پرسش و پاسخ > آیا چنانچه سلفیان می گویند؛ تقیه مسلمان در برابر مسلمان داخل در نفاق و کذب است؟

آیا چنانچه سلفیان می گویند؛ تقیه مسلمان در برابر مسلمان داخل در نفاق و کذب است؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۹/۱ تعداد بازدید: 26

امامیه بر این باور است که تقیه اصلی قرآنی و به معنای کتمان ایمان است و برای حفظ جان مومن از خطرات تشریع شده و هیچ ربطی به نفاق ندارد چرا که نفاق به معنای کتمان کفر است.



نویسنده: روح الله حیاتی مقدم

پاسخ اجمالی:

امامیه بر این باور است که تقیه اصلی قرآنی و به معنای کتمان ایمان است و برای حفظ جان مومن از خطرات تشریع شده و هیچ ربطی به نفاق ندارد چرا که نفاق به معنای کتمان کفر است.

شیعه می گوید: به همان ملاکی که تقیه در برابر کافر جایز است، در برابر مسلمان نیز جایز است چرا که روابط بین مسلمین همواره رابطه مسالمت آمیز نمی باشد لذا گاهی برای حفظ جان مومنین و پاسداشت وحدت جامعه اسلامی راهی جز تقیه و کتمان ایمان باقی نمی ماند.

قول به جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان اختصاص به شیعه ندارد بسیاری از صحابه، تابعین و علمای مسلمان در برابر حاکمان مسلمان تقیه می کرده اند و برخی از علمای اهل سنت به صورت صریح فتوی به جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان داده اند.

البته علمای امامیه مانند علمای اهل سنت، تقیه را به صورت مطلق جایز نمی دانند چنانچه امام خمینی در این باره می فرماید: «بعض المحرمات و الواجبات التي في نظر الشارع و المتشرعة في غاية الأهمية مثل هدم الكعبة و المشاهد المشرفة ... و مثل الرد على الإسلام و القرآن و التفسير بما يفسر المذهب و يطابق الإلحاد ... و من هذا الباب ما إذا كان المتقي ممن له شأن و أهمية في نظر الخلق بحيث يكون ارتكابه لبعض المحرمات تقيةً أو تركه لبعض الواجبات مما يعد موهناً للمذهب و هاتكاً لحرمته ... و أولى من ذلك كله في عدم جواز التقية فيه ما لو كان أصل من اصول الإسلام أو المذهب أو ضروري من ضروريات الدين في معرض الزوال و الهدم و التغيير، كما لو أراد المنحرفون الطغاة تغيير أحكام الإرث و الطلاق ...» [2]

حضرت امام، برخی از موارد را از حکم جواز تقیه استثنا نموده و حکم به حرمت آنها داده اند. برخی ازآنها را بدین صورت بیان می دارند:‏ ‏بعضی از محرّمات و واجباتی که در نظر شارع و متشرعه دارای اهمیت فوق العادی می باشند، مانند: ویران کردن خانه خدا و مشاهد مشرّفه،رد کردن اسلام و قرآن و تفسیر قرآن به گونه ای که موافقت با کفر و الحاد پیدا کند و دیگر محرّمات بزرگ.‏

پاسخ تفصیلی:

تقیه چیست: تقیه به معنی کتمان ایمان به انگیزه دفع خطر است برخلاف نفاق که به معنای کتمان کفر و اظهار اسلام به منظور بهرمندی از فواید و آثار دنیوی آن می باشد. اگر تقیه مصداق نفاق و کفر می بود هیچ گاه خدای متعال ارتکاب آن را اجازه نمی داد و کتمان ایمان و تقیه را از باب مدح و به عنوان وصفی پسندیده برای مومن آل فرعون بیان نمی کرد و نمی فرمود: مومن آل فرعون که از ترس فرعونیان، ایمان خود را کتمان می کرد؛ رو به فرعونیان کرد و گفت آیا کسی را می کشید که می گوید الله، پروردگار من است[3]

قرآن از دو تقیه باطل و صحیح خبر می دهد:

اول: تقیه مداهنه ای، که جایز نیست و رسول الله تن به چنین تقیه ای ندادند «وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُون‏؛ آنها دوست دارند نرمش نشان دهى تا آنها (هم) نرمش نشان دهند (نرمشى توأم با انحراف از مسير حق»![4]

دوم: تقیه مداراتی، که اقسام مختلفی دارد و ارتکاب برخی از آنها جایز و برخی حرام است. سه آیه در قرآن بر این تقیه دلالت دارد:

تقیه مومن آل فرعون در برابر فرعونیان:

«وَ قالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إيمانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَ قَدْ جاءَكُمْ بِالْبَيِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ ...؛ و مرد مؤمنى از آل فرعون كه ايمان خود را پنهان مى‏داشت گفت: آيا مى‏خواهيد مردى را بكشيد بخاطر اينكه مى‏گويد: پروردگار من «اللَّه» است، در حالى كه دلايل روشنى از سوى پروردگارتان براى شما آورده است؟...»[5]

تقیه عمار در برابر مشرکین:

مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إيمانِهِ إِلاَّ مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإيمانِ وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيم؛ كسانى كه بعد از ايمان كافر شوند- بجز آنها كه تحت فشار واقع شده‏اند در حالى كه قلبشان آرام و با ايمان است- آرى، آنها كه سينه خود را براى پذيرش كفر گشوده‏اند، غضب خدا بر آنهاست؛ و عذاب عظيمى در انتظارشان! [6]

دستور به تقیه در برابر کفار جهت دفع شر آنها به صورت مطلق:

«لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ في‏ شَيْ‏ءٍ إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصيرُ؛ افراد با ايمان نبايد به جاى مؤمنان، كافران را دوست و سرپرست خود انتخاب كنند؛ و هر كس چنين كند، هيچ رابطه‏اى با خدا ندارد (و پيوند او از خدا گسسته مى‏شود)؛ مگر اينكه از آنها بپرهيزيد (و به خاطر هدفهاى مهمترى تقيّه كنيد). خداوند شما را از (نافرمانى) خود، بر حذر مى‏دارد؛ و بازگشت (شما) به سوى خداست.[7]

البته فقط قران نیست که بر جواز اصل تقیه مداراتی دلالت دارد بلکه روایات زیادی از اهل بیت در مورد این فرد از تقیه نقل شده از جمله:

از علی بن ابی طالب علیه السلام نقل شده که فرمودند: التقية من أفضل أعمال المؤمن يصون بها نفسه و إخوانه عن الفاجرين‏[8]امام باقر نیز فرمودند«التقية من ديني و دين آبائي‏»[9] ابن ابی یعفور از امام صادق نقل می کند که آن حضرت فرمودند« التقية ترس المؤمن، و التقية حرز المؤمن»‏ [10] امام صادق به مفضل فرمود: «إذا عملت بالتقية لم يقدروا في ذلك على حيلة و هو الحصن الحصين، و صار بينك و بين أعداء الله سدّاً لا يستطيعون له نقباً»[11] باز از امام صادق نقل شده که فرمودند: اتّقوا على دينكم فاحجبوه بالتقية ...[12]

تقیه[مداراتی] به حسب اعتبارات مختلف به صورتهای مختلفی قابل تقسیم است و ارتکاب برخی از موارد آن حرام است. در اینجا ابتدا به اقسام آن اشاره و سپس حکم هر یک را بر اساس فقه امامیه بیان خواهیم کرد:

تقیه مداراتی به لحاظ کسی که در برابر او تقیه می شود؛ به تقیه در برابر کافر و مسلمان قابل تقسیم است و به لحاظ عمل می توان آن را به تقیه در عبادت، تقیه در فتوی و تقیه در سیاست تقسیم کرد و به لحاظ احکام خمسه می توان آن رابه تقیه جایز، واجب و حرام و ... تقسیم کرد.

بیان حکم هر یک از موارد فوق از این قرار است:

الف: تقیه مسلمان در برابر کافر - چنانچه مداهنه ای نباشد- قطعا جایز است و هیج یک از فرق اسلامی با آن مخالفتی ندارند. اما جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان اختلافی است و شیعه بر جواز آن اتفاق بلکه اجماع دارد.

قول به جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان اختصاص به شیعه ندارد چرا که اهل سنت نیز قائل به جواز آن هستند البته جواز آن بین علمای اهل سنت اختلافی است.

مخالفین تقیه مسلمان در برابر مسلمان معتقدند قرآن از تقیه مسلم در برابر مشرک نام برده ولی از تقیه مسلم در برابر مسلم یادی نکرده است اما سایر علمای اسلام[شیعه و برخی از علمای اهل سنت] معتقدند درست است که قرآن یادی از تقیه مسلم در برابر مسلم نکرده و آنچه صریحا آمده مربوط به تقیه مسلم در برابر کافر است اما به همان مناط و دلیلی که تقیه در برابر کافر و مشرک جایز است در برابر مسلم نیز جایز است چرا که چنانچه علمای اصول گفته اند «خصوص المورد لا يخصص الوارد» و چنانچه علمای تفسیر گفته اند « أنّ العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص السبب» اینها می گویند: رابطه بین مسلمانان همواره رابطه حسنه نمی باشد بلکه گاهی روابط به تیرگی می گراید و مسلمان به خون مسلمان تشنه می شود چنانچه خوارج به نسبت به سایر مسلمانان چنین نگاهی داشتند و کسی از شر آنها در امان نبود در دوره های بعدی تا کنون نیز گاهی برخی از بزرگان و اولیاء الهی- اعم از شیعه و سنی- از ظلم و جور متعصبین و گاهی از شر حکام مسلمان در امان نبودند و از طرفی اسلام خواهان حفظ جان مسلم در برابر ظلم و جور دیگران است و انسان مسلمان راهی جز تقیه و کتمان ایمان ندارد تا جانش در امان بماند طبق نقل طبرانی در تفسیر کبیر برخی از علمای شافعی با اقامه چنین استدلالی قائل به جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان شده اند وی می گوید: بر اساس مذهب شافعی اگر حالت بین مسلمین مانند حالت بین مسلمین و مشرکین باشد؛ تقیه[مسلمان در برابر مسلمان] نیز جایز است.[13] البته این فتوا از پشتوانه محکمی برخوردار است چه که عمل صحابه و تابعین نیز دلالت بر جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان دارد. چنانچه ابوهریره تقیه می کرد و می گفت چنانچه برخی امورات را از رسول الله نقل کنم گردنم زده می شود لذا از نقل آنها پرهیز می کرد[14]نه تنها ابو هریره بلکه بنابر نقلهای معتبر عبد الله بن مسعود،[15]أبو الدرداء،[16]ابن عباس،‏[17]سعيد بن جبير،‏[18]رجاء بن حَيْوَة،‏[19]واصل بن عطاء،[20] عمرو بن عبيد المعتزلي[21] و أبو حنيفة[22] تقیه کرده اند.

ب: تقیه در مسائل عبادی به این معنا که از باب مدارا با برادر مسلمان برخی از اعمال عبادی مانند نماز را موافق با فقه آنها اقامه کنی در نظر علمای امامیه جایز دانسته شده است چنانچه مرحوم امام خمینی در این باره می گوید: إن التقية قد تأتي لأجل دفع خطر متوقع على حوزة الإسلام، بأن يخاف شتات كلمة المسلمين بتركها، أو يخاف وقوع ضرر على حوزة الإسلام من خلال تفريق كلمتهم الى غير ذلك، و المراد بالتقية مداراةً أن يكون المطلوب فيها نفس جمع شمل الكلمة و وحدتها بتحبيب المخالفين و جرّ مودّتهم من‏ غير خوف‏»[23] در روایتی از امام صادق نقل شده که آن حضرت خطاب به هشام بن حکم فرمود: «صلّوا في عشائرهم، و عودوا مرضاهم، و اشهدوا جنائزهم ... و الله ما عبد الله بشي‏ء أحب إليه من الخباء، قلت: و ما الخباء؟ قال: التقية»[24]

ج: تقیه در صدور فتوی به این صورت که فقیه بر خلاف نظر خود فتوی دهد این نوع از تقیه در برخی از صورتها  جایز و گاهی واجب و در برخی موارد حرام است. سيد حسن بجنوردی در این باره می گوید: «في مثل هذا يجب الفرار و التخلص عن الإفتاء بأي وجه ممكن، و كذا إذا كانت الفتوى موجبة لتلف النفوس أو هتك الأعراض، ففي الأول لا يجوز له أن يفتي و إن كان ترك الفتوى موجباً لهلاكه و قتله، و أما الأئمة المعصومون (عليهم السلام) و إن صدر منهم الفتوى بعض الأحيان على خلاف الحكم الواقعي الأوّلي، و لكن كانوا ينبّهون الطرف بعد ذلك بأنها كانت على خلاف الواقع، إما لأجل حفظ نفسه (عليه السلام)، أو لأجل حفظ نفس المستفتي ... و الحاصل: أن الفتوى على خلاف ما أنزل الله للتقية أمره مشكل، و يختلف كثيراً من حيث المفتي و مقبولية رأيه عند العموم و عدمها ...»[25]

د: تقیه در امور سیاسی و در برابر حکومت ها که بیشتر تقیه ها از همین باب است و حکمش روشن است.

پس تقیه در همه موارد جایز نیست بلکه به فرموده امام خمینی در برخی از موارد حرام است و ارتکاب آن جایز نمی باشد«منها بعض المحرمات و الواجبات التي في نظر الشارع و المتشرعة في غاية الأهمية مثل هدم الكعبة و المشاهد المشرفة ... و مثل الرد على الإسلام و القرآن و التفسير بما يفسر المذهب و يطابق الإلحاد ... و من هذا الباب ما إذا كان المتقي ممن له شأن و أهمية في نظر الخلق بحيث يكون ارتكابه لبعض المحرمات تقيةً أو تركه لبعض الواجبات مما يعد موهناً للمذهب و هاتكاً لحرمته ... و أولى من ذلك كله في عدم جواز التقية فيه ما لو كان أصل من اصول الإسلام أو المذهب أو ضروري من ضروريات الدين في معرض الزوال و الهدم و التغيير، كما لو أراد المنحرفون الطغاة تغيير أحكام الإرث و الطلاق ...» [26]

مرحوم مظفر نیز در همین باره می گوید: و للتقية أحكام من حيث وجوبها و عدم وجوبها، بحسب اختلاف مواقع خوف الضرر، مذكورة في أبوابها في كتب العلماء الفقهية، و ليست هي بواجبة على كل حال، بل قد يجوز أو يجب خلافها في بعض الأحوال، كما إذا كان في اظهار الحق و التظاهر به نصرة للدين و خدمة للإسلام و جهاد في سبيله، فانه عند ذلك يستهان بالأموال و لا تعز النفوس‏[27]

اما چرا تقیه که اصل قرآنی است به عنوان عقاید خاصه شیعه معروف شده است؟

در پاسخ می گوئیم علمای امامیه در طول تاریخ از ظلم حکومت ها در امان نبوده و برای حفظ جان خود و شیعیان دائما مجبور به توصیه به تقیه بودند لذا دیگران تصور کردند که تقیه از عقاید اختصاصی آنان است برای پی بردن به ظلم های حکام نسبت به شیعه به این نقل ابن ابی الحدید توجه کنید: أن معاوية بن أبي سفيان كتب الى عمّاله يوماً أن برئت الذمة ممن روى شيئاً في فضل أبي تراب و أهل بيته، فقام الخطباء من كل كورة و على كل منبر يلعنون علياً، و يبرءون منه، و يقعون فيه و في أهل بيته، و كان أشد الناس بلاءً حينئذ أهل الكوفة، لكثرة من بها من شيعة علي (عليه السلام)، فاستعمل عليها زياد بن سمية و ضمّ إليه البصرة، فكان يتتبع الشيعة و هو بهم عارف لأنه كان منهم أيام علي (عليه السلام) فقتلهم تحت كل حجر و مدر، و طردهم و شرّدهم عن العراق، فلم يبق فيه معروف منهم، كما كتب معاوية الى عمّاله في جميع الآفاق ألّا يجيزوا لأحد من شيعة علي و أهل بيته شهادة. و كتب كتاباً آخر يقول فيه: انظروا من قامت عليه البيّنة انّه يحب علياً و أهل بيته فامحوه من الديوان و أسقطوا عطاءه و رزقه، و في كتاب آخر كتب يقول: من اتهمتموه بموالاة هؤلاء القوم فنكّلوا به و اهدموا داره ...فلم يزل الأمر كذلك حتى مات الحسن بن علي (عليه السلام)، فازداد البلاء و الفتنة فلم يبق أحد من هذا القبيل إلّا و هو خائف على دمه، أو طريد في الأرض، ثمّ تفاقم الأمر بعد قتل الحسين، و ولي عبد الملك بن مروان فاشتد على الشيعة و ولّى عليهم الحجاج بن يوسف فتقرب إليه أهل النسك و الصلاح و الدين ببغض علي و موالاة أعدائه، و موالاة من يدعي من الناس أنهم أيضاً أعداؤه ... و أكثروا من التنقيص من علي (عليه السلام)و عيبه و الطعن فيه و الشنآن له، حتى أن إنساناً وقف للحجاج يقال: إنّه جد الأصمعي عبد الملك بن قريب فصاح به أيها الأمير، إن أهلي عقّوني فسموني علياً! و إني فقير بائس، و أنا الى صلة الأمير محتاج. فتضاحك له الحجاج و قال: للطف ما توسلت به قد ولّيتك موضع كذا[28]

منشا مخالفت علمای اهل سنت با تقیه مسلمان در برابر مسلمان چیست؟

این اعتقاد می تواند منشا های مختلفی داشته باشد اول اینکه توجه به ظاهر آیات و پرهیز از تنقیح مناط، آنها را وادار کرده تا قائل به حرمت تقیه مسلمان در برابر مسلمان بشوند در حالی که تمامی کسانی که قائل به حجیت قیاس اند باید در باب تقیه، تنقیح مناط کرده و از لفظ مشرک و کافر، الغای خصوصیت کرده و در برابر هر ظالمی قائل به تقیه می شدند! اما عجیب است که در این مورد چنین استنباطی نکرده اند.

دوم اینکه شاید بتوان گفت: بزرگان اهل سنت – با اعتقاد به حرمت خروج علیه حکام – دائما از شر حُکّام اموی، عباسی و عثمانی در امان بودند چرا که حکومتها آنها را با خود همراه می دیدند و نیازی به تقیه کردن در برابر آنها نداشتند از این رو قائل به عدم جواز تقیه مسلم در برابر مسلم شدند التبه این سخن اختصاص به تمامی علمای اهل سنت ندارد لذا برخی از آنها هم تقیه می کردند و هم فتوی به جواز تقیه داده اند که موارد متعددی از آن را نقل کردیم.

نتیجه: تقیه غیر از نفاق است و کسانی که شیعه را به خاطر تقیه متهم به نفاق می کنند به صورت ناخواسته اصل تقیه را از اعتبار انداخته و با حکم خدا مخالفت کرده اند. قول به جواز تقیه مسلمان در برابر مسلمان اختصاص به شیعه ندارد لذا این دروغ بزرگی است که عده ای دائما می گویند تقیه مخصوصا تقیه مسلمان در برابر مسلمان از اختصاصات شیعه است.

پی نوشت:

[1] . ابن تیمیه« أنّ التقية هو الكذب و النفاق‏»منهاج السنّة: 1/ 86 تحقيق الدكتور محمد رشاد سالم.

[2] . الرسائل: 177 871.                                   

[3] . «وَ قالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إيمانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَ قَدْ جاءَكُمْ بِالْبَيِّناتِ مِنْ رَبِّكُمْ ...؛ و مرد مؤمنى از آل فرعون كه ايمان خود را پنهان مى‏داشت گفت: آيا مى‏خواهيد مردى را بكشيد بخاطر اينكه مى‏گويد: پروردگار من «اللَّه» است، در حالى كه دلايل روشنى از سوى پروردگارتان براى شما آورده است؟...»  غافر 28

[4] . القلم : 9

[5] . غافر : 28

[6] . النحل : 106

[7] . ال عمران 28

[8] . تفسير الإمام الحسن العسكري (عليه السلام

[9] . اصول الكافي: 2/ 912 باب التقية

[10] .صول الكافي: 2/ 122 باب التقية.

[11] . وسائل الشيعة: 61/ 312 باب 24.

[12] . اصول الكافي: 2/ 912 باب التقية

[13] . ظاهر الآية يدلّ على أنّ التقية إنّما تحلّ مع الكفّار الغالبين إلّا أن مذهب الشافعي (رضي الله عنه) أنّ الحالة بين المسلمين إذا شاكلت الحالة بين المسلمين و المشركين حلّت التقية محاماة على النفس» التفسير الكبير: 1/ 20، 120.

[14] .  أبو هريرة:  «حفظت من رسول الله (صلى الله عليه و آله) وعاءين أما أحدهما فبثثته في الناس، و أما الآخر فلو بثثته لقطع هذا البلعوم» صحيح البخاري: 1/ 14 آخر ب حفظ العلم ك العلم، و عنه في محاسن التأويل للقاسمي: 4/ 82 ط مصر. و قد صرّح ابن حجر في فتح الباري بأن العلماء حملوا الوعاء الذي لم يبثه على الأحاديث التي تبيّن أسامي امراء السوء و أحوالهم، و أنّه كان يكني عن بعضه و لا يصرّح به خوفاً على نفسه منهم، كقوله: (أعوذ بالله من رأس الستين و إمارة الصبيان) يشير الى حكم يزيد بن معاوية؛ لأنّها كانت سنة ستين من الهجرة» فتح الباري، ابن حجر العسقلاني: 1/ 173

[15] . فقد روي عن الحارث بن سويد، قال: سمعت عبد الله بن مسعود، يقول: ما من ذي سلطان يريد أن يكلفني كلاماً يدرأ عني سوطاً أو سوطين إلّا كنت متكلماً به» أخرجه ابن حزم في المحلّى و قال «و لا يعرف له من الصحابة رضي الله عنهم مخالف» المحلّى، ابن حزم: 8/ 336، مسألة 1409، دار الآفاق الجديدة، بيروت.

[16] . عن أبي الدرداء« أنّه كان يقول: إنّا لنكشّر في وجوه أقوام و إن قلوبنا لتلعنهم‏» صحيح البخاري: 8/ 73، كتاب الأدب، باب المداراة مع الناس ؛ همین مطلب به ابو موسی اشعری نیز نسبت داده شده است؛ الفروق، القراضي المالكي: 4/ 236، الفرق الرابع و الستون بعد المائتين. و همچنین به علی بن ابی طالب نسبت داده شده است؛ مستدرك الوسائل: 21/ 162، باب 27 من أبواب الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر، ح 2.

[17] . أخرج الطحاوي بسنده عن عطاء أنّه قال: قال رجل لابن عباس: هل لك في معاوية أوتر بواحدة؟ و هو يريد أن يعيب معاوية فقال ابن عباس: أصاب معاوية. هذا في الوقت الذي بيّن فيه الطحاوي ما يدلّ على انكار ابن عباس صحة صلاة معاوية، فقد أخرج بسنده عن عكرمة، قال: «كنت مع ابن عباس عند معاوية نتحدث حتى ذهب هزيع من الليل، فقام معاوية فركع ركعة واحدة، فقال ابن عباس: من أين ترى أخذها الحمار؟».

قال الطحاوي بعد ذلك: و قد يجوز أن يكون قول ابن عباس: (أصاب معاوية) على التقية له، ثمّ أخرج عن ابن عباس في الوتر أنه ثلاث» شرح معاني الآثار، الطحاوي: 1/ 389، باب الوتر، ط 2، دار الكتب العلمية، بيروت، 1407 ه.

[18] . أخرج أبو عبيدة القاسم بن سلام عن حسّان بن أبي يحيى الكندي، قال: سألت سعيد بن جبير عن الزكاة؟ فقال: ادفعها الى ولاة الأمر. قال: فلما قام سعيد تبعته، فقلت: إنّك أمرتني أن أدفعها الى ولاة الأمر، و هم يصنعون بها كذا، و يصنعون بها كذا؟! فقال: ضعها حيث أمرك الله، سألتني على رءوس الناس فلم أكن لُاخبرك» كتاب الأموال، أبو عبيدة القاسم بن سلام: 567/ 1813، تحقيق الدكتور محمد خليل هراس، ط 1، دار الكتب العلمية، بيروت، 1406 ه.

[19] . قال القرطبي المالكي: «و قال ادريس بن يحيى: كان الوليد بن عبد الملك يأمر جواسيس يتجسسون الخلق، و يأتون بالأخبار، فجلس رجل منهم في حلقة رجاء بن حيوة فسمع بعضهم يقع في الوليد، فرفع ذلك إليه. فقال: يا رجاء! اذكر بالسوء في مجلسك و لم تغيّر؟! فقال: ما كان ذلك يا أمير المؤمنين. فقال له الوليد: قل الله الذي لا إله إلّا هو. قال: الله الذي لا إله إلّا هو. فأمر الوليد بالجاسوس، فضرب سبعين سوطاً، فكان يلقى رجاء فيقول: يا رجاء! بك يُستسقى المطر و سبعين سوطاً في ظهري! فيقول رجاء: سبعون سوطاً في ظهرك خيرٌ لك من أن يُقتل رجل مسلم»الجامع لأحكام القرآن، القرطبي: 10/ 124.

[20] . قال ابن الجوزي الحنبلي: خرج واصل بن عطاء يريد سفراً في رهط، فاعترضهم جيش من الخوارج فقال واصل: لا ينطقن أحد ودعوني معهم، فقصدهم واصل، فلمّا قربوا بدأ الخوارج ليُوقِعوا، فقال: كيف تستحلّون هذا و ما تدرون من نحن، و لا لأي شي‏ء جئنا؟ فقالوا: نعم، من أنتم؟ قال: قوم من المشركين جئناكم لنسمع كلام الله. قال: فكفوا عنهم، و بدأ رجل منهم يقرأ القرآن، فلما أمسك، قال واصل: قد سمعت كلام الله، فأبلغنا مأمننا حتى ننظر فيه و كيف ندخل في الدين! فقال: هذا واجب، سيروا. قال: فسرنا و الخوارج و الله معنا يحموننا فراسخ، حتى قربنا الى بلد لا سلطان لهم عليه، فانصرفوا »كتاب الأذكياء، ابن الجوزي: 136، ط 1، دار الكتب العلمية، بيروت، 1405 ه.

[21] . قال المنصور يوماً لعمرو بن عبيد: بلغني أن محمّداً بن عبد الله بن الحسن كتب إليك كتاباً؟ قال عمرو: قد جاءني كتاب يشبه أن يكون كتابه.قال: فبم أجبته؟ قال: أ و ليس قد عرفت رأيي في السيف أيام كنت تختلف إلينا، أنّي لا أراه؟!قال المنصور: أجل، و لكن تحلف لي ليطمئن قلبي! قال عمرو: لئن كذبتك تقية، لأحلفنّ لك تقية، قال المنصور: و الله، و الله! أنت الصادق البر» تاريخ بغداد، الخطيب البغدادي: 12/ 168 169 في ترجمة عمرو بن عبيد المعتزلي.

[22] .« أخرج الخطيب البغدادي في تاريخه بسنده عن سفيان بن وكيع، قال: جاء عمر بن حمّاد ابن أبي حنيفة فجلس إلينا، فقال: سمعت أبي حمّاد يقول: بعث ابن أبي ليلى الى أبي حنيفة فسأله عن القرآن؟ فقال مخلوق، فقال: تتوب و إلّا أقدمت عليك؟ قال: فتابعه، فقال: القرآن كلام الله.

قال: فدار به في الخلق يخبرهم أنّه قد تاب، من قوله القرآن مخلوق.

فقال أبي: فقلت لأبي حنيفة: كيف صرت الى هذا و تابعته؟

قال: يا بني، خفت أن يقدم عليّ فأعطيته التقية»  المصدر السابق: 31/ 973 380، في ترجمة أبو حنيفة تحت عنوان: ذكر الروايات عمّن حكى عن أبي حنيفة، القول بخلق القرآن.

[23] . الرسائل: 174.

[24] . وسائل الشيعة، كتاب الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر باب 26 ح 2.

[25] . القواعد الفقهية: 5/ 68.

[26] . الرسائل: 177 871.

[27] . عقائد الإمامية: 85.

[28] . شرح نهج البلاغة: 11/ 44 46.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آیا تعریف سلفیه از عبادت، جامع افراد و مانع اغیار است؟

آیا توسل، استغاثه، استشفاع و تبرک مصداق عبادت غیر الله و شرک است؟

آیا چنانچه سلفیان می گویند؛ تقیه مسلمان در برابر مسلمان داخل در نفاق و کذب است؟

آیا شیعیان به خاطر اعتقاد به مقامات اهل البیت غالی و کافر هستند؟

آیا شیعه قائل به کفر اهل سنت است؟

آیا بزرگان اهل سنت درباره سماع موتی ادعای تواتر معنوی کرده اند؟

آیا جشن گرفتن به مناسبت میلاد پیامبر(ص) بدعت است؟

اهل سنت واقعی از نگاه ابن عثیمین چه کسانی هستند؟

آیا سند روایت مالک الدار در جواز توسل به رسول خدا صحیح است؟

آیا رسول خدا و اهل بیت برای عزیزان خود گریه و عزاداری می کردند؟

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش دوم)

حدود ایمان و کفر در عقیده اهل سنت و جماعت چیست؟ (بخش اول)

آیا سفر به مدینه منوره به قصد زیارت قبر رسول الله اشکال دارد؟

مرز بين تروريسم و جهاد در اسلام چيست ؟

آیا سلفیان تکفیری شیعه را مسلمان می دانند؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند، چیست؟

مخازن فکری این همه خشونت تکفیری چیست؟ و از کجا نشات و تغذیه می شود؟

آیا تکریم و بزرگ داشت قبور انبیاء و اولیاء تعظیم شعائر الهى است؟

آیا طلب شفاعت از اموات شرک است؟

آیا ابن تیمیه در عمل پیرو احمد بن حنبل بوده است؟

آیا در طول تاریخ، وهابیت با غیر مسلمانان هم جنگ کرده است؟

ابن قيم جوزي چه تأثیری در ترویج افکار ابن تیمیه داشت؟

ازدرخواست حضرت یوسف برای سرپرستی خزائن مصرچگونه علیه تکفیریها استدلال می شود؟

شرط علمای اسلام بر استعانت کردن مسلمین از کفار چیست؟

آیا گروه های تکفیری در موضوع استعانت از کفار اختلاف نظر دارند؟

انتقاد علمای اهل سنت برتقسیمات سه گانه توحید ابن تیمیه چیست؟

آیا ابن تیمیه از تکفیر مسلمانان به بهانه استغاثه به اولیای الهی پشیمان شد؟

با توجه به آیه انک لا تسمع الموتی آیا مردگان قدرت شنوایی ندارند؟‌

روایت ابن‌عمر از پیامبر (صلی الله علیه و آله) صحیح است یا تأویل عایشه؟

وهابیت در موضوع شفاعت دچار چه انحرافی شده اند؟

انحراف وهابیت در شرک پنداشتن استغاثه به ارواح انبیاء و اولیاء چیست؟

گروه های تکفیری دچار چه انحرافی در فهم مساله جهاد شدند؟

استناد تکفیری ها به «قاعده لا ضرر»دچار چه انحرافی است؟

دیدگاه علماء درباره استعانت از کفار چیست؟

شباهت میان تکفیری ها با خوارج در مساله هجرت چیست؟

آیا هر استعانتی از کفار به معنای موالات داشتن به ایشان است؟

تکفیری ها در تفسیر آیه افحم الجاهلیه دچار چه انحرافی شده اند؟

برخورد رسول گرامی اسلام با مظاهر جاهلیّت چگونه بوده است؟

تکفیری ها در معنای «اِجْتَنِبُوا اَلطّاغُوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

از نظر تکفیری ها علم غیب از مصادیق طاغوت است انحراف این اندیشه در چیست؟

چه نقدهایی بر دیدگاه تکفیری ها بر تکفیر یاری کنندگان طواغیت وجود دارد؟

آیا کفر به طاغوت، مقدمه ایمان به خدا است؟

تکفیری ها در معنای «یَکفُر بالطّاغوت» دچار چه انحرافی شده اند؟

چه اشکالاتی بر دیدگاه تفکیری ها نسبت به آیه من لم یحکم بما انزل الله وجود دارد؟

آیا از انتساب جاهلیت به کفار می توان رفتارهای تعصبی را محکوم به کفر نمود؟

آیا قران عنوان جاهلیت را به مسلمانان نیز نسبت داده است؟

اخوان المسلمین یکی از گرو ه های نسل دوم سلفیان، دارای چه ویژگی های بودند؟

آیا دلایلی برای همراهی ابن تیمیه و اهل حدیث با حاکم فاجر وجود دارد؟

پاسخ به اشتباه وهابیت در تفسیر آیه ما انت بمسمع من فی القبور چیست؟

اندیشه های سیدقطب چه تاثیراتی بر جریان های فکری معاصر داشته است؟

انتقادات تند علمای اهل سنت نسبت به ابن تیمیه شامل چه مواردی است؟

متن نامه توبیخی ذهبی نسبت به ابن تیمیه چه بوده است؟

گروه های تکفیری جهت تحقق مفهوم امت دچار چه انحرافاتی شدند؟

آیا این ادعای وهابیت که «عنوان وهابیت را دشمنان بر ما نهاده اند» صحیح است؟

اشتباهات تکفیری ها در فهم معنای دموکراسی شامل چه مواردی است؟

برخی از فتاوای وهابیت که نشان ازعدم تعمق آنان از اسلام است را بیان کنید؟

اقدامات فتنه برانگیر بربهاری و یاران او علیه مذاهب اسلامی چه بوده است؟

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت که بوده است؟

آیا روش سلف در تبیین صفات خبریه موافق دیدگاه وهابیت است؟

پاسخ به اشکال وهابیت درباره پیامد تاویل صفات خبری در قران چیست؟

نقد دیدگاه وهابیت در معنای صفات خبری خداوند چیست؟

چه اشکالاتی بر عقیده توحید سلفیه درباری وارد است؟

علمای وهابی درباری که آنان را جامی یا مدخلی می نامند چه کسانی هستند؟

آیا ساختار قومی و قبیله ای جامعه افغانستان علاقه ای به حضور طالبان دارد؟

نقد دیدگاه وهابیت در نفی سماع موتی مستند به آیه انک لاتسمع الموتی چیست؟

چه نقدهایی بر سلفیه بر عدم وجود مجاز در قران وجود دارد؟

گزیده ای از اعتقادات ابن تیمیه را بیان کنید؟

دلائل مخالفت اسلام با ترور چیست؟

مانیفست توحش در فقه داعش برگرفته از چه محتوایی است؟

جهاد به مفهوم نظامی در اسلام چه شرائطی دارد؟

آیا ترور در فرهنگ اسلامی وجود دارد؟

تفاوت دیدگاه سلفیه و اهل سنت در موضوع اجتهاد و تقلیدچیست؟

برخی از اختلاف میان دیوبندیه و وهابیت چیست؟

نقدهای حسن بن علی السقاف بر افراط گری های وهابیت چیست؟

رمضان البوطی چه دیدگاهی نسبت به وهابیت دارد؟

اشکالات مبانی فکری وهابیت از نظر حسن بن فرحان المالکی چیست؟

محمد زاهد کوثری چه نقدهایی بر اندیشه وهابیت دارد؟

نقدهای سید احمد زینی دحلان بر اعتقادات وهابیت چیست؟

نقد سلیمان بن عبدالوهابی بر اعتقادات برادرش محمد بن عبدالوهاب چه بوده است؟

دیدگاه علما و اندیشمندان اسلام درباره وهابیت و ابن تیمیه چیست؟

یکی از شبهات وهابیت در خصوص احتفال را پاسخ دهید.

بررسی واژه رب در لغت و اصطلاح را بیان کنید؟

برخی از نتايج و آثار توحيد در حاکميت چیست؟

برخی از ادله انحصار توحید حاکمیت خدا را بیان کنید؟

مفهوم حاکمیت در اسلام چیست؟

توحید در حاکمیت چیست؟

اشکالات وهابیت در تعریف عبادت چیست؟

انحراف وهابیت در فهم توحید عبادت چیست؟

توحید الوهی در قران به چه مفهومی استعمال شده است؟

رابطه ایمان و اسلام چیست؟

آیا اجتماع ایمان و شرک ممکن است؟

مراتب و درجات ایمان چگونه است؟

سلفيه جهادی به چه معناست؟

تکفیر چه پیامدهایی در پی دارد؟

موضع داعش نسبت به اسرائیل چگونه است؟

تعریف وهابیت از عبادت و اشکالات وارد بر آن چیست؟

پاسخ این ادعای نادرست که اسلام با جنگ و لشکر کشی گسترش یافت چیست؟

از تناقضات محمد بن عبدالوهاب پذیرش اجتهاد دیگران است توضیح آن چیست؟

از تناقضات محمدبن عبدالوهاب مدعای جواز استغاثه به مخلوق است. تناقض آن در چیست؟

از ادعاهای محمد بن عبدالوهاب عدم ادعای اجتهاد است، تناقض این ادعا در چیست؟

چند مورد از توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت، بیان کنید؟

ادله جواز توسل به انبیاء و اولیاء صالح چیست؟

چه ادله ای بر جواز توسل وجود دارد؟

دعا در قران دارای چند معنا و چه اقسامی است؟

آیا بین دعاء و نداء که در موضوع استغاثه مطرح است تفاوتی وجود دارد؟

چه نقد هایی بر ادله وهابیت بر عدم جواز استغاثه وجود دارد؟

حکم انواع استغاثه و صورت های آن چگونه است؟

چرا استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان منجر به شرک نمی شود؟

از نظر اسلام اگر فردی کفر کافری را اعلام نکند خودش مرتکب کفر می گردد؟

موضع قرآن و سیره مسلمین در حفظ آثارو اماکن تاریخی چیست؟

آیا توسل به اولیای الهی، همچون عمل مشرکین، مصداق آیه ی سوم سوره زمر است؟

مقصود از آیاتی که به صراحت شفاعت را نفی می کند؛ چیست؟

مهم ترین اندیشه وهابیت و چهار اشتباه اساسی آنان چیست؟

نمونه های تاریخی از چگونگی توسل به انبياء و صالحان را ذکر نمایید؟

کفر و اقسام کفر را نام ببرید. دیدگاه علمای اسلام در تکفیراهل قبله چیست؟

ادله ای از قران و سنت نام ببرید که نشان دهد عمل شرط ایمان نیست؟

نام گروه های تکفیری در عراق چیست و عملکرد آنان چگونه بوده است؟

دیدگاههای علما را در مورد بدعت بیان کنید؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

چه کتابهایی در رد وهابیت نگارش شده است ؟

القاعده پس از بروز امواج بیداری اسلامی از چه فرصتهایی بهره برد؟

مهمترین اختلاف گروه های سلفی جهادی با وهابیت در چه موضوعی است؟

اصطلاح «دشمن نزدیک و دشمن دور» چه نقشی در رفتار سلفی های مسلح دارد.

مبانی جهاد از منظر القاعده چگونه شکل گرفته است؟

آرا و افکار القاعده برگرفته از چه کتبی است و توحید از منظر آنان چیست؟

مهم ترین اقدامات سازمان القاعده چه بوده است؟

سازمان القاعده چگونه بوجود آمد؟

تاریخچه مختصر عقاید سلفی چیست؟

نام اصلی سازمان القاعده چیست و اهداف آن چه بوده است؟

آیا تکفیر نکردن کافر سبب کفر می شود؟

آیا وهابیت قائل به اجتهاد هستند؟ دیدگاه آن ها نسبت به اجتهاد چیست؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مکاتب فقهی و کلامی اهل سنت چیست؟

کتابهایی از علمای اهل سنت نام ببرید که در جواز برگزاری جشن میلاد پیامبر اسلام نگارش شده است.

آئين وهابيت چيست ؟ و پايه گذار آن كيست؟

آیا توسل به اولیای الهی شرک است؟

آیا در خواست از اولیاء الهی پس از مرگ آنها جایز است؟

نظر علمای اهل سنت در مورد گروه های تکفیری چیست؟

ارتداد چیست و چه عواملی موجب ارتداد می شود؟

تفاوت توحید ربوبی و توحید الوهی در چیست؟

عوامل موفقیت محمد بن عبدالوهاب در شکل گیری وهابیت چیست؟

وهابیت چه جنایت هایی در مکه و مدینه مرتکب شدند؟

ادله جواز توسل به اوليای الهي چیست؟

ادله جواز بوسیدن ضریح معصومین و امامزاده ها چیست؟

آیا طلب شفاعت از اولیاء خدا شرک است؟

آیا بزرگداشت ایام تولد و وفات اولیاء خدا بدعت است؟

آیا توسل به پیامبر و اولیاء الهی شرک است؟

نظر علماي اهل سنت درباره گريه بر اموات چیست؟

آيا ساختن و بناء بر قبور از قبيل گنبد و ضريح منع شرعى دارد؟

ادله استحباب زیارت قبور پاکان چیست؟

دیدگاه علمای اهل سنت در جواز نذر چیست؟

چرا خواندن و صدا زدن غیر خدا در کنار خدا شرک نیست؟

آیا نامگذاری فرزندان به عبدالنبی و عبدالرسول شرک محسوب می شود؟

آیا تنها معیار در تعریف عبادت خضوع و خشوع است؟

نظر سلفیان تکفیری در ارتباط با آیه «فَقَاتلُواْ أَوْليَاء الشَّيْطَان» چیست؟

آیا برگزاری جشن میلاد پیامبر گرامی اسلام شرک است؟

آیا تکفیر مسلمانان با مبانی قرآن و سنت سازگاری دارد؟

آیا استعمال عدو قریب(دشمن نزدیک) برای مسلمین صحیح است؟

توحید و شرک از دیدگاه وهابیت چگونه است؟

آیا مرکز دولت داعش به شمال افغانستان و آسیای مرکزی منتقل می‌شود؟

واژه ی دعا (خواندن) در قرآن به چند معنی استعمال شده است؟

از دیدگاه تکفیری ها، «انصار طاغوت» به چه کسانی گفته می شود؟

مراد از آیه «و ما انت بمسمع من القبور» چیست؟

حاکمان طاغوتی از منظر سلفیان تکفیری چه کسانی هستند؟

آيا سوگند به غير خدا جايز است؟

اقسام طاغوت از دیدگاه سلفیه تکفیری چیست؟

طاغوت چیست و دیدگاه سلفیه تکفیری جهادی در این باره چیست؟

دیدگاه وهابیت درباره تبرک به پیامبر و قبر آن حضرت چیست؟

آیا در سیره ی اهل بیت(علیهم السلام) توسل انجام شده است؟

انتقادات احناف نسبت به وهابی ها چیست؟

گروه تکفیری «اجناد القوقاز» در منطقه چچن چه کسانی هستند؟

وحدت بین اهل سنت و شیعه به چه معنا است؟

سلفی ها چه کسانی هستند؟

در نظر تکفیری ها، تقلید از چه جایگاهی برخوردار است؟

انحراف وهابیت در تعریف «نواقض الاسلام» چیست؟

مفهوم طاغوت و دیدگاه سلفیه تکفیری-جهادی در این باره چیست؟

اختلافات داعش و القاعده چیست؟

نظرعلمای اهل سنت درباره جشن ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) چیست؟

آیا جشن میلاد پیامبر بدعت و حرام است؟

چگونه رشید رضا پس از برهه ای مخالفت با وهابیت به یکباره از مروجین تفکر وهابیت شد؟

عقیده گروه های تکفیری درباره ولاء و براء چیست؟

دلائل عقلی بر جواز برگزاری جشن میلاد نبی اسلام چیست؟

آیا صحابه به غیر خدا قسم خورده اند؟

نقش معبود در مفهوم عبادت به چه شکل است؟

چه شباهتی بین وهابیت و خوارج وجود دارد؟

ماهیت و ارکان ایمان از نگاه علمای دیوبند چگونه است؟

منظور از جاهلیت در ادبیات گروه‏‎های تکفیری چیست؟

ارکان بدعت چیست؟

منظور از «انقطاع عمل» بعد از موت چیست؟

«آل الشیخ» به چه کسانی گفته می شود؟

فرق عبادت و اطاعت در چیست؟

آیا طبق نظر محمد بن عبد الوهاب، احمد بن حنبل مشرک بود؟

نقش مدارس مذهبی پاکستان در رشد افراطی‌گری به چه شکل است؟

نظر متکلمین و فقهای اهل سنت درباره تکفیر چیست؟

آیا اموات در قبر و برزخ می شنوند؟

مفهوم اسلام در قرآن و روایات به چه معنا است؟

وهابیت و تکفیری ها از چه روش هایی در تبلیغات خود استفاده می کنند؟

آیا نام گذاری اشخاص به عبد النبی و یا عبد الحسین و امثال آن اشکال دارد؟

جریان «سلفیه درباری» چه جریانی است؟

عقاید داعش چیست؟

آیا دلیلی بر زیارت قبور توسط زنان وجود دارد؟

دیدگاه ابن تیمیه در مورد مسح و تقبیل اماکن متبرکه چیست؟

آیا علمای هم عصر ابن تیمیه با افکار او مخالف بودند؟

نگاه مکتب دیوبند به جریان‌های تکفیری چگونه است؟

دیدگاه سلفی های معاصر در مورد عملیات استشهادی چیست؟

نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

آیا از منظر اسلام، کمک گرفتن از کفار جایز است؟

مفهوم عملیات استشهادی، انتحاری و انغماسی چیست؟

منظور از کفر چیست؟

منظور از توسل چیست؟ و چه جایگاهی در دین دارد؟

منظور از سنت و بدعت در نگاه سلفیه چیست؟

منظور از «نکایه و انهاک» و «اداره التوحش» در نگاه تکفیری ها چیست؟

نظر علمای حنفی در مورد توسل به مقام و جاه انبیاء و اولیاء چیست؟

آیا از سیره صحابه دلیلی بر جواز سفر برای زیارت (شد الرحال) وجود دارد؟

آیا همکاری با کفار ناقض رکن عبودیت است؟

آیا قرآن، استعانت از کفار را از نتایج دوستی با آنها می‌داند؟

نظر علمای اسلام در جواز کمک خواستن از کفار در جنگ چیست؟

اندیشه سیاسی سلفی ها در زمینه های اجتماعی چیست؟

آیا در سیره پیامبر خدا دلیلی بر استعانت از کفار در جنگ وجود دارد؟

اقسام همکاری با کفار از دیدگاه اسلام به چند صورت است؟

چرا درخواست از غیر خدا شرک نیست؟

آیا نذر بر قبور اولیاء مانند عمل مشرکان است؟

آیا اموات می شنوند؟

جریان تکفیری «حدادیه» چیست و بر چه کسانی اطلاق می شود؟

آیا رسول خدا حیات برزخی داشته و با این دنیا در ارتباط هستند؟

آیا علمای اهل سنت، توسل به صالحین برای رسیدن به حوائج را جایز می دانند؟

دیدگاه وهایت و تکفیری ها در خصوص «حقیقت و مجاز» چیست؟

دیدگاه تکفیری ها در مورد دموکراسی چیست؟

آیا در مفهوم و مصداق عدو قریب و بعید انحراف ایجاد شده است؟

قاعده اولويت جهاد عليه دشمن نزدیک چیست؟

زمینه های شکل گیری وحدت و ریشه کن شدن تکفیر چیست؟

مفهوم سلف در کلمات سلفی های امروزی به چه معناست؟

آیا انبیاء و اولیاء الهی دارای قدرت خارق العاده (سلطه غیبی) هستند؟

آیا تقسیم افعال به مقدور انسان و غیر مقدور انسان صحیح است؟

دیدگاه وهابیت، نسبت به تقلید اهل سنّت از ائمه اربعه چیست؟

نواقض الاسلام از دیدگاه تفکیری ها چیست؟

جریان «اخوان التوحید» چه گروهی بودند و چه عملکردی داشتند؟

مفهوم و مراحل شرک چیست؟

چرا وهابیون استغاثه و درخواست از پیامبر و صالحان را شرک می دانند؟

وهابیت در مخالفت با اهل سنت از چه روشهایی استفاده می کند؟

دیدگاه وهابیت نسبت به مسئله شفاعت چیست؟

آیا گسترش دین اسلام با شمشیر بوده است؟

آیا ازآیه يُحَكِّمُوكَ فِيمَاشَجَرَبَيْنَهُمْ می توان به کفرحكام حکم کرد؟

سیر تحول حاکمیت نزد اهل سنت در دوران معاصرچگونه رقم خورد؟

آیادلیل شرک مشرکین عصرپیامبر،تنها درعبادت و پرستش غیرخدابود؟

تترس چیست و چرا داعش به بهانه آن اقدام به بمب گذاری می کند؟

آیاقوانین وضع شده دربلاد اسلامی مخالفت با«إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّه‏»است؟

آیا جریانی تندرو و افراطی تر از داعش نیز وجود دارد؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای اهل سنت چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه چیست؟

مصادیق جاهلیت در قران چیست؟

سلفی‌گری ایرانی چیست؟

آیا محمد ابن عبدالوهاب، مسلمانان قبل از زمان خود را کافر می دانست؟

معنا و اقسام کفر چیست و دیدگاه علمای اسلام در تکفیر اهل قبله چیست؟

معیار ایمان چیست؟ آیا عمل در ایمان شرط است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در عراق موجود است؟

چه اطلاعاتی در مورد جریانهای تکفیری موجود در لبنان موجود است؟

آیا وهابیت در مورد خداوند قائل به تشبیه و تجسیم هستند؟

تفاوت مشرکین جاهلیت با مسلمانان

دیدگاه سلفیان جهادی، نسبت به حکومت داعش چیست؟

سازمان تروریستی «جماعة التوحید والجهاد» چه سازمانی است؟

آیا داعش علیه اسرائیل نیز عملیات نظامی انجام می دهد؟

آیا خشونت و جنایت وهابیت علیه مسلمین اقدامی اسلامی است؟

از باورهای «اهل حدیث و حنابله» که ریشه ی فکری سلفی ها هستند توضیح دهید؟

ابن تیمیه با اشعری ها چگونه برخورد می کرد؟

آیا علمای اهل سنت در رابطه با مراسم جشن میلاد، با نظر ابن تیمیه مخالفند؟

آیا نذر برای اموات، مانند نذر مشرکان است؟

چه كساني جذب گروه‌های تکفیری مي‌شوند؟

آمریکا در سوریه به دنبال چیست؟

منهج ابن تیمیه در پذیرش احادیث چگونه است؟

معنای «من لم یحکم بما انزل الله» از دیدگاه علمای اسلام

دیدگاه علمای اهل سنت در مورد خروج بر حاکم چیست؟

آیات قرآنی دال بر معذور بودن جاهل در امور دینی چیست؟

دیدگاه سلفیان تکفیری در مورد آیه (فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ) چیست؟

پیامدهای فردی، اجتماعی و بین‌المللی خروج بر حاکم اسلامی چیست؟

چه چیزی مجوز خروج گروه های تکفیری بر علیه حاکم مسلمان است؟

ملاک دار الاسلام در نظر سلفیان تکفیری چیست؟

تفاوت «قتال فی سبیل الله» با قتال فی سبیل طاغوت» در چیست؟

آیا روایتی دال بر معذور بودن جاهل در غیر مسائل توحید و شرک وجود دارد؟

چه اشکالاتی بر روایات معذور نبودن جاهل وجود دارد؟

دیدگاه وهابیون نسبت به مسئله تقریب چیست؟

موضع علمای اهل‌سنت در برابر حرمت سفر برای زیارت قبور چیست؟

آیا مسلمانان برای غیر خدا نذر می کنند؟

آیا محمد بن عبد الوهاب کسی را تکفیر معین کرده است؟

آیا رسول خدا در زمان حیاتش به پیامبران گذشته متوسل شدند؟

آیا شیعیان رو به قبر امامان خود نماز می خوانند؟

آیا گریه و عزاداری برای امام حسین (عليه السلام) بدعت است؟

آیا توسل مسلمانان مانند فعل مشرکین جاهلیت شرک می باشد؟

مهمترین اختلاف وهابیت با اهل سنت در چه مسائلی است؟

آیا اموات سخن ما را می‌شنوند؟

آیا حیات برزخی وجود دارد؟ دیدگاه وهابیت در این زمینه چیست؟

شرایط و موانع خروج بر حاکم چیست؟

آیا روایات نبوی بر معذور بودن جاهل دلالت می کند؟

منظور از تکفیر مطلق و معین چیست؟

آیا رسیدن حجت (بلوغ حجت) به تنهایی کفایت در اتمام حجت می کند؟

آیا جهل حواریون به قدرت خداوند دلیل بر معذور بودن جاهل در مسائل توحیدی است؟

آیا با اجرای برخی قوانین بشری، کشور اسلامی به دارالکفر تبدیل می‌شود؟

منظور از آیه سیف (فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...) چیست؟

آیا آیه میثاق بر معذور نبودن جاهل در مسائل توحیدی دلالت دارد؟

منظور از آیه (وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً) چیست؟

احکام مترتب بر دار الاسلام و دار الکفر چیست؟

اصل در بر خورد با کفار و مشرکین صلح است یا قتال؟

معنای سلفیه و سلفی‌گری چیست؟ از چه زمانی پیدا شده است؟

موجبات کفر در احادیث نبوی چیست؟

معیار کفر و کافر از دیدگاه فقهای شیعه و اهل سنت چیست؟

بنیادگرائی چیست و از چه پیشینه ای برخوردار است؟

رابطه میان سازمان القاعده و داعش چگونه است؟

مراد از سلفیه جهادی چه کسانی هستند؟

موجبات کفر در قرآن چیست؟

مراتب ایمان و کفر را از دیدگاه علماء سلفی بیان کنید؟

تعریف ایمان و کفر از دیدگاه علماء اهل سنت و شیعه چیست؟

بنیادگرائی و گونه های آن را بیان فرمائید؟

«وهابی» و «سلفی» به چه کسانی گفته می شود؟

معنا و معیار ایمان و کفر چیست؟

خطرات تفکر افراطی وهابیت برای جهان اسلام چیست؟

رابطه جهاد و قتال در قرآن چیست؟

پیرامون تکفیر و انواع تکفیر و ضوابط آن توضیح دهید؟

آیا در منابع دینی واژه "سلف" که مورد ادعای سلفی هاست، وجود دارد؟

آیا در منابع اهل سنت، روایتی نسبت به جواز توسل وجود دارد؟

آیا رفتن بانوان به زیارت قبور دارای اشکال است؟

آیا صحابه بعد از رحلت پیامبر، به ایشان توسل کرده اند؟

آیا وهابیت مسأله مجاز و حقیقت را در آیات قرآن قبول دارند؟

آیا فهم وهابیت از توحید ربوبی و الوهی با فهم بقیه مسلمین فرق دارد؟

ابن تیمیه را در حوزه هستی شناسی چگونه می بینید؟

وهابیت چه دیدگاهی درباره یزید بن معاویه دارند؟

چگونه دعوت محمدبن عبدالوهاب رشد پیدا کرد؟

آیا محمد بن عبدالوهاب دارای اثر علمی بوده است؟