مقالات > واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۵/۲۱ تعداد بازدید: 85
واکاوی_ریشه‌های_پدیده_بنیادگرایی_در_خاورمیانه.pdf

این نوشتار تلاشی است در راستای پاسخ به این سؤال کلیدی که: «باتوجه به فرایند جهانی شدن، ریشه سیاسی پدیده تکفیر در عراق چیست؟ به عبارت دیگر جهانی شدن و اطلاعات و ارتباطات ناشی از آن، چه تأثیری بر ظهور این هویت تروریستی داشته است؟»



نویسنده:محسن شفیعی سیف‌آبادی؛ دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشگاه یاسوج

چکیده

این نوشتار تلاشی است در راستای پاسخ به این سؤال کلیدی که: «باتوجه به فرایند جهانی شدن، ریشه سیاسی پدیده تکفیر در عراق چیست؟ به عبارت دیگر جهانی شدن و اطلاعات و ارتباطات ناشی از آن، چه تأثیری بر ظهور این هویت تروریستی داشته است؟» فرضیه‌ای که در این نوشتار، در پی آزمون آن هستیم این است که: «جهانی شدن و فرایند سریع و ارتباطی آن، با تشدید بحران معنا موجب خیزش هویت‌های مقاوم و در نتیجه منجر به تقویت هویت‌های بنیاد‌گرا در منطقه خاورمیانه شده است». بنیادگرایان با گزینش معنا و انحصاری کردن آن، اقدام به بازسازی معانی و ویژگی‌های بر گزیده خود می‌کنند. بازسازی معنا توسط گروه‌های بنیادگرا، با تکیه بر مفاهیم جمعی همچون مذهب، جهاد، شریعت، خانواده و اجتماع صورت می‌پذیرد. این مفاهیم به بازسازی هویت هایی می‌پردازند که کارکردشان ایجاد انسجام و حمایت از افراد در برابر دنیای به ظاهر خصمانه بیرونی است. به نظر می‌رسد بتوان گسترش هویت بنیادگرا در خاورمیانه بخصوص عربستان، عراق و سوریه و در دنیای نوین را برآیند شتابان جهانی شدن دانست.

کلیدواژگان: بحران معنا؛ جهانی شدن؛ عراق؛ هویت بنیادگرا

مقدمه

بدون تردید جهانی شدن یکی از مهم‌ترین موضوعات دنیای معاصر است؛ و نمی‌توان تاثیرگذاری آن را بر زندگی فردی و اجتماعی جوامع مختلف در سراسر دنیا انکار کرد. به طوری که به جرات می‌توان گفت نه تنها هویت افراد در اکثر کشورها به چالش کشیده شده است، بلکه تاثیر آن بر کوچک‌ترین واحد اجتماعی یعنی خانوار تا بزرگترین آن که دولت است مصون از این تاثیرپذیری نیست. افراد و خانواده‌ها همزمان با آشنا شدن با فرهنگ و ارزش‌های بومی و ملی خود از طریق شبکه سراسری اینترنت و نیز شبکه‌های ماهواره‌ای تلویزیونی با فرهنگ‌ها و ارزش‌های ملل موجود در سراسر جهان آشنا می‌شوند. لذا بنیان خانواده و تحکیم آن موضوعی مهم برای بیشتر دولت‌های جهان است و برای تقویت آن برنامه هایی دردست اجرا دارند و به همین منوال جوامع محلی و قومی برای مواجهه با این فرایند درصددند تا هویت و اصالت خود را حفظ کنند. اکثر دولت‌ها با این باور که جهانی شدن پدیده‌ای نیست که بتوان در مقابل آن ایستادگی کرد تلاش در جهت مدیریت آن داشته، در مقابل تعدادی هم از کنار آن به سادگی عبور کرده‌اند و زندگی اجتماعی و اقتصادی و حتی سیاسی این گروه کشورها، متأثر از بی توجهی دولتمردان به پدیده جهانی شدن گشته است. درواقع، جهانی شدن منجر به تغییراتی بنیادین، در دنیای امروز شده و همین امر متفکران را بر آن داشته تا سخن از پیدایش دنیایی نوین به میان آورند. فناوری‌های نوین ارتباطی نحوه سازماندهی، قشربندی‌های اجتماعی و ارزش¬ها و هنجارها را دگرگون ساخته است. با رشد فزاینده امکاناتی همچون رایانه ها، ماهواره‌های ارتباطی و اینترنت، تغییرات بنیادینی شکل گرفته که دسترسی گسترده به اطلاعات و حضور مستمر رسانه‌ها از یکسو و شالوده شکنی و فروپاشی معیار‌های کلی از سوی دیگر، نمود چنین تغییراتی است. جهانی شدن با تقویت فرد‌گرایی، هویت‌های جمعی را با بحران مواجه کرده است. گستردگی این بحران با به چالش کشیدن ثبات و امنیت دنیای گذشته، موجب ظهور هویت‌های مقاومی شده که در برابر روند سلطه جویانه جهانی شدن، مقاومت می‌کنند. برای نمونه، نهضت‌های بنیاد گرا، از مهمترین هویت‌های مقاومی است که با آفرینش معنا، ایجاد هویت جمعی و استفاده مؤثر از تکنولوژی اطلاعاتی، وعده ایجاد دنیایی آرمانی را به اعضای خود می‌دهند و آنها را در برابر بحران‌های هویتی یاری می‌کنند. این نوشتار درصدد پاسخ به این پرسش است که: «باتوجه به فرایند جهانی شدن، ریشه سیاسی پدیده تکفیر در عراق چیست؟ به عبارت دیگر جهانی شدن و ارتباطات ناشی از آن، چه تأثیری بر ظهور این هویت تروریستی داشته است؟» فرضیه‌ای که در این نوشتار، در پی آزمون آن هستیم این است که: «جهانی شدن و فرایند سریع و ارتباطی آن، با تشدید بحران معنا موجب خیزش هویت‌های مقاوم و در نتیجه منجر به تقویت هویت‌های بنیاد‌گرا در منطقه خاورمیانه و بخصوص عراق شده است». هدف اصلی این مقاله نشان دادن این است که جهانی شدن فرد را وادار نموده تا با عضویت در گروه‌های بنیاد گرا، به جستجوی امنیت و غلبه بر بحران هویت و معنا برآید. البته از جنبه‌های دیگر نیز می‌توان پدیده بنیاد‌گرایی را در دنیای نوین تحلیل کرد، لیکن این نوشتار صرفا به چگونگی رابطه جهانی شدن و بحران معنا و تأثیر آن بر شکل‌گیری هویت‌های بنیادگرا در خاورمیانه می‌پردازد.

چارچوب نظری

 «جهانی شدن» اصطلاحی است که در دهة نود میلادی در ادبیات علوم سیاسی و اقتصاد سیاسی رواج یافته و در چند دهه اخیر ذهن مردم جهان را به خود مشغول ساخته است. ظهور تکنولوژی¬های جدید ارتباطی و انقلاب در عرصه ارتباطات، سبب شده تا عرصه جهانی به مثابه دهکده‌ای کوچک جلوه نماید. جهانی شدن شرایطی متفاوتی از گذشته را پیشاروی انسانها و جوامع بشری قرار داده است که در آن مکان و زمان اهمیت پیشین خود را از دست داده‌اند (بهروزلک، 1385: 40). برای ارائه یک تصویر نسبتا روشن از این پدیده، در درجه اول لازم است تا مفهوم جهانی شدن تبیین شود. لیکن به دلیل تنوّع و ابعاد گوناگون این پدیده و نیز به این علت که مفهوم جهانی شدن میان سطوح گوناگون تحلیل مانند اقتصاد، سیاست، فرهنگ و ایدئولوژی ارتباط برقرار می‏کند، نمی‌توان تعریف کاملی از این پدیده ارائه کرد (قزلسفلی، 1379: 150). با این وجود، تعاریف بسیاری از این اصطلاح شده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود. جهانی شدن از نظر برخی، فرآیندی اجتماعی است که قید و بندهای جغرافیایی حاکم بر روابط اجتماعی و فرهنگی، از بین می‌رود و مردم به طور فزاینده‌ای از کاهش این قید و بندها آگاه می‌شوند (واترز، 1379). عده‌ای دیگر آن را فرآیندی می‏دانند که بر پایه آن همه ساکنان کره زمین در جامعه‏ای واحد و فراگیر به هم می‏پیوندند (Macluhan, 1994: 108). در این دو تعریف، سه نکته کاهش نقش مرزهای جغرافیایی، در هم تنیده شدن منافع فرد و کشور در منافع مردمان جهان و تبدیل واژه ملّی به مفهومی بین‌المللی نهفته است. جهانی شدن به معنای عصر دانایی نیز تعریف شده است؛ زیرا نه تنها کالا، خدمات و سرمایه بین ملت‌های گوناگون جهان مبادله می‌شود، بلکه افکار و دانش بشری نیز آسانتر از گذشته در اختیار ملت‌ها قرار می‌گیرد (تافلر، 1388). جهانی شدن همچنین با تأکید بر افزایش شمار پیوندها و ارتباطات متقابل، از نظم نوین جهانی حکایت می‌کند که از طریق آن تصمیمات و اقدامات یک بخش از جهان بتواند نتایج پر اهمیتی برای افراد و جوامع در بخش‌های دور کره زمین داشته باشد (مارک، 1379). جهانی شدن موجبات فشردگی زمان و فضا را نیز فراهم کرد که به واسطه آن مردم به صورتی نسبتا آگاهانه در جامعه جهانی واحد ادغام می‏شوند (گل‌محمدی، 1381: 20). تحولی که «مک لوهان» در حدود سی‏سال پیش آن را پیش‌بینی کرده بود و بر اساس آن، جهان به سان سلسله اعصاب مرکزی انسان، کوچک، متمرکز و حساس می‌شود؛ تحولی که منادی ارزش‌های همگن در دهکده جهانی است (کیانی، 1380: 94). از این منظر، جهانی شدن معطوف به فرآیندی است که در جریان آن فرد و جامعه در گستره‏ای جهانی با یکدیگر پیوند می‏خورند. بر این اساس، جهانی شدن به «فشردگی جهان» و «تشدید آگاهی جهانی» به صورت یک کل اشاره دارد (رابرتسون، 1380: 8). از جنبه‌ای دیگر جهانی شدن را می‌توان نتیجه دینامیسم مدرنیته تلقی کرد، بدین معنا که در عصر مدرنیته، زمان و فضا تهی شده و پدیده‌های اجتماعی متأثر از تحولات فرامنطقه‌ای می‌شوند. افراد در این عصر از سنت دوری گزیده و در «خط مشی زندگی» به عقل خود متکی هستند (Giddens, 2000: 65) به طور کلی شاخصه‌های اصلی دنیای نوین را می‌توان چنین بر شمرد: کم رنگ کردن قید و بندهای جغرافیایی و ایدئولوژیکی حاکم بر روابط فرهنگی و سیاسی؛ از بین بردن تقدم و تأخر تاریخی؛ درهم تنیدن زمان و مکان؛ تبدیل جامعه به زنجیره هایی از شبکه‌های اجتماعی ـ فضایی همپوش و متقاطع؛ سامان دهی کنشها و واکنشها، به عرصه مناسبات و روابط جهانی؛ فرسایش و نفوذ پذیر کردن مرزهای ملی و رها ساختن امر اجتماعی از سیطره دولت؛ به مساله دار کردن معنا و بحرانی شدن آن از طریق: تضعیف و تخریب عوامل و منابع سنتی هویت، تأکید بر فرهنگ شخصی و متنوع کردن سبک‌های زندگی، کاهش نفوذ کلیت‌های سیاسی و ¬ایدئولوژیک بر هویت سازی‌های فردی، حاکم شدن نگرش¬اومانیستی بر روابط انسان‌ها و فروپاشی تمامی حوزه‌های انحصاری و ممنوعه منجر شده است (تاجیک، 1381: 87). جهانی شدن، زوال هویت حکومتی و چالش معانی قرن بیستم به عنوان عصر ایدئولوژی‌ها و هویت سازیهای جهان شمول معرفی شده که هر یک می‌کوشیدند با ایجاد چارچوب‌های تازه، به کردار و زندگی سیاسی ـ اجتماعی افراد، معنا و شکل ببخشند (نظری، 1383: 19ـ 18). معنادار بودن رابطه میان ایدئولوژی و هویت، حکایت از آن داشت که رابطه‌ای تنگاتنگ میان آنها وجود دارد. معنایی که در قالب مفهوم هویت حاکم و ایدئولوژیک حکومتی خلاصه می‌شود. این هویت، یکسان ساز است و ضمن تقبیح فرد‌گرایی، تلاش دارد تا با توسل به توجیهات ایدئولوژیک، معنایی جمعی و انحصاری برای پیروان خود ارائه کند. بنابراین در چارچوب این نوع هویت، مسئله‌ای موسوم به بحران معنا، کمتر اجازه ظهور و بروز پیدا می‌کرد. چالش هویت‌های حکومتی یکی از بنیادی‌ترین تحولات در این عصر محسوب می‌شود. تا پیش از ورود به چنین روندی، بسیاری از اندیشمندان حوزه روابط بین‌الملل، جنگ سرد را به مثابه بنیادی‌ترین صورت بندی قرن بیستم به حساب می‌آوردند. در این جنگ، قدرت و معنا به وسیله ابرقدرتها شکل می‌یافت و هویت، سیمایی جهان شمول به خود می‌گرفت که فضای ایدئولوژیک موجد آن بود. لیکن پایان یافتن جنگ سرد و به دنبال آن ظهور جنبش‌های شالوده شکن و تجدد ستیز در قرن بیستم، به معنای افول معنا در همه اشکال و اسطوره‌های آن محسوب می‌شود (هانتیگتون، 1380: 175). با پیدایش‌ شبکه‌های جهانی‌ اطلاعات‌ ‌و گسترش فزاینده امکاناتی همچون رایانه ها، ماهواره‌های ارتباطی و اینترنت، دنیای نوینی ظهور یافت که در آن تمامی ابعاد زندگی‌ بشر، از این‌ انقلاب‌ تکنولوژیک‌ تأثیر پذیرفته است. این پدیده دگرگونی گسترده و دامنه‌داری را در شکل‌گیری هویت و معانی وابسته به آن ایجاد کرد (هاگت، 1373: 36). جهانی شدن با فراهم ساختن ارتباط افراد در اقصی نقاط جهان و گسترش ارتباطات گروه‌ها و نهادهای مختلف سیاسی ـ اجتماعی با یکدیگر، محدودیت‌های مرزهای ملی را در نوردیده و در نتیجه الگوی زندگی در دولت ـ ملت‌ها را دگرگون ساخت (سعید، 1371: 27). رسانه‌ها به رشد فرهنگ شخصی، کاهش نفوذ کلیت‌های سیاسی و شکل‌گیری منابع جدید هویتی منجر شدند. با افزایش میزان تفاوت‌ها در اثر رشد استفاده عمومی از این امکانات، جهان بینی افراد واگراتر و گروه‌ها و هویت‌های مختلف، به¬ برداشت‌های گوناگونی از جهان می‌رسند (معینی علمداری، 1384: 137). در دنیای امروز نه تنها آهنگ تحولات اجتماعی سریع‌تر از هر جامعه ماقبل مدرنی است، بلکه میدان عمل و ژرفای تاثیرات آن بر کارکردها و شیوه‌های رفتاری جوامع پیشین نیز بی سابقه است (گیدنز، 1378: 45 ـ 31). از این منظر جهانی شدن همانند تجدد، نتیجه بر هم خوردن نظم و نسبت سنتی میان مکان، فضا و زمان است. جهانی شدن در این معنا معطوف به فرآیندی است که در جریان آن فرد و جامعه در گستره‏ای جهانی با یکدیگر پیوند می‏خورند (نظری، 1383: 18). بافت اصلی جامعه نوین را اطلاعات و نظام ارتباطات الکترونیک تشکیل می‌دهد و شبکه ارتباطی در چنین جوامعی یک حوزه عمومی مجازی پدید می‌آورد (loader,1998: 35-65). بنابراین در چنین فضایی که بشدت مرکزیت زدایی شده، نباید انتظار قابلیت بالای هویت سازی در چارچوب نگرش کلان و جهان شمول ایدئولوژیک را داشت. جهانی شدن در این چهره، هویت سازی‌های سنتی را دشوار و فضایی فراسوی مدرنیته گشوده است. وحدت سوژه را مخدوش و تردید و عدم قطعیت را به تمامی حوزه‌ها رسوخ داده؛ باعث گسترش قلمرو روابط زندگی اجتماعی شده و دنیای اجتماعی افراد را بسیار بزرگ‌تر از گذشته جلوه گر نموده است. اصحاب هویت‌های شفاف و مواضع مستحکم را با هویت‌های کدر، موزائیکی و مواضع اختلاطی و پیوندی روبرو، و در فرایند هویت سازی، فرد را جایگزین دولت کرده است. اهل حریم‌های جاودانه و قدسی را با فروپاشی حریم ها، فرا گفتمان‌های جهان شمول را با خرده گفتمان‌های محلی و مطلق‌گرایان را با بحران اصالت‌ها و انگاره‌ها مواجه ساخته (تاجیک، 1377، 120 ـ 119) و با مساله دار کردن معنا، به بحرانی شدن آن و زوال هویت‌های مشترک منجر شده است. جهانی شدن، بحران معانی و پدیدارشدن بنیادگرایی جهانی شدن، هویت‌های ایدئولوژیک و تک گفتار در منطقه خاورمانه را دچار مشکلات فراوانی کرده که به سختی قادر هستند یک نظام معنایی و هویتی مشترک را برای اعضای خود تعریف نمایند. با این وجود، امروزه شاهد پیداش هویت‌های مقاوم و بنیاد‌گرایی در منطقه خاورمیانه و بخصوص عراق هستیم که در برابر امواج جهانی شدن و فرد‌گرایی رادیکال ایستادگی می‌کنند. این دوگانگی، ناشی از تأثیرات هویتی این پدیده است. تا پیش از ورود به چنین روندی غالبا، هویت و معنا توسط ایدئولوژی‌های رایج سیاسی، تعیین و شکل می‌یافت. لیکن با تشدید جهانی شدن، این مکانیسم رو به افول نهاد و پیروان را در برابر امواج سهمگین ناشی از بحران‌های هویت و معنا تنها گذاشت. گروه‌های بنیادگرا، نهضت‌های مقاومی هستند که با ایجاد هویت‌های جمعی و معانی انحصاری، اعضاء را در برابر این بحران‌ها یاری می‌کنند. آنها جمعیت خود را حول ارزش‌های سنتی، مذهب، شریعت، ملت و خانواده می‌سازند. نهضت هایی که مانند داعش و جبهه النصره سرسختانه خواهان خود مختاری در محدوده مقاومت خود هستند تا قدرت کافی برای تدارک هجوم به نهاد‌های به زعم خود ستم پیشه را بیابند. این گروه‌های بنیادگرای اسلامی، بر اساس اصول به غایت متمایزی شکل گرفته‌اند و از آنجا که منطق جماعتی کلید بقای آنها است، از هویت‌های فردی استقبال¬ نمی‌کنند. بر این اساس از یکسو افراد ساکن در فضای جریان ها، بیشتر شامل افراد بی هویت و از سوی دیگر مردمی که در برابر این بحران‌ها مقاومت می‌کنند، بیشتر جذب هویت‌های جمعی می‌شوند (کاستلز، 1385، جلد دوم: 427 ـ 426). امروزه با آغاز هزاره سوم، هویت بنیادگرایی اسلامی چون داعش و جبهه النصره نیرومند و اثر گذار شده‌اند. به طور کلی، می‌توان تأثیرات جهانی شدن را بر هویت‌های بنیادگرای اسلامی در عراق و سوریه و خاورمیانه، ذیل عناوینی چند مورد بررسی قرار داد: الف) هویت‌های متکثر: بسیاری، گسترش پدیده بنیادگرایی را در دنیای نوین، برآیند شتابان جهانی شدن ارزیابی می‌کنند. این پدیده، به هویت‌های متکثر و سیال منجر شده است، اما در برخی موارد، تکثر هویت و تعدد معنا، امری غیر قابل تحمل خواهد بود. این در حالی است که بنیادگراهای اسلامی امروزه در خاورمیانه و عراق با گزینش معنا و انحصاری کردن آن، انرژی خود را صرف به کار بستن معانی و ویژگی‌های بر گزیده می‌کنند و به هویت خویش قوام می‌بخشند (Marty and Appleby,1991: 46). که از یکسو، واکنشی به تنوع هویتی و تعدد معانی است؛ لیکن از دیگر سو، هویت و معانی آنها در رابطه با سایر گروه‌های بنیادگرا بسیار متنوع است. مصداق بارز آن را می‌توان به وضوح در مصر یا پاکستان مشاهده کرد. گروه‌های بنیادگرای متنوعی که از کشورهای خاورمیانه، نزج و گسترش یافته اند، هر کدام بر معنای انحصاری خویش تأکید دارند. به عنوان مثال گروه هایی مانند داعش و جبهه النصره و جمعیت علمای اسلام (گروه فضل الرحمن)، جمعیت علمای اسلام (گروه سمیع الحق)، سپاه صحابه، لشگر جنگوی، و غیره، با وجود برخورداری از ویژگی‌های مشترک هر یک بر هویت ویژه خود تأکید می‌کنند. اعضاء گروه‌های بنیادگرای اسلامی، از یکسو بر هویت و معنای متمایز گروه خود اصرار دارند و از سوی دیگر، با طیفی از گروه‌های بنیادگرا مواجه‌اند که هویت و معنایی متفاوت با آنها دارند. تکثر هویتی، معانی متعدد و عدم پذیرش تفاسیر متفاوت یکدیگر، ویژگی رایج گروه‌های بنیادگرا در عصر جهانی شدن است (Bauman,1998: 78-55). ب) غربی شدن: برخی تحلیل‌ها نیز، جهانی شدن را متضمن صدور مدل فردگرایانه و عرفی از تجربه غرب می‌دانند و ظهور یا گسترش بنیادگرایی اسلامی در خاورمیانه کنونی را به عنوان واکنشی به این پدیده ارزیابی می‌کنند (ترنر، 1383: 376). از این منظر، بنیادگرایی به روشنی واکنش گروه‌های ناراضی به فرایند‌های سکولار، شهری شدن و سنت زدایی است که برخی از آن به «جهان ـ لاتینی شدن» یاد کرده‌اند(Derrida,1998: 13). بنیادگرایی دینی ـ اسلامی مهمترین منبع هویت ساز در جامعه شبکه‌ای است. آنها با رجوع به گذشته و تأکید بر معنایی انحصاری از دین اسلام، می‌کوشند سلطه آن را در امور قضایی، اقتصادی و حکومتی باز گردانند. افغانستان و گروه‌های بنیادگرایی همچون طالبان، مثال بارز این تأثیر است. بنیادگرایان افراطی این کشور با داعیه‌ای دینی، خواستار تشکیل حکومت اسلامی بر پایه تفاسیر مذهبی خاص خویش‌اند. آنها انرژی مبارزاتی خود را از پنداشت هایی همچون تهدید یا نابودی دین و سنت پیامبر اسلام در عصر جدید می‌گیرند (هاشمی، 1380: 62). از این منظر عمده ویژگی بینش طالبان، روح تعبد‌گرایی و قداست بخشی نسبت به دستاوردهای کلامی و فقهی پیشینیان می‌باشد. آنها دوران صدر اسلام و میانه را دوره طلایی و مصون از هر نوع خطا تلقی نموده و راجع به تفاسیر و تأویلهای دینی این دوره، اعتقاد جزم‌گرایانه دارند. اجتهاد و استنباط نوین، در این مکتب جایگاهی ندارد و مردم عموما موظف به پیروی از کلمات و گفتار علمای سلف می‌باشند. برداشت تقلیدگرایانه آنها از دین، سبب بدبینی و دشمنی آنان با زندگی غربی و عرفی شدن دین است. مخالفت با مفاسد فرهنگ و تمدن غربی در کل، یکی از شعارهای اساسی تمامی گروه‌های بنیادگرا است؛ اما آنچه بنیادگرایی افراطی از نوع طالبان را از بقیه گروه‌های اسلامی جدا می‌سازد، نفی مطلق مدنیت غربی به وسیله آنهاست. مخالفت طالبان با تلویزیون، وسایل تصویربرداری، لباس فرنگی، سینما و امثال آن، نشانه آشکاری بر روحیه ستیزه جویی آنان با مظاهر تمدن غربی است (اکرم عارفی، 1378: 204). ج) آشفتگی روابط: جهانی شدن، با دگرگون کردن روابط تولید، قدرت و تجربه، روابط سنتی میان دین، هویت و جنسیت را با چالش روبرو ساخته و موجبات ناامنی، رهاشدگی، تنهایی فرد و در پی آن، خواسته هایی همچون نیاز به معنا و هویت را به وجود آورده است (کچویان، 1385: 74-73). در تحلیل این وضعیت باید افزود، جامعه شبکه‌ای صورتی نوین از روابط را ارائه کرده که مبنای آن در بهره‌گیری فزاینده از مؤلفه‌های اطلاعات و ارتباطات است. کامپیوتر به جای موتور، نماد چنین جامعه‌ای در مقایسه با مراحل صنعتی پیشین است. اقتصاد این جامعه، بر شبکه سازی استوار است. نقاطی که اهمیتی برای جامعه شبکه‌ای ندارند، نادیده گرفته می‌شوند؛ مانند آنچه در بسیاری از کشور‌های آفریقایی روی داده است. قدرت این جامعه بر بهره‌گیری هر چه بهتر از امکانات و توانمندی‌های اطلاعاتی و ارتباطی قرار دارد. به عنوان مثال، داعش و جبهه النصره با درک این موضوع و بهره‌گیری از آن، قدرتی انکار ناپذیر در فضای شبکه‌ای به خود اختصاص دادند. دگرگونی روابط تجربه، یکی دیگر از تغییرات بنیادین جامعه شبکه‌ای است که در خاورمیانه مصداق بارز این تحول‌اند. این گروه‌ها با شخصی کردن دین، سیاسی کردن هویت یا جنسیت خود و فروپاشی حوزه‌های ممنوعه، الگوهای جدیدی از روابط تجربه را شکل دادند. سرعت و شدت تغییرات، خلأیی را موجب شده که ظهور و گسترش بنیادگرایی اسلامی، در واقع به گمان خود پاسخی منطقی به آن محسوب می‌شود. کنشگرانی که از فردی شدن هویت و تکثر معانی حاصل از جهانی شدن احتراز می‌کنند، هویت‌های بنیادگرا را مأمنی امن برای هجوم به دنیای خصمانه بیرونی می‌یابند. آنها ماهیتی انفعالی دارند و عکس العملی در پاسخ به شرایط منفی روزگار خویش‌اند. از این منظر ظهور پدیده بنیادگرایی به مثابه «هویتی مقاوم»، در برابر تحریم‌های اجتماعی حاصل از جهانی شدن ارزیابی می‌شود (هال، 1383: 327). علاوه بر خاورمیانه در دیگر نقاط آسیا نیز می¬توان مثالهایی را در این زمینه یاد آور شد. به عنوان مثال، بنیادگرایان فرقه آئوم در ژاپن، نمونه آشکار این تأثیرند. اعضای این گروه، علیرغم اینکه اکثرا فارغ التحصیل دانشگاه‌های برتر ژاپن و از دانشمندان برجسته این کشور بودند. لیکن با عضویت در این گروه و کسب هویت بنیادگرا، بر بحران‌های هویت و تعدد معنا فائق آمدند. برای درک بهتر این جاذبه، باید به بیگانگی جوانان ژاپنی پس از ناکامی نهضت‌های اجتماعی نیرومند ژاپن در دهه 1960 توجه کرد. آرزوی بسیاری از این جوانان، زندگی در جهان متفاوتی بود که در آن استفاده از علم و تکنولوژی به جسم آنها کمک می‌کرد تا از قید و بندهای طبیعی و اجتماعی درگذرند. همین جاست که روش شناسی آئوم برای رستگاری و ایجاد هویت جمعی، بر اساس معنویت و خودسازی از طریق مراقبه و ممارست آشکار می‌گردد. این فرقه با برداشتی آخرالزمانی، از نبردی قریب الوقوع سخن به میان می‌آورند که نتیجه اجتناب ناپذیر رقابت شرکت‌های ژاپنی و آمریکا برای ایجاد نظم نوین جهانی است. آماده بودن برای چنین جنگی، علاوه بر بازسازی هویت جمعی مطابق با آموزه‌های بنیادگرایان آئوم، مستلزم مهارت در کاربرد¬¬¬ تکنولوژی سلاح‌های پیشرفته، به خصوص اسلحه‌های شیمیایی، میکروبی و موشک‌های هدایت شونده است (توسلی. قاسمی، 1383: 15). د) فروپاشی و بازسازی معنا: جهانی شدن، ضمن به چالش کشیدن هویت‌های ایدئولوژیک و معانی¬انحصاری، موجب ظهور هویت‌های بنیادگرایی شده است که مقاومت خود را بر بازسازی معنا و غلبه بر بحران‌های هویت استوار ساخته‌اند. از این منظر، نهضت‌های بنیادگرا به هیچ روی سنت‌گرا نیستند. آنها برای مقاومت اجتماعی و قیام سیاسی همواره به بازسازی هویت فرهنگی متوسل شده‌اند که در واقع پدیده‌ای فرامدرن است. در تبیین این وضعیت، می‌توان از تحلیل فوکو بهره گرفت. وی انقلاب ایران را، نخستین انقلاب پسا مدرن معرفی می‌کند که در آن هویت سیاسی شیعه، بازسازی شده است. از آنجا که فرایند‌های سلطه جدیدی که مردم در برابر آنها واکنش نشان می‌دهند در جریان اطلاعات تجسم می‌یابند، بازسازی معنا به ناچار بر جریان‌های معکوس اطلاعات صورت می‌پذیرد. مذهب، ملت، خانواده و اجتماع، قوانینی به دست می‌دهند که تجلی ارزش‌های سرمدی‌اند و هرگز در گرداب جریان‌های اطلاعاتی مضمحل نمی‌شوند (کاستلز، 1385، جلد دوم: 88 ). مصداق عینی این بازسازی را می‌توان در گروه‌های بنیادگرایی همچون داعش و جبهه النصره، به وضوح مشاهده کرد. آنها با ارائه درک نوینی از دین، بر پایه هویت‌های باز سازی شده خلافت، الگو‌های تازه‌ای از معنا را بوجود آوردند. مفاهیمی همچون نکاح، جهاد، شهادت و غیره، نمادهای فرهنگی جدیدی هستد که از درون مواد و مصالح سنتی ساخته شدند (سعد غریب، 1385: 64). و) رسانه: امروزه با تقویت تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی، شاهد پیدایش شکلی نوین، موسوم به جهانی شدن اطلاعات هستیم. این چهره از جهانی شدن، با فراهم آوردن امکانات و بستر‌های مناسب اطلاعاتی، تغییرات شگرفی را ایجاد کرده که به موجب آن، هویت‌های جمعی با بهره‌گیری از آن، به دنبال شناسایی هویت و معانی برگزیده خود از جانب دیگران هستند. تأثیر نیرومند گروه‌های بنیادگرا، تا حدود زیادی ناشی از حضور رسانه‌ها و استفاده موثر از تکنولوژی اطلاعاتی است. در واقع زیر بنای سازمانی آنها همین تکنولوژی است. بدون وجود اینترنت و رسانه جایگزین، نهضت‌های بنیادگرا نمی‌توانستند شبکه‌های پر نفوذی باشند و تنها مجموعه‌ای از واکنش‌های پراکنده و فاقد قدرت بودند. جلب توجه رسانه‌ها از طریق اقدام به کارهای نمایشی که جاذبه قوی داشته باشند، حتی از طریق قربانی دادن انجام می‌پذیرد. به همین دلیل است که در تمامی نهضت‌های بنیادگرا، استفاده از تسلیحات نه به عنوان هدف، بلکه به عنوان علامت آزادی و همچنین ابزار هایی که می‌تواند توجه رسانه‌ها را به خود جلب کند، نقشی حیاتی دارند. به نظر می‌رسد نهضت‌های اعتراضی بنیاد‌گرای جدید، پیام‌ها و ادعا‌های خود را به شکل سیاست‌های نمادین (قدرت تصویر) منتشر می‌کنند که ویژگی جامعه اطلاعاتی است. مهارت‌های رسانه‌ای آنها ابزار‌های بنیادین برای جنگیدن است و در عین حال عملیات و تسلیحات را برای خلق رویدادی به کار می‌برند که ارزش گزارش شدن را داشته باشد. جلب نظر رسانه‌ها توجه مردم را به داعیه‌های رسانه جلب می‌کند. (کاستلز، 1385، جلد دوم: 428). این تأثیر، عمده ویژگی مشترک تمامی گروه‌های بنیادگرا در جامعه شبکه‌ای است. از این منظر مصداق‌های فراوانی می‌توان ذکر نمود؛ لیکن جدید‌ترین مصادیق آن را می‌توان در عملیات‌های القاعده و داعش جستجو کرد. تا پیش از نابودی برج‌های دوقلو در آمریکا، بنیادگرایان القاعده برای جهانیان ناشناخته بودند، لیکن با فروپاشی این برج ها، توجه اذهان عمومی به داعیه‌های این گروه جلب شد (خبیری، 1388: 20). نبرد داعش و جبهه النصره با دولت‌های عراق و سوریه نمونه دیگری است که مورد توجه قرار می-گیرد. انتشار تصاویر مربوط به نابودی همزمان اردوگاه‌های نظامی دولت‌های عراق و سوریه و یا تصاویر مربوط به کشتار مردم و نظامیان، تأییدی بر فرض مذکور است. نتیجه‌گیری جهانی شدن با ایجاد دگرگونی در ساختهای اجتماعی جوامع، نوعی بحران هویت با خود به همراه دارد و از این رو در بسیاری از جوامع احساس نابودی هویت‌های فرهنگی، قومی و ملیشان با رویکرد همراهی و مقاومت قابل پیگیری است. همراهی زمانی قابل تحقق خواهد بود که کارگزاران جهانی شدن نگرش سلطه جویانه خود را تصحیح کرده و به جای تلاش برای مسلط ساختن فرهنگ لیبرال برای دیگر فرهنگها و بویژه اسلام نیز سهمی در نظر بگیرند. در غیر این حالت اگر گفتمان جهانی شدن با محتوای سلطه‌گرایی غرب پیش تازد احتمال مقاومت و تعارض وجود خواهد داشت. بسیار طبیعی است که فرهنگ جهانی و بومی و تفکر دینی، زمانی که خود را در مواجهه با خطر حذف یا استحاله ببیند استراتژی مقاومت را بر استراتژی همراهی ترجیح خواهد داد. در این نوشتار سعی بر آن بود تا تأثیرات جهانی شدن، در ظهور و گسترش هویت‌های بنیادگرا در دنیای نوین مورد پردازش قرار گیرد. از این رو نخست تحت عنوان چارچوب نظری، از اجماع بسیاری از¬ اندیشمندان مبنی بر ظهور دنیای نوین سخن به میان آمد. در ادامه با تحلیل جهان نوین، بر زوال هویت ایدئولوژیک و مساله دار شدن معنا و بحرانی شدن آن تأکید شد و در نهایت ذیل عنوان مساله معنا و ظهور هویت بنیادگرا، تأثیرات جهانی شدن بر ظهور هویت بنیادگرا مورد پردازش قرار گرفت و این نتیجه حاصل شد که: جهانی شدن، با زوال هویت‌های ایدئولوژیک و معانی انحصاری در خاورمیانه از یکسو و تکثر هویت، تعدد معنا و فروپاشی حوزه‌های ممنوعه از سوی دیگر، موجبات اضطراب و تنهایی فرد را فراهم می‌آورد و وی را به جست و جوی منابع هویتی جدید، بر پایه بازسازی هویت‌های کهن سوق می‌دهد. نهضت‌های بنیاد گرا، با ایجاد هویت هایی جمعی و معانی انحصاری، می‌کوشند تا بر بحران‌های هویت و معنا فائق آیند. در این نهضت ها، هویت جدیدی ساخته می‌شود اما نه با بازگشت به سنت بلکه با معنا بخشیدن به مواد و مصالح سنتی، به منظور تحقق بخشیدن به دنیایی آرمانی و برادرانه که در آن به گمان آنها توده‌های محروم و روشنفکران ناراضی به معنایی جدید دست می‌یابند. بنابراین افرد با پناه بردن به هویت‌های بنیادگرا، حافظه تاریخی خود را به یاری می‌طلبند و در برابر امواج جهانی شدن و بحران معنای حاصل از آن به دنیای آرمانی و مطلوب خود می‌اندیشند. بدینسان عضویت در گروه‌ها و نهضت‌های بنیادگرا، هر چند به طور موقت، بدیلی به ظاهر کارآمد برای نظم جهانی طرد کننده محسوب می‌شود.

منابع:

فارسی 1. اکرم عارفی، محمد، (1378)، «مبانی مذهبی و قومی طالبان»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره4. 2. بهروزلک، غلامرضا، (1385)، «جهانی شدن و سرانجام نزاع گفتمان ها»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 36. 3. تاجیک، محمد رضا، (1377)، «قدرت و امنیت در عصر پارادایم»، مجله گفتمان، شماره 1. 4. تاجیک، محمد رضا، (1381)، «جهانی شدن و هویت» نقل شده در: رهیافت‌های سیاسی ـ بین‌المللی، شماره3. 5. ترنر، برایان، (1383)، «فضیلت جهان شمول: در باب دین در عصر جهانی»، ترجمه هاله لاجوردی، فصلنامه ارغنون، شماره 24. 6. توسلی، غلام عباس. قاسمی، یار محمد، (1383)، «هویت جمعی و جهانی شدن»، مجله نامه علوم اجتماعی، شماره 24. 7. خبیری، کابک، (1388)، تروریسم و امنیت بین‌الملل3، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک. 8. راب‍رت‍س‍ون، رون‍ال‍د، (1380)، ج‍ه‍ان‍ی‌ ش‍دن‌: ت‍ئ‍وری‌های اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ و ف‍ره‍ن‍گ‌ ج‍ه‍ان‍ی‌، ت‍رج‍م‍ه‌ ک‍م‍ال‌ پ‍ولادی، ت‍ه‍ران‌: م‍رک‍ز ب‍ی‍ن‌ال‍م‍ل‍ل‍ی‌ گ‍ف‍ت‍گ‍وی‌ ت‍م‍دن‍ه‍ا‏?. 9. سعد غریب، امل، (1385)، دین و سیاست در حزب ا...، ترجمه غلامرضا تهامی، تهران: اندیشه سازان نور. 10. سعید، ادوارد، (1371)، شرق شناسی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. 11. سعید، بابی، (1379)، هراس بنیادین، ترجمه غلامرضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 12. قزلسفلی، محمّد تقی، (1379)، «جهانی شدن، رویارویی یا همزیستی»، ماهنامه اطّلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شماره 12 ـ 11. 13. قوام، عبدالعلی، (1386)، جهانی شدن و جهان سوم: روند جهانی شدن و موقعیت جوامع در حال توسعه درنظام بین‌الملل، تهران: دفترمطالعات سیاسی و بین‌الملل. 14. کاستلز، مانوئل، (1380)، عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: انتشارات طرح نو. 15. کچویان، حسین، (1385)، نظریه‌های جهانی شدن و دین، تهران: نشر نی. 16. کیانی، داود، (1380)، «فرهنگ جهانی، اسطوره یا واقعیت»، فصلنامه مطالعات ملی، سال سوم. شماره 10. 17. گل‏محمدی، احمد، (1381)، جهانی شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشرنی. 18. گیدنز، آنتونی، (1378)، تجدد و تشخص، ترجمه ناصر موفیان، تهران: نشر نی. 19. مارک، ویلیامز، (1379)، «باز اندیشی در مفهوم حاکمیت: تاثیر جهانی شدن بر حاکمیت دولت»، مجله اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شماره156 ـ 155. 20. معینی علمداری، جهانگیر، (1384)، «هویت و مجاز: تأثیر هویتی اینترنت»، مجله مطالعات ملی، شماره 24. 21. نش، کیت، (1380)، جامعه شناسی سیاسی معاصر (جهانی شدن، سیاست، قدرت)؛ ترجمه محمد تقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر. 22. نظری، علی اشرف، (1383)، «جهانی شدن و بحران معنا»، مجله کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 88. 23. نورانی، محمّدرضا، (1379)، «جهانی شدن، کشورهای درحال توسعه و ایران»، ماهنامه اطّلاعات سیاسی ـ اقتصادی، شماره 156 ـ 155. 24. وبستر، فرانگ، (1380)، نظریه جامعه اطلاعاتی، ترجمه اسماعیل فصیحی، تهران: قصیده سرا. 25. هاشمی، محمود، (1380)، تفکر دینی طالبان، قم: مؤسسه فرهنگی ثقلین. 26. هاگت، پیتر، (1373)، جغرافیای ترکیبی نو، ترجمه شاپور گودرزی نژاد، تهران: انتشارات سمت. 27. هال، استوارت، (1383)، «بومی و جهانی؛ جهانی شدن و قومیت»، ترجمه: بهزاد برکت، مجله ارغنون، شماره 24. 28. هانتیگتون، ساموئل، (1380)، تمدن و بازسازی نظام جهانی، ترجمه مینو احمد سرتیب، تهران: انتشارات کتابسرا. انگلیسی 29. Loader, B. D, (1998), The Cyberspace Divided, London: Routledge. 30. Bauman, Z, (1998), Post modern Religion in Heel, Paul (ed), Religion, Modernity and Postmodernity, oxford, Blachwell. 31. Derrida, J, (1998), Faith and Knowledge,: The Two Sources of ”Religion” at the limits of Reazon Alone, in J Derrida and G. Vattimo Religion. Cambridge: Polity press 32. Eliade, (1995), Encyclopedia of Religion, Macmillan Publishing Company, a division of Macmillan, Inc. Electronic edition produced by Infobases, Inc. , Provo, Utah. 33. Luhan, M, (1994), Understanding media: the extensions of man?, introduction by Lewis H. Lapham, MIT Press?: ‎Cambridge. 34. Giddens, A, (2000), Runaway World: How Globalization Is Reshaping our Lives, New York: Routledge. ? 35. Marty,M. ¬Appleby, S, (1991), Fundamentalisms Observed, Chicago: University of Chicago Press.

مجله علمی تخصصی حبل المتین، مقاله 9، دوره سوم، شماره نهم (ویژه داعش)، زمستان 1393، صفحه 171-186

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش