مقالات > قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۵/۱۵ تعداد بازدید: 70

در قرآن کریم که مهمترین محور وحدت مسلمانان از فرقه¬ها و مذاهب مختلف است، کلمات و اصطلاحاتی مانند «اخوت»، «اعتصام به حبل الله»، «امت واحده»، «مهربانی نسبت به همدیگر» و «عدم تنازع» به کار رفته است که همه این مفاهیم و مشابه آنها به طور مستقیم بر اهمیت، جایگاه و نقش برجسته همگرایی و دوری از واگرایی در جامعه اسلامی دلالت دارند.



چکیده

در قرآن کریم که مهمترین محور وحدت مسلمانان از فرقه¬ها و مذاهب مختلف است، کلمات و اصطلاحاتی مانند «اخوت»، «اعتصام به حبل الله»، «امت واحده»، «مهربانی نسبت به همدیگر» و «عدم تنازع» به کار رفته است که همه این مفاهیم و مشابه آنها به طور مستقیم بر اهمیت، جایگاه و نقش برجسته همگرایی و دوری از واگرایی در جامعه اسلامی دلالت دارند. قرآن کریم با توصیه به اعتصام به حبل الله و نهی از تفرقه، به الفت و برادری و مودت میان دو طایفه اوس و خزرج و از بین رفتن عداوت و کینه دیرینه در سایه نعمت اسلام که مبنای اتحاد و همبستگی آنهاست، اشاره می¬کند و درس بزرگی به مسلمانان می¬دهد که برای رسیدن به عزت و اقتدار، راهی جز وحدت و همدلی بین همه ¬گروه¬های اسلامی وجود ندارد. بنابراین این مسأله می-تواند راهبردی اساسی برای مسلمانان باشد که جز به وحدت و همدلی نیندیشند و از تفرقه و اختلاف خانمان¬سوز به طور جدی پرهیز کنند.

کلیدواژگان: همگرایی؛ واگرایی؛ وحدت؛ حبل¬الله؛ مسلمانان؛ مذاهب اسلامی

 

امر حق را حجت و دعوی یکی است خیمه¬های ما جدا، دل¬ها یکی است از حجاز و چین و ایرانیم ما شبنم یک صبح خندانیم ما (دیوان اقبال لاهوری) همگرایی بین امت اسلامی از مسائل پر اهمیتی است که در قرآن به مناسبت¬های گوناگون به آن تأکید شده و خداوند متعال، همه پیامبران خود را به آن توصیه و سفارش نموده و از واگرایی و اختلاف، آنان را بر حذر داشته است به عنوان نمونه در این کتاب آسمانی آمده است: «... شَرَعَ لَکُم مِنَ الدِّینِ ما وَصِّی بِه نُوحَاً وَ الَّذی أوحَینا إِلَیکَ وَ ما وَصِّینابِهِ إِبراهیمَ وَ موسی وَ عیسی أَن أَقیمُوا الدّینَ وَ لا تَفَرَّقُوا...»؛ «خداوند، شرع و آیینی که برای شما مسلمانان قرار داد، حقایق و احکامی است که نوح را هم به آن سفارش کرد و بر تو نیز همان را وحی کردیم و به ابراهیم و موسی و عیسی، هم آن را سفارش کردیم که دین خدا را برپا دارید و هرگز اختلاف و تفرقه در دین نکنید.» (شوری، 13). قرآن کریم نه تنها همه مسلمانان را حول یک محور فرا می¬خواند، بلکه همه موحدان عالم را به اتحاد دعوت می‏کند؛ چنان‏که می‏فرماید: «قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلَا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ فَإِن تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ» «بگو اى اهل کتاب، بیایید بر سر سخنى که میان ما و شما یکسان است، بایستیم که جز خدا را نپرستیم و چیزى را شریک او نگردانیم، و بعضى از ما، بعضى دیگر را به جاى خدا به خدایى نگیرد. پس اگر [از این پیشنهاد] اعراض کردند، بگویید: شاهد باشید که ما مسلمانیم، نه شما.» (آل عمران،64)

بدیهی است آن¬چه که امروز بیشتر از همه چیز مورد نیاز جامعه اسلامی است، همگرایی بین پیروان مذاهب اسلامی است که متأسفانه بر اثر عوامل مختلف و عدم توجه به محورهای وحدت¬آفرین جهان اسلام به سویی در حال حرکت است که اگر هشدارهای لازم به آن داده نشود، به سان کشتی طوفان¬زده¬ای خواهد شد که هر لحظه امکان تصادم آن به صخره¬های هولناک و فروپاشی آن وجود دارد.

بنابراین تنها راه در چنین شرایطی، رجوع به قرآن کریم به عنوان میثاق همه مسلمانان با گرایش¬های گونا¬گون است تا مشخص شود که قرآن در این شرایط حساس، به مسلمانان چه پیامی دارد و راه خلاص از اختلافات را چه چیزی می¬داند؟ آیات زیادی در قرآن کریم وجود دارد که در آنها، به مسأله همگرایی امت اسلامی اشاره شده و برای ایجاد یگانگى در میان امت اسلامی، راهکارهاى گوناگونى ارائه شده است.

با این توضیح مى‌توان گفت که دین اسلام با تنوع‌پذیرى بسیار و برخوردارى از جاذبه‌هاى انسانى و جهانى -و نه صرفاً قومى و نژادى- زمینه مناسبى براى ایجاد همگرایى در میان پیروان خویش دارد. آیه اعتصام از مشهورترین آیات درباره وحدت و همگرایی بین امت اسلامی، آیه 103 سوره آل عمران است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ» «و جملگی به رشته دین خدا چنگ زده، به راه¬های متفرق نروید و بیاد آرید این نعمت بزرگ خدا را که شما با هم دشمن بودید، خدا در دل¬های شما الفت و مهربانی انداخت و همه به لطف خدا برادر دینی یکدیگر شدید؛ در صورتی که در پرتگاه آتش بودید، خدا شما را نجات داد، باری بدین¬مرتبه وضوح و بدین¬پایه کمال، خداوند آیاتش را برای راهنمایی شما بیان می¬کند، باشد که به مقام سعادت هدایت شوید.» در این آیه، خداوند تبارک و تعالی به مسلمانان امر نموده است که اختلاف نکنند (فخررازی، 1420ق، ج 8: 311) و همه به حبل الهی چنگ زنند. حبل در لغت، عبارت از شی‏ء ممتد طویلی است که وسیله رسیدن به مقصد یا جهت بستن و محکم کردن به کار می¬رود که هم مصادیق مادی دارد و هم معنوی (مصطفوی،1360ش، ج2: 171). مقصود از «حبل¬الله»، نیز قرآن کریم است (رازی، 1420ق، ج2: 262؛ بیضاوی 685ق، ج2: 31) که همه پیروان مذاهب اسلامی باید به آن چنگ زنند و از آن جهت به قرآن کریم «حبل¬الله» گفته شده که یک طرف آن به دست خدا و طرف دیگر، در میان بندگان او آویخته شده است (سمعانی 489ق: 345) تا با گرفتن آن، بالا بروند؛ زیرا تنزیل قرآن، همانند فرو فرستادن باران نیست که از قبیل انداختن باشد، بلکه از سنخ تجلی است که از بالا به پایین آویختن است (جوادی آملی، 1381ش، ج 2: 208).

درباره واژه «إخواناً»، از دیدگاه بعضی «وخو» که به معنای قصد و سیر است با اخ (برادر) در اشتقاق اکبر مشترک است (مصطفوی، 1360ش، ج1: 37) و بنابراین می‏توان گفت کلمه «أخ» با «توخّی» یعنی طلب کردن هم معناست. از آن¬جا که هر یک از برادران، همان چیزی را می‏طلبد و مقصد قرار می‏دهد که برادر دیگر در پی آن است، او را «أخ» می‏گویند. پس «فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا»، یعنی همه شما هماهنگ هستید و مقصد یکدیگر را طلب، تأیید و تقویت می‏کنید. همان¬گونه که در جاهلیت مردم دشمن همدیگر بودند، در اسلام برادر هم هستند (ابن بشیر، 1423ق: 293). از کاربردهای قرآن استفاده می‏شود که واژه «اخوان» هنگامی به کار می‏رود که دوستی و الفت برادران کامل باشد، بر خلاف واژه «إخْوَة» که برای مراحل ابتدایی برادری به کار رود (همان: 36-37). «شفا» نیز به معنای کناره و لبه هر شی‏ء است (القزوینی الرازی، 1399ق، ج3: 199). «شفا البئر و غیرها» لبه و دهانه چاه است. این واژه، ضرب¬المثلی برای در شرف هلاکت بودن است (راغب اصفهانی، 1412ق: 459). این آیه درباره دو طایفه اوس و خزرج نازل شده که صد سال در میان آن‌ها نزاع و کشمکش بود تا این¬که خداوند، پیامبر اسلام(ص) را به ظهور رسانید و آنان، به دین اسلام گرویدند و از برکت آن، کینه و دشمنى از میان آنان رخت بربست و با هم برادر شدند (السیوطی، بی¬تا، ج2: 287؛ طبری 1420ق، ج7: 76) در این آیه، خداوند به همه مسلمانان از گرایش¬های گوناگون دستور به اتحاد و همگرایی می¬دهد (نسفی، 1419ق، ج1: 280). از کلمه «جَمِیعًا» که در آیه به کار رفته است نیز استفاده می¬شود که «وَاعْتَصِمُوا» به معنای اعتصام هر یک از افراد به تنهایی به حبل الهی نیست، بلکه هیأت اجتماعی و یکپارچگی در اعتصام مراد است.

رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار شرکت کنندگان در همایش کنفرانس وحدت اسلامی، در این زمینه خطاب به حاضران فرمود: «قرآن می‌فرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»؛ اعتصام به حبل‌اللَّه برای هر مسلمان یک وظیفه است؛ اما قرآن اکتفا نمی‌کند به این¬که ما را به اعتصام به حبل‌اللَّه امر کند، بلکه به ما می‌گوید که اعتصام به حبل‌اللَّه را در هیأت اجتماع انجام بدهید؛ «جَمِیعًا»؛ همه با هم اعتصام کنید. و این اجتماع و این اتحاد، یک واجب دیگر است. بنابراین، علاوه بر این که مسلمان باید معتصم به حبل‌اللَّه باشد، باید این اعتصام را به همراه دیگرِ مسلمان¬ها و همدست با آنها انجام دهد. ما این اعتصام را درست بشناسیم و آن را انجام دهیم. آیه‌ی شریفه‌ی قرآن می‌فرماید: «فَمَن یَکفُر بِالطّاغوتِ وَ یُؤمِن بِاللهِ فَقَدِ استَمسَکَ بِالعُروَةِ الوُثقی‌»(بقره، 256). این، اعتصام به حبل‌اللَّه را برای ما معنا می‌کند. تمسک به حبل‌اللَّه چگونه است؟ با ایمان باللَّه و کفر به طاغوت.» (سخنرانی در تاریخ30/5/1385)

آموزه اعتصام به ریسمان الهی، بسیار مهم و اساسی است و در شرایط فعلی جهان اسلام می¬تواند به عنوان یک راهبرد مطرح گردد و برای خلاصی امت اسلامی از سقوط در پرتگاه هلاکت از آن استفاده شود، زیرا هیچ مسیری مطمئنی برای رهایی و رسیدن به عزت و سر افرازی برای مسلمین جز حبل الهی وجود ندارد. در این زمینه هم در قرآن آمده است: «مَن کانَ یُریدُ العِزَّةَ فَلِلَّهِ العِزَّةُ جَمیعًا إِلَیهِ یَصعَدُ الکَلِمُ الطَّیِّبُ وَالعَمَلُ الصّالِحُ یَرفَعُهُ» «هر که خواهان عزت است، بداند که عزت، همگى از آن خداست. سخن خوش و پاک به سوى او بالا مى‏رود و کردار نیک است که آن را بالا مى‏برد.» (فاطر، 10) بدیهی است که انسان برای صعود، به جای رفیع به حبل احتیاج دارد و تنها حبل الهی است که به نحو اطمینان¬بخشی، جوامع اسلامی را از گرفتاری¬ها و چالش¬های پیش¬رو نجات خواهد داد و «واعتَصِموا بِحَبلِ الله» در قرآن، پاسخی به نیاز اساسی و بنیادی امت اسلامی است و راه را برای صعود جمعی آنان فراهم می‏آورد. البته دست¬های پیدا و پنهانی زیادی وجود دارند که امت اسلامی را از حبل الهی دور نمایند و می‏کوشند که به جای آن، رشته¬های باریک و غیرمطمئنی را جایگزین نمایند که قابل اعتصام نباشد؛ ولی قرآن کریم با بیان رسا و گویا به امت اسلامی یادآوری نموده است که تنها راه رسیدن به موفقیت، جز تمسک به حبل الهی یعنی قرآن کریم نیست و این قرآن است که در همه زمان¬ها و همه دشواری¬ها، پاسخگویی اطمینان-بخش به نیازهای امت اسلامی، به خصوص در شرایط بحرانی مانند امروز است. امت واحده آیه دیگری که به طور صریح از وحدت امت مسلمان سخن می¬گوید، آیه 97 سوره انبیاء است: «إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُم أُمَّةً واحِدَةً وَأَنا رَبُّکُم فَاعبُدونِ: همانا این امت شما، امت واحده است و من پروردگار شما هستم، پس مرا پرستش کنید» پیام روشن این آیه، این است که جامعه‏ای که اعضای آن به دین الهی و ملت واحدی روی آورند و ذات حق را پروردگار خویش قرار دهند، امت یکپارچه‏ای هستند؛ زیرا ملت واحد و مکتب یکتا، پیروان خود را منسجم و هماهنگ می‏کند.

اگر فرقه¬های اسلامی به این آیه مبارکه توجه نمایند و پیام آن را به خوبی دریابند، هیچ اختلاف خانمان¬سوزی دامن¬گیر آنان نخواهد شد. بدیهی است که امت با وصف واحد با اختلاف و تنازع قابل جمع نخواهد نیست و از این¬رو، کسانی که خود را ملتزم به آموزه¬های دین اسلام می¬دانند، هیچ¬گاه به خود اجازه نمی¬دهند که به طبل اختلاف و واگرایی بین امت اسلامی بکوبند. زیرا کمک به ایجاد اختلاف در تقابل با اراده خداوند است که وحدت همگرایی را از مسلمانان خواسته است و مى‌توان گفت اساس این وحدت را قرآن نهاده است. قرآن مجید بارها مسلمانان را به‌ عنوان یک امت مخاطب ساخته است که در این رابطه می¬توان به این آیات اشاره نمود: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ...» (آل عمران، 110)، «وَکَذلِکَ جَعَلناکُم أُمَّةً وَسَطًا» (بقره، 143).

دین اسلام در موارد زیادى، اخوت ایمانى را به ‌عنوان علت و انگیزه‌اى بر وحدت و اتحاد معرفى نموده و بر اساس آن، به همکارى و یارى‌رساندن به مؤمنان سفارش مى‌نماید. قرآن مجید در این رابطه مى‌فرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ...»؛ «مؤمنان با هم برادرند پس بین برادران خود صلح برقرار سازید» (حجرات، 10) مهربانی نسبت به همدیگر خداوند تبارک و تعالی در سوره فتح از کسانی که با پیامبر(ص) همراهی نمودند، به گونه¬ای یاد می¬کند که دقت در آن می¬تواند نقشه راه همه مسلمانان در همه زمان¬ها باشد: «مُحَمَّدٌ رَسولُ اللَّهِ وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الکُفّارِ رُحَماءُ بَینَهُم...»؛ «محمد(ص) فرستاده خداست و کسانى که با او هستند در برابر کفار سرسخت و شدید، و در میان خود مهربانند.» (فتح، 29) در این آیه آمده است که از ویژگی‌های شخصیتی پیروان پیغمبر آخرالزمان دو چیز است و آنان دو نوع عاطفه مثبت و منفی دارند: عاطفه مثبت، نسبت به خودی‌ها و عاطفه منفی، نسبت به بیگانگان و دشمنان (ابن کثیر 774ق، ج7: 360). این آیه، ابتدا رابطه‌ امت پیامبر(ص) را نسبت به دشمنان ذکر می‌کند و این خود نکته عجیبی است و این سبک و سیاق کمتر دیده می‌شود. اولین وصفی که می‌آورد این است که: «وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الکُفّارِ: در برابر دشمنان اسلام خیلی سرسخت و انعطاف‌ناپذیرند.» ویژگی دوم این است که؛ «رُحَماءُ بَینَهُم: در میان خودی‌ها بسیار با هم مهربان‌اند»؛ اینان نسبت به پیروان اسلام، عواطفی مثبت و در حد بسیار بالا دارند؛ اما درباره دشمنان، خیلی سرسخت و مقاوم هستند و در برابر آن‌ها هیچ انعطافی نشان نمی‌دهند. همچنین در جای دیگر می‌فرماید: «وَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنفَقْتَ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا مَّا أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَلَکِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَیْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ»؛ «و بین دل‌های مومنین الفت برقرار کرد. ای پیغمبر! اگر تمام اموال روی زمین را صرف می‌کردی و با برنامه‌ریزی، این اموال را به کسانی می‌بخشیدی تا الفت بین مؤمنین برقرار شود، چنین کاری از تو برنمی‌آمد. خداست که بین دل‌های مؤمنان محبت و الفت برقرار می‌کند و او عزیز و حکیم است.» (انفال، 63) خداوند در این آیه، خطاب به پیامبر(ص) می¬فرماید که اگر همه اموال روی زمین و همه ثروت‌ها در اختیار تو بود و تو همه را هزینه می‌کردی تا این مردم با هم مهربان باشند، چنین کاری از تو برنمی‌آمد. این نعمت و این الفتی که بین مؤمنین برقرار شد باعث شد که تو به کمک این‌ مؤمنان، بر دشمنانت پیروز شوی. این نصرت، نعمت خداست؛ ولی وسیله‌اش مؤمنین بودند و راه و ابزارش هم این بود که خداوند، دل‌های آن‌ها را با هم مهربان کرد.

باید بررسی نمود «رُحَمَاء بَیْنَهُمْ» شامل چه کسانی می‌شود. به عبارت دیگر، باید بررسی کرد که ضمیر «هُم» در «بَیْنَهُمْ»، چه کسانی هستند. وقتی می‌گوییم: «این‌ها در بین خودشان با هم مهربان‌اند»؛ مقصود از خودی‌، چه کسی است؟ حد متیقن از خودی، کسانی هستند که اگر واقعاً بفهمند که پیامبر اسلام(ص) از طرف خدا امری را فرموده است، صددرصد می‌پذیرند، اما در حال حاضر تنها به آن چیزی که معتقدند، عمل می‌کنند. اگر از این افراد سؤال شود: «اگر بفهمید که این اعتقاد شما اشتباه است و در واقع پیغمبر چیز دیگری فرموده است کدامش را قبول می‌کنید؟»؛ می‌گویند: «ما فعلاً این عقیده را داریم، اما اگر بفهمیم که پیامبر اسلام(ص) چیز دیگری فرموده است قبول می‌کنیم و ما عنادی نداریم.»؛ این حد نصاب ایمان است. عدم تنازع آیه دیگری که بعد از امر به اطاعت خداوند و پیامبر(ص)، مسلمانان را از اختلاف نهی می¬کند، آیه 46 سوره انفال است: «وَ أَطیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ریحُکُمْ...»؛ «و خدا و رسولش را اطاعت کنید و با یکدیگر نزاع نکنید، (که در صورت نزاع و درگیری)، شکست خواهید خورد و عزت شما از بین خواهد رفت» در این آیه، «فَشَل» با «فاء» تفریع آمده است که ریشه آن، نزاعی است که سستی می¬آورد و در حقیقت، نوعی اتحاد در تنازع را می¬رساند؛ بدین‏گونه که دو طرف کشمکش از این جهت متحدند که با صرف نیروی خود، قدرت طرف مقابل را در هم بشکنند و این اتحاد اثر می‏بخشد؛ زیرا هر یک از آن دو، بخشی از توان خود را برای از بین بردن دیگری هدر می‏دهد، در نتیجه هر دو از نیروی خود و از توان دیگری می‏کاهند و این نوعی اتحاد در نابود کردن قدرت و شوکت همدیگر است. علامه طباطبایی «فَتَفشَلُوا» را منصوب به «أن مقدره» دانسته و «ریح» را به معنای عزت و دولت دانسته است که به طور استعاره برای غلبه آمده است؛ به دلیل آن¬که باد به هر چه بوزد، آن را به حرکت در می آورد و از جای می¬کند و غلبه دشمن هم، همین¬طور است (طباطبایی، 1374ش، ج‏9: 126).

قانون اخوت تشریع یا وضع قانون برادرى، یکى از برجسته¬ترین اقدامات فرهنگى، سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و نظامى دین اسلام است: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ...»؛ «مؤمنان برادر یکدیگرند؛ پس دو برادر خود را صلح و آشتى دهید» (حجرات، 10) مفهوم اخوت، یکی از مفاهیم قرآنی است که از ابتدای تشکیل حکومت پیامبر(ص) به طور ویژه مورد تأکید بوده است. شخصیت¬های بزرگ و علمی جهان اسلام از مذاهب مختلف تلاش نمودند که با بیان خویش توجه مسلمانان به این اصل اساسی جلب نمایند تا همه پیروان مذاهب به جای واگرایی به همگرایی رسیده و از ثمرات آن در بخش¬های مختلف استفاده ببرند. در این راستا، امام خمینی با استناد به آیه «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»، تلاش داشت روابط دولت¬های اسلامی را ارتقا دهد و با ایجاد روابط همراه با برادری، قدرت امت اسلامی را به آنها بازگرداند. ایشان در این رابطه می¬فرماید: «یکى از مقاصد بزرگ شرایع و انبیای عظام(س)، علاوه بر آن¬که خود مقصود مستقل است، وسیله پیشرفت مقاصد بزرگ و دخیل تام در تشکیل مدینه فاضله مى‏باشد، توحید کلمه و توحید عقیده است و اجتماع در مهام امور و جلوگیرى از تعدیات ظالمانه ارباب تعدى است که مستلزم فساد بنى¬الانسان و خرابی مدینه فاضله است. این مقصد بزرگ که مصلح اجتماعى و فردى است، انجام نگیرد؛ مگر در سایه وحدت نفوس و اتحاد همم و الفت و اخوت و صداقت قلبى و صفاى باطنى و ظاهرى، و افراد جامعه به طورى شوند که نوع بنى¬آدم تشکیل یک شخص دهند و جمعیت به منزله یک شخص باشد و تمام کوشش¬ها و سعی¬ها، حول یک مقصد بزرگ الهى و یک مهم عظیم عقلى، که صلاح جمعیت و فرد است، چرخ زند. اگر چنین مودت و اخوتى در بین یک نوع یا یک طایفه پیدا شد، غلبه کنند بر تمام طوایف و مللى که بر این طریقه نباشند. چنان¬چه از مراجعه به تواریخ، خصوصاً تاریخ جنگ¬هاى اسلام و فتوحات عظیمه آن، مطلب خوب روشن مى‏شود که در اوایل طلوع این قانون الهى، چون شمه‏اى از این اتحاد و وحدت در بین مسلمانان بوده و مساعى آنها مشفوع به تخلیص نیات نوعاً بوده است، در مدت کمى چه فتوحات بزرگى کردند و در اندک زمانى به سلطنت¬هاى بزرگ آن زمان، که عمده آن ایران و روم بوده، غلبه کردند و با عده کم بر لشکرهاى گران و جمعیت¬هاى بى‏پایان غالب شدند. پیغمبر اسلام عقد اخوت بین مسلمانان را در صدر اول اجرا فرمود و به نص «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»، اخوت بین تمام مؤمنان برقرار شد» (خمینی، 1373ش: 309-311) عذاب عظیم خداوند تبارک و تعالی به مسلمانان هشدار می¬دهد که از تفرقه و اختلاف دوری گزیند و در غیر این صورت، گرفتار عذاب عظیم خواهید گردید: «وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَأُولَئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ»؛ «و شما مسلمانان، مانند مللی نباشید که پس از آن¬که آیات روشن برای (هدایت) آنها آمد، راه تفرقه و اختلاف پیمودند که البته برای آنها عذاب بزرگ خواهد بود.» (انبیا، 92) در این آیه، خداوند مسلمانان را از این‏که همانند ملت‏هایى باشند که پس از آمدن آیات، ادله و بینات راه تفرقه و اختلاف پیمودند، نهى مى‏کند و آنان را به عذابى سخت نهیب مى‏زند. رأفت مسلمانان رأفت به معنای رحمت و برتر و شدیدتر از رحمت است؛ چرا که رحمت ممکن است از روی کراهت باشد، ولی رأفت چنین نیست؛ بلکه با رضایت قلبی است (ابن منظور، 1416ق، ج 5: 82). بدون شک رأفت مسلمانان به یکدیگر، در اتحاد و همدلی آنان نقش به سزایی دارد. قرآن کریم درباره اصحاب حضرت عیسی(ع) می¬فرماید: «وَ جَعَلْنا فِی قُلُوبِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَ رَحْمَةً» «و در دل کسانی که از او پیروی کردند، رأفت و رحمت قرار دادیم.» (حدید، 27) علامه طباطبایی در این زمینه معتقد است که در مورد اصحاب پیامبر(ص) نیز قضیه چنین است، چون خداوند درباره¬شان می¬فرماید: «رحماء بینهم» (طباطبایی، 1374ش، ج19: 73)

با مطالعه¬اى اجمالى و تفکر در برخى آیات قرآن مجید، به نمونه¬هاى فراوانى از رأفت و رحمت اسلامى در این کتاب آسمانى دست مى¬یابیم که به عنوان اصل اساسى معرفى شده است. در قرآن مجید، یکصد و چهارده سوره وجود دارد، که یکصد و سیزده سوره آن با «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» که پیام¬آور رأفت، رحمت و محبّت اسلامى مى¬باشد، شروع شده است. همچنین خداوند در سوره الرحمن می¬فرماید: «هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ؛ آیا جزاى نیکى جز نیکى است؟!» (رحمن، 60) این آیه شریفه که سرشار از محبت، رحمت و دوستى است، به عنوان یک شعار اسلامى برای ما مسلمانان باید باشد. زیرا خداوند متعال نه تنها پاسخ نیکى را رفتار نیک مى¬داند، بلکه به مسلمانان نیز دستور مى¬دهد در مقابل بدی¬ها نیز به نیکى رفتار کنند، و پاسخ بدى را هم به نیکى بدهند: «إِدْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا یَصِفُونَ: بدى را به بهترین راه و روش دفع کن (و پاسخ بدى را به نیکى ده)؛ ما به آنچه توصیف مى-کنند، آگاه¬تریم.» (مومنون، 96) عفو و بخشش یکی از فضایل اخلاقی که در همگرایی و اتحاد بین مسلمانان کمک و تأثیرگذار خواهد بود، عفو و گذشت انسان از حقوق خود است. عفو از مصادیق احسان است و در اخلاق، بر احسان به دیگری تأکید بسیار شده و آموزه‌های قرآنی نیز بر این خصوصیت و فضیلت تشویق و ترغیب شده است. با نگاهی به آموزه‌های قرآنی معلوم می‌شود که عفو و گذشت، بیش از به مقابله به مثل مورد پسند خداوند است: «وَ إِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَ لَئنِ صَبرَتمُ ْ لَهُوَ خَیرٌ لِّلصَّبرِین»؛ و هر گاه خواستید مجازات کنید، تنها به مقدارى که به شما تعدى شده کیفر دهید! و اگر شکیبایى کنید، این کار براى شکیبایان بهتر است» (نحل، 126) فضل فضل در لغت به معنای زیاده و نیز به معنای خیر می¬آید و افضال یعنی احسان و نیکی کردن (راغب اصفهانی، 1412ق: 639). قرآن کریم در تشویق مسلمانان به فضل و نیکی کردن به یکدیگر می¬فرماید: «وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ نیکوکارى را در میان خود فراموش نکنید که خداوند به آنچه انجام مى‏دهید، بیناست!» (بقره، 237) علامه طباطبائی در تفسیر این آیه فرموده است: «کلمه «فضل» مانند کلمه فضول به معناى زیادى است، با این تفاوت که فضل به طورى که گفته‏اند زیادى در مکارم و کارهاى ستوده است و فضول، به معناى زیادى در ناستوده است. در این جمله، کلمه فضل آمده که از نظر اخلاقى سزاوار است، انسان در مجتمع حیاتش آن را به کار گیرد و افراد اجتماع در آن قلمرو با یکدیگر زندگى و معاشرت کنند و منظور این بوده که مردم را به سوى احسان و فضل به یکدیگر تشویق کند تا افراد به آسانى از حقوق خود صرف¬نظر کنند.» (طباطبایی، 1374ش، ج‏2: 369). صلح دادن صلح به معنای مصالحه کردن، صلح کردن، اصلاح کردن و آشتی دادن آمده است (مصطفوی، 1360ش، ج 8: 96).

 قرآن از مسلمانان می¬خواهد که در صورت نزاع بین عده¬ای از مسلمانان، میان آنان صلح و آشتی برقرار کنند: «وَ إِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا: و اگر دو طایفه از مؤمنان با هم درافتند، میان آنان را سازش دهید.» (حجرات، 9) در آیه دیگری نیز آمده است: «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَیْنِکُمْ: پس از خداوند پروا کنید و بین خودتان آشتی کنید» (انفال، 1) در آموزه¬های قرآن، اصل در رابطه بین مسلمانان بر تسالم و صلح است‌. شیخ شلتوت در این زمینه می‌نویسد: «هدایت اسلامی ما را به سوی صلح و دوستی فرا می‌خواند» (شلتوت، 1399ق: 93) رشید رضا نیز در یکی از آثار خود به این نظریه اعتقاد دارد: «صلح و دوستی بین¬المللی، اصلی است که باید مردم به آن پای‌بند باشند و به همین جهت، خداوند به ما فرمان داده است که آن را بر جنگ برگزینیم.» (رشید رضا، 1990م: ۳۱۲) نتیجه¬گیری از مجموع مطالبی که در این مقاله به آنها پرداخته شد، نتایج زیر به دست می¬آید: 1. قرآن کریم در آیات مختلف، مسلمانان را به همگرایی و اتحاد فرا می¬خواند. 2. اختلاف، موجب سستی و تسلط دشمن بر امور مسلمین می¬گردد؛ چه این¬که امروز شاهد این مصیبت در بیشتر کشورهای اسلامی هستیم. امروز اختلافات قومی، مذهبی و سیاسی پیامدهای ناگواری را برای مسلمانان به ارمغان آورده است و کشورهای قدرتمند بیگانه، رونق اقتصادی خویش را در جنگ بین کشورهای اسلامی می¬دانند تا دلارهای باد آورده نفتی را به سوی سلاح¬های ویران¬گر هدایت کنند. 3. قرآن و آموزه¬های دینی، مسلمانان را به اخوت و برادری دعوت می¬کنند که بالاترین ارتباط عاطفی بین انسان می¬تواند باشد و اگر این نوع رابطه، یعنی ارتباط برادری در میان مسلمانان نهادینه گردد، به طور قطع جهان اسلام از حالت فعلی خارج خواهد شد. 4. قرآن به ما می¬آموزد که همگرایی در میان مسلمانان می¬تواند به عنوان یک راهبرد درازمدت مطرح گردد و هیچ چیز دیگر آن را نباید تحت تأثیر قرار دهد.

منابع:

قرآن کریم 2. ابن بشیر الأزدی، أبوالحسن (1423ق)، تفسیر مقاتل بن سلیمان، محقق عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث. 3. ابن کثیر، أبوالفداء إسماعیل بن عمر (1420ق)، تفسیر القرآن العظیم، دار طیبة للنشر والتوزیع. 4. ابن منظور (1416ق)، لسان العرب، بیروت، داراحیاء التراث العربی. 5. بیضاوی، ناصرالدین أبوسعید عبد الله بن عمر (1418ق)، أنوار التنزیل وأسرار التأویل، تحقیق محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دارإحیاء التراث العربی. 6. جوادی آملی، عبدالله (1381ش)، ادب فنای مقربان، قم، اسراء. 7. خمینی، روح¬الله (1373ش)، شرح چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی. 8. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، دمشق، دارالعلم‏. 9. رشیدرضا، محمد (1990م)، تفسیر القرآن ¬الحکیم (تفسیر المنار)، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب. 10. سمعانی، أبوالمظفر (1418ق)، تفسیر القرآن، محقق یاسر بن إبراهیم و غنیم بن عباس، ریاض، دارالوطن. 11. السیوطی، جلال¬الدین عبدالرحمن بن أبی¬بکر (بی¬تا)، الدر المنثور، بیروت: دارالفکر. 12. شلتوت، محمود (۱۳۹۹ق)، من توجیهات الاسلام، بیروت، دارالشروق. 13. طباطبائی، محمدحسین (1374ش)، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوى همدانى، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسین حوزه علمیه. 14. طبری، محمد بن جریر (1420ق)، جامع البیان فی تأویل القرآن، محقق أحمد محمد شاکر، مؤسسة الرسالة. 15. فخر رازی، أبوعبدالله محمد بن عمر (1420ق)، مفاتیح الغیب(التفسیر الکبیر)، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی. 16. القزوینی الرازی، أبوالحسین أحمد بن فارس (1399ق)، معجم مقاییس اللغة، محقق عبدالسلام محمد هارون، بیروت، دارالفکر. 17. مصطفوى، سیدحسن (1360ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب. 18. نسفی، أبوالبرکات عبدالله بن أحمد (1419ق)، تفسیر النسفی (مدارک التنزیل وحقائق التأویل)، بیروت، دارالکلم الطیب.

منبع: فصلنامه تخصصی حبل المتین، مقاله 3، دوره ششم، شماره 20، پاییز 1396، صفحه 67-81

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش