مقالات > ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۸/۹ تعداد بازدید: 33

پدیده زشت تکفیر که با قوانین اسلامی کاملاً مخالف است، مگر در موارد مشخص که در عصر رسول‏ خدا به وسیله «اسامه بن زید» و «ولید بن عقبه» صورت گرفت و هر دو مورد نکوهش قرار گرفتند. پس از آن دو، خوارج به این پدیده دامن زدند.



نویسنده: جعفر سبحانی 

چکیده

پدیده زشت تکفیر که با قوانین اسلامی کاملاً مخالف است، مگر در موارد مشخص که در عصر رسول‏خدا9  به وسیله «اسامه بن زید» و «ولید بن عقبه» صورت گرفت و هر دو مورد نکوهش قرار گرفتند. پس از آن دو، خوارج به این پدیده دامن زدند. ارزش‏های والای انسانی از نظر قرآن و سنت مانع از آن است که به این زودی خون انسانی هدر شمرده شود و پیامبر گرامی اسلام9 پیوسته با پذیرش دو شهادت از طرف مقابل، ایمان و اسلام او را می‏پذیرفت و هرگز پیرامون مسائل کلامی که دستاویز تکفیری‏هاست، سخن نمی‏گفت.

کلیدواژه‌ها: تکفیر؛ خوارج؛ تکفیری‏های معاصر؛ اسامه بن زید؛ ولید بن عقبه؛ ملاک ایمان؛ ملاک کفر؛ خلق قرآن       

مقدمه

پدیده زشت تکفیر که هم‏اکنون دامن‏گیر کشورهای اسلامی شده است، با کتاب خدا و سنت پیامبر اکرم و روش امت اسلامی در طول سال‏های متمادی، سازگار نبوده، و برای در هم کوبیدن امت اسلامی از خارج نسخه‏پیچی شده است و هرگز قوانین تابناک اسلام اجازه نمی‏دهد که به آسانی گوینده توحید و معترف به رسالت پیامبر اکرم و مؤمن به روز قیامت تکفیر شود.

از نظر قوانین اسلامی تمام انسان‏ها می‏توانند تحت شرایطی در کنار یکدیگر، با کمال آرامش زندگی کنند و هیچ گروهی حق ندارد به بهانه تکفیر، جان و مال انسانی را تاراج نماید. برای روشن شدن این مطلب قدری در ارزش انسان از منظر قرآن سخن می‏گوییم.

ارزش انسان از منظر قرآن

انسان در ادیان آسمانی یک موجود ارزش‏مند و ودیعه الهی در روی زمین است و در میان همه آفریدگان الهی از کرامت و عزّت خاصی برخوردار است. در این مورد کافی است که خدا در قرآن کریم همه انسان‏ها را به طور مطلق «خلیفه» و جانشین خویش در روی زمین معرفی می‏کند (بقره: 30) و به خاطر ارزش والا او را مسجود فرشتگان قرار داده (بقره: 34)، حتی به این نیز اکتفا نکرده، او را شایسته حمل امانتی دانسته که دیگر موجودات از حمل آن امتناع ورزیدند (احزاب: 72) و به یک معنا انسان را نمایش‏گر هدف خلقت و غرض از آفرینش معرفی می‏کند (هود:7). سرانجام آیات قرآن حاکی است که خدا، آفتاب و ماه را به سود او تسخیر نموده است (ابراهیم: 33).

او بالذات خداخواه و خداجوست و اگر دیگر عوامل مادی بر روی فطرت او پرده نیافکند، او تا آخر عمر خداپرست خواهد بود (روم: 30). نه تنها خداخواهی با روح و روان او عجین شده است، بلکه روح و روان او با گرایش‏های ارزشمند دیگر مجهز شده و خامه تحقیق دانشمندان از این گرایش‏ها پرده برداشته، مانند گرایش به علم و آگاهی، گرایش به خوبی و نیکی؛ این گرایش‏ها که گاهی از آنها به فطرت و گاهی به غریزه تعبیر می‏کنند، ابعاد روانی انسان را تشکیل می‏دهد.

در تکریم انسان و طرد خشونت کافی است، قرآن احیاء انسانی را، احیاء تمام انسان‏ها تلقی کرده است و کشتن بی‏گناهی را کشتن همه انسان‏ها می‏داند (مائده: 22).

با توجه به مقام و موقعیت انسان از نظر آیین آسمانی اسلام و دیگر شرایع، باید با چنین موجودی با رحمت و رأفت، رفتار و هر نوع خشونت فراتر از قانون را محکوم کرد و از آن تبری جست و آیین آسمانی را از این پدیده زشت که دامن‏گیر بشر قرن 21 شده است، تنزیه نمود. نخستین آیه از قرآن مجید Gبسم الله الرحمن الرحیمF است و محققان می‏گویند واژه «رحمن» از یک رحمت گسترده و فراگیر حکایت می‏کند که همه انسان‏ها، بلکه تمام موجودات را شامل می‏شود (ن.ک. طبرسی، بی‏تا، 1: 33).

خداوند به پیامبر گرامی اسلام9 فرمان می‏دهد که با مخالفان از در اُلفت و رحمت وارد شده، خلاف آنان را ببخشد و در حق آنان از خدا طلب آمرزش نماید و برای احیاء شخصیت آنان، آنها را در دایره مشورت وارد سازد (آل‏عمران: 159).

پیامبر اسلام9 در دوران حیات خود مظهر رحمت و دور از خشونت بود و از کلمات زیبای او در محکوم کردن خشونت این است که فرمود:

إِنَّ الرِّفْقَ لَمْ یُوضَعْ عَلَى شَیْ‌ءٍ إِلَّا زَانَهُ وَ لَا نُزِعَ مِنْ شَیْ‌ءٍ إِلَّا شَانَهُ؛ رأفت هر کجا باشد، زینت بخش است و از چیزی برداشته نمی‏شود، مگر اینکه جای آن را عیب و زشتی می‏گیرد (مسلم، بی‏تا، 8: 22).

ریشه تکفیر در اعصار گذشته

ریشه تکفیر در اعصار گذشته به عصر رسالت بازمی‏گردد، آنگاه که فرد ناآگاهی به بهانه اینکه اسلام شخصی، اسلام صوری او را به قتل رساند و اموال او را به غنیمت گرفت، و قرآن کریم از او به نکوهش یاد کرد و فرمود:

Gیَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَتَبَیَّنُوا وَ لاَ تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَیْکُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِناً تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ کَثِیرَةٌ کَذٰلِکَ کُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَیْکُمْ فَتَبَیَّنُوا إِنَّ اللَّهَ کَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیراًF (نساء:94)؛ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هنگامى که در راه خدا گام مى‌زنید (و به سفرى براى جهاد مى‌روید)، تحقیق کنید! و بخاطر اینکه سرمایۀ ناپایدار دنیا(و غنایمى) به دست آورید، به کسى که اظهار صلح و اسلام مى‌کند نگویید: «مسلمان نیستى» زیرا غنیمتهاى فراوانى(براى شما) نزد خداست. شما قبلاً چنین بودید؛ و خداوند بر شما منّت نهاد(و هدایت شدید). پس، (بشکرانۀ این نعمت بزرگ،) تحقیق کنید! خداوند به آنچه انجام مى‌دهید آگاه است.

1) اسامه بن زید

در تفسیر آیه یاد شده می‏نویسند:

اسامه بن زید در یکی از سفرهای خود، فردی را به گمان اینکه مشرک است، کشته بود، در حالی‏که آن فرد خود را مومن معرفی می‏کرد. وقتی محضر پیامبر اکرم رسید و جریان را یادآور شد، حضرت فرمود: چرا چنین گناهی را مرتکب شدی؟ اسامه گفت: تصور کردم او دروغ گفته است. حضرت فرمود: مگر شما مأمور به باطن هستی که از دلها خبردار باشی. نکوهش پیامبر چنان سنگین بود که وی آرزو کرد که چنین و چنان شده بود (بخاری، 1314، 9: ح6872).

2) ولید به عقبه و تکفیر بنی‏المصطلق

پس از اسامه بن زید، دومین فردی که بدون ملاک دست به پدیده تکفیر زشت زد «ولید بن عقبه» بود. او از طرف پیامبر اکرم در سال هفتن یا هشتم هجری مأمور شد که سوی قبیله بنی‏المصطلق برود و زکات مقرر در اسلام را ازآنها بگیرد. گویا ولید در دوران جاهلیت با این قبیله تشی داشته است. وقتی که او به سرزمین بنی‏المصطلق وارد شد، آنان از این رو که مأمور پیامبر به سرزمین آنها قدم نهاده است، به استقبال او رفته و شادی می‏کردند. ولی ولید با ذهنیت پیشین خود تصور کرد که قصد قتل او را دارند. لذا فوراً به مدینه بازگشت و از ارتداد این قبیله گزارش کرد (طبری، 1400، 26: 78؛ قرطبی، 1343، 16: 311). این در حالی است که گزارش او کاملاً غلط بود و اگر بر اثر این گزارش غلط او، مسلمان دست به اقدامی می‏زدند، فاجعه‏آفرین بود. قرآن کریم در نکوهش این کار ولید، می‏فرماید:

Gیَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَF (حجرات: 6)؛ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اگر شخص فاسقى خبرى براى شما بیاورد، دربارۀ آن تحقیق کنید، مبادا به گروهى از روى نادانى آسیب برسانید و از کردۀ خود پشیمان شوید!

 

بر اثر نزول این آیه، پیامبر اکرم به تحقیق پرداخت، و روشن شد که این فرد بدون تحقیق، گروهی را تکفیر کرده و مایة ناراحتی پیامبر اکرم و یاران حضرتش شده است.

3) خوارج و مسئله تکفیر

پس از این دو حادثه، پدیده شوم تکفیر از جانب خوارج در صفین، در مسئله تحکیم پیش آمد. آنگاه که نشانه‏های پیروزی سپاه امیرالمومنین علی7 بر سپاه دشمن کالماً هویدا شده بود، عمر و عاص-این سیاستمدارشیاد عرب- برای چنین روزی نقشه‏ای کشیده و آن اینکه اگر پیروزی از آنِ سپاه علی7 شد، با بالا بردن قرآن و قرار دادن آنها بر سرنیزه‏ها، جنگ را متوقف سازد، تا طرفین مجبور شوند به حکم قرآن عمل کنند و در نتیجه پیروزی صورت نپذیرد.

این رمد نقشه خود را عملی کرد. دشمن شکست‏خورده با قرار دادن قرآن بر سرنیزه‏ها ظاهر شدند. همین کار سبب شد که در سپاه علی7 اختلاف پدید اید. امیرمومنان7 اصرار داشت که باید به جنگ ادامه داد، زیرا انها خواهان حاکمیت قرآن نیستند، بلکه این نقشه‏ای شیطانی است که جنگ را که در استانه پیروزی است، متوقف سازند. اما گروهی از سپاه حضرتش که در میان آنان نفوذی‏های دشمن نیز حضور داشتند، او را به حاکمیت قرآن مجبور ساختند و قرار شد که نمایندگان دو گروه در نقطه معینی در این مسئله فکر کنند و حکم قرآن را بیان نمایند. پس از نگارش وثیقه، همان گروهی که علی7 را تحت فشار قرار داده بودند، اصرار ورزیدند که پیمان را نادیده بگیرد و به جنگ ادامه دهد. حضرت فرمود: نصیحت و پند مرا نشنیدید. پس از بستن پیمان مرا وادار به نقض پیمان می‏کنید. گفتار حضرت بر آنان سنگین آمد و شعار «إن الحکم الا لله» سر دادند و به تدریج به تکفیر حضرت علی7 و یاران او پرداختند، که تاریخ تفصیل آن را نوشته است (ابن‏مزاحم، بی‏تا: 497).

4) خلق قرآن و پدیده تکفیر 

سالیان درازی ملت مسلمان گرفتار خوارج بودند، که فقط خود را مسلمان دانسته، دیگران را تکفیر می‏کردند. چه خون‏های پاکی که در این میان ریخته شد، تا اینکه در عصر مأمون عباسی، نسخه‏ای از خارج به نام «خلق قرآن» پیچیده شد و در میان محدثان بازتاب گسترده‏ای یافت. مسئله این بود که آیا قرآن حادث و مخلوق است یا قدیم و غیر مخلوق؟

مسئله خلق قرآن و حدوث آن، در یک افق غبارآلود مطرح شد و بدون اینکه موضوع را تصور کنند، حکم صادر کردند.

احمد بن حنبل رد رساله خود می‏گوید:

آن کس که بگوید کلام خدا مخلوق است او کافر است. آن کس که بگوید کلام خدا است و دیگر درباره مخلوق بودن یا عدم آن سخن نگوید، او از اولی هم خبیث‏تر است. آن کس که این دو گروه را تکفیر نکند، او نیز مانند آنهاست (ابن‏حنبل، 1405: 48).

 متأسفانه ابوالحسن اشعری که تا حدی فرد روشنی بوده، او نیز در مسئله خلق قرآن راه افراط را در پیش گرفته، می‏گوید:

هر کس بگوید قرآن مخلوق خداست، او کافر است (اشعری، 1400: 322).

اصول اهل حدیث ایجاب می‏کند که در مسائلی که کتاب خدا و سنت رسول خدا9 در آن مورد سخن نگفته است، سخن نگوید و سکوت اختیار نماید.

مسلماً مقصود کسانی که می‏گویند قرآن مخلوق است، یعنی مخلوق خداست و هرگز مقصود آنان از ان، اختلاق و ساختگی بودن آن نیست، که مسلماً چنین توصیفی از قرآن کفر است.

البته ابوالحسن اشعری در آخرین روزهای عمر خود، شاگردان خود را گرد آورد و جمله تاریخی خود را مطرح کرد. او گفت:

شما شاهد باشید که من احدی از کسانی که از اهل قبله باشند و بر کعبه نماز بخوانند را تکفیر نمی‏کندم (شعرانی، 1378: 58).

این بیان فشرده از تاریخچه اجمالی تکفیر در گذر تاریخ است. اکنون شایسته است که در ملاک ایمان و کفر سخن بگوییم.

ملاک ایمان و کفر

ایمان و کفر در قرآن مجید و سنت و کلمات علما، حدّ معینی دارد و کاملاً مرزبندی شده‏اند. بر همین اساس ملاک ایمان و کفر در اختیار بنده و یا فرد دیگری نست که هر کس را بخواهیم مؤمن و هر کس را نخواهیم و نپسندیم، کافر معرفی نماییم، و جملگی باید از مرزی که وحی الهی معرفی کرده است، پیروی کنیم.

ایمان اجمالی

در تشرف به دایره ایمان کافی است که به سه چیر ایمان بیاوریم: 1) توحید خدا؛ 2) رسالت پیامبر خاتم9؛ 3) معاد روز قیامت.

اعتقاد اجمالی به این هر سه موضوع، انسان را در دایره ایمان وارد کرده، او را از پلیدی کفر نجات می‏دهد.

درباره اصل نخست کافی است خدا را به توحید از نظر هستی و ذات توصیف کند و اینکه او یکتاست و نظیر و مانندی ندارد و از نظر صفات او را خالق و عالم و قادربداند.

درباره اصل دوم، کافی است که به رسالت پیامبر خاتم9 مؤمن بوده،به آنچه که او آورده است، ایمان داشته و پذیرای ان باشد، هرچند تفصیل آن را نداند.

اصل سوم، اصلی است که نمی‏توان منهای آن عقیده‏ای را به عنوان عقیده دینی پذیرفت. لذا در قرآن مجید، هر کجا از ایمان به خدا سخن به میان آمده، ایمان به روز رستاخیز نیز ذکر شده است. اتفاقاً متکلمان اهل سنت نیز در این اصول با ما همگام هستند.

عضدالدین ایجی می‏گوید:

ایمان نزد ما و نزد قاضی باقلانی و استاد ابوالاسحاق اسفرائنی این است که انسان به آنچه که رسول خاتم آمرده است ایمان بیاورد، آنچه که تفصیلاً معلوم است به تفصیل و آنچه که اجمالاً معلوم است به صورت اجمال (ایجی، بی‏تا: 384).

تفتازانی نیز همان راه عضدالدین را در پیش گرفته، می‏گوید:

ایمان این است که انسان پیامبر را در آنچه که آورده است تصدیق نماید. آنچه به تفصیل معلوم است مانند یگانگی صانع و وجوب نماز و حرمت خمر به تفصیل مومن باشد و در جایی که آگاهی تفصیلی نیست، ایمان اجمالی کافی است (تفتازانی، 1370، 5: 127)

سیره پیامبر اکرم در پذیرش ایمان

در عام الوفود (سال نهم هجرت) جملگی ساکنان شبه جزیره، از شهری و بادیه‏نشین، گروه‏گروه وارد مدینه می‏شدند تا در محضر پیامبر اکرم ایمان بیاورند. حضرت از همگان به دو شهادت اکتفا می‏نمود و هرگز مسائل کلامی را مطرح نمی‏کرد، تا پاسخگو باشند.

راه دور نرویم، بخاری و مسلم نقل می‏کنند:

پیامبر اکرم، علی بن ابی‏طالب7 را به گشایش دژهای خیبریان مأمورد کرد. علی7 مقداری راه رفته بود، از دور صدا زد: «یَا رَسُولَ اللَّهِ، عَلَى مَا أُقَاتِلُ النَّاسَ؛ تا کی با این گروه نبرد کنم؟». پیامبر فرمود: قَاتِلْهُمْ حَتَّى یَشْهَدُوا" أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ" فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ فَقَدْ مَنَعُوا مِنْکَ دِمَاءَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّهَا، وَ حِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ)؛ با آنان نبرد کن تا به وحدانیت خدا و رسالت محمد گواهی دهند. هر موقع این دو شهادت را به زبان جاری کردند، خون‏ها و مال‏های آنان بر دیگران حرام می‏شود، مگر اینکه سببی در کار باشد (مانند قصاص)، ولی حساب انان با خداست (بخاری، همان، 1: 10؛ مسلم، همان، 7: 17).

جمله اخیر ناظر به این است که اقرار به زبان از نظر ظاهری برای همه کافی است و اما باطن راجع به خداست که اگر واقعاً مؤمن نباشند، حساب آنها با خدا بوده و ما مأمور به باطن نیستیم.

متأسفانه امر در یک رشته مسائلی، دستاویز تکفیری‏ها شده، مانند توسل به انبیاء و اولیاء، یا زیارت قبور و یا سوگند به غیر خدا و امثال اینها.

در حالی‏که اینها یک رشته مسائل علمی است و هریک از دو طرف برای خود دلیل و برهان دارد و بسیار دور از حقیقت است که یک طرف، طرف دیگر را تکفیر کند.

هنگامی‏که هیئت‏هایی از طرف قبائل شرفیاب محضر پیامبر اکرم می‏شدند، هرگز آن حضرت از انها پیرامون این موضوعات سؤال نمی‏کردند. اینها یک رشته مسائلی است که از قرن هشتم توسط ابن‏تیمیه مطرح گردید و قبل از آن احدی از مسلمانان در مشروعیت این امور شک و تردید نداشت.

خطرناک بودن تکفیری‏های معاصر

تکفیر در دوران‏های پیشین غالباً زبانی بوده و کمتر به خونریزی منجر می‏شد، مگر در دوران خوارج. اما امروز تکفیر الت دست قدرت‏های بزرگ شده و با بکارگیری گروه‏هایی، مسلمانان را به جان هم انداخته و زیرساخت تمام کشورهای اسلامی را نابود می‏سازند. با یک نگاه به وضع‏ رقت‏بار مردم سوریه روشن می‏شود که این فراخوان جهاد علیه مرز و بوم این کشور، که تنها کشور مقاوم در مقابل اسرائیل است، هرگز برای بازپس‏گیری اراضی اشغالی فلسطین صورت نگرفته است. تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل!

نتیجه‏ گیری

اکنون که ضررهای تکفیری‏های بی‏حساب و کتاب، بر همگان روشن شده است، بر علماء و دانشمندان اسلامی لازم است با برگزاری کنگره‏هایی، این پدیده شوم را محکوم کنند و امت اسلامی را از پیامدهای ویرانگر این پدیده آگاه سازند و با صدور قطعنامه‏های خاصی، از دولت‏های اسلامی بخواهند که به این افراد نه تنها کمک نکنند، بلکه آنان را به محاکمه نیز بکشند، تا تمدن اسلامی و یزرساختِ کشورهای اسلامی و مسلمانان از شرّ آنان در امان بماند.

 

فهرست منابع

ابن‏حنبل، عبدالله بن احمد (1405)؛ السنة، تحقیق: محمد سعید بسیونی، بیروت، دارالکتب العلمیه.

اشعری، علی بن اسماعیل (1400)؛ مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، تحقیق: ویقم هلموت ریتر، بی‏جا، دارالنشر فرانز شتانیز ویسبادن.

ایجیف عبدالحمن بن حامد (بی‏تا)؛ المواقف فی علم الکلام، بیروت، عالم الکتب.

بخاری، محمد بن اسماعیل (1314)، صحیح البخاری، قاهره، عثمان خلیفه.

تفتازانی، سعدالین مسعود بن عمر (1370)؛ شرح المقاصد، تحقیق: عبدالرحمن عمیره، افست: قم، شریف رضی.

شعرانی، عبدالوهاب (1378)؛ الیواقیت و الجواهر فی بیان عقائد الاکابر، قاهره، مکتبة مصطفی البانی و اولاده.

طبرسی، فضل به حسن (بی‏تا)؛ مجمع‏البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: رسولی محلاتی، تهران، مکتبة العلمیة الاسلامیة.

طبری، محمد بن جریر (1400)؛ جامع‏البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه.

قرطبی، محمد بن احمد (1343)؛ الجامع لاحکام القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی.

منقری، ابن‏مزاحم (بی‏تا)؛ وقعة الصفین، تحقیق و شرح: عبدالسلام محمد هارون، قاهره، مطبعة المدنی.

نیشابوری مسلم بن حجاج (بی‏تا)؛ صحیح مسلم، قاهره، مطبوعات محمد علی صبیح.

منبع: فصلنامه علمی پژوهشی کلام اسلامی، مقاله 1، دوره 22، شماره 87، پاییز 1392، صفحه 9-18

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش