پرسش و پاسخ > آیا توسل، استغاثه، استشفاع و تبرک مصداق عبادت غیر الله و شرک است؟

آیا توسل، استغاثه، استشفاع و تبرک مصداق عبادت غیر الله و شرک است؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۹/۳ تعداد بازدید: 34

علمای اسلام عبادت را به معنای «خضوع و خشوع به قصد تعبد، همراه با اعتقاد به الوهیت و ربوبیت برای مخضوع له» می داند که در قالب دعا، وضو، نماز، روزه، حج، زکات، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، احسان به اهل ایمان، تقوی و تعاون برای تحقق آن و سایر فرامین دینی تبلور می بابد.



پاسخ اجمالی:

علمای اسلام عبادت را به معنای «خضوع و خشوع به قصد تعبد، همراه با اعتقاد به الوهیت و ربوبیت برای مخضوع له» می داند که در قالب دعا، وضو، نماز، روزه، حج، زکات، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، احسان به اهل ایمان، تقوی و تعاون برای تحقق آن و سایر فرامین دینی تبلور می بابد. از آنجا که ندای اموات به قصد تقرب و پرستش آنها انجام نمی شوند، فاقد شرط اصلی عبادت بوده و تخصّصا از تحت حکم «حرمت عبادت غیر الله» و «شرک» خارج است.

پاسخ تفصیلی:

اولاً: نگاه علمای اسلام با استناد به نصوص قرآنی از جمله «ایاک نعبد و ایاک نستعین» معتقدند: غیر خدا مستحق عبادت نیست و با نگاهی گذرا به منابع فقهی و کلامی به خوبی می توان جایگاه رفیع توحید عبادی را در نگاه علما مشاهده کرد. مثلا فقهاء، احکام شرعی را به عبادات، معاملات و سیاسات[حدود، دیات و قصاص]تقسیم کرده و آنگاه صریحا گفته اند: شرط صحت تمامی عبادات قصد تقرب الی است[1] و قید «قصد تقرب الی الله» به مثابه نخ تسبیحی تمامی عبادات را به هم وصل کرده است.

ثانیاً: تمامی کسانی که مسلمانان را متهم به نقض توحید عبادی کرده اند به خاطر تصویر نادرستی است که از مقوله عبادت دارند نه اینکه مسلمانان عبادت الله را نقض کرده باشد.

توضیح مطلب اینکه درست است که در عرف لغویین به هر خضوع و خشوعی عبادت گفته می شود[2] ولی صرف خضوع و خشوع برای تحقق عبادت شرعی کفایت نمی کند چرا که عبادت در لسان شریعت به معنای «خضوع و خشوع به قصد تعبد، همراه با اعتقاد به الوهیت و ربوبیت برای مخضوع له» است لذا خضوع با تحقق یکی از سه رکن یعنی قصد تعبد، اعتقاد به ربوبیت و اعتقاد به الوهیت برای مخضوع له، عبادت به حساب می آید آنچه گفته شد ادعای صرف نیست چرا که با مراجعه به آیات قرآن می توان تمامی این قیود را برای تحقق عبادت، اثبات کرد:

الف: قصد تعبد« أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ وَ الَّذينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى‏...»[3] [این آیه قید قصد تعبد را برای عبادت اثبات می کند] مسلمانان در برابر هیچ کسی به قصد تعبد و تقرب خضوع نمی کند و خضوع در برابر غیر الله به قصد تعبد را حرام و شرک اکبر می دانند.[4]

ب: اعتقاد به ربوبیت برای مخضوع له، قرآن خطاب به همه بشریت می گوید همان کسی که به عنوان رب قبول دارید را بپرستید گویا اعتقاد به اینکه زمام امور در دست الله است برای کرنش در برابر او کافی فرض شده است «يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذي خَلَقَكُمْ وَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُون‏»[5] [این آیه مثبِت قید اعتقاد به ربوبیت مخضوع له است] و اساسا اینکه مشرکین، بتها را صدا می زندند به خاطر این بود که برخی از شئون ربوبی را به آنها داده بودند لذا از آنها انتظار نصرت و عزت داشند.[6] هیچ مسلمانی اعم از شیعه و سنی برای هیچ کسی جز الله قائل به شان ربوبیت نمی باشد و در برابر هیچ کسی با اعتقاد به ربوبیت، خضوع نمی کند و این کار را حرام و مصداق شرک اکبر می داند و اگر برخی از صوفی ها در برابر اقطاب سجده می کنند سجده تعظیم است و این کار آنها با اینکه حرام است ولی شرک نیست.

ج: اعتقاد به الوهیت برای مخضوع له، قرآن خبر می دهد که مشرکین با اعتقاد به شان الوهیت برای بتها در برابر آنها خضوع می کردند لذا آنها را به عنوان اله برگزیده بودند از این رو خطاب به مشرکین می فرماید «أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَ إِنَّنِی بَرِیءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ»[7] پس خضوع در مقابل هر مخلوقی با اعتقاد به اله بودن او عبادت آن مخلوق به حساب می آید«وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ ینْصَرُونَ»[8] حال سرّ این سخن روشن می شود که چرا خداوند می فرماید مشرکین قائل به اله واحد نبودند و در برابر رسول الله صلی الله علیه و اله زبان به اعتراض گشوده و می گفتند«أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَیءٌ عُجَابٌ».[9] و به راحتی می توان فهمید که چرا سجده ملائکه در برابر آدم[10] و سجده والدین حضرت یوسف در برابر آن حضرت[11]پرستش غیر الله به حساب نمی آید چرا که خضوع آنها در برابر غیر الله فاقد هر سه شرط فوق الذکر بوده است. [12]

علامه شیخ السلامه عزامی قضاعی در فرقان القرآن می نویسد: اشتباه در تفسیر عبادت انحراف بزرگی است که باعث ریخته شدن خون ها و هتک حرمت های زیادی شده است وی می نویسد: وهابیت عبادت را تنها به خضوع و کرنش تفسیر کرده اند و معنای لغوی از آن برداشت کردند در حالی که معنای شرعی آن غیر این است. عبادت عبارت است از  مطلق خضوع به همراه اعتقاد قلبی به ربوبیت و الوهیت کسی که در مقابل او کرنش می شود. پس اگر این اعتقاد در کار نباشد عبادت شرعی نیست هر چند آن کار سجده در مقابل دیگری باشد. [13]

نتیجه اینکه هرفعلی در هر قالبی که باشد، خواه در قالب سجده باشد یا رکوع و یا بوسیدن دست پدر و مادر و یا ندا و دعا و استغاثه یا هر حالت دیگر به شرطی عبادت است که حاوی یکی از سه شرط پیش، باشد.

ثالثاً: بر اساس آنچه گفته شد، می توان به راحتی به اشتباه سلفیان که گمان کرده اند اعمالی مانند سجده، دعا، استغاثه، نحر و قربانی و طواف و مانند آن همواره عبادت اند، پی برد و فهمید که چه اشتباه بزرگی مرتکب شده اند!

در نگاه آنان اگر کسی مردگان را ندا دهد یا بر قبور آنها سجده کند - بدون توجه به قصد و اعتقاد شخص ندا دهنده و سجده کننده- مشرک بوده و تکفیر می شود[14] و اگر از وهابیان بپرسیم طبق بیان شما باید سجده ملائکه در برابر آدم نیز مصداق پرستش غیر الله باشد؟! آنان برای دفع این اشکال - به جای اینکه بگویند ملائکه چون قصد تعبد و تقرب نداشته و هیچ یک از شئون ربوبی و الوهی را برای آدم قائل نبودند، پس فعل آنها مصداق عبادت غیر الله نیست- می گویند: چون سجده ملائکه به دستور خدا انجام شده پس شرک به حساب نمی آید و اینگونه نتیجه گرفته اند که از آنجا که سجده های مسلمانان در برابر اولیاء به دستور خدا نیست شرک است! در حالی که سجده به غیر الله بدون قصد عبادت، حرام است نه شرک!

آنها با نادیده گرفتن قید قصد تعبد، در شکل گیری افعال عبادی؛ گمان کرده اند که اگر خدا دستور به شرک دهد، ماهیت مامور به [که مشتمل بر شرک است] منقلب شده و به غیر شرک تبدیل می شود غافل از این که حرمت شرک تخصیص بردار نیست و توجه ندارند که خداوند هرگز امر به عبادت غیر خود نمی کند «إِنَّ اللّهَ لا یأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللّهِ ما لا تَعْلَمُونَ»[15] 

اما مسئله ندا و دعا: در روایت آمده که «الدعا مخ العباده» مراد این است که دعا در برابر الله بالاترین عبادتها است چون انسان در آن لحظه ای که دعا می کند فقط خدا را در نظر دارد و فقط او را مورد خطاب قرار می هد و از همه بریده می شود و حتی شاید خودش را نیز هم فراموش کند بر خلاف سایر عبادات که توجه انسان علاوه بر خدا به غیر خدا نیز معطوف است لذا دعا در بین عبادات سمبل خضوع و تواضع در برابر الله است و از جایگاه رفیعی برخوردار می باشد از این رو کسانی که از سر تکبر در برابر خدا این عبادت را ترک کنند جایگاهشان جهنم است «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني‏ أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتي‏ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرين‏؛مرا بخوانید شما را اجابت می کنم، کسانی که از عبادت من استکبار بورزند[از سر نخوت و استکبار، عبادتی مانند دعا را ترک کنند] به زودی در حال ذلت وارد جهنم می شوند[و می فهمند که نباید در برابر خدا تکبر ورزید].» [16] آنچه که گفته شد تقریبا لُبّ مطلب در مورد این روایت و آیه شریفه است.

اما سلفی ها از ظاهر جمله ی« الدعا مخ العباده» برداشت دیگری کرده و چنین پنداشته اند که «هر دعائی عبادت است» و بعد به قرینه منفصله و بر اساس آیات قرآن دیده اند که «عبادت مخصوص خداست» در نهایت چنین به جمع بندی رسیده اند که «هر دعائی عبادت و مخصوص خداست» و اینچنین فتوی داده اند که «هر کس اموات را ندا دهد مشرک و کافر است» غافل از اینکه هر دعائی عبادت نیست بلکه دعا کاربردها و استعمالات مختلفی دارد از جمله:

الف: استعانت: «وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِینَ»[17] و آیه: «وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِینَ»[18], و آیه: «وَلْیدْعُ رَبَّهُ»[19]  در این آیات نمی توان دعا را به معنای عبادت گرفت زیرا معنای آیه اشتباه می شود.

ب: سوال و طلب: مانند آیه « قَالُوا یا مُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ».[20] و آیه «وَقَالَ الَّذِینَ فِی النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ یخَفِّفْ عَنَّا یوْمًا مِنَ الْعَذَابِ».[21]در این مورد نیز اگر دعا را به معنای عبادت بگیریم نمی توان آیات را ترجمه و تفسیر کرد.

ج: قول: مانند آیه: « فَمَا كَانَ دَعْوَاهُمْ إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا».[22]و آیه « دَعْوَاهُمْ فِیهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ».[23]در این آیات دعا به معنای گفتار و سخن است نه به معنای عبادت.

د: دعای به معنای عبادت مانند آیه «وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا ینْفَعُكَ وَلَا یضُرُّكَ...»[24]. و آیه «وَالَّذِینَ لَا یدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ».[25]و آیه «قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا ینْفَعُنَا وَلَا یضُرُّنَا».[26]در این آیات دعا به معنای عبادت است.

بنابرابن ادعای وهابی ها مبنی بر این که دعا مطلقا عبادت بوده و انجام آن در برابر غیر الله شرک است؛ نادرست می باشد و هر دعایی برای غیر الله شرک نیست و دعا کردن به این گونه که طرف مقابل را همه کاره بدانی و تمام توجهت معطوف به او باشد، فقط در برابر خدا جایز است و هیچ مسلمانی حتی ضعیف الایمان ها چنین دعائی را به درگاه غیر الله انجام نمی دهد  و وقتی از غیر خدا چیزی می خواهند و آنها را ندا می دهند، معتقدند که غیر الله کاره ای نیست لذا ندای اموات و درخواست از آنها نظیر التماس دعای عرفی است و مصداق توسل به دعای غیر بوده که ریشه در قرآن دارد و کسی با آن مخالفتی ندارد «قالُوا يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئين‏» [27]و همچنین فرمود« وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحيما»[28]

اما طواف، نذر و قربانی هم مانند سجده و دعا چنانچه به قصد تعبد و اعتقاد به ربوبیت و الوهیت در برابر غیر الله انجام نشوند یا باطل و عبث اند و یا حرام، ولی هر چه باشد مصداق شرک و کفر نمی باشند. لذا اگر انسان هزار بار قبر ولیّ خدا را طواف کند اما قصد پرستش وی را نداشته باشد، حرام نیست و اگر در حرم ولیّ خدا ذبح انجام دهد ولی قصدش تقرب به ولیّ خدا نباشد بلکه هدفش اهدای ثواب آن به ولی خدا باشد، باز از نظر شرعی بلا مانع است.

بر اساس همین نگاه، فقها نذر صحیح و شرعی را مشروط به قصد تقرب الی الله دانسته و گفته اند صیغه نذر به این صورت است «نذرت لله» یا «لله علیّ کذا ...» حال اینکه عوام الناس در زمان جاری کردن صیغه نذر می گوید: «نذرت للفلان» یا «نذرت للحسین» و یا «نذرت للعباس» چون هدفشان از این کلام، نشان دادن جهت ثواب است[29] نه نشان دادن قصد [و با این کلام قصد تقرب به اولیاء الهی را ندارند] به زبان جاری کردن آن اشکالی ندارد ولی چنین جمله ای صیغه شرعی برای نذر نیست.  

رابعاً: وهابیان علاوه بر اینکه تصویر درستی از توحید عبادی و عبادت ندارند نسبت به ربط بین افعال العباد به مشیت الهی نیز گرفتار خبط بزرگی شده اند؛ آنها امور عالم را به مقدور و غیر مقدور تقسیم کرده و مدعی اند هر کس امور غیر مقدور را از بندگان خدا - اعم از زنده و مرده- بطلبد، مشرک است غافل از اینکه تقسیم امور به مقدور و غیر مقدور از اساس باطل است چرا که بر اساس صریح قرآن هر فعلی به اذن الله مقدور هر کسی اعم از نبی و ولی و حی و میت بوده و هیچ فعلی بدون مشیت الهی مقدور هیچ کسی نمی باشد « فَهُوَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدير»[30] و همچنین« وَ ما تَشاؤُنَ إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَليماً حَكيما»[31] شاید به همین جهت از مومنین خواسته شده تا تمامی افعال خود و لو ساده ترین آنها را معلق به اراده و مشیت الهی کرده و انشاالله گویان سراغ انجام امور بروند «وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْ‏ءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً  إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسيتَ وَ قُلْ عَسى‏ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً»[32] پس طبق عقیده صحیح اسلامی انجام تمامی کارها منهای اراده و مشیت الله، غیر مقدور و هر کاری با استعانت از الله ، مقدور انسان است و تحت همن نگاه جناب سلیمان از بعضی از اطرافیان خود در خواست کرد تا تخت ملکه سبا را - قبل از حضور ملکه - حاضر کنند و چنین در خواست کرد: «قالَ يا أَيُّهَا الْمَلَؤُا أَيُّكُمْ يَأْتيني‏ بِعَرْشِها قَبْلَ أَنْ يَأْتُوني‏ مُسْلِمين»‏[33] و کسی نمی تواند بر جناب سلیمان نبی ع، خرده گرفته و بگوید چرا خدا را فراموش کرده و امور غیر مقدور را از اطرافیان طلب کرده است! خدا اگر بخواهد اولیاء الهی هم مرده زنده می کنند هم شفا می دهند و هم ازغیب خبر می دهند چنانچه برای جناب موسی ع چنان مقدر شد که با عصا به سنگ بگوبد از آن 12 چشمه بجوشد[34] و برای جناب عیسی زمینه اموری بالاتر از این مهیا شد[35] و برای سایر انبیاء نیز این چنین بوده تا نوبت به رسول الله صلی الله علیه و آله رسید[36]  باید توجه دشته که انجام این امور، اختصاص به انبیاء ندارد بلکه برای اطرافیان و ملازمین آنها نیز جاری و ساری است.[37]    

نتیجه: اینکه نه اعتقاد به سماع موتی و ندا زدن آنها و نه سجده بر قبر آنها و نه نذر و قربانی هیچ یک مصداق شرک و یا پرستش غیر الله نمی باشد. بلکه این امور یا بر اساس ادله انجام می گیرد و یا ربطی به شرک نداشته و تنها از کارهای حرام است مانند سجده به غیر الله.

 

پی نوشت:

[1] . رک لمعه، فقه الشیعه، فقه الصادق و سایر کتب فقهی شیعه مبحث عبادات

[2] . مفردات راغب ماده عبد

[3] . الزمر : 3

[4] . برای تفصیل این بحث می توان به بخش عبادات در فقه مذاهب اسلامی مراجعه کرد

[5] . البقرة : 21

[6] . «وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا» مريم : 81 و همچنین «وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُون» يس : 74 ‏

[7] . [الأنعام:19].

[8] . [يس:74].

[9] . [ص:5].

[10] . «وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْليسَ أَبى‏ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرين» البقرة : 34 ‏

[11] . «وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّداً وَ قالَ يا أَبَتِ هذا تَأْويلُ رُءْيايَ مِنْ قَبْل» يوسف : 100 ‏

[12] . ابن کثیر به مطلب فوق به خوبی اشاره کرده است و می نویسد سجده ای که ملائکه بر آدم کردند و همچنین سجده ای که برادران و والدین یوسف علیه السلام بر او کردند، سجده تحیت و اکرام بوده و این عمل در امتهای گذشته مشروع بوده است وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ} فكانت الطاعة لله والسجدة لآدم، أكرم الله آدم أن أسجد له ملائكته، وقال بعض الناس كان هذا سجود تحية وسلام وإكرام كما قال تعالى: {وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّداً وَقَالَ يَا أَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّاً} وقد كان هذا مشروعاً في الأمم الماضية ولكنه نسخ في ملتنا...ورجحه الرازي، وقال بعضهم بل كانت السجدة لله وآدم قبلة فيها كما قال تعالى: {أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ} وفي هذا التنظير نظر، والأظهر أن القول الأول أولى، والسجدة لآدم إكراماً وإعظاماً واحتراماً وسلاماً، وهي طاعة لله عزّ وجلّ لأنها امتثال لأمره تعالى، وقد قواه الرازي في تفيسره. تفسير القرآن العظيم، ج1، ص100، ا بن كثير القرشي الدمشقي (المتوفى: 774هـ)، محقق: محمود حسن، ناشر: دار الفكر، الطبعة: الطبعة الجديدة 1414هـ/1994م

[13] . إنّ الغلط في تفسير العبادة، المزلقةُ الكبرى، و المزلَّة العظمى، التي أُستحِلت بها دماءُ لا تحصى، و انتهكت بها أعراض لا تعد، و تقاطعت فيها أرحام أمر اللّه بها أن توصل، عياذاً باللّه من المزالق، و الفتن, و لاسيما فتن الشبهات. فاعلم، أنّهم فسّروا "العبادة"، بـ "الاِتيان بأقصى غاية الخضوع"، و أرادوا بذلك المعنى اللغوي، أمّا معناها الشرعي، فهو أخصّ من هذا، كما يظهر للمحقّق الصبّار على البحث, من استقراء مواردها في الشرع، فإنّه: "الاِتيان بأقصى غاية الخضوع، قلباً، باعتقاد ربوبية المخضوع له".فإن انتفى ذلك الاعتقاد، لم يكن ما أتى به من الخضوع الظاهري، من العبادة شرعاً، في كثير، و لا قليل، مهما كان المأتي به، و لو سجوداً. شیخ السلامه عزامی قضاعی، فرقان القرآن، ص111، دار احیاء التراث العربی، بیروت لبنان.

[14] . در اینجا لازم است بدانیم فقهای شیعه و سنی بر حرمت سجده برای غیر الله اجماع دارند و معتقدند جواز سجده ملائکه بر آدم و سجده والدین یوسف در برابر آن حضرت مربوط به شرایع  قبل از اسلام است[شرعُ من قَبلنا] و دلیل نمی شود که ما در شریعت محمدی نیز سجده در برابر اولیاء الهی را جایز بدانیم. لذا این که سجده برای غیر الله در شریعت اسلام نسخ شده، ادله زیادی بر حرمت آن دلالت دارد. این که سجده در مقابل غیر خدا حرام است از این جهت نیست که فعل عبادی است بلکه از آن جهت است که روایات زیادی در حرمت آن وارد شده است.   ابن ماجه، سنن ابن ماجه، ج1، ص595، ح1853، کتاب نکاح؛ طبرانی، المعجم الكبیر، ج8، ص31، ح7294 .

[15] . [الاَعراف:28].

[16] . غافر : 60

[17] . بقره / 23

[18] . یونس / 38

[19] . غافر / 26

[20] . اعراف / 134

[21] . غافر / 49

[22].  اعراف / 5

[23] . یونس / 10

[24] . یونس /106

[25] . فرقان / 68

[26] . انعام / 71

[27] . يوسف : 97

[28]. النساء : 64

[29] . مانند «إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكينِ وَ الْعامِلينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمينَ وَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبيلِ فَريضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَليمٌ حَكيم‏» التوبة : 60

[30] . انعام 17

[31] . الإنسان : 30

[32] . کهف 23و 24

[33] . النمل : 38

[34] . «وَ إِذِ اسْتَسْقى‏ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُناسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَ اشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدين‏» البقرة : 60

[35] .« وَ رَسُولاً إِلى‏ بَني‏ إِسْرائيلَ أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْيِ الْمَوْتى‏ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُنَبِّئُكُمْ بِما تَأْكُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ في‏ بُيُوتِكُمْ إِنَّ في‏ ذلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنين» آل‏عمران : 49 ‏

[36] .«اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَر» القمر : 1 بسیاری از تفاسیر اسلامی شق قمر را جزء معجزات پیامبر اسلام شمرده اند.

[37] .« قالَ يا أَيُّهَا الْمَلَؤُا أَيُّكُمْ يَأْتيني‏ بِعَرْشِها قَبْلَ أَنْ يَأْتُوني‏ مُسْلِمين»‏ النمل : 38

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آیا تعریف سلفیه از عبادت، جامع افراد و مانع اغیار است؟

آیا توسل، استغاثه، استشفاع و تبرک مصداق عبادت غیر الله و شرک است؟

آیا چنانچه سلفیان می گویند؛ تقیه مسلمان در برابر مسلمان داخل در نفاق و کذب است؟

آیا شیعیان به خاطر اعتقاد به مقامات اهل البیت غالی و کافر هستند؟

آیا شیعه قائل به کفر اهل سنت است؟

آیا بزرگان اهل سنت درباره سماع موتی ادعای تواتر معنوی کرده اند؟

آیا جشن گرفتن به مناسبت میلاد پیامبر(ص) بدعت است؟

اهل سنت واقعی از نگاه ابن عثیمین چه کسانی هستند؟

آیا سند روایت مالک الدار در جواز توسل به رسول خدا صحیح است؟

آیا رسول خدا و اهل بیت برای عزیزان خود گریه و عزاداری می کردند؟

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش دوم)

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش اول)

آیا سفر به مدینه منوره به قصد زیارت قبر رسول الله اشکال دارد؟

مرز بين تروريسم و جهاد در اسلام چيست ؟

آیا سلفیان تکفیری شیعه را مسلمان می دانند؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند، چیست؟

مخازن فکری این همه خشونت تکفیری چیست؟ و از کجا نشات و تغذیه می شود؟

آیا تکریم و بزرگ داشت قبور انبیاء و اولیاء تعظیم شعائر الهى است؟

آیا طلب شفاعت از اموات شرک است؟

آیا ابن تیمیه در عمل پیرو احمد بن حنبل بوده است؟

آیا در طول تاریخ، وهابیت با غیر مسلمانان هم جنگ کرده است؟

ابن قيم جوزي چه تأثیری در ترویج افکار ابن تیمیه داشت؟

ازدرخواست حضرت یوسف برای سرپرستی خزائن مصرچگونه علیه تکفیریها استدلال می شود؟

شرط علمای اسلام بر استعانت کردن مسلمین از کفار چیست؟

آیا گروه های تکفیری در موضوع استعانت از کفار اختلاف نظر دارند؟

انتقاد علمای اهل سنت برتقسیمات سه گانه توحید ابن تیمیه چیست؟

آیا ابن تیمیه از تکفیر مسلمانان به بهانه استغاثه به اولیای الهی پشیمان شد؟

با توجه به آیه انک لا تسمع الموتی آیا مردگان قدرت شنوایی ندارند؟‌

روایت ابن‌عمر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) صحیح است یا تأویل عایشه؟

وهابیت در موضوع شفاعت دچار چه انحرافی شده اند؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

توحید در حاکمیت چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

ارکان بدعت چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

عقاید داعش چیست؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا اموات می شنوند؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟