مقالات > تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۵/۱۱ تعداد بازدید: 77

«اسلام­ هراسی» از جمله اصطلاحاتی است که پیشینه تاریخی دارد، اما اهمیت آن با توجه به رخدادها و اوضاع اجتماعی و سیاسی بعد از پایان دوران جنگ سرد، به خوبی احساس می­شود. حوادث مهمی چون انقلاب اسلامی ایران، ترور انور سادات در مصر، شکست ارتش سرخ شوروی در افغانستان، ایجاد شورشها و درگیریها در عراق، عربستان، کویت، یمن و ... بهانه خوبی دست داد، تا هراس و ناآرامی ناشی از اسلام سیاسی را در جهان منعکس نماید.



نویسند: مرتضی رضایی، دانش آموخته دانشگاه مذاهب اسلامی و کارشناس ارشد تاریخ اسلام دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

با سقوط کمونیسم در اواخر دهه 80 میلادی، لیبرال دموکراسی غرب، خود را یکه­تاز میدان ایدئولوژیک جهانی  می­دانست و چنین توان رقابتی را در برخورد با «اسلام» مشاهده می­کرد. این آغازی شد برای ایجاد وحشت و ترویج اسلام­گریزی در ذهن جمعی غربیها که «آیا اسلام به دنبال رقابت و یا کنار زدن و حذف جوامع غربی است؟».

«اسلام­هراسی» از جمله اصطلاحاتی است که پیشینه تاریخی دارد، اما اهمیت آن با توجه به رخدادها و اوضاع اجتماعی و سیاسی بعد از پایان دوران جنگ سرد، به خوبی احساس می­شود. حوادث مهمی چون انقلاب اسلامی ایران، ترور انور سادات در مصر، شکست ارتش سرخ شوروی در افغانستان، ایجاد شورشها و درگیریها در عراق، عربستان، کویت، یمن و ... بهانه خوبی دست داد، تا هراس و ناآرامی ناشی از اسلام سیاسی را در جهان منعکس نماید. برنارد لویس (Bernard Lewis) یکی از محققان برجسته تاریخ اسلام و مطالعات خاورمیانه است که نقش زیادی در طرح چنین اندیشه­هایی دارد و می­توان این تفکرات را به صراحت در نوشته­ها و آثارش ملاحظه نمود.

کلیدواژگان:اسلام؛ غرب؛ اسلام هراسی؛ جنبشهای اسلامی؛ بنیادگرایی اسلامی   

 

مقدمه

پدیده اسلام­هراسی (Islamophobia) اگرچه قدمت طولانی دارد، اما در لغت­نامه­ها، واژه­ نسبتاً جدیدی محسوب می­شود که همچنان در دانشنامه­های زبانهای مختلف نامأنوس تلقی می­شود و آن را باید تنها در سخنرانیهای استادان دانشگاه و کارشناسان، مقالات علمی و مصاحبه­های سیاسی جستجو کرد. پسوند (-phobia­) از ریشه (­phobos) به معنای ترس و نگرانی مفرط (exaggerated fear) و نابردباری، تعصب و تحجر (intolerance) و بیزاری و مخالفت (aversion) می­باشد که در سال 1786م به فرهنگهای لغت انگلیسی وارد شد و در معنای ترس فراوان غیرموجه و نامعقول به کار گرفته می­شد

(www.merriam-webster.com/dictionary/phobia).­

 

سایت «ویکی­پدیا» این واژه را دال بر وجود تعصب (Prejudice) و تبعیض (Discrimination) در آیین اسلام و اندیشه مسلمانان می­خواند و تاریخ پیدایش آن را مربوط به اواخر دهه1980م می­داند که کاربرد آن بعد از واقعه 11 سپتامبر ­2001م/ ­­1380ش به طور بی­سابقه­ای گسترش پیدا کرده است

(www.en.weakipedia.org/wiki/Islamophobia).

 

کوفی عنان (دبیر سابق سازمان ملل متحد) در سال 2004م اظهار نمود که هرگاه جهان ناگزیر شود واژه جدیدی بسازد و ترویج دهد، تعصب و تحجر فزاینده­ای پیرامون آن رخ می­دهد که پیشرفت نگران­کننده­ای به همراه می­آورد و اصطلاح اسلام­هراسی از آن جمله است.

 

در این خصوص بنیاد (Runnymede Trust) در سال 1997م «اسلام­هراسی» را این­گونه تعریف نموده است: «وحشت (Dread) یا نفرت (Hatred) از اسلام و تمام مسلمانان که حکایت از رفتار غیرمسلمانان در حیطه­های اقتصادی، اجتماعی و عمومی دارد و این تلقی را دربر دارد که اسلام عموماً هیچ ارزشی برای دیگر فرهنگها قائل نیست و به غرب با دیده حقارت می­نگرد. اسلام­هراسی یک ا­یدئولوژی تند و خشن­ سیاسی نسبت به دین اسلام است که انتقادش از غرب هیچ محتوایی ندارد، بلکه عملکردهای تبعیض­آمیز مسلمانان را توجیه می­نماید» (همان).

 

در سال 1996م بنیاد (Runnymede Trust) کمیته­ای با موضوع مسلمانان بریتانیا و اسلام­هراسی به ریاست پروفسور گوردون کانوِی (Gordon Conway)، معاون دانشگاه ساکسِس (Sussex) تشکیل داد. گزارش این بنیاد با عنوان «اسلام­هراسی: چالشی برای همه ما (Islamophobia: Challenge for Us­­ All)» در نوامبر 1997م توسط جک استراو (Jack Straw)، وزیر وقت کشور، ارائه شد که دربر دارنده هشت مؤلفه اساسی بود: 1. اسلام، جبهه­ای انعطاف­ناپذیر (Monolithic)، سخت (Static) و بی­اعتنا به هرگونه تغییر و تحول است 2. اسلام، مجزا (Separate) و دیگری (Other) محسوب می­شود و در کل هیچ ارزشی برای دیگر فرهنگها قائل نیست و از آنها تأثیر نمی­پذیرد و اثر هم نمی­گذارد 3. اسلام، پست­تر (Inferior) از غرب به نظر می­آید و وحشی (Barbaric)، غیرمنطقی (Irrational)، بدوی (Primitive) و طرف­دار اعمال جنسی (Sexist) است 4. اسلام، خشن (Violent)، ستیزه­جو (Aggressive)، تهدیدکننده (Threatening)، حامی تروریسم و عامل برخورد تمدنها به حساب می­آید 5. اسلام، دارای ایدئولوژی سیاسی است که برای منافع سیاسی یا نظامی از آن استفاده می­برد 6. منتقدان، غرب را به واسطه اسلام، کنار ­زده­ و به بوته نقد کشیده­اند 7. دشمنی با اسلام باعث می­شود که اقدامات تبعیض­آمیز (Discriminatory Practices) و یا محرومیت مسلمانان از وجود جامعه هنجار (Mainstream Society) موجه جلوه نماید. 8. خصومت با مسلمانان، طبیعی (Natural) و عادی (Normal) به نظر می­آید

)www.islamophobia_watch.com(.

 

سلمان رشدی و چند نویسنده دیگر در بیانیه­ای با عنوان «باهم برای تمامیت­خواهی جدید مقابله کنیم»

 

(Together Facing the New Totalitarianism­) در مارس 2006م، اسلام­هراسی را مفهوم منفی و زشتی توصیف نموده که هیچ انتقادی از اسلام را تحمل نمی­کند.

 

استفان شوارتز (Stephan Schwartz)، یک نویسنده آمریکایی، اسلام­هراسی را ابراز نفرت و انزجار (Condemnation) از تمام اسلام و تاریخ افراط­گرای آن تعریف نموده است که شامل این موارد می­شود: تکذیب وجود اکثریت مسلمان میانه­رو، توجه به اسلام به عنوان یک مسئله برای جهان، برخوردهای تهدیدآمیز که مسلمانان را درگیر می­سازد، و پافشاری در اینکه مسلمانان دین آنان (غربیان) را تغییر می­دهند و این امور باعث می­شود که جنگِ تمام­عیار بر ضد اسلام راه بیفتد

(www.en.weakipedia.org/wiki/Islamophobia).

 

آنچه از این گفته­ها می­توان استنباط نمود این است که واژه اسلام­هراسی، یکی از واژه­سازیهای دنیای غرب است؛ زیرا اولین بار در لغت­نامه غربی وارد شده است و از نظر سیاسی نیز اندیشه هراس از اسلام، تعلق به غرب دارد.

 

معرفی برنارد لویس:

(Bernard Lewis) در سال 1936م از مدرسه مطالعات شرقیدانشگاه لندن که بعدها به نام مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی تغییر کرد، با أخذ مدرک کارشناسی و با درجه ممتاز در رشته تاریخ، دانش­آموخته شد. وی مقطع کارشناسی ارشد را زیر نظر لویس ماسینیون در فرانسه گذراند و حتی توانست دیپلم مطالعات زبانهای سامی را در سال1937م از دانشگاه پاریس دریافت کند. در سال 1938م به مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی برگشت و به عنوان دستیار در آنجا مشغول شد و توانست در مدت سه سال درجه دکتری خود را در رشته تاریخ اسلام دریافت نماید. هم­زمان با جنگ جهانی دوم، به ارتش بریتانیا پیوست و در یگانهای تسلیحاتی و اطلاعاتی در سالهای 1940-1941م مشغول به خدمت شد، اما با توجه به تحصیلاتش به دفتر وزارت خارجه فراخوانده شد، تا با استفاده از تواناییهای زبانی و قدرت تحلیل و آگاهیهایی که درباره خاورمیانه داشت، به کشور خود کمک کند. بعد از جنگ دوباره به مدرسه مطالعات بازگشت و در سال 1949م به سمت استادی در تاریخ خاورمیانه و خاور نزدیک منصوب شد.

 

لویس در آثار خود از سه محقق برجسته­ای که در در تحقیقات خود شاگرد آنها بوده و از آنها تأثیر پذیرفته است، نام می­برد؛ گوستاو ون گرونباوم اتریشی در دانشگاه کالیفرنیا واقع در لوس­آنجلس آمریکا، همیلتون گیب اسکاتلندی در دانشگاههای لندن، آکسفورد و هاروارد و لویس ماسینیون در دانشگاه پاریس

(www.en.wikipedia.org/wiki/Bernard_Lewis).

 

 علل پیدایش اسلام ­هراسی

پدیده هراس از اسلام موضوعی نسبتاً پیچیده است که نه تنها غربیها، بلکه خود شرقیها و خصوصاً مسلمانان در آن نقش­آفرینی نموده­اند. در اینجا به طور مختصر به عوامل مؤثر در شکل­گیری اندیشه اسلام­هراسی اشاره می­گردد:

 

1. اندیشه استمرار جنگهای صلیبی

بسیاری از متفکران معتقدند که نزاع میان اسلام­ و غرب با جنگهای صلیبی نمود پیدا کرد و در این میان غربِ مسیحی، اسلام را به دیده دشمن اصلی خود می­­نگریست و در برابر چنین رقیبی همواره در بیم و تنفر به سر می­برد. برخی از نویسندگان مانند ساوثرن بر این باورند که تنفر مسیحیت از اسلام، زاده نادانی مسیحیان بوده و می­بایست چهار قرن نخستین تاریخ اسلام را عصر نادانی جهان مسیحیت نسبت به اسلام دانست؛ زیرا در این مدت عملاً چیزی از اسلام نمی­دانستند و تنها کوشش می­کردند در فروغ گفته­های انجیل، اسلام را مورد بررسی و تفسیر قرار دهند (حائری، 1368ش، ص31). غربیها پس از احراز برتری فراگیر نسبت به جهان اسلام از حالت دفاعی به حالت تعرضی درآمدند و یکی از هدفهای اساسی آنها، ناتوان نگاه­داشتن جوامع اسلامی و محروم ساختن آنان از همسازگری و همبستگی بوده و هست (همان، ص36).

 

ساموئل هانتینگتون (Samuel Huntington)، نظریه­پرداز جنگ تمدنها در بحث هویتِ تمدنی (civilizational identity) صحبت از هفت یا هشت تمدن بزرگ می­کند؛ تمدن غربی، کنفوسیوسی، ژاپنی، اسلامی، هندو، اسلاوی ـ ­ارتدوکسی، آمریکای لاتین و احتمالاً آفریقایی (هانتینگتون و منتقدانش، 1375ش، ص49). در نگاه هانتینگتون و طرف­داران او امروز تنها تمدن غرب و اسلام هستند که در مقابل هم صف­آرایی نموده­­اند و هر لحظه ممکن است درگیریهایی به مثابه جنگهای صلیبی اما به شیوه­های جدید آغاز گردد.

 

از سوی دیگر برخی صاحب­نظران همین معنا را در قالب اصطلاح «اروپا مداری (Eurocenterism)»­ که سعی بسیار دارد، مرکز بودن غرب و اروپا را در جهان تبیین نماید، ذکر کرده­اند. اروپا مداری، منطق یا تصور رایجی به حساب می­آید که غرب خود را بهترین می­داند و سرنوشت دنیا را غربی­شدن روزافزون تلقی می­کند؛ به طور مثال اینکه تاریخ دنیا براساس تاریخ اروپا نوشته می­شود، دلالت بر همین تفکر دارد (سعید، بابی، 1379ش­، ص147). در نتیجه اگر اروپا مداری طرحی برای احیای مرکزیت غرب از سوی غربیها است، اسلام­مداری، هم اسلام را محور فعالیت قرار می­دهد و تنها زمانی اسلام می­تواند به مقصود خود برسد که اروپا منزلت خود را از دست بدهد و از سطح جهانی به منطقه­­ای نزول کند (همان، ص172).

 

2. فروپاشی نظام کمونیسم شوروی

بعد از جنگ جهانی دوم، جهان به دو ابرقدرت ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی تقسیم شد. اصطلاح جنگ سرد (Cold War) از سال 1945م­ به بعد در مورد کشمکشهای بلوک شرق (East Bloc) و بلوک غرب (West Bloc) به کار رفت.

 

در جریان خودنمایی دو اردوگاه شرق و غرب، حوادثی رخ داد که صحنه را به سود غرب و به طور ویژه آمریکا رقم زد؛ شروع اختلافات در سران کمونیسم از سال 1960م، جدایی روسیه و چین به عنوان دو پرچم­دار کمونیسم در سال 1963م، شکست ارتش سرخ شوروی از مجاهدان افغانستان در سال 1987م، اعلام پایان جنگ سرد توسط رئیس جمهور وقت آمریکا کارتر (Carter) در سال ­1987م و از خاتمه جنگ صلیبی ضد کمونیستی صحبت به میان آوردن او (­آشوری، 1366ش، ص118).

 

فرانسیس فوکویاما در سال­1989م در مقاله­ای با عنوان «پایان تاریخ» سقوط حکومت کمونیستی در اروپای شرقی را نشانگر مرگ مارکسیسم ـ لنینیسم عنوان کرد و دموکراسی لیبرالیسم را پایانِ تاریخ مطرح ­کرد، در سال­1989م حزب کمونیست ایتالیا رسماً یک برنامه سوسیال دموکراتیک را تصویب کرد و در سال­1990م با حذف عنوان کمونیست از حزب خود آن را به صورت حزب چپ دموکراتیک (party of the democratic left) درآورد. در طی دهه ­1990م حزب کمونیست ایتالیا رسماً مارکسیسم را محکوم کرد و خود را با برخی آرمانها از جمله دموکراتیک کردن، نهضت آزادی زنان و بومی­گرایی همسو نمود­ (هی وود، 1379ش، ص244). تظاهرات دانشجویان چینی در جنبش دموکراسی در میدان تِیِن­آن­مِن (Tienanmen) در ژوئن ­1989م که به شدّت از سوی دولت چین سرکوب شد، رخداد شگرفی در تاریخ کمونیسم محسوب می­شد. رژیمهای کمونیستی در سرتاسر اروپای شرقی در پاییز و زمستان ­1989م سقوط کردند و دیوار برلین یا پرده­ی آهنین (iron­ curtain)» که دو بخشِ غربِ کاپیتالیست و شرقِ کمونیست را از هم جدا کرده بود، برداشته شد.

 

میخائیل گورباچف در سال 1989م به عنوان دبیرکل حزب کمونیست انتخاب شد و به اصلاحات افراطی یعنی انقلاب از بالا (revolution from above) در شوروی دست زد و سه هدف را دنبال می­کرد؛ پِرسترویکا (perestroika) یا بازسازی اقتصاد، گلاسنوست (glasnost) یا فضای باز و آزادی مباحثه سیاسی و دموکراتیک کردن کشور به منظور مشارکت وسیع­تر مردم در زندگی اجتماعی. اما در اوت 1991م اتحاد جماهیر شوروی به رهبری گورباچف با کودتایی فروپاشید (همان، ص246).

 

با سقوط کمونیسم شوروی، اسلام به عنوان تنها رقیب غرب شناخته شد، از همین روی گفته می­شود که غربیها همواره تهدیدهای سرخ (کمونیسم شوروی) و سبز (اسلام) را خطری برای دموکراسی غربی تلقی نموده­اند (کارلسون، ­1380ش، ص33). آنها احتمالاً با توجه به رنگ گنبد مسجد پیامبر اسلام در شهر مدینه و یا پرچم سبز عربستان (کانون اولیه اسلام) این خطر را سبز دانسته­اند؛ چرا که می­توان گفت: کسانی که در دهه­های ­50 و ­60 زیر پرچم سرخ گام برمی­داشتند، اینک در حال بازگشت به سوی پرچم سبز رنگ اسلام هستند (همان، ص49).

 

3. مهاجرت مسلمانان به کشورهای غیر اسلامی

پدیده مهاجرت امروزه یکی از مشکلات بزرگ هر کشوری محسوب می­شود، اما از نگاه پژوهشگرانی که آمار بیش از­ 10 میلیون مسلمان در اروپا را در سال ­1996م بیان داشته­اند، بیگانه­هراسی (Xenophobia)، مقدمه­ای برای اسلام­هراسی محسوب می­گردد (همان، ص158). تاریخِ کاربرد واژه (Xenophobia) در فرهنگ لغات انگلیسی به سال 1903م می­رسد؛ یعنی حدود یک قرن زودتر از واژه (­­Islamophobia) مورد استعمال قرار گرفته است

(www.merriam-webster.com/dictionary/Xenophobia).

 

مهاجرت جمعیت انبوهی از مسلمانان به غرب و سکونت در اروپا و غرب، با پیامدهایی همچون مقاومت در برابر غرق­شدن در فرهنگ غربى، پافشارى بر نقاط آداب و رسوم شرقی ـ اسلامی و تقیّد به مناسک دینى همراه بود، در صورتی که از نگاه غربیها این مهاجران، جمعیت‌ ناآشنا و بیگانه تلقی می­شدند. تهدید بیگانه­هراسی در کلام صاحب نظری چون اینگمار کارلسون که سعی می­کند با این بحران مقابله کند، به خوبی درک می­شود: «تعداد قابل توجهی از مهاجران مسلمان در کشورهای اروپایی سکونت یافته­اند، سازگار نمودن مسلمانان با جوامع اروپایی کار آسانی نیست. آداب، رسوم و عرفهایی که به هویت اسلامی شکل می­دهد، با ارزشهای متداول غربی ناسازگار است و گاه برخی خواسته­های غیرممکن دارند، نباید اجازه داده شود تا سازمانهای دینی ـ سیاسی متعصب با استفاده از موقعیت سکونت در اروپا، دست به خرابکاری و ابراز خشونت بزنند، بلکه باید قوانین اروپا را رعایت کنند، اساساً نباید بحثی با عنوان بنیادگرایی و عدم سازگاری با جامعه اروپا مطرح شود و نیز مسلمانان نباید در ضدیت با جامعه کثرت­گرا و دولت دموکراتیک قرار بگیرند» (کارلسون، ­1380ش، صص173-175). از نگاه وی تنها اسلامی     می­تواند با اروپا پیوستگی پیدا کند که نسبت به اندیشه لیبرال با حسن­نیت برخورد و مسلمانان مهاجر را در     زمینه­های اقتصادی و اجتماعی با دیگر مردم اروپا همسان نماید (همان، ص175).

 

4. شکل­گیری اسلام تندرو

برجسته­ترین عامل شکل­گیری پدیده اسلام­هراسی را باید مطرح شدن نوعی اسلامِ تند و خشن دانست که تعصب و افراط­گرایی در اجرای احکام دینی از بارزترین ویژگیهای آن به حساب می­آید و محققان غربی به اشتباه از آن به «بنیادگرایی اسلامی (Fundamentalism Islamic)» تعبیر می­کنند.

 

مفهوم بنیادگرایی به لحاظ ریشه­یابی تاریخی، نخستین بار به شکل لاتین (­­Fundamentalism­) در میان پروتستانهای کلیسای انجیلی (evangelical protestants) ایالات متحده آمریکا به کار رفت (بهروز لک، 1382ش، ص85). این واژه را برای نخستین بار در بین سالهای 1910­-1915م در یک رشته جزوات، تحت عنوان «مبانی (The Fundamentals)» منتشر کردند و طی آن به وحیانی بودن واژگان و عبارات کتاب مقدس و در نتیجه به خطاناپذیری یا حقیقت نصِ کتاب مقدس در برابر تفسیرهای جدید از مسیحیت معتقد بودند و عمل به مضامین آن را تأکید و نگرش مدرنیسم غربی نسبت به دین را رد می­کردند (هی وود، ­1379ش، ص495).

 

با وجود این برخی نویسندگان عرب نیز تحت تأثیر این اصطلاح غربی، جریان افراط­گرا را «بنیادگرایی اسلامی» نامیدند و به برخی وجوه صوری و حاشیه­ای اسلام که به اعمال خشونت رو آوردند، توجه کردند (عشمآوی، 1382ش، ص109) و غالباً این واژه با تحجرگرایی، عقل­ستیزی، رادیکالیسم هم ردیف گردید (بهروز لک، 1382ش، ص56).

 

به نظر می­رسد بنیادگرایی خصیصه هر مکتب و نظریه­ای می­تواند باشد که دارای اصول و مبانی خاصی است که به حفظ آن تأکید دارد (همان، ص59) و شاید بدون دلیل نباشد که گاهی بنیادگرایی را به معنای مبناگروی (Fundationalism) که نوعی معرفت­شناسی است، تعبیر نموده (همان، ص92) و آن را برگرفته از واژه لاتینی (Fundamentum) به معنای «شالوده و اساس» دانسته­اند (هی وود، ­1379ش، ص495). بنابراین نمی­توان به طور مطلق اصطلاح بنیادگرایی را منفی و زشت شمرد. به همین جهت، عشمآوی از دو نوع بنیادگرایی اسلامی سخن می­گوید: اول؛ بنیادگرایی فعال و سیاسی که به جای توجه به اندیشه دینی، در عرصه سیاسی با سلاح و درگیری ظاهر شده­اند، دوم؛ بنیادگرایی عقل­گرا و معنویت­طلب که به همان مبانی اسلامی که مسلمانان اولیه فهمیده­اند، رجوع کرده و آموزشهای قرآن و سنت را پی گرفته­اند، ارزشهای کار و جهاد را از نو ارزیابی می­کنند، به دنبال ایفای نقش فعال در تمدن جهانی هستند و نهادهای سیاسی و حقوقی جامعه را بدون تقدس افراطی (sacralization)­، پوچ­ و بی­محتوا تعریف می­کنند (عشمآوی، ­1382ش، صص110و111).

 

هرچند نمادهای بنیادگرایی اسلامی هنوز مورد مطالعه دقیق و موشکافانه پژوهشگران قرار نگرفته، اما بعضی از متفکران و کارشناسان، سعی نموده­اند به بخشی از آنها اشاره نمایند؛ مثلاً کارلسون سعی نموده تا نشانه­های ظاهری را بر­شمارد: 1. اسلامی­کردن جامعه از سوی طبقات بالا و پایین 2. ورود بخشهایی از احکام دینی در قانون اساسی و قوانین مدنی 3. وجود تعداد زیادی مسجد مستقل از دولت، پوشش لباس خاص و حفظ و گذاشتن ریشهای بلند 4. تنها راه رهایی جوامع اسلامی و افراد مسلمان را از معضلات دنیای کنونی، در بازگشت به خدا و دین خلاصه می­کنند 5. تأسیس دولت اسلامی متناسب با نیاز امروز 6. تبعیت از آموزه­های اسلامی و قرآنی 7. جامعه را بی­نیاز از قانون­گذار می­دانند؛ چرا که شریعت، حکم قانون را دارد 8. وجود احزاب سیاسی، امری مبهم و بی­مورد تلقی می­گردد؛ زیرا تنها دو حزبِ خدا و شیطان در این عالم وجود دارد 9. مهم­ترین مسئولیت جامعه اسلامی بر عهده عالمان (فقها و شارعان) است (کارلسون، ­1380ش، صص50-55).

 

البته باید اذعان داشت که عملکردهای خشن و به دور از منطق و عقلانیت، در برخی گروهها و احزاب سیاسی اسلام که گاهی مورد حمایت دولتهای اسلامی قرار می­گیرند، باعث شده تا مسلمانان به  وحشی­گری، عقب­ماندگی، خشونت، تروریست و بسیاری دیگر از صفات زشت متهم گردند. بنابراین مسلمانان تندرو و متحجر، سهم زیادی در بازتاب منفی اسلام در دید غربیها داشته­اند که به راحتی نمی­توان چنین تصویری را کاملاً پاک کرد.

5. رسانه­ های تبلیغاتی

دنیای امروز که از آن با عنوان «عصر اطلاعات» تعبیر می­شود، همواره به ابزارهای خبری متکی است و سیاستمداران، به طور خاص از این وسایل بیشترین منفعت را می­برند. در این باره همین نکته بس که ادوارد سعید از نوعی اسلام به نامِ «اسلامِ رسانه­ها یا پوشش خبری اسلام (Covering Islam)» یاد کرده و اظهار می­دارد که رسانه­های گروهی مانند تلویزیون، رادیو، سینما، مجلات، روزنامه­ها و ... به راحتی با مغالطه­های سیاسی، اسلام را خطری بزرگ برای جهان متمدن قلمداد می­نمایند (سعید، ادوارد، 1378ش، صص62-89؛ سعید، ادوارد، 1379ش، صص1-3). اساساً اینکه اسلام در صدد است بر سراسر جهان حکومت کند؛ قوانین اسلامى با حقوق بشر همخوانى ندارد؛ اسلام، دینى خشونت­طلب، عصبى و مولد اندیشه تروریسم است؛ اسلام، جهاد و جنگ و خون­ریزى را امرى مقدس معرفی می­کند؛ مسلمانان افرادى بدبین، منزوی، جدایى­طلب، گوشه‌گیر و بى‌اعتنا به تغییر و تحول هستند و ... تصاویرى غیرواقعى از اسلام و مسلمانان در اذهان جمعی ترسیم می­کنند

(www.refahnews.com/detail.asp?id=4539).

 

براساس نتایج قابل توجهی از برنامه­های شبکه­های تلویزیونی (ARD) و (ZDF) آلمان در سالهای 2005م و 2006­م درباره اسلام، 81 درصد برنامه­ها با موضوعاتی ارتباط داشته­اند که به طور مستقیم یا ضمنی دارای مفهوم منفی هستند؛ به عنوان مثال در 31/23 درصد از برنامه­ها، نام اسلام با واژه­هایی مانند تروریسم و افراط­گرایی آورده شده، در ­54/16 درصد از برنامه­ها، نام اسلام در کنار مسائلی همچون تضاد و کشمکش بین­المللی مطرح شده، در 77/9 درصد از برنامه­ها، اسلام مروج عدم تسامح و سخت­گیری دینی دانسته شده و در ­51/4 درصد از برنامه­ها بحث از سرکوب زنان و تبعیض علیه آنان مورد توجه قرار گرفته است و تنها در ­11 درصد از موارد کوشیده شده اسلام با مفاهیم متعالی چون فرهنگ و دین ارتباط داده شود و نیز تنها در ­8 درصد از آنها درباره اسلام و ارتباط سازنده با مسائل اجتماعی و روزمره بحث شده است

­(www.bashgah.net/pages-5866.html).­

 

6. معادلات سیاسی منطقه خاورمیانه

موقعیت استراتژیک و فوق­العاده بااهمیت خاورمیانه و مسائل کلیدی چون خاورمیانه بزرگ یا نوین، جنبشهای اسلامی مانند انقلاب اسلامی ایران، بحران نفت، اشغال افغانستان و عراق، مبارزه با تروریسم، جنگ تمدنها، پان­عربیسم و پان­اسلامیسم، بیداری اسلامی، هلال شیعی، فلسطین و اسرائیل بخشی از ویژگیهای خاص این منطقه پر تنش می­باشد که پیچیدگی امور را چند برابر نموده است و زمانی دشوار­تر می­شود که دولتمردان آمریکا طرح «خاورمیانه بزرگ و شمال آفریقا» را ارائه نموده­اند و برای عملیاتی کردن آن لحظه­شماری می­کنند

(www.bashgah.net/modules.php).

 

مؤلفه­های اسلام­هراسی در اندیشه برنارد لویس

«جهاد یا تلاش در راه خدا» همواره در ادبیات برنارد لویس با واژه «جنگ مقدس (Holy War)» همراه شده که البته این لفظ نزد مسلمانان کاملاً نامأنوس است؛ چرا که در متون عربی قدیم عبارتی که معادل جنگ مقدس باشد، وجود ندارد. اگرچه غربیها می­توانند چنین اصطلاحات خاص را با همان معنای تعریف شده در زبان مبدأ مانند (Jihad) یا (Jehad) استفاده نمایند. با وجود این، لویس در ترجمه انگلیسی روایات پیامبر هم، از همان تعبیر مرسوم بهره برده مثلاً این حدیث نبوی را که «کسب حلال، جهاد است» به صورت زیر:

(To seek lawful gain is Holy War)

به انگلیسی ترجمه کرده است

(Lewis, 1974, V.II, p.126).

لویس در ذیل واژه­نامه کتاب (Glossary) خود، جِهاد را این­گونه تعریف نموده است: «از نظر ادبی تلاش و کوشش (effort, striving) معنا می­دهد و نامی است که در اسلام عموماً به جنگ مقدس در مقابل کفّار تعبیر می­شود. جهاد در قرون وسطی معمولاً یک مفهوم نظامی دانسته می­شد و بر امت اسلامی واجب بود تا به وظیفه جمعی در جنگ مقدس شرکت کنند»

(Ibid, p.294).

 

لویس در کتاب «اسلام (Islam)» فصلی را با عنوان جنگ و فتح، به موضوع جنگ مقدس یا جهاد اختصاص داده و برای شاهد گفته­های خود، آیات 186-189 و 190-193 سوره بقره و 4-5 سوره محمد را گلچین نموده که در آنها، قرآن به شدّت به سرکوبی کافران و منافقان دستور داده است

(Ibid, pp.209-210­).

 

روایاتی را هم در این زمینه از پیامبر به نقل از کتاب کنز العمّال متقی هندی از کتابهای معتبر حدیثی اهل­سنت در اهمیت و سفارش به امرِ جهاد می­آورد؛ مانند این احادیث: «بهشت زیر سایه شمشیرها است»، «یک شبانه­روز در مرزها و سرحدّات مبارزه نمودن از یک ماه روزه­داری و نماز خواندن بهتر است»، «هر پیامبری رهبانیت و زهدی دارد و رهبانیت امت من جهاد در راه خدا است» و «جهاد تحت فرمان هر امیری، چه خداترس یا فاسد، هرچند مرتکب گناه کبیره نیز شده باشد، بر شما واجب است»

­(Ibid, p.210-211).

 

البته لویس، اندک­ اشاره­ای دارد که برخی از مسلمانان معتقدند جهاد را باید در مفهوم اخلاقی و معنوی (جهاد اکبر) و نه مفهوم نظامی (جهاد اصغر) آن درک کرد، اما خود با قاطعیت می­گوید: معنای آن در اسلام و در کلام مسلمانان، بیشتر رنگ و لعاب نظامی دارد (لویس، ­1378ش، ص141).

 

اما نکته قابل تأمل اینجا است که او در واژه­های مرتبط با جهاد، معنای مورد نظر خود را شفاف­تر بیان کرده است؛ مثلاً در تعریف غازی، غزوه را مترادف (razzia ) به معنای حمله برای غارت و چپاول اموال دانسته است

(Lewis, ­1974, V.II, p.291­).

 

یا در مورد کلمه کافر می­گوید: «بی­ایمان، به کسی که اسلام را نپذیرفته و گاهی به مسلمانان مرتد، اطلاق می­شود»

(Ibid, p.295).

 

بنابراین در تعریف لویس، غزوه­های صدر اسلام، تهاجم به قصد چپاول اموال و یا کسب غنیمت بوده و کافر هم در نگاه مسلمانان می­تواند همه افراد غیر از مسلمانان باشد. او هیچ ذکری از دیدگاه قرآن و سیره پیامبر اسلام نسبت به مؤمنان اهل کتاب (یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و صابئان) به میان نمی­آورد. او مکرر کوشش نموده تا اسلام را به عنوان دینی معرفی کند که دیگری را تحمل نمی­کند. در تأیید همین گفته خودش می­گوید: «همان­گونه که خودی با پذیرش اسلام تعریف می­شود، بیگانه نیز با انکار اسلام مشخص می­شود. در نتیجه او کافر است؛ یعنی کسی که به نبوت محمد و حقانیت وحی­ای که آورده اعتقاد ندارد» (لویس، ­1378ش، ص­­44).

 

او واضعِ مفهوم دیگری (Other) را به فرد بیگانه و دشمن احتمالی و یا به اصطلاح کافر را به پیامبر اسلام نسبت می­دهد و در واقع او را بنیان­گذار جهاد در مقابل دیگران یا همان کافران می­داند (همان، ص­­29). در بحث از دارالحرب (The house of war) می­گوید: «محمد، جهاد را که یکی از رسالتهای اصلی خود به شمار می­آورد، برای مسلمانان به ارث گذارد. جهاد به معنای درگیری مسلحانه مسلمانان برای دفاع یا به دست آوردن قدرت تعبیر می­شود. در کل، جهان به دو سرزمین تقسیم می­گردد: دارالاسلام (The house of Islam) که حاکم، مسلمان است و شریعت اسلامی در آنجا غلبه دارد و دارالحرب که شامل بقیه جهان می­باشد و مهم­تر اینکه کفار (Infidels) در آنجا سیطره دارند»

(www.newyorker.com/fact/content/?011119fa_FACT2).

 

او همچنین در مقاله­ای دیگر با صراحت اعلام می­دارد که پیامبر اسلام، اولین جهاد را همراه با مسلمانان بر ضد مشرکان جزیرة­العرب رهبری کرد. این مفهوم از جهاد توسط جانشینان محمد با مجموعه­ای از جنگهایی که خاورمیانه را تحت حکومت مسلمانان قرار ­داد، ادامه یافت و قلمرو مسلمانان را تا شرقِ آسیا، غربِ آفریقا و نیز از سه طرف به اروپا گسترش داد؛ مورها در اسپانیا (Moors)، تاتارها در روسیه و ترکها در بالکان»

(www.opinionjournal.com/extra/?id=950001224).

 

فرهنگ دانشگاهی (Merriam-­Webster­)، تاریخ ورود واژه (Holy War) را در دامنه لغات انگلیسی در سال 1639م دانسته و آن را این­گونه تعریف می­کند: «جنگ یا حمله شدید که به واسطه پیروان مذهبی برپا می­گردد، تا ایمان و اعتقادشان را رواج دهند و یا از آن دفاع نمایند»

(Merriam-­Webster’s 11th Collegiate Dictionary, 2003, cf. holy war).

 

بنابراین لویس به تقلید از دیگر خاورشناسان گذشته و نه برگرفته از فرهنگهای لغوی، عبارت جنگ مقدس را با این معنا به کار برده است.

 

لویس در مقاله «جهاد در برابر جنگ صلیبی (Jihad vs. Crusade)» که در 27­ سپتامبر­ 2001م منتشر شده، در آغاز نوشتارش، از اظهارات رئیس جمهور آمریکا، جورج بوش (George Bush) که در تلاش برای مقابله با تروریسم از واژه جنگ صلیبی استفاده کرده، اظهار تأسف می­کند، اما آن را قابلِ بخشش و توجیه می­خواند. وی تأکید می­کند که به هیچ وجه از حملات و اعمال خشونت­بار و رفتار بی­رحمانه و نابخردانه صلیبیها دفاع نمی­کند، اما بر همگان روشن است که قصد تطبیق جهاد با جنگ صلیبی را دارد

(www.opinionjournal.com/extra/?id=950001224).

 

در اینجا لازم است واژه «مقدس (Holy)» در ادبیات برنارد لویس مورد بررسی قرار گیرد:

 

«نظریه تقدس مکان و فضا در حقیقت در اسلام امری محوری بوده و اماکن مقدس زیادی با چنین صفتی یاد می­شود؛ مثل کعبه و مرقد پیامبر اسلام که نه از ریشه «قدس» بلکه از ریشه «حرم» به معنای منع و حرمت­داری (Inviolability) است. برخی از اماکن، مرقد شخصیتهایی هستند که آنان را «مردان مقدس (Holy Men)» یا «قدّیسان (Saints)» می­نامند که مسلمانان آنها را «مقرّبان (Proximities)» خطاب می­کنند که دلیل روشنی بر تقرب ایشان به قدرت حاکمیت مطلق پروردگار است»

(www.zionist.org/archives/000017).

 

زمانی که لویس از جنگ مقدس به جهاد یا تلاش در راه خدا تعبیر می­کند، به مناسبت بحث خود، شهرهای مقدس (Holy Cities) مسلمانان را تنها مکه و مدینه ذکر می­نماید آن هم بدان خاطر که محمد در آنجا متولد شده و رسالتش را انجام داده و وفات یافته است. همچنین بیت­المقدس را که نام خاص یک سرزمین می­باشد، با واژه انگلیسی (Holy Land) یاد می­کند. نیز شریعت و فقه را از آن روی که از خداوند نشئت گرفته و احکام آن تغییرناپذیر است، قانونِ مقدس (Holy Law) می­خواند (لویس، 1378ش، ص140).

 

لویس درباره تقدس غزوه بیان می­دارد: «تقدس غزوه در زمان حیات پیامبر شکل گرفت؛ یعنی هنگامی که پیامبر، جنگها و دیگر فعالیتهای نظامی جامعه مدینه را اداره می­کرد و بعدها «غازی» به اصطلاح رایجی برای تمامی رزمندگان مرزی، سربازان غیور و حرفه­ای که در صدد گسترش مرزهای اسلامی در آناتولی، بین­النهرین، آسیای مرکزی، هند و دیگر نقاط جهان بودند، تبدیل شد» (همان، ص165).

 

پس می­توان از این بحث نتیجه گرفت که لویس اعتقاد دارد عباراتی چون جنگ مقدس، قانون مقدس، شهر مقدس، مرد مقدس، سرزمین مقدس و یا عبارات ارزشی مانند غزوه در آیین اسلام، دلالت بر پیوند با منبع الهی و آسمانی دارد که متضمن معنای قدرت و اقتدار است و چون ریشه لغوی آنها «حرم» است، به معنای خطوط قرمز مسلمانان می­باشد که دیگران نباید به آنها و به آنجا نزدیک شوند و در غیر این صورت با نیروی مسلمانان روبه­رو خواهند شد.

 

به همین جهت وی در تحلیلی نظر خود را درباره اسلام این­گونه اظهار نموده است: «تصور می­شود که اسلام از همان آغاز یک دین جنگ­طلب و در واقع دینی نظامی بوده و پیروان آن جنگجویانی متعصب­اند که با تکیه بر نیروی نظامی در صدد ترویج شریعت خویش هستند» (همان، ص139).

 

از جمله مسائل مرتبطی که برنارد لویس در سالهای اخیر راجع به اسلام و مسلمانان در نوشته­ها و گفته­هایش بدان اشاره نموده، بحث تروریسم است که سعی دارد بیشتر با ادبیات خاص روزنامه­نگاری و نه با تحقیق بی­طرفانه به بررسی آن بپردازد؛ نمونه­ی روشن این رویکرد را می­توان در عبارت «تروریستهای مسلمان (Muslim Terrorists)» مشاهده کرد. وی این نام را به دانشجویان ایرانی انقلابی پیرو خط امام در جریان تسخیر سفارت آمریکا در سال 1358ش اطلاق نموده است.

 

آنچه بیش از همه اهمیت دارد، اتهام تروریست بودن پیروان یک دین است که به راحتی عده­ای از مسلمانان را تروریست خطاب می­کند، در حالی که اگر حداقل به دخالتهای سیاسی دولت آمریکا در قبال سایر ملتها و دولتها و یا حداقل به برخی رفتارهای انسان­دوستانه ایرانیان نسبت به این گروگانها از جمله آزاد نمودن زنان و سیاه­پوستان و یا برگزاری جشن سال نو میلادی همراه با کشیش مسیحی و دیگر آزادیهای موجود اشاره می­کرد، شاید دیگر نمی­توانست به راحتی این صفت ناپسند را به مسلمانان نسبت دهد. ولی لویس با غرور عجیبی، آزادسازی گروگانهای سفارت آمریکا در تهران را نتیجه ترس ایرانیان از رئیس جمهور جدید آمریکا، رونالد ریگان (Ronald Reagan) می­داند که مبادا یک گاوچران موضع تندی در برابر این مسئله اتخاذ نماید

)www.newyorker.com/fact/content/?011119fa_FACT2).

 

نتیجه

با توجه به مفهوم اسلام­هراسی که در روزگار کنونی با دید دیگری بدان نگریسته می­شود،  به جرئت می­توان گفت در این باره نه تنها عوامل خارجی مانند جنگهای صلیبی، سقوط کمونیسم، تبلیغات رسانه­های غربی نقش داشته و بدان دامن زده­اند، بلکه تفکرات اندیشمندان و نخبگان علمی هم به این پدیده شتاب بیشتری بخشیده است. شاهد مدعای نویسنده، آثار و افکار پژوهشگر برجسته­ای چون برنارد لویس می­باشد که متخصص تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی بوده است. لویس به عنوان یک متفکر غربی که نوشته­هایش با عنوان تحقیق علمی شناخته می­شود، با گرایشهای سیاسی خاصی که داشته همواره به موضوع اسلام­هراسی دامن زده است. تعاریف و تعابیر وی از جهاد، غزوه، کافر و ... جنبه­های افراطی اسلام و تفکرات مسلمانان تندرو و متصلّب را برای خوانندگان غربی تبیین می­سازد که در همین­جا می­توان به وضوح، ترس و تنفر از آیین اسلام و فرهنگ مسلمانان را در آثارش مشاهده کرد.

 

البته خواننده باید دقت و احتیاط لازم را داشته باشد که لویس هم جایگاه علمی دارد و هم منزلت سیاسی؛ کتابها و مقالات تحقیقی زیادی راجع به تاریخ عرب و اسلام، اسماعیلیان، عثمانی، خاورمیانه، فلسطین، یهود و بنیادگرایی اسلامی نوشته و با زیرکی خاصی مواضع سیاسی خود را تثبیت نموده است. در خصوص این جلوه دیگر می­توان از مباحث ارزشمند و کاربردی کتاب شرق­شناسی اثر ادوارد سعید و گفتگوها و مجادلات وی با برنارد لویس کمک گرفت تا دیگر سوی جلوه آثار علمی اندیشمندان غربی را ملاحظه نمود.

 

مراجع

 1. آشوری، داریوش، دانشنامه سیاسی، تهران، انتشارات سهروردی و مروارید، چاپ اول، 1366ش.

2. بهروز لک، غلامرضا، «درنگی در مفهوم­شناسی بنیادگرایی اسلامی»، مجله کتاب نقد، سال هفتم، شماره ­2و3، (26و27)، 1382ش.

3. حائری، عبدالهادی، ایران و اسلام: پژوهشهایی تاریخی پیرامون چهره­ها، اندیشه­ها و جنبشها، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، 1368ش.

4. سعید، ادوارد، اسلام رسانه­ها، تهران، انتشارات توس، چاپ اول، 1379ش.

5. همو، پوشش خبری اسلام در غرب، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1378ش.

6. سعید، بابی، هراس بنیادین: اروپامداری و ظهور اسلام­گرایی، ترجمه غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول، 1379ش.

7. عشمآوی، محمد سعید، اسلام­گرایی یا اسلام؟، ترجمه امیر رضایی، تهران، انتشارات قصیده سرا، چاپ اول، 1382ش.

8. کارلسون، اینگمار، اسلام و اروپا، ترجمه داود وفایی و منصوره حسینی، تهران، مرکز بازشناسی اسلام و ایران، چاپ اول، 1380ش.

9. لویس، برنارد، ­زبان سیاسی اسلام، ترجمه غلامرضا بهروز لک، قم، مرکز انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1378ش.

10. همو، مشکل از کجا آغاز شد؟ تأثیر غرب و واکنش خاورمیانه، ترجمه شهریار خوّاجیان، تهران، نشر اختران، چاپ اول، 1384ش.

11. همو، نخستین مسلمانان در اروپا، ترجمه م. قائد، تهران، نشر مرکز، چاپ اول، 1374ش.

12. هانتینگتون، ساموئل و منتقدانش، نظریه برخورد تمدنها، ترجمه و ویرایش مجتبی امیری وحید، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ دوم، 1375ش.

13. هی وود، اندرو، درآمدی بر ایدئولوژیهای سیاسی (از لیبرالیسم تا بنیادگرایی دینی)، ترجمه محمد­ رفیعی مهرآبادی، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ اول، 1379ش.

14. Lewis, Bernard, Cultures in Conflict, Oxford University Press, 1994.

15. Lewis, Bernard, Islam: From the Prophet Muhammad to the Capture of Constantinople, Edited and Translation by Bernard Lewis; Volume II, Published by Haddon Craftsman, U.­S.­A, 1974.

16. www.en.weakipedia.org

17. www.islamophobia_watch.com

18. www.merriam-webster.com

19. www.newyorker.com

20. www.opinionjournal.com

21. www.zionist.org/archives

منبع: فصلنامه علمي تخصصي حبل المتین، مقاله 9، دوره اول، شماره اول، زمستان 1391، صفحه 137-153

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش