». (بخاری، ۱۴۰۷ق ـ ۱۹۸۷م: ج۳، ۱۰۵۱).

از این رو برخی ادعا کرده‌اند که این یک مورد را باید استثنا کرد! ابن حزم ظاهری نوشته است:

واتفقوا على تحریم کل اسم معبد لغیر الله عز وجل کعبد العزى وعبد هبل وعبد عمرو وعبد الکعبه وما اشبه ذلک حاشا عبد المطلب؛ علما اجماع دارند هر اسمی که عبد بودن برای غیر خدا را برساند حرام است؛ همانند: عبد العزی، عبد هبل، عبد عمرو، عبد الکعبه و همانند آن‌ها ؛ غیر از عبد المطلب. (إبن حزم، بی‌تا: ج۱، ۱۵۴)

ابن قیم الجوزیه در پاسخ ابن حزم نوشته است:

ولا وجه لتخصیص أبی محمد بن حزم ذلک بعبد المطلب خاصه فقد کان الصحابه یسمون بنی عبد شمس وبنی عبد الدار بأسمائهم ولا ینکر علیهم النبی۹.

«تخصیص عبد المطلب توسط ابن حزم، دلیلی ندارد؛ زیرا در میان صحابه کسانی بودند که بنی عبد شمس و بنی عبد الدار نام داشتند؛ و رسول خدا۹ با این مسأله مخالفت نکرده است».(ابن‌قیم، ۱۳۹۱ق ـ ۱۹۷۱م: ج۱، ۱۱۴).

البته ابن قیم، در ادامه بهانه می‌گیرد این که مسأله از باب إخبار بوده و نه انشاء، که توجیه نامناسبی است، و در صورت مسأله تفاوتی ایجاد نمی‌کند؛ زیرا تقریرات معصومین( در هر دو صورت حجت است.

در میان روات و بزرگان اهل سنت نیز افراد زیادی را می‌توان یافت که از نام‌هایی همچون عبد النبی، عبد العلی و… استفاده کرده‌اند که ما به چند مورد اشاره می‌کنیم:

عبد الله بن عبد العلی. (دینوری، ۱۴۱۸ق ـ ۱۹۹۷م: ج۱، ۶) عبد العلى بن حماد. (مقدسی، ۱۴۱۰ق: ج۴، ۳۲۳). عبد النبی بن منصور. (کندی،۱۹۹۵م: ج۲، ۱۸۰). عبد النبی بن المهدی. (ذهبی، ۱۴۱۳ق: ج۲۰، ۵۸۲).

و علمای مشهور و نامداری همچون:امام علامه عبد النبی بن محمد مغربی مالکی، مفتی مالکی‌ها در دمشق، متوفای ۹۲۳هـ (سخاوی، بی‌تا: ج۵، ۹۰)

امام فقیه علامه عبد النبی بن احمد بن عبد القدوس حنفی نعمانی متوفای ۹۹۰هـ ؛ شیخ عبد النبی بن محمد بن عبد القادر بن جماعه مقدسی شافعی متوفای بعد از ۹۹۰هـ ؛ شیخ فقیه عبد النبی خلیلی حنفی، استاد علامه حصکفی که در اول کتاب الدر المختار شرح تنویر الأبصار آن را آورده است ؛ فقیه و اصولی عبد النبی بن محمد الطوسجی متوفای۱۲۰۳هـ ؛ عبد النبی بن عبد الرسول الأحمد نکری، نویسنده کتاب مشهور دستور العلماء أو جامع العلوم فی اصطلاحات الفنون و…

محمد بن إدریس شافعی متوفای۲۰۴هـ، پیشوای مذهب شوافع، شعر معروفی دارد که در آن تصریح می‌کند «عبید أمیرمؤمنان%» است. دکتر مجاهد مصطفی بهجت در کتاب دیوان الشافعی، در بخش دوم این کتاب که آن را به اشعار قطعی منتسب به وی اختصاص داده، این چنین نوشته است:

سئل الإمام الشافعی عن الإمام علی (رضی الله عنه) فقال:

إنّا عبید لفتی                انزل فیه: هل أتی

إلی متی أکتمه             إلی متی؟ إلی متی؟

(مصطفی بهجت، ۱۴۲۰هـ ـ ۱۹۹۹م: ۱۱۲).

دکتر عباس اطمینانی این شعر را این گونه ترجمه کرده است:

«از امام شافعی در مورد امام علی (رضی الله عنه) سؤال شد، گفت:

ما چاکران آن جوانمرد هستیم که در باره او سوره «هل أتی» نازل شده. تا کی آن را پنهان کنم؟ تا کی؟ تا کی؟» (مصطفی بهجت/اطمینانی، ۱۳۸۰ش: ۵۶).

مترجم کتاب که خود از اهل سنت و جماعت به شمار می‌رود، کلمه «عبید» را به «چاکران» ترجمه کرده. برداشت او از این کلمه بر خلاف دیدگاه وهابیت افراطی است.

اگر نام‌گذاری به «عبد العلی» شرک و کفر باشد، آیا محمد بن ادریس شافعی هم کافر است؟ آیا پیشوای شافعی‌ها به اندازه وهابی‌ها از مفهوم و مصادیق شرک و کفر باخبر نبوده است؟

به نظر می‌رسد که مفتیان و دانشمندان تندرو وهابی، بدون مطالعه و توجه به این موارد تاریخی و چشم بسته این نوع نام‌گذاری را شرک و کفر اعلام کرده‌اند. اگر کمی مطالعه می‌کردند، این چنین بی‌باکانه و بدون فکر فتوای تکفیر صادر نمی‌کردند.

نتیجه:

نام‌گذاری به نام‌هایی همچون: عبد النبی، عبد الرسول، عبد العلی، عبد الزهراء، عبد الحسین و… بر خلاف باور وهابی‌های افراطی، شرک محسوب نمی‌شود؛ زیرا هدف مسلمانان از این نام‌گذاری‌ها عبادت و پرستش نیست؛ بلکه مقصود آنان خدمت، اطاعت و اظهار ارادت است.

پیامبر خدا۹ به فرزند «عبد المطلب» بودن و امیرمؤمنانp به «عبد النبی» بودن افتخار کرده‌اند. در طول تاریخ اسلام، از زمان رسول خدا۹ تا امروز این نام‌گذاری‌ها حتی در میان، صحابه، محدثان، فقها و دانشمندان و پیشوایان مسلمان رایج و مرسوم بوده است. نه پیامبر خدا۹ از آن جلوگیری کرده، نه ائمه اهل البیتo و نه علما و فقهای مسلمان. بنابراین نام‌گذاری به این نام‌ها نه تنها شرک نیست؛ بلکه مایه مباهات و سرفرازی است و این وهابی‌های تندرو و مفتیان تکفیری‌اند که دچار توهم شرک و کفر شده‌اند.

 

فهرست منابع:

قرآن کریم

إبن حزم الأندلسی الظاهری، ابومحمد علی بن أحمد بن سعید، (بی‌تا)، مراتب الإجماع فی العبادات والمعاملات والاعتقادات، دار الکتب العلمیه – بیروت.

ابن عساکر الشافعی، أبی القاسم علی بن الحسن ،(۱۹۹۵م)، تاریخ مدینه دمشق وذکر فضلها وتسمیه من حلها من الأماثل، تحقیق: محب الدین أبی سعید عمر بن غرامه العمری، بیروت : دار الفکر .

البخاری الجعفی، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل (۱۴۰۷ق ـ ۱۹۸۷م)، صحیح البخاری، تحقیق: د. مصطفی دیب البغا، بیروت : دار ابن کثیر .

الجندی الکندی، بهاء الدین محمد بن یوسف بن یعقوب، (۱۹۹۵م)، السلوک فی طبقات العلماء والملوک، تحقیق: محمد بن علی بن الحسین الأکوع الحوالی، صنعاء :مکتبه الإرشاد، الطبعه: الثانیه،

الخراشی، سلیمان بن صالح، (۱۴۲۸ق ـ ۲۰۰۷م)، اسئله قادت شباب الشیعه الی الحق، بی‌جا، بی‌نا، الرابعه.

الدویش، أحمد بن عبد الرزاق / اللجنه الدائمه للبحوث العلمیه والإفتاء، (بی‌تا)، فتاوى اللجنه الدائمه – المجموعه الأولى، رئاسه إداره البحوث العلمیه والإفتاء – الریاض.

الدینوری، ابومحمد عبد الله بن مسلم ابن قتیبه، (۱۴۱۸ق – ۱۹۹۷م)، الإمامه والسیاسه، تحقیق: خلیل المنصور، بیروت :دار الکتب العلمیه.

الذهبی الشافعی، محمد بن أحمد بن عثمان (۱۴۱۳ق)، سیر أعلام النبلاء، تحقیق: شعیب الأرناؤوط , محمد نعیم العرقسوسی، بیروت: مؤسسه الرساله.

الرازی، محمد بن أبی بکر بن عبدالقادر (۱۴۱۵ق ـ ۱۹۹۵م)، مختار الصحاح، تحقیق: محمود خاطر، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.

الراغب الأصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمد بن المفضل، (بی‌تا)، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: محمد سید کیلانی، بیروت: دار المعرفه.

الزرعی الدمشقی (مشهور به ابن القیم الجوزیه)، شمس الدین ابوعبد الله محمد بن أبی بکر أیوب، (۱۳۹۱ق ـ ۱۹۷۱م)، تحفه المودود بأحکام المولود، تحقیق: عبد القادر الأرناؤوط، دمشق:مکتبه دار البیان.

السخاوی، شمس الدین محمد بن عبد الرحمن، (بی‌تا)، الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، بیروت : دار مکتبه الحیاه.

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین، (بی‌تا)، التوحید، تحقیق: السید هاشم الحسینی الطهرانی، قم :مؤسسه النشر الاسلامی .

العسقلانی الشافعی، أحمد بن علی بن حجر ابوالفضل،(۱۴۱۲ق ـ ۱۹۹۲م)، الإصابه فی تمییز الصحابه، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت :دار الجیل.

الفسوی ، أبو یوسف یعقوب بن سفیان (۱۴۱۹هـ- ۱۹۹۹م)، المعرفه والتاریخ ، تحقیق : خلیل المنصور، بیروت :دار الکتب العلمیه .

الکلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق، (۱۳۶۲ش)، الأصول من الکافی، تهران‏: اسلامیه.

المجلسی، محمد باقر، (۱۴۰۴هـ ـ ۱۲۶۳ش) ، مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الإسلامیه، الطبعه: الثانیه.

مصطفی بهجت/دکتر عباس اطمینانی ،(۱۳۸۰ش)، شعر امام شافعی ، سنندج: دانشگاه کردستان، اول.

مصطفی مجاهد بهجت(۱۴۲۰هـ ـ ۱۹۹۹م)، دیوان الشافعی، دمشق: دار القلم، الطبعه الأولی.

المقدسی الحنبلی، ابوعبد الله محمد بن عبد الواحد بن أحمد(۱۴۱۰ق)، الأحادیث المختاره، تحقیق عبد الملک بن عبد الله بن دهیش، مکه المکرمه: مکتبه النهضه الحدیثه.

النووی الشافعی، محیی الدین أبو زکریا یحیى بن شرف بن مر بن جمعه بن حزام (بی‌تا)، المجموع شرح المهذب، بیروت: دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع.

[۱] . پژوهشگر همکار در پژوهشگاه بین المصطفی، smyazdani110@gmail.com.

منبع: چاپ شده در مجله کلام تطبیقی ، سال اول، شماره دوم ، پاییز و زمستان ۱۳۹۵

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

الگوسازی از طالبان برای نجات القاعده

سلفیت سعودی؛ چالش بقاء

اندیشه‌ی سیاسی اسلام: مورد مطالعاتی "جهیمان العتیبی"

(مروری بر اهداف طالبان و چالش‌های پیش روی آن) نقشه جنگ طالبان و دلایل شکست احتمالی آن

القاعده و طالبان اختلافات و همکاری مشروط

مولفه هاي توحيد عبادي در مقارنه ديدگاه اماميه و سلفيه

دیدگاه ابن‌تیمیه در تعارض عقل صریح و نقل صحیح

فرایند شکل‌گیری اصطلاح «نواقض الاسلام» و کاربرد آن در تألیفات سلفیت نوین

مطالعه تطبیقی خط ‌ مشی سیاسی سلفیت اصلاحی- تنویری و سلفیت جهادی- تکفیری

بررسی و نقد اندیشۀ سلفیۀ جهادی در عملیات انتحاری

«وَ الا قُتِل»های ابن‌تیمیه کتاب قانون کُشتارهای داعش

اسلام هراسی و سناریوهای پیش روی آن

بررسی عقاید جریانات سلفی جهادی بر اساس عامل هویت

آینده‌پژوهی تروریسم تکفیری در ایران (2)

آموزه‌های بربهاری و تأثیر آن بر جریان‌های سلفی‌گری

گزارشی از رساله عقائد علمای دیوبندی

آینده‌پژوهی تروریسم تکفیری در ایران (1)

پدیده تکفیر از دیدگاه قرآن و حدیث

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش