مقالات > شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۳/۲۲ تعداد بازدید: 85

یکی از ویژه گی های وهابیان انکار و تضاد با فضائل اهل بیت علیهم السلام مخصوصا با شخص حضرت علی علیه السلام است از این رو ابن تیمیه کتاب منهاج السنه را نگاشت، در این نوشتار سعی شد تا شیوه و استراتژی کلی ابن‌تیمیه را در مواجهه با احادیثی که در فضایل امام علی(علیه السلام) و اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) وارد شده‌اند، با ارائه نمونه‌هایی بیان شود و اثبات شده که وی با برخوردی دوگانه و مغرضانه به تضعیف و تکذیب روایات و فضائل ایشان پرداخته است.



نويسنده : سید ابوالفضل ایرانی

یکی از ویژه گی های وهابیان انکار و تضاد با فضائل اهل بیت علیهم السلام مخصوصا با شخص حضرت علی علیه السلام است از این رو ابن تیمیه کتاب منهاج السنه را نگاشت، در این نوشتار سعی شد تا شیوه و استراتژی کلی ابن‌تیمیه را در مواجهه با احادیثی که در فضایل امام علی(علیه السلام) و اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) وارد شده‌اند، با ارائه نمونه‌هایی بیان شود و اثبات شده که وی با برخوردی دوگانه و مغرضانه به تضعیف و تکذیب روایات و فضائل ایشان پرداخته است.

مقدمه
فضایل حضرت علی(علیه السلام) بر کسی که آشنایی مختصری با اسلام و تاریخ آن دارد، پوشیده نیست، در کتاب‌های تاریخی شیعه و اهل‌سنّت فضایل بسیاری برای آن حضرت بیان شده است. کثرت فضایل ایشان به‌قدری است که برخی از علمای اهل‌سنّت گفته‌اند: برای هیچ‌یک از صحابه پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)به اندازه حضرت علی(علیه السلام)، فضیلت نقل نشده است. سیوطی در کتاب تاریخ الخلفاء می‌گوید: «قال الإمام أحمد بن حنبل: ما ورد لأحدٍ من أصحاب الرسول(صلّی الله علیه وآله وسلّم) من الفضائل ما ورد لعلي(رضی الله عنه)»2 و همین مضمون را ابن‌حجر هیتمی در کتاب الصواعق المحرقة این‌گونه نقل کرده است: «هي ـ‌ فضائل امام علي(علیه السلام) ـ‌ کثيرة عظيمة شهيرة حتّى قال أحمد ما جاء لأحد من الفضائل ما جاء لعلي(علیه السلام)».3

در مقابل، ابن‌تیمیه و پیروان او در کتاب‌های خود، سعی در پوشاندن و انکار فضایل امام علی و سایر اهل‌بیت پیامبر(علیهم السلام) دارند. از منظر ابن‌تیمیه کسی می‌تواند خلیفه پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)باشد که افضل امت باشد.4 بنابراین در هر حدیث و روایتی که افضلیت حضرت علی(علیه السلام)بر بقیه صحابه اثبات ‌شود، مورد انکار و تضعیف و تأویل او قرار می‌گیرد و گاه در تضعیف و انکار چنان افراط می‌کند که اگر کسی بدون شناخت قبلی از حضرت علی(علیه السلام)،‌ کتب ابن‌تیمیه را مطالعه کرده باشد، به این نتیجه می‌رسد که آن حضرت به ظاهر مسلمان بوده و پای‌بندی چندانی به اسلام نداشته است!! چنان‌که ابن‌حجر عسقلانی درباره کتاب منهاج السنة که در رد شیعه است، می‌گوید: «طالعت الرد المذکور. . .؛ لکنّه ردّ في ردّه کثيراً من الأحاديث الجياد التي لم يستحضر حالة التصنيف مظانّها»5 و در ادامه می‌گوید: «‌وکم من مبالغة لتوهين کلام الرافضي ذاته أحياناً إلى تنقيص علي(رضی الله عنه)». 6

ابن‌تیمیه در مواجهه با روایاتی که در فضلیت اهل‌بیت(علیهم السلام) وارد شده است، سعی می‌کند با هر شیوه ممکن آنها را از اعتبار ساقط کند. در این نوشتار برای نمونه‌ به چند مورد اشاره می‌کنیم:
1.تکذیب

اولین شیوه و شگرد ابن‌تیمیه برای خدشه‌دار کردن روایات وارده در فضایل اهل‌بیت پیامبر(علیهم السلام)، تکذیب و تشکیک در صدور احادیث و انکار شأن نزول آیات است. با مرور کتاب منهاج السنّة، کلماتی از قبیل «موضوع»، «کذب باتفاق أهل المعرفة»، «کذب باتفاق أهل العلم»، و مانند اینها را در چنین احادیثی به وفور مشاهده می‌کنیم. در اکثر احادیثی که وی آنها را تکذیب و ادعای اتفاق نظر علما را کرده است، منبع و سندی برای ادعایش ذکر نمی‌کند و با مراجعه به کتب علما آشکار می‌شود که نه تنها چنین اتفاقی وجود ندارد، بلکه اجماع و اتفاق بر خلاف ادعای اوست. در اینجا به سه نمونه اشاره می‌کنیم.
الف) انکار حدیث «لایحبّک إلاّ مؤمن‌...»

از پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) روایت شده است که خطاب به حضرت علی(علیه السلام) فرموده است: «لایحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق». روایاتی نزدیک به این مضمون که حب و بغض امام ملاک ایمان و نفاق دانسته شده، به تواتر در منابع شیعه و سنی نقل شده است.7 نکته مهم این است که حب کسی نشانه ایمان است که حب رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و حب خداوند در جان او ریشه کرده و ایمان به خدا سراسر وجودش را فرا‌گرفته باشد و همیشه در مدار حق و قرآن حرکت کند؛ کما اینکه رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در مورد امام علی(علیه السلام) می‌فرمایند: «‌علي مع القرآن والقرآن مع علي لن يتفرقا حتّى يردا علي الحوض‌»8 و «‌من أحبّ علّياً فقد أحبّني ومن أحبّني فقد أحبّ الله».9

ابن‌تیمیه در مواجهه با احادیثی که بغض علی(علیه السلام) را نشانه نفاق می‌داند، چاره‌ای جز انکار و تکذیب ندارد؛ زیرا از مضمون این احادیث نفاق دشمنان امام علی(علیه السلام)که ابن‌تیمیه از آنها دفاع کرده است، آشکار می‌شود. برای مثال او در باره حدیث جابر که چنین مضمونی را نقل می‌کند، می‌گوید:

هذا ممّا يبيّن به کذب ما يروى عن بعض الصحابة کجابر، أنّه قال: «ما کنّا نعرف المنافقين على عهد النبي(صلّی الله علیه وآله وسلّم) إلّا ببغضهم علی علي بن أبي طالب». فإنّ هذا النفي من أظهر الأمور کذباً، لا يخفى بطلان هذا النفي على آحاد الناس، فضلاً عن أن يخفى مثل ذلک على جابر أو نحوه.10

 ابن‌تیمیه در ادامه به‌عنوان دلیل کذب‌بودن حدیث می‌گوید: «خداوند در قرآن علامات متعددی برای منافقان شمرده است؛ اما بغض علی(علیه السلام) را نشانه نفاق نشمرده است».11

پاسخ این استدلال ابن‌تیمیه بسیار آشکار است؛ زیرا اگر نیامدن در قرآن نشانه کذب بودن حدیث باشد، تمام احکامی که از سنّت رسول الله اثبات شده و در قرآن از آنها ذکری نشده مانند تعداد رکعات نماز، کذب و باطل است. آیا ابن‌تیمیه چنین چیزی را می‌پذیرد؟! علاوه بر اینکه مضمون این حدیث در صحیح مسلم (ج1، ص86) نیز وارد شده است و بنا‌بر استدلال ابن‌تیمیه این حدیث هم باید کذب باشد؛ حال آنکه اهل‌سنّت، تمام احادیث مسلم را صحیح می‌دانند.12
ب) انکار مدنی بودن سوره دهر

از جمله فضایل حضرت علی(علیه السلام) که مورد اتفاق مسلمانان است، نزول برخی از آیات سوره دهر در مدح ایشان است.13 درباره شأن نزول این سوره از ابن‌عباس روایت شده که‌: ‌«حسنين(علیهم السلام) مريض شدند. امام على و اهل‌بیت ایشان(علیهم السلام)به دستور پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نذر کردند که اگر حسنین شفا يابند، سه روز روزه بگیرند. وقتی آنها سلامتی خود را يافتند، همه روزه گرفتند، اما شب اول فقيرى، شب دوم يتيمى، و شب سوم اسيرى درِ خانه آنها آمد و اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در این سه شب غذای خود را به آنها دادند. در موقع بود که سوره هل أتی نازل شد».14 خداوند در این سوره از امام علی(علیه السلام) و اهل‌بیت ایشان به جهت وفای به نذر تمجید فرموده و وعده بهشت به آنان داده است.

اما از آنجا که ابن‌تیمیه تحمّل اثبات این فضیلت را برای ایشان ندارد، سعی می‌کند به هر نحوی که شده، شأن نزول آن‌را انکار کند. او می‌گوید: «أمّا نزول «هل أتی»في عليّ فمّما اتّفق أهل العلم بالحديث على أنّه کذب موضوع»15 و به‌عنوان دلیل برای مدعای خود می‌گوید: «و الدليل الظاهر على أنّه کذب أنّ سورة هل أتى مکيّة باتّفاق الناس، نزلت قبل الهجرة، و قبل أن يتزوّج عليّ بفاطمة»16 و در بخشی دیگر می‌گوید:

و الناس متّفقون على أنّ علياً لم يتزوّج فاطمة إلّا بالمدينة و لم يولد له ولد إلا بالمدينة. . . وسورة هل أتى‌ مکيّة باتّفاق أهل التفسير والنقل، لم يقل أحد منهم إنّها مدنيّة.17

واضح است که ابن‌تیمیه برای انکار این فضیلت‌، تأکید بسیاری بر مکّی بودن این سوره دارد و ادعا می‌کند احدی از علما و مفسران این سوره را مدنی نمی‌داند؛ حال آنکه اگر نگاهی به تفاسیر علمای اهل‌سنّت که قبل از ابن‌تیمیه زندگی می‌کرده‌اند، بیندازیم، نه تنها می‌بینیم برخی از آنها این سوره را مدنی می‌دانند، بلکه این قول را به جمهور علما و مفسرین نسبت می‌دهند. برای مثال ابن‌جوزی که در سال597ق  از دنیا رفته، در کتاب زاد المسیر في علم التفسیر ذیل تفسیر سوره دهر می‌گوید: «فيها ثلاثة أقوال: أحدها أنّها مدنيّة کلّها قاله الجمهور...، و الثاني مکيّة قاله ابن يسار ومقاتل و حکي عن ابن عباس، و الثالث أنّ فيها مکيّاً و مدنيّاً... ».18

و همچنین قرطبی متوفای سال671 ق در کتاب الجامع لأحکام القرآن، ذیل همین سوره می‌گوید: «قال الجمهور : مدنيّة. و قيل : فيها مکّي... ».19
ج) انکار دعای پایانی حدیث غدیر

در کتب روایی اهل‌سنّت و همچنین منابع شیعه نقل شده است که در جریان غدیر، پیامبر اسلام(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعد از جمله معروف و مشهور «من کنت مولاه فعلي مولاه»، دست به دعا برداشت و فرمود: «اللّهمّ وال من والاه وعاد من عاداه». ثابت بودن این دعای پیامبر، با ‌اندیشه‌های ابن‌تیمیه منافات دارد؛ زیرا او برخلاف اهل‌سنّت معتقد است که بسیاری از صحابه با حضرت علی(علیه السلام) دشمن بودند و بغض او را در دل داشتند20، لذا ابن‌تیمیه بنابر رویه خود صدور این دعا را انکار می‌کند و می‌گوید: «إنّ هذا اللفظ، وهو قوله: «اللّهمّ وال من والاه، وعاد من عاداه،...»کذب باتّفاق أهل المعرفة بالحديث».21

چنان‌که روشن است، ابن‌تیمیه باز هم ادعا می‌کند به اتفاق اهل معرفت این حدیث کذب است. این در‌حالی است که بزرگان اهل‌سنّت و علمای حدیث آنها همچون احمد بن‌حنبل،22 نسائی،23 ابن‌ابی‌شیبه،24 ابن‌حبان،25 طحاوی،26 . . . و بسیاری دیگر از علمای ایشان،27 این دعا را نقل کرده‌اند.

با بیان این نمونه‌ها، کذبِ ادعاهای ابن‌تیمیه مخصوصاً در مواردی که ادعای اجماع و اتفاق می‌کند آشکار می‌شود و لذا کسانی‌که به کتب او مراجعه می‌کنند باید در هر گزاره‌ای که به علما نسبت می‌دهد احتمال کذب بودن را در نظر داشته باشند.
2. تأویل

گفته شد ابن‌تیمیه در مواجهه با احادیث فضایل امام علی(علیه السلام) ابتدا سعی می‌کند حدیث را تکذیب یا تضعیف کند، اما در مواردی که تکذیب احادیث را کافی نمی‌داند و یا به صدور قطعی آن احادیث آگاه است، گام دیگر خود را برمی‌دارد. او در مرحله دوم تمام توان خود را متمرکز می‌کند تا معنای روایت را از ظاهر آن برگرداند؛ به‌طوری‌که هیچ فضیلتی از آن اثبات نشود و در برخی موارد به قدری در تأویل روایت پیش می‌رود که گویا آن روایت در ذم امام علی(علیه السلام) وارد شده است. در این زمینه به چند نمونه اشاره می‌کنیم:
حدیث منزلت

به تواتر از شیعه و سنّی نقل شده است که وقتی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) برای جنگ تبوک از مدینه خارج شد، حضرت علی(علیه السلام) را به‌عنوان جانشین خود انتخاب کرد و به ایشان فرمود:«أنت منّي بمنزلة هارون من موسى إلّا أنّه لا نبيّ بعدي».28

به اتفاق شیعه و اهل‌سنّت، حضرت هارون(علیه السلام) افضل الناس در میان صحابه و اطرافیان حضرت موسی(علیه السلام) بود و از آنجا که در این حدیث، منزلت و جایگاه حضرت علی(علیه السلام) نسبت به پیامبر اسلام(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به جایگاه هارون نسبت به موسی تشبیه شده، افضلیت امام علی(علیه السلام) برتمام صحابه رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اثبات می‌شود.29 اما ابن‌تیمیه از آنجا که معتقد است کسی باید خلیفه پیامبر باشد که افضل امت است و کسی‌که خلیفه شده افضل است،30 در صدد تأویل و توجیه این روایت بر می‌آید تا عدم افضلیت امام علی(علیه السلام) را اثبات کند. او می‌گوید: استخلاف امام علی(علیه السلام) از پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)در جنگ تبوک، از استخلاف‌های دیگر صحابه از پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، نه تنها افضل نبود، بلکه ضعیف‌تر هم بود؛ یعنی این جانشینی از جانشینی‌های بقیه صحابه دارای ارزش کمتری است.31

سپس برای این ادعای خود دلایلی ذکر می‌کند که ما به اختصار آنها را ذکر می‌کنیم:

اولاً، در این جنگ پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) همه مؤمنین را با خود برد و جز زنان و بچه‌ها و منافقین، کسی در مدینه نماند تا حضرت علی(علیه السلام) بر آنها حاکم باشد و افضلیت او نسبت به مؤمنین اثبات شود؛ در‌حالی‌که در بقیه جنگ‌ها به‌علت اینکه عده‌ای از مؤمنان در شهر باقی می‌ماندند، کسی که جانشین پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌شد، بر آنها حاکم می‌شد و در نتیجه افضلیت او نسبت به آن مؤمنین اثبات می‌گردید.

ثانیاً، اگر این استخلاف فضیلتی را برای حضرت علی(علیه السلام) اثبات می‌کرد، ایشان از این استخلاف راضی بود؛ حال آنکه می‌بینیم ایشان به دنبال پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌رود و در‌حالی‌که گریه می‌کرد، می‌گفت: أتخلفني مع النساء و الصبيان؟32

در اینجا به وضوح می‌بینیم که ابن‌تیمیه با ارائه این اشکال‌ها و شبهات، سعی در پیشبرد شیوه دوم خود در انکار فضایل و تنقیص مقام حضرت علی(علیه السلام) دارد.

در پاسخ به این اشکالات چند مطلب را بیان می‌کنیم:

اولاً، این حدیث فقط در ماجرای جانشینی حضرت علی(علیه السلام) در جنگ تبوک وارد نشده تا با اشکال آن، بتوان از مضمون آن دست برداشت. به‌عبارت دیگر، این حدیث فقط به جانشینی ایشان از پیامبر در مدینه(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اشاره ندارد، بلکه فضیلتی که در این حدیث وارد شده، تشبیه جایگاه و مقام امام علی(علیه السلام) به حضرت هارون(علیه السلام) است و این امر فراتر از مدینه و جنگ تبوک است.

ثانیاً، بنابر اعتراف ابن‌تیمیه، در این جنگ کسی جز منافقان و زنان و بچه‌ها در شهر باقی نماند. لذا خطری که مرکز حکومت اسلام را تهدید می‌کرد، بسیار بالاتر از زمانی بود که در شهر عده‌ای از مؤمنین باقی می‌ماندند. بنابراین باید کسی در مدینه به عنوان جانشین انتخاب می‌شد که بتواند مانند پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فتنه منافقان را خنثی کند. از این جهت با اینکه در جنگ به وجود ایشان نیاز بود، اما ماندن ایشان در مدینه اهمیت بیشتری داشت. لذا پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ایشان را جانشین خود قرار داد.

ثالثاً، گریه حضرت علی(علیه السلام) هیچ دلالتی بر کم‌ارزش بودن این استخلاف ندارد؛ زیرا گریه ایشان به سبب عدم همراهی با پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و طعن‌های منافقین بود. علاوه بر‌این، در حدیث منزلت در برخی مصادر وارد شده: ‌«إنّه لا بدّ من أن تقيم أو أقيم»33 که نشان می‌دهد که شرایط مدینه به‌گونه‌ای بود که اگر امام علی(علیه السلام) در مدینه نمی‌ماند، باید خود پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌ماند. و این نشانه اهمیت این استخلاف است.
ب) آیه مباهله

از جمله فضایلی که در منابع شیعه و سنّی برای اهل‌بیت(علیهم السلام)، ذکر شده، آیه مباهله و ماجرای آن روز است. در کتب تاریخ34 و تفسیر35 ذکر شده که گروهی از مسیحیان نجران به خدمت پیامبر رسیدند و بعد از مذاکره، سخنان پیامبر را نپذیرفتند. در این هنگام آیه مباهله نازل شد و فرمود: «فَمَنْ حَآجَّکَ فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءنَا وَأَبْنَاءکُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءکُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَةَ اللّهِ عَلَى الْکَاذِبِينَ».36 به اتفاق شیعه و اهل‌سنّت، پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)در هنگام مباهله کسی به جز امام علی(علیه السلام)، حضرت فاطمه(علیها السلام)، و حسنین8 را به همراه خود نبرد. افضلیت اهل‌بیت(علیهم السلام)، مخصوصاً امام علی(علیه السلام) که از وی به‌عنوان نفس رسول خدا تعبیر شده است در این آیه ظاهر است.

اما ابن‌تیمیه دلالت این عمل پیامبر بر افضلیت اهل‌بیت را نمی پذیرد. لذا در صدد تأویل برآمده و با ذکر دلایلی، گفته است: اینکه پیامبر فقط ایشان را با خود برد، به این علت بود که مباهله، تنها با همراهی نزدیکان و خویشان حاصل می‌شود37 و غیر این چهار نفر از اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، کسی از اقارب باقی نمانده بود تا پیامبر را همراهی کند. وی در ادامه برای اینکه عباس (عموی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)) و فرزندانش را از شمول آیه خارج کند می‌گوید: «والعباس لم يکن من السابقين الأوّلين ، ولا کان له به اختصاص کعلي ، وأمّا بنو عمّه فلم يکن فيهم مثل علي».38

ضعف این تأویل که شرکت کنندگان در مباهله فقط نزدیکان پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) باشند، واضح است؛ زیرا بنابر توجیه ابن‌تیمیه باید پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بسیاری از نزدیکان از بنی‌هاشم و همچنین همسران خود را نیز به همراه می‌برد، اما می‌بینیم پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از میان نزدیکان، فقط این چهار نفر را همراه خود برده و این نشان از جایگاه و عنایت ویژه رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به ایشان دارد.

دلیل ابن‌تیمیه برای عدم همراهی عباس و فرزندانش با پیامبر هم پذیرفته نیست؛ زیرا بنا به گفته خود ابن‌تیمیه، در مباهله تنها همراهی نزدیکان لازم است، اما افضل بودنِ آنها، شرط نیست.39
ج) آیه تطهیر

آیه تطهیر یکی دیگر از آیاتی است که در شأن پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و اهل‌بیت ایشان نازل شده است و خداوند در آن خطاب به ایشان می‌فرماید: «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَکُمْ تَطْهِيرًا ».40 در روایات شیعه و اهل‌سنّت وارد شده که: حضرت على و فاطمه و حسنین(علیهم السلام)، به خدمت پيامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) رسيدند و پیامبر آنها را زير عبایی قرار داد و فرمود: «اللهّمّ إنّ هؤلاء أهل بيتي وخاصّتي أذهب عنهم الرجس». سپس جبرئيل نازل شد و آيه تطهير را آورد. در برخی از احادیث آمده است که ام‌سلمه اجازه خواست که او نیز با اهل‌بیت(علیهم السلام) زیر آن عبا باشد، پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در جواب او فرمود:‌ «أنت على مکانک وأنت على خير».41

دلالت آیه بر پاکی اهل‌بیت(علیهم السلام) از هرگونه پلیدی واضح است. لذا ابن‌تیمیه بنا بر رویه خود، به توجیه و تأویل روی می‌آورد. او در مورد آیه تطهیر می‌گوید:

أمّا آية الطهارة فليس فيها إخبار بطهارة أهل البيت وذهاب الرجس عنهم، وإنّما فيها الأمر لهم بما يوجب طهارتهم وذهاب الرجس عنهم.42

و در مورد دعای پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌گوید:

 ثمّ إنّ مضمون هذا الحديث أنّ النبي دعا لهم... بأن يکونوا من المتقين الذين أذهب الله عنهم الرجس... فغاية هذا أن يکون هذا دعاء لهم بفعل المأمور وترک المحظور.43

اما این توجیه ابن‌تیمیه با اشکالات عدیده‌ای مواجه است که به اختصار به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

اولاً، اراده در این آیه با تعبیر «إنّما»در اهل‌بیت(علیهم السلام) محصور شده؛ لذا اگر مراد از اراده، امر به طهارت باشد، لازمه‌اش این است که فقط اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)به طهارت و دوری از رجس امر شده باشند که چنین چیزی باطل است. علاوه بر این، اجازه ندادن پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به ام‌سلمه نشانه دیگری است که مراد، امر به طهارت نیست؛ زیرا امر به طهارت، امر به عموم مسلمانان است و شامل ام‌سلمه نیز می‌شد و لذا نباید پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از ورود او ممانعت می‌کردند.

ثانیاً، اگر مراد، صرفاً امر به طهارت باشد، این آیه فضیلتی برای اهل‌بیت(علیهم السلام) ثابت نمی‌کند؛ زیرا هر مؤمنی مامور به طهارت است؛44 حال آنکه خود ابن‌تیمیه اعتراف به فضیلت بودن نزول این آیه در شأن ایشان دارد.45

ثالثاً، بنا بر اعتقاد ابن‌تیمیه، پیامبر مستجاب الدعوة است.46 لذا به مقتضای آیه و حدیث، اهل‌بیت(علیهم السلام) بعد از دعای پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، متصف به طهارت خواهند بود و در نتیجه برتری و افضلیت ایشان اثبات می‌شود.
3. تشریک

گاهی اوقات سند و متن روایت به قدری محکم است که ابن‌تیمیه به تشکیک و توجیه آن اکتفا نمی‌کند، و در این موارد سومین شیوه خود را در انکار فضایل اهل‌بیت(علیهم السلام) و خصوصاً امام علی(علیه السلام) اجرا می‌کند. او در این مرحله اختصاص فضیلت را مورد انکار قرار می‌دهد و سعی می‌کند با هر روشی که شده، افراد دیگری را در آن فضیلت شریک کند تا به این وسیله هیچ برتری برای اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نسبت به بقیه باقی نماند. ابن‌تیمیه با کمال جهل و نادانی و عدم معرفت به مقام امیرالمؤمنین(علیه السلام) می‌گوید: «‌أنّه لم يکن لعليّ في الإسلام أثر حسن، إلّا و لغيره من الصحابة مثله، و لبعضهم آثار أعظم من آثاره»47 طبق این قاعده، وی اختصاص‌یافتن هر فضیلتی را برای امام علی(علیه السلام)، انکار می‌کند.
الف) حدیث منزلت

ابن‌تیمیه در کتاب منهاج السنة بعد از تشکیک در مضمون حدیث منزلت، اختصاص آن فضیلت را به امام علی(علیه السلام) مورد خدشه قرار داده، و می‌گوید:

ثبت في الصحيحين من قول النبي(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فی حدیث . . . قال: مثلک يا أبا بکر کمثل إبراهيم إذ قال: «فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ »،48 و مثل عيسى إذ قال: «إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُکَ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّکَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ »49 و مثلک يا عمر مثل نوح إذ قال: «رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْکَافِرِينَ دَيَّارًا »50 و مثل موسى إذ قال: «رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلاَ يُؤْمِنُواْ حَتَّى يَرَوُاْ الْعَذَابَ الأَلِيمَ ».51

 و در ادامه می‌گوید: «فإنّ نوحاً، و إبراهيم، و موسى، و عيسى أعظم من هارون». 52

ابن‌تیمیه، حدیث مذکور را نقل می‌کند و آن‌را به صحیحن نسبت می‌دهد. واضح است که کلمه صحیحن در عرف اهل‌سنّت بر دو کتاب صحیح بخاری و صحیح مسلم اطلاق می‌شود. بنابراین باید حدیث مذکور در این دو کتاب موجود باشد؛ در حالی‌که هیچ اثری از این حدیث در آنها وجود ندارد. علت نبودن این حدیث در صحیح مسلم و بخاری، از دو احتمال خارج نیست: یا باید بگوییم این حدیث در زمان ابن‌تیمیه بوده و اکنون حذف شده، که این احتمال با ادعای اهل‌سنّت مبنی بر اینکه این دو کتاب را اصح کتب بعد از قرآن می‌دانند،53 سازگار نیست. علاوه بر اینکه این حدیث در فضیلت خلیفه اول و دوم است و انگیزه‌ای برای حذف آن وجود نداشته است. احتمال دیگر اینکه ابن‌تیمیه می‌دانسته این حدیث در این دو کتاب وجود ندارد و عمداً و به قصد تدلیس و سوء استفاده از نام مسلم و بخاری، روایت جعلی را به آنها نسبت داده است.54
ب)حدیث الرایة

در منابع شیعه و سنی وارد شده است که در جنگ خیبر وقتی برخی از صحابه نتوانستند بر دشمن پیروز شوند، پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فرمود: «لأعطينّ الراية رجلاً يحبّ اللهَ ورسولَه ويحبّه اللهُ ورسولُه ليس بفرار»،55 و بعد امام علی(علیه السلام) را به حضور طلبید و پرچم اسلام را به ایشان سپرد. دلالت حدیث بر فضیلت امام علی(علیه السلام) واضح است، چنان‌که ابن‌تیمیه به آن تصریح می‌کند و می‌گوید:«هذا الحديث أصح ما روي لعلي من الفضائل».56 اما بلافاصله گام سوم شیوه خود را عملی می‌کند و می‌گوید:

و ليس هذا الوصف مختصّاً بالأئمّة و لا بعليّ؛ فإنّ اللهَ ورسوله يحبّ کلّ مؤمن تقي وکلّ مؤمن تقي يحبّ اللهَ ورسوله.57

اجمالاً در پاسخ این ادعای ابن‌تیمیه می‌توان گفت: ما نیز می‌پذیریم که اگر کسی مؤمن و متقی باشد، به میزان ایمان و تقوایش محبوب خدا و رسولش خواهد بود، لکن این مطلب منافاتی با اختصاص فضیلت مذکور‌، به امام علی(علیه السلام) ندارد؛ زیرا محل بحث در این است که آیا غیر از امام علی(علیه السلام) کسی به این درجه و مقام رسیده است که پیامبر اسلام(صلّی الله علیه وآله وسلّم)درباره‌اش سخنی مانند این حدیث بفرمایند؟ آنچه از مراجعه به کتب روایی به‌دست می‌آید، این است‌که چنین فضیلتی جز برای امام علی(علیه السلام) ثابت نیست. لذا می‌بینیم حافظ ابن‌حجر در شرح این حدیث به اشکال ابن‌تیمیه پاسخ می‌دهد و می‌گوید:

 أراد-رسول الله- بذلک وجود حقيقة المحبّة وإلّا فکلّ مسلم يشترک مع عليّ في مطلق هذه الصفة، وفي الحديث تلميح بقوله تعالى: «قُلْ إِن کُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْکُمُ اللّهُ ».58 أشار إلى أنّ عليّاً تامّ الإتباع لرسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) حتّى اتّصف بصفة محبّة الله له ولهذا کانت محبّته علامة الإيمان وبغضه علامة النفاق.59
ج) آیه نجوا

در آیه دوازدهم سوره مجادله خداوند خطاب به اهل ایمان می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاکُمْ صَدَقَةً ذَلِکَ خَيْرٌ لَّکُمْ وَأَطْهَرُ ». خداوند دراین آیه دستور می‌دهد که مؤمنین قبل از نجوا با رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) باید صدقه بدهند. به اجماع مسلمانان کسی غیر از امام علی(علیه السلام) به این آیه عمل نکرد و به‌علت اینکه دیگر اطرافیان پیامبر از نجوا کردن امتناع کردند، این آیه نسخ گردید، چنانکه طبری در تفسیر خود ذیل این آیه نقل می‌کند: «فلم يناجه إلا علي بن أبي طالب(رضی الله عنه)قدم ديناراً فتصدق به».60

از دیگر علمای اهل‌سنّت که به این مطلب اشاره کرده‌، می‌توان از حاکم نیشابوری،61 ابن‌ابی‌شیبه،62 ابن‌جوزی،63 زمخشری64 و علي بن‌أحمد واحدي65 نام برد.

اما ابن‌تیمیه در این مورد نیز اختصاص این فضیلت را انکار می‌کند و می‌گوید: فمثل هذا العمل ليس من خصائص الأئمة، ولا من خصائص علي (صلّی الله علیه وآله وسلّم)،66 در ادامه برای موجّه جلوه دادن عمل دیگرانی که به آیه عمل نکردند، می‌گوید:«فإنّ المدّة67 لم تطل و في تلک المدّة القصيرة قد لا يحتاج الواحد إلى النجوى».68

چنانکه گفته شد، این فضیلت برای احدی غیر از امام علی(علیه السلام) نقل نشده.69 لذا از اختصاصات ایشان بود و جایی برای انکار باقی نمی‌ماند، اما توجیه ابن‌تیمیه در سرپیچی دیگران از آیه، با آیه بعد و روایاتی که در این مورد وجود دارد، منافات دارد. در روایات ذکر شده که تا قبل از نزول آیه نجوا، مسلمانان بارها برای نجوا با آن حضرت مراجعه می‌کردند، اما بعد از نزول آیه از نجوا کردن امتناع کردند70 و این نشان می‌دهد که خودداری آنها به علت وجوب پرداخت صدقه قبل از نجوا بود، نه عدم احتیاج به نجوا، علاوه بر اینکه خداوند در آیه بعد مسلمانان را به جهت چنین عملکردی مورد عتاب قرار می‌دهد و از پذیرفته شدن توبه آنها خبر می‌دهد: «أَأَشْفَقْتُمْ أَن تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاکُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْکُمْ...»،71 در‌حالی‌که اگر فرصت یا احتیاجی برای نجوا نبود، این عتاب و پذیرش توبه بی‌معنی خواهد بود.

ممکن است کسی در مقام دفاع از ابن‌تیمیه در برخورد با فضایل اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، ادعا کند که ابن‌تیمیه در مقابل تمام احادیث، چه فضایل اهل‌بیت(علیهم السلام) و چه روایات دیگر، موضع سلبی و سخت‌گیرانه دارد و لذا انکارهای او نشانه بغض و ناصبی بودن او نیست.

در پاسخ به این ادعا می‌گوییم: موضع سخت‌گیرانه داشتن در برابر احادیث تا جایی توجیه‌پذیر است که منجر به انکار حقایق نشود، اما اگر به این بهانه حقایق تاریخی و دینی انکار گردد، این سخت‌گیری هیچ توجیه عقلی و شرعی ندارد و به همین دلیل نمی‌توان تکذیب‌های بی‌سند و نسبت‌های بی‌اساسی را که به علما می‌دهد، را با این محمل توجیه کرد. علاوه بر اینکه موضع ابن‌تیمیه در قبال احادیث دیگر، مخصوصاً کسانی‌که به نحوی با امام علی(علیه السلام) خصومت و عداوت ‌داشتند، نه تنها سخت‌گیرانه نیست، بلکه در بسیاری از اوقات به انگیزه دفاع از اعمال پلید آنها و اثبات فضیلتی برای ایشان، از احادیث ضعیف و بی‌سند استفاده می‌کند وی در کتاب منهاج السنّة و در بسیاری از کتب خود، روایتی را به این مضمون در فضیلت عمر نقل می‌کند: «لو لم أبعث فيکم لبعث فيکم عمر»و بعد از آن تصریح می‌کند که این روایت با همین لفظ در ترمذی آمده است.72 بنابر آنچه ما در آثار ابن‌تیمیه جستجو کردیم، او بالغ بر سی مرتبه در کتب مختلف خود این حدیث را ذکر می‌کند و آن‌‌را به سنن ترمذی نسبت می‌دهد؛ در‌حالی‌که در کتاب سنن ترمذی اثری از این حدیث نیست. علاوه بر اینکه ابن‌جوزی این روایت را در کتاب موضوعات آورده و گفته: «هذان حديثان لا يصحان عن رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم)».73 و کتاب موضوعات از جمله کتبی است که ابن‌تیمیه در موارد بسیاری برای تضعیف احادیث به آن استناد می‌کند،74 لذا اگر او در قبال این‌گونه احادیث نیز موضع سخت‌گیرانه داشت، باید حداقل در مورد این روایت به کتاب موضوعات رجوع می‌کرد.

دو‌گانگی روش ابن‌تیمیه در برخورد با احادیث روشن است و نشان می‌دهد تکذیب و تضعیف‌های ابن‌تیمیه تنها در مورد فضایل اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)و به‌طور خاص درباره امام علی(علیه السلام) بوده است. البته بررسی منهج و استراتژی ابن‌تیمیه در قبال فضایلی که برای مخالفین اهل‌بیت(علیهم السلام) ذکر شده، و او به آنها استناد کرده، نیازمند تحقیقی جداگانه است.
جمع‌بندی

در این نوشتار سعی شد تا شیوه و استراتژی کلی ابن‌تیمیه را در مواجهه با احادیثی که در فضایل امام علی(علیه السلام) و اهل‌بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) وارد شده‌اند، با ارائه نمونه‌هایی بیان شود، تا اولاً، موضع سلبی ابن‌تیمیه در قبال فضائل اهل‌بیت(علیهم السلام) آشکار شود و ثانیاً، وضعیت علمی ابن‌تیمیه و ادعاهای او در یک نگاه اجمالی به آثار او مشخص شود و راه را برای مقلدان و اتباع او که در رد احادیث به تضعیف‌ها و تکذیب‌های او استناد می‌کنند، ببندد. از طرفی دیگر، روشن شد که ابن‌تیمیه در تکذیب و تضعیف و نسبت‌هایی که به علما می‌دهد، امانت علمی را رعایت نمی‌کند و برای اثبات ادعای خود از هر شیوه مغالطه آمیزی بهره می‌گیرد. لذا در هر گزاره‌ای که او در کتب خود نقل می‌کند، باید به دیده شک و تردید نگریست.

 

[1] . تاریخ الخلفاء، ص150.
[2] . الصواعق المحرقة، ج2، ص353، الفصل الثاني في فضائله (رضي الله عنه وكرم الله وجهه). همچنین ابن‌عبدالبر در کتاب الإستیعاب، ج3، ص1115 می‌گوید: «وفضائله‌ ـ امام علي (ع) ‌لا يحيط بها كتاب»، و قرطبی در کتاب المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم، ج6، ص270، کتاب النبوات، باب فضائل علي بن أبي طالب، می‌گوید:« وكان (علي) ـ2 قد خُصَّ من العلم، والشجاعة، والحلم، و الزهد، و الورع، و مكارم الأخلاق ما لا يسعه كتاب، و لا يحويه حصر حساب».
[3] . منهاج السنّة، ج8، ص228.
[4] . لسان الميزان، ج7، ص529.  
[5] . همان.
[6] . صحیح مسلم، ج1، ص86، ح 78؛ مسند ابن‌حنبل، ج1، ص128، ح1062 ؛ سنن ابن ماجة، ج1، ص42، ح 114؛ سنن الترمذي، ص 1020، ح 3736.
[7] . المستدرك، ج3، ص134، ح 4628.
[8] . همان، ص141، ح4648؛ المعجم الكبير، ج10، ص110.
[9] . منهاج السنّة، ج7، ص149.
[10] . «فإنّ الله قد ذكر في سورة التوبة وغيرها من علامات المنافقين وصفاتهم أموراً متعدّدة، ليس في شيء منها بغض علي» . منهاج السنّة، ج7، ص149.
[11] . شایان ذکر است که ابن‌تیمیه در کتاب منهاج السنّة، ج4، ص296، به وجود این حدیث در صحیح مسلم اعتراف می‌کند، اما بلافاصله نفی می‌کند.
[12] . الدر المنثور، ج8 ، ص343؛ المحرر الوجيز ، ج5 ، ص408.
[13] . کشاف، ج4، ص670؛ تفسیر بیضاوی، ج5، ص270، ذیل آیه12 سوره انسان.
[14] . منهاج السنّة، ج8 ، ص553.
[15] . همان.
[16] . همان، ج7، ص179 ؛ ج4، ص20.
[17] . زاد المسير في علم التفسير، ج8، ص 84.
[18] . الجامع لأحكام القرآن(تفسیر قرطبی)، ج19، ص 75، ذیل سوره انسان؛ همچنین ر.ک: تفسير القرآن، ج3، ص398؛ دلائل النبوة، ج7، ص143؛ فضائل القرآن،ص33؛ الکشاف، ج4، ص666؛ المحرر الوجيز ، ج5،( ( ص408. علاوه بر آنکه مکی بودن ملازمه‌ای با اینکه این سوره قبل از هجرت به مدینه نازل شده باشد، ندارد؛ چرا که امکان دارد این سوره بعد از فتح مکه نازل شده باشد.
[19] . « فإن كثيراً من الصحابة والتابعين كانوا يبغضونه ويسبّونه. . . ». منهاج السنّة، ج7، ص137.
[20] . همان، ص55.
[21] . مسند ابن‌حنبل، ج1، ص 118 و 119 ، و ج4، ص 281 و 370.
[22] . خصائص امیر المؤمنین، ص72، ذیل قول النبي 9:« من كنت وليه فهذا وليه».
[23] . مصنف ابن أبي شيبة، ج7، ص503.
[24] . صحيح ابن‌حبان، ص1850، ح 6931.
[25] . شرح مشكل الآثار، ج5، ص18.
[26] . از جمله دیگر بزرگان اهل‌سنّت که این روایت را نقل کرده‌اند، می‌توان اشاره کرد به: طبرانی در المعجم الکبیر، ج3، ص290 و 316، حاکم نیشابوری، در المستدرك، ج3، ص118، ح4576.
[27] . صحیح بخاری، ج2، ص468؛ صحیح مسلم، ج4، ص1870.
[28] . نفخات الأزهار، ج 14، ص 356.
[29] . منهاج السنّة، ج8، ص228.
[30] . منهاج السنّة، ج7، ص328.
[31] . همان.
[32] . المعجم الكبير، ج3، ص316، ح 4952؛ الطبقات الكبرى، ج2، ص58؛  مجمع الزوائد ومنبع الفوائد، ج9، ص114؛ فتح الباري، ج4، ص74؛ تاریخ دمشق، ج5، ص142حرف عین، علي بن ابي طالب.
[33] . السیرة الحلبیة، ج3، ص 235.
[34] . تفسیر کشاف، ج1، ص 396، مفاتیح الغیب(تفسیر کبیر) ج 8، ص 247.
[35] . سوره آل عمران، آیه 61.
[36] . منهاج السنّة، ج7، ص125.
[37] . همان، ص 126.
[38] . «ولا يلزم أن يكون أهل الرجل أفضل عند الله إذا قابل بهم لمن يقابله بأهله». منهاج السنّة، ج7، ص128.
[39] . سوره احزاب، آیه 33.
[40] . صحیح مسلم، ج4، ص1883، به نقل از عایشه؛ سنن الترمذي، ص886، ح 3205 ، ص 1031، ح 3787‌، ص 1048، ح3871؛ مسند ابن‌حنبل، ج1، ص330 ، ج4، ص 107، ج6، ص292؛ المستدرک، ج2، ص451، ح3558؛  المعجم الكبير، ج 2، ص 186و 187.
[41] . «اما در آیه تطهیر، از طهارت اهل‌بیت: خبر داده نشده بلکه به آنها امر شده که طهارت داشته باشند». منهاج السنّة، ج4، ص21.
[42] . همان، ج5، ص14.
[43] . «الطهارة مأمور بها كلّ مؤمن». منهاج السنّة، ج5، ص14.
[44] . همان.
[45] . همان، ج7، ص55.
[46] . همان، ص199.
[47] . سوره إبراهيم، آیه36.
[48] . سوره مائده، آیه 118.
[49] . سوره نوح، آیه 26.
[50] . سوره يونس، آیه 88.
[51] . منهاج السنّة، ج7، ص330.
[52] . عمدة القاري في شرح صحیح البخاري، ج 1، ص 5.
[53] . الصواعق المحرقة، ص 5، تاریخ الإسلام، ج 11، ص 242.
[54] . السنن الکبری، ج 5، ص 109.
[55] . منهاج السنّة، ج 5، ص 44.
[56] .همان.
[57] . سوره آل عمران، آیه 31.
[58] . «رسول الله از روایت، وجود حقیقت  محبت را اراده کرده، و إلاّ هر مسلمانی در این صفت با علی (ع)  شریک است و در حدیث اشاره‌ای است به قول خداوند که می‌فرماید: «بگو اگر خدا را دوست می‌دارید، از من(رسول الله(ص)) پیروی کنید تا او نیز شما را دوست بدارد» گویا اشاره دارد به اینکه علی (ع)  تماماً تابع رسول خدا(ص) بود و به این سبب به محبوب خداوند متصف گردید، و به‌همین دلیل محبت او نشانه ایمان و بغضش نشانه نفاق است». فتح الباري، ج7، ص72.
[59] . تفسير الطبري، ج28، ص25.
[60] . المستدرک، ج2، ص524، ح3794.
[61] . المصنف، ج7، ص505.
[62] . نواسخ القرآن، ص480.
[63] . الكشاف، ج4، ص493، ذیل آیه12سوره مجادله.
[64] . اسباب النزول، ص230.
[65] . منهاج السنّة، ج5، ص17.
[66] . یعنی« مدت زمان بین نزول آیه و نسخ شدن آن».
[67] .منهاج السنّة، ج5، ص 17.
[68] . البته سیوطی روایتی را در کتاب الدر المنثور ذکر می‌کند که نجوا کننده را سعد بن‌ابی‌وقاص معرفی می‌کند، اما خود سیوطی به ضعف روایت اعتراف دارد . ر.ک: الدر المنثور، ج8، ص80.
[69] . همان، ص79؛تفسير الطبري، ج28، ص26.
[70] . سوره  مجادله، آیه13.
[71] . منهاج السنّة، ج6، ص69 و ج8، ص303؛ درء تعارض العقل والنقل، ج3، ص314؛ مجموع الفتاوى، ج11، بخش دوم، ص142؛ الصفدیّة، ج1، ص254؛ بغیة المرتاد، ص371؛ الفرقان بین أاولياء الرحمن وأولياء الشيطان، ص66.
[72] . الموضوعات، ج1، ص320.
[73] . برای نمونه ر. ک: منهاج السنّة، ج4، ص380 و  ج7، ص63‌ و 355 و 443 و ج8، ص165.

منابع:
* القرآن الکریم.1. أسباب النزول: ابوالحسن علی بن احمد الواحدی، بیروت: دار الفکر، 1428ـ 1429 ق.2. الإستیعاب فی معرفة الأصحاب: أبو عمر یوسف بن عبد اللهقرطبی، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار الجیل، چاپ اول، 1412 ق.3. أنوار التنزیل وأسرار التأویل (تفسیر البیضاوی): ناصر الدین بیضاوی، تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت: دار الفکر، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1418 ق.4. بغیة المرتاد: أحمد بن عبدالحلیم بن تیمیة، تحقیق: موسی سلیمان الدویش، مدینه: مکتبة العلوم و الحکم، چاپ سوم، 1415 ق.5. تاریخ الخلفاء: عبدالرحمن بن ابو بکر سیوطی، بیروت: دار المعرفة، چاپ ششم، 1425 ق.6. تاریخ دمشق: ابن عساکر، محقق: ابی عبدالله علی عاشور جنوبی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، 1421 ق.7. تفسیر القرآن: عز الدین عبد العزیز بن عبدالسلام، تحقیق: عبدالله بن إبراهیم وهبی، بیروت: دار ابن حزم، 1416ق.8. جامع البیان فی تأویل القرآن (تفسیر طبری): محمد بن جریر طبری، تعلیق: محمود شاکر حرستانی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، بی تا.9. الجامع الصحیح (صحیح البخاری): محمد بن إسماعیل بخاری، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ سوم، 1426ق.10. الجامع لأحکام القرآن: أبوعبدالله محمد بن أحمد قرطبی، بیروت: دار الفکر، چاپ اول، 1428 ق.11. خصائص أمیر المؤمنین الإمام علی بن أبی طالب: أحمد شعیب نسائی، تحقیق: الدانی بن منیر آل زهوی، بیروت: مکتبةالعصریة، 1428 ق.12. الدر المنثور: عبدالرحمن بن کمال جلال الدین سیوطی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، بی تا.13. درء تعارض العقل والنقل: أحمد بن عبدالحلیم بن تیمیة، تحقیق: عبداللطیف عبد الرحمن، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 2009 م.14. دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة: أبو بکر أحمد بن الحسین بیهقی، تحقیق: عبد المعطی قلعجی، بیروت و قاهرة: دار الکتب العلمیة و دار الریان للتراث، چاپ اول، 1408 ق.15. زاد المسیر فی علم التفسیر: جمال الدین ابو الفرج ابن جوزی، بیروت: دارالفکر، چاپ اول، 1429 ق.16. سنن ابن ماجة: محمد بن یزید ابوعبدالله قزوینی، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت: دار الفکر، بی تا.17. سنن الترمذی: محمد بن عیسی ابوعیسی ترمذی، تحقیق:احمد زهوه، احمد عنایه، بیروت: دار الکتب العربی، چاپ اول، 1426 ق.18. السنن الکبری: احمد شعیب نسائی، تحقیق: عبدالغفار سلیمان البنداری و سید کسروی حسن، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1411ق.19. شرح مشکل الآثار: أبو جعفر طحاوی، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1415 ق.20. صحیح ابن حبان: محمد بن حبان بن احمد بن حبان، تحقیق: خلیل بن مأمون شیحا، بیروت: دارالمعرفة، چاپ اول، 1425 ق.21. صحیح مسلم: مسلم بن الحجاج ابو الحسین القشیری النیشابوری، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی تا.22. الصفدیّة: أحمد بن عبدالحلیم بن تیمیة، تحقیق: محمد رشاد سالم، مصر: دار الهدی النبوی، چاپ دوم، 1432ق.23. الصواعق المحرقة: ابن حجر هیتمی، تحقیق: عبد الرحمن بن عبدالله ترکی و کامل محمد خراط، لبنان: مؤسسة الرسالة، چاپ اول، 1417ق.24. الطبقات الکبری: محمد بن سعد بن منیع ابو عبدالله بصری الزهری، بیروت: دار الفکر، چاپ اول، 1414ق.25. فتح الباری فی شرح صحیح البخاری: احمد بن علی بن حجر ابوالفضل عسقلانی، بیروت: دار المعرفة، 1379 ق.26. الفرقان بین أولیاء الرحمن و أولیاء الشیطان: احمد بن عبد الحلیم بن تیمیة، تحقیق: عبد القادر الأرناؤوط، دمشق: مکتبة دار البیان، 1405 ق.27. فضائل القرآن وما أنزل من القرآن بمکة و ما أنزل بالمدینة: محمد بن أیوب بن یحیی بن الضریس تحقیق: غزوة بدیر، دمشق: دار الفکر، چاپ اول، 1408 ق.28. الکشّاف: ابو القاسم محمود بن عمر زمخشری، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1429ق.29. لسان المیزان: ابن حجر عسقلانی، تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1431 ق.30. مجمع الزوائد ومنبع الفوائد: نور الدین علی بن ابو بکر هیثمی، بیروت: مؤسسة المعارف، 1406 ق.31. مجموع الفتاوی: احمد بن عبدالحلیم بن تیمیة، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1421 ق.32. المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز: أبن عطیة الأندلسی، تحقیق: عبدالسلام عبد الشافی محمد، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1422ق.33. المستدرک علی الصحیحین: محمد بن عبدالله أبوعبدالله الحاکم نیشابوری، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1422 ق.34. مسند ابن حنبل: احمد بن حنبل، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، قاهرة: موسسة قرطبة، بی تا.35. المصنّف: ابو بکر عبد الله بن محمد بن ابوشیبة، بیروت: دار الفکر، 1428 ق.36. المعجم الکبیر: سلیمان بن احمد بن ایوب ابو القاسم طبرانی، تحقیق: ابو محمد سیوطی، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1428 ق.37. مفاتیح الغیب: فخر الدین رازی، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، چاپ سوم،1420ق.38. المفهم لما أشکل من تلخیص کتاب مسلم: ابوالعباس احمد بن شیخ قرطبی، تحقیق: الدین دیب مستو، دار ابن کثیر، دار الکلم الطیب، چاپ اول، 1417 ق.39. منهاج السنّة: أحمد بن عبدالحلیم بن تیمیة، تحقیق: محمد رشاد سالم، ریاض: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، چاپ اول، 1406ق.40. الموضوعات: جمال الدین عبد الرحمن بن علی بن محمد جوزی، تحقیق: عبد الرحمن محمد عثمان، المدینة المنورة: المکتبة السلفیة، چاپ اول ج 1، 2: 1386ق؛ ج 3: 1388ق.41. نفخات الأزهار: سید علی میلانی، یاران، چاپ اول، 1418ق.42. نواسخ القرآن: جمال الدین عبد الرحمن بن علی بن محمد جوزی، تحقیق: محمد اشرف علی الملیباری، مدینه: احیاء التراث الإسلامی، چاپ اول، 1404 ق

منبع : مجله سراج منیر، سال اول، شماره 5، بهار 1391

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش