مقالات > وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۳/۲۲ تعداد بازدید: 107

تحریف و دست بردن به متون با اهداف خاص، سابقه بس طولاني دارد. یهودیان قهرمان تحریف در تاریخ‌اند. وهابیّت نیز دست به تحریف زده و قسمتی از مباحث متون و آثار اسلامی را که با دیدگاههای آنان همسو نبوده است، از کتاب ها به کلی حذف و یا کلمات مبهم جایگزین آن کرده‌اند.



نويسنده : رحمت الله ضیائی

تحریف و دست بردن به متون با اهداف خاص، سابقه بس طولاني دارد. یهودیان قهرمان تحریف در تاریخ‌اند. وهابیّت نیز دست به تحریف زده و قسمتی از مباحث متون و آثار اسلامی را که با دیدگاههای آنان همسو نبوده است، از کتاب ها به کلی حذف و یا کلمات مبهم جایگزین آن کرده‌اند. در تحقیق پیش رو، پس از بیان معنای لغوی و اصطلاحی و سابقه تحریف، به نمونه هایی اشاره شده که وهابیان در آثار فعلی اهل‌سنّت، دست به تحریف و حذف برده‌اند. تحریف در آثار اهل‌سنّت بسیار گسترده است که پرداختن به همه آنها فرصت دیگر می¬طلبد.

مقدمه
وهابیان برای رسیدن به اهداف خود از شیوه­های متعددی چون تطمیع و تهدید، کشتن و حذف فیزیکی مخالفین خویش، نسبت کفر و شرک، دروغ و تهمت، تقطیع و تحریف روایات شیعه، تحریف متون و آثار مربوط به اهل سنّت استفاده می کنند.[1]

این گروه برای ترویج افکار و پندارهای خویش دست به هر کاری می زنند و از آن هیچ ابایی ندارند. آنان کتب و آثاری را که قرن هاست تدوین یافته و هزاران نسخه خطی و چاپی از آنها در کتابخانه­های جهان ثبت و رده بندی گردیده اند و در اختیار اکثر اندیشمندان اسلامی در اقصی نقاط جهان قرار دارند، بی باکانه تحریف می­کنند و آنچه را که در تضاد با پندارهای خود می­یابند تقطیع و یا حذف می کنند، غافل از اینکه این عمل نه تنها برای اهداف آنان کارساز نیست و به ترویج باورهای این گروه کمک نخواهد کرد، بلکه موجب تنفر و انزجار مسلمانان از این گروه خواهد شد.

عقل و شرع حکم می­کند میراث گران بهای علمی را که با تلاش عالمان مسلمان تدوین شده و با کوشش و اهتمام طاقت فرسای عده­ای، از حوادث طبیعی و غیر طبیعی روزگار محفوظ مانده و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و به دست ما رسید ند، حفظ کنیم و در صیانت و نگهداری آنها تمام تلاش­های خویش را مبذول داریم و نگذاریم عده­ای برای رسیدن به مقاصد نامبارک خود، به تحریف آثار گران بهای گذشتگان بپردازند. اگر فرقه وهابیّت خود را مسلمان و پیرو سلف می­داند ـ همانطور که شعار آنان پیروی از سلف است ـ باید باورهای خود را با دیدگاه­های سلف تطبیق دهند، نه اینکه با تحریف آثار و متون ارزشمند اسلامی، سلف را با پندارهای خود هماهنگ سازد. ممکن است این عمل کاربرد مقطعی به نفع آنان داشته باشد، اما در دراز مدت، با توجه به بیداری امت اسلامی، کارساز نخواهد بود، بلکه افشای آن باعث تنفر و انزجار مسلمانان از این گروه خواهد شد و مسلمانان خود به صیانت از میراث با ارزش خویش خواهند پرداخت. در پژوهش پیش­رو، به تعدادی از تحریفاتی که این فرقه در آثار اسلامی انجام داده اند، اشاره می گردد. پیش از آن، به طور گذرا به معنا، انواع و پیشینه تحریف می پردازیم.
معنا و انواع تحریف

تحریف از ریشه «حرف» به معنای لبه و کناره است[2] که در باب تفعیل به معنای دگرگونی و تغییر هر پدیده ای به سمتی جز جایگاه طبیعی خود به کار رفته است.[3]

در اصطلاح به هر دخل و تصرفی در کلام غیر، تحریف می­گویند.

در خصوص متون، تحریف به تلاش جهت تغییر یا دو پهلو ساختن متن گفته می شود[4] و در حقیقت نوعی دگرگونی و انحراف در متن است که به شکل معنوی یا لفظی انجام می گیرد.

تحریف معنوی عبارت از تفسیر ناصحیح و برداشت های انحرافی بر خلاف مقصود گوینده است که در قرآن کریم با تعبیر (یحَرِّفُونَ الْکلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ)[5] و در حدیث با تعبیر «أَقامُوا حَروفَه وَحَرّفوا حُدُوده»[6] از آن یاد شده است. در تحریف معنوی، در لفظ تغییر صورت نمی­گیرد، بلکه در مقصود گوینده و نویسنده کلام تصرّف می­گردد و تحریف کننده لفظ را طوری معنا می کند که بر خلاف مَقصد و مقصُود گوینده است.

در عملکرد وهابیان هر دو نوع تحریف دیده می­شود. آنان وقتی در برابر روایات صحیح السند مانند حدیث شریف غدیر قرار می گیرند و از جهت سندی نمی توانند در آن خدشه کنند و کاری از پیش برند، تلاش می کنند که در معنای لفظ تصرّف کنند و بر خلاف همه قواعد و شواهد، معنای دیگری از آن ارائه دهند[7] که این موضوع در این نوشتار از بحث ما خارج است و فرصت دیگری می طلبد.

در نوع دوّم تحریف (تحریف در لفظ)، وهابیّت تلاش بیشتری کرده اند. آنان در این عرصه با شگردهای مختلف چون تلخیص کتاب های مرجع مانند صحیح بخاری، مسلم و...، یا با تقطیع و حذف قسمتی از روایات مخالف عقیده شان، جایگزین کردن واژه­های مبهم مثل کذا و کذا کوشیده اند حقایق را وارونه نشان دهند.
پیشینه تحریف

پیشینه تحریف به یهودیان باز می­گردد. قوم یهود قهرمان تحریف در طول تاریخ بوده اند و از گذشته تاکنون، تمایل شدید به وارونه جلوه دادن حقایق داشته اند. [8] از این­رو، به کارهایی پرداخته اند که بتوان با آنها، حقایق را تحریف کرد و مطالب را واژ گون جلوه داد. یهودیان هیچ پروایی از تحریف مطالب ندارند، این رسم و عادت دیرینه آنان است، در معارف دینی هر لحظه به سوی سخن و عملی منحرف می شوند که با منافعشان سازگارتر باشد.[9]

در قرآن کریم این صفت یهودیان به صورت یک خصیصه نژادی شناخته شده است.

 (أَفَتَطْمَعُونَ أَن یؤْمِنُواْ لَکمْ وَقَدْ کانَ فَرِیقٌ مِّنْهُمْ یسْمَعُونَ کلاَمَ اللّهِ ثُمَّ یحَرِّفُونَهُ مِن بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ یعْلَمُونَ)؛[10]

آیا انتظار دارید به (آیین) شما ایمان بیاورند، با اینکه عده ای از آنان، سخنان خدا را می شنیدند و پس از فهمیدن، آن را تحریف می کردند؛ در حالی که علم و اطلاع داشتند.

یهودیان کسانی هستند که همراه موسی سخن خدا را می شنیدند و وقتی به میان قومشان بر می گشتند آن را زیر و رو می کردند. این تحریف، نه به دلیل اشتباه ناآگاهانه در فهم کلام بود، بلکه خوب می فهمیدند، ولی حرف ها را به گونه ای دیگر برای مردم بیان می کردند.[11]

نخستین بار احبار و رهبان مسیحی و یهودی متون را با اهداف خاص تحریف کردند، آنان با کتمان و تحریفِ تورات و انجیل مردم را از حقیقت و دریافت حقایقِ موجود در این دو کتاب بازداشتند و برای حفظ مقام خود، نگذاشتند اسلام و رسالت رسول خاتم9 که به خوبی در این دو کتاب بیان شده بود، به مردم برسد.[12] از این رو، بیشترین لعن خداوند و لعن هر لعنت کننده ای متوجه آنان است: (إِنَّ الَّذِینَ یکتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَینَاتِ وَالْهُدَی مِن بَعْدِ مَا بَینَّاهُ لِلنَّاسِ فِی الْکتَابِ أُولَـئِک یلعَنُهُمُ اللّهُ وَیلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ).[13] پس از آن بنی امیّه تلاش کردند که به هر شکل، حقایق و واقعیت­ها را بپوشانند. آنان سخنان رسول اکرم9 را دگرگون ساختند و به نفع خودشان توجیه کردند، علیه اهل بیت: تبلیغات گسترده­ای انجام دادند،[14] فرقه های منحرف را به نام اسلام و در تضاد با اسلام به وجود آوردند و به تعصبات قومی و امتیازات نژادی و افتخارات طایفه­ای دامن زدند.[15] جاحظ، امویان را نخستین کسانی می­داند که آشکارا در تاریخ اسلام و آداب و رسوم دینی، بدعت به وجود آوردند و سعی کردند از شاهان ایران و روم شرقی (بیزانس) پیروی کنند.[16]

آنها ممانعت از نشر و تدوین احادیث پیامبر اکرم9، جعل حدیث در برابر حدیث پیامبر9 و جلوگیری از نشر و فضایل اهل بیت7 را در دستور کار خویش قرار دادند. معاویه به سمرة بن جندب صد هزار درهم داد و از او خواست که آیه(وَمِنَ النَّاسِ مَن یشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ)[17] که همه قائل اند در شأن امیرالمؤمنین7 نازل شده است، آن را جعل نموده و به عبد الرحمن بن ملجم مرادی قاتل امام علی7، منسوب کند. او نیز با افزایش مبلغ به چهارصد هزار درهم، قبول کرد و این جعل را انجام داد.[18] همچنین در همان وقت آیه (وَمِنَ النَّاسِ مَن یعْجِبُک قَوْلُهُ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَیشْهِدُ اللّهَ عَلَی مَا فِی قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ)[19] را در حق امام علی7 روایت کرد.[20]

حاکم نیشابوری نقل می کند:

مروان بن حکم وارد مسجد النبی9 شد و دید مردی صورت بر قبر رسول خدا9 نهاده است. گردن او را گرفت و گفت: می دانی چه می کنی؟ او وقتی سر برداشت، معلوم شد که ابو ایوب انصاری است و خطاب به مروان، گفت: من نزد سنگ نیامده ام، نزد پیامبر9 آمده ام. ای مروان از پیامبر9شنیدم که فرمود: آن گاه که دین را صالحان رهبری کنند، بر آن گریه نکنید، آنگاه گریه کنید که نا اهلان رهبر باشند.[21]

در ادامه این حرکت ضد علمی، ابن تیمیه که عَلَم دفاع از امویان را در قرن هفتم و هشتم هجری بر افراشت، همان خط و مشی آنها را پی­گیری کرد و در جهت تحریف و کتمان واقعیت­ها کوشید. شمس الدین ذهبی، معاصر ابن تیمیه، خطاب به او می گوید:

تا کی سخنان ناشایست خود را بالاتر از احادیث صحیح بخاری و صحیح مسلم می­شماری؟ ای کاش! احادیث آن دو کتاب از اعتراض تو در امان مانده بود. تو بعضی اوقات آنها را تضعیف و بی ارزش می کنی و یا توجیه می کنی و انکار می ورزی!![22]

تحریفی که در تفسیر جامع البیان طبری در ذیل آیه شریفه (وَأَنذِرْ عَشِیرَتَک الْأَقْرَبِینَ)[23] صورت گرفته است نیز در همین جهت است. ذیل این آیه، حدیث آغاز دعوت این گونه نقل شده است که پیامبر9فرمود:

فأیکم یوازرنی علی هذا الأمر، علی أن یکون أخی و کذا وکذا؛

 کدامیک از شما وزیر و کمک کار من در این امر (امر رسالت) خواهد شد تا برادر من و کذا و کذا باشد.

 بعد از آنکه علی7 این مقام را پذیرفت، پیامبر به علی7 فرمود: « إنّ هذا أخی و کذا و کذا؛ تو برادر من و کذا و کذا هستی».[24] با مراجعه به تاریخ طبری به دست می­آید که به جای کذا و کذا «إنّ هذا أخی و وصیی وخلیفتی فیکم» بوده، که دست تحریف آنها را حذف کرده و به جای آن کلماتی مبهم قرار داده است.[25]

یکی از تحریفات حساب شده در آثار اهل سنّت، تحریف در کتاب فتوحات مکیّه ابن عربی است. شیخ عبدالوهاب شعرانی در کتاب الیواقیت و الجواهر بابی را منعقد ساخته و در آن علایم قیامت را بیان کرده است؛ از آن جمله به خروج حضرت مهدی7 اشاره کرده و عباراتی از ابن عربی در باب 366 از کتاب فتوحات آورده که این چنین است:

و اعلموا أنّه لابدّ من خروج المهدی7، لکن لایخرج حتّی تملأ الأرض جوراً و ظلماً فیملؤها قسطاً و عدلاًً و لو لم ­­یکن من الدنیا إلاّ یوم واحد، طوّل الله تعالی ذلک الیوم حتّی یلی ذلک الخلیفة من عترة رسول الله من ولد فاطمة رضی الله عنها، جدّهُ الحسین بن علی بن ابی طالب، و والده حسن العسکری، ابن إلامام علی النقی (بالنون)، ابن إلامام محمد التقی (بالتاء)، ابن إلامام علی الرضا، ابن إلامام موسی الکاظم، ابن إلامام جعفر الصادق، ابن إلامام محمد الباقر، ابن إلامام زین العابدین علی، ابن إلامام الحسین، ابن إلامام علی بن ابی طالب2.... [26]

ولی در چاپ جدید فتوحات مکیه، هرگز اثری از نام اهل بیت: نمی بینیم و چون وجود این اسامی تأییدی بر مذهب شیعه است، از کتاب فتوحات مکیه حذف شده است.[27]
نمونه­ای از تحریفات جدید در منابع اهل سنّت
1. صحیح بخاری

کتاب صحیح بخاری در میان اهل سنّت جایگاه بس بلندی دارد و از نگاه آنان بعد از قرآن کریم اثری همتای این کتاب وجود ندارد[28] و از آنجا که تمام روایات این کتاب به باور اهل سنّت صحیح است، آن را صحیح می­گویند[29] و در سند هیچ یک از روایات آن اشکالی وجود ندارد و بخاری مدعی است احادیث این کتاب را به مدت شانزده سال از میان ششصد هزار حدیث برگزیده است.[30] با این حال اگر مطلبی در تضاد با باورهای وهابیت در آن دیده شود، آن را حذف و تحریف می­کنند. اگر وضعیت به همین منوال ادامه یابد، علمای اهل سنّت در آینده­ نه چندان دور، شاهد صحیح بخاری در بازار کتاب خواهند بود که هیچ تناسبی با صحیح بخاری اصلی ندارد.

در این اثر با ارزش از نگاه اهل سنّت، حذف ها و تحریفات زیادی صورت گرفته است که پرداختن به همه آنها از توان این مختصر خارج است، و لیکن برای نمونه به چند مورد اشاره می­گردد:

1. در کتاب صحیح بخاری (چاپ دار الفکر، بیروت) بخاری حدیثی را در باره متعه (ازدواج موقت) آورده است. او چنین نقل می کند:

عن عمران بن حصین 2قال: نزلت آیة المتعة فی کتاب الله ففعلناها مع رسول الله 9ولم ینزل قرآن یحرمه ولم ینه عنها حتی مات: قال رجل برأیه ما شاء قال محمد: یقال إنه عمر؛

عمران بن حصین می گوید: آیه متعه در کتاب خدا نازل شد و ما این کار را با رسول خدا 9 انجام دادیم وآیه­ای در تحریم آن نازل نشد وتا وقتی که نبی اکرم 9 از دنیا رفت، آن را منع نکردند. بعد مردی آمد و به رأی خودش عمل کرد. محمد گفت: می گویند: او عمر بود.

آنجا که می گوید: «قال رجل برأیه ما شاء»، منظورش این است که مردی آن را (متعه را) تحریم کرد. جایی که می گوید: «قال محمد یقال إنه عمر»، مقصود از «محمد» محمد بن اسماعیل بخاری صاحب کتاب صحیح بخاری است.

در چاپ­های بعدی (دار إحیاء التراث العربی، بیروت؛ دار الکتب العلمیة، بیروت؛ دار المعرفة، بیروت)جملة « قال محمد یقال إنه عمر» را حذف کرده اند و عبارت تحریف شده، چنین است:«عن عمران بن حصین2قال: نزلت آیة المتعة فی کتاب الله ففعلناها مع رسول الله9 ولم ینزل قرآن یحرمه ولم ینه عنها حتی مات قال رجل برأیه ما شاء».

همچنین در صحیح بخاری حدیثی از ابو هریره از پیامبر9 آمده است:

قال: خلق الله الخلق فلماّ فرغ منه قامت الرحم فأخذت بحقو الرحمن، فقال له: مه. قالت: هذا مقام العائذ بک من القطیعة. قال: ألا ترضین أن أصل من وصلک واقطع من قطعک؟ قالت: بلی یا ربّ.[31]

این حدیث در این منابع نقل شده است: صحیح البخاری، بخاری، ج 6، ص 42 و 43، دارالفکر؛ فتح الباری، ابن حجر، ج 8، ص 446، دارالمعرفة؛ عمدة القاری، عینی، ج 19، ص 172، دار إحیاء التراث العربی؛ تفسیر البغوی، بغو، ج 3، ص 15، دار المعرفة؛ تفسیر ابن کثیر، ابن کثیر، ج 4، ص 192، دار المعرفة؛ میزان الإعتدال، ذهبی، ج 2، ص 573، دار المعرفة.

اما متاسفانه دست وهابیت اینجا هم وارد شده و عبارات را تحریف کرده است و در چاپ دار السلام للنشر و التوزیع، ریاض، حدیث یاد شده را چنین آورده است:

عن أبی هریرة 2عن النبی9قال: خلق الله الخلق فلما فرغ منه قامت الرحم فأخذت { }. فقال له: مه. قالت: هذا مقام العائذ بک من القطیعة. قال: ألا ترضین أن أصل من وصلک واقطع من قطعک؟ قالت: بلی یا رب» (حدیث 4835).
2. صحیح مسلم

این کتاب یکی از صحاح سته معروف اهل سنّت و از مهم ترین منابع حدیثی آنان در زمینه عقاید، فقه، تفسیر قرآن و تاریخ صدر اسلام می باشد که توسط ابوالحسین مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری (206 ـ 261 ق) معروف به مسلم نیشابوری نگاشته شده است. نام اصلی این کتاب، الجامع الصحیح یا الصحیح الجامع است.

اهمیت کتاب مسلم برای اهل سنّت چنان زیاد است که می گویند، همه احادیث آن بدون استثنا، صحیح و مورد قبول است؛ به طوری که افرادی همانند ابن روزبهان و جوینی قائلند که اگر کسی قسم بخورد که تمام احادیث صحیحین گفتار رسول الله9 و مطابق با واقع است، قَسَمش صحیح است و کفاره ندارد![32]

حافظ نووی می نویسد:

وقد قال إمام الحرمین: لو حلف انسان بطلاق امرأته أنّ ما فی کتابی البخاری و مسلم ممّا حکما بصحّته من قول النبی9لما ألزمته الطلاق؛

اگر کسی قسم بخورد بر اینکه اگر احادیث دو کتاب بخاری و مسلم از دو لب مبارک رسول الله صادر نشده باشد، من زنم را طلاق می دهم، قسم او صحیح است و زنش مطلقه نیست.[33]

با وجود این کتاب صحیح مسلم نیز همچون کتاب صحیح بخاری مورد تحریف و دستبرد قرار گرفته است.

ابن حجر هیتمی مکی شافعی(م 973) در الصواعق المحرقة ذیل آیه 12سوره زخرف می گوید: مسلم، أبوداود، النسائی، ابن ماجه و دیگران با سندهای مختلف از پیامبر اکرم9 نقل کرده اند که فرمود:«المهدی من عترتی من ولد فاطمة».[34]

علامه متقی هندی (م975ق) نیز از ام سلمه نقل می کند که پیامبر اکرم9 فرمود: « المهدی من عترتی من ولد فاطمة».[35]

وی در ابتدای کتابش بیان می کند که منظور از رمز «م» یعنی صحیح مسلم (ج1، ص 6).

محمد علی الصبّان در اسعاف الراغبین (ص 145) و حمزاوی مالکی در مشارق الأنوار (ص 112) بیان کرده اند که این روایت در صحیح مسلم وجود داشته است. اما جای تأسف است که این روایت در حال حاضر در کتاب صحیح مسلم نیست و بر اساس این شواهد، روایت فوق از صحیح مسلم حذف شده است.

حاکم نیشابوری می گوید:

 حدثنا أبو جعفر عن أبی سعید خدری2قال: قال رسول الله 9: «فاطمة سیدة نساء أهل الجنه الا ما کان من مریم بنت عمران. هذا حدیث صحیح الاسناد ولم یخرجاه إنّما تفّرد مسلم بإخراج حدیث أبی موسی عن النبی9 خیر نساء العالمین أربع.[36]

حاکم می گوید: مسلم بن حجاج ( صاحب صحیح مسلم) روایت «خیر نساء العالمین اربع» را بیان کرده است و این در حالی است که روایت مذکور در صحیح مسلم در حال حاضر موجود نیست.
3. مسند احمد

این کتاب یکی از متون حدیثی و روایی اهل سنّت است و با توجه به اسم آن، کتاب مسند است؛ یعنی مؤلف بر اساس اسامی صحابه روایات را نقل می­کند.

حافظ ابو موسی مدینی می­گوید:

این کتاب اصلی است بزرگ و مرجع مورد وثوق برای اصحاب حدیث که از میان احادیث زیاد و مسموعات فراوان، گرد آورده و آن را امام و معتمد قرار داده و در نزاع ها، ملجأ و پناهگاه است.[37]

قندوزی حنفی در کتاب ینابع المودة نقل می­کند که:

أحمد فی مسنده بسنده عن حذیفة بن الیمان2قال: آخی رسول الله9بین المهاجرین والأنصار وکان یؤاخی بین الرجل ونظیره، ثم أخذ بید علی فقال: هذا أخی.[38]

امّا هم اکنون اگر به مسند احمد و مسند حذیفه مراجعه کنیم، اثری از این حدیث نیست.
4. الأذکار النوویه

 از دیگر تحریفات وهابیان تحریف در کتاب الأذکار النوویه امام یحیی بن شرف نووی است. این کتاب که در دارالفکر بیروت، در سال 1414ق به چاپ رسیده است، فصلی دارد به نام« فصل فی زیارة قبر رسول الله9و أذکارها».

وی در این فصل می گوید:

 اعلم أنّه ینبغی لکلّ من حجّ أن یتوجّه إلی زیارة رسول الله9سواء کان ذلک فی طریقه أم لم یکن، فإنّ زیارته9من أهمّ القربات و أربح المساعی و أفضل الطلبات. فإذا توجّه للزیارة أکثَرَ من الصلاة علیه فی طریقه، فإذا وقع بصره علی أشجار المدینة و قُراها و ما یعرّف بها، زاد من الصلاة و التسلیم علیه9و سأل الله تعالی أن ینفعه بزیارته9 و أن یسعده بها فی الدارین. ولیقل: اللّهُمَّ افتَح عَلی أبوابَ رَحمَتِکَ وَ ارزُقنی فی زیارة قَبرِ نَبِیِّک9 ما رَزقتَهُ أولِیاءِکَ و أهل طاعَتِکَ وَأغفِر لی وَارحَمنی یا خَیرَ مَسؤول.

اما متأسفانه در چاپ دیگر که نشر دارالهدی ریاض (چاپ دوم، 1408ق) به تصحیح عبدالقادر الارنؤوط منتشر کرده است، این گونه تحریف شده است:

 فصل فی زیارة مسجد رسول الله9 اعلم أنّه یستحب لمن أراد زیارة مسجد رسول الله9أن یکثر من الصلاة علیه9 فی طریقه، فإذا وقع بصره علی أشجار المدینة و حرمها و ما یعرّف بها، زاد من الصلاة و التسلیم علیه9و سأل الله تعالی أن ینفعه بزیارته لمسجده9 و أن یسعده بها فی الدارین و لیقل: اللّهُمَّ افتَح عَلیَّ أبوابَ رَحمَتِکَ وَ ارزُقنی فی زیارة مسجد نَبِیِّک9ما رَزقتَهُ أولِیاءِکَ و أهل طاعَتِکَ وَأغفِر لی وَارحَمنی یا خَیرَ مَسؤول.[39]
5. حیات محمد

محمد حسین هیکل، نویسنده مصری، در چاپ اول کتاب حیات محمد این گونه آورده است:

پیامبر اعظم9 با اشاره به امام علی7 فرمودند:«إنّ هذا أخی و وصیّی و خلیفتی من بعدی، فاسمعوا له و اطیعوا؛

این برادر من وصی من و جانشین من بعد از من است. پس به او گوش فرا دهید و از او اطاعت کنید».[40]

 اما در چاپ های بعدی این کتاب مثل چاپ مکتبة النهضة المصریة، جمله«وصیی و خلیفتی من بعدی» حذف شده است!
6. روح المعانی

آلوسی در روح المعانی حدیث سفینه را این گونه نقل کرده است: «أنّه علیه الصلاة و السلام قال: مثل أهل بیتی کسفینة نوح من رکب فیها نجا و من تخلّف عنها هلک».[41] اما در چاپ های دیگر (دارالکتب العلمیه، 1415ق) حدیث شریف سفینه را حذف کرده اند.

شیخ محمد نوری نویسنده کتاب ردود علی شبهات السلفیة می نویسد:

 نعمان پسر علّامه آلوسی در تفسیر پدرش که تفسیر مهم و مرجعی بزرگ است، دست به تحریف زده است که اگر این تحریف را در تفسیر پدرش انجام نمی­داد، تفسیر آلوسی منبع و مرجع بزرگی برای مسلمانان قرار می­گرفت.[42]
7. تفسیر ابن کثیر

ابن کثیر در تفسیر خود در (چاپ دار المعرفة) در مورد کاربرد واژه «خال المؤمنین» درباره معاویه می­گوید: « و هل یقال لمعاویة و أمثاله خال المؤمنین؟ فیه قولان و نصّ الشافعی2علی أنّه لا یقال ذلک».[43]

اما در چاپ دیگر همین اثر (دارالنشر، دارالفکر) می­بینم که این موضوع را تحریف کرده و با حذف کلمه «لا» معنا را کاملاً تغییر داده اند: «وهل یقال لمعاویة وأمثاله خال المؤمنین؟ فیه قولان للعلماء2ونصّ الشافعی2علی أنّه یقال ذلک.[44]
8. کتاب المعارف

ابن شهر آشوب (م588ق) در کتاب المناقب هنگامی که درباره اولاد فاطمه3سخن می گوید، می­نویسد: (و فی معارف القطیبی: أنّ «محسناً فسد من زخم قنفذ العدوی»).[45]

ولی آنچه در معارف ابن قتیبه آمده، چنین است: «... و أما محسن بن علی فهلک و هو صغیر!»[46]
9. حاشیة العلامة الصاوی علی تفسیر الجلالین

امام صاوی مالکی، از علمای بزرگ اهل سنّت (م1241ق) و صاحب حاشیه معروف بر تفسیر جلالین چاپ دار إحیاء التراث العربی، در تفسیر آیه 7 سوره فاطر می گوید:( الَّذِینَ کفَرُوا لَهُمْ عَذَابٌ شَدِیدٌ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ کبِیرٌ)؛ «کسانی که راه کفر پیش گرفتند، برای آنان عذابی سخت است و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، آمرزش و پاداش بزرگ از آن آنهاست» می گوید:

 وقیل هذه الآیة نزلت فی الخوارج الذین یحّرفون تأویل الکتاب والسنّة ویستحلّون بذلک دماء المسلمین وأموالهم، کما هو مشاهد الآن فی نظائرهم وهم فرقة بأرض الحجاز یقال لهم الوهابیة یحسبون أنّهم علی شیء ألا إنّهم هم الکاذبون، استحوذ علیهم الشیطان فأنساهم ذکر الله أولئک حزب الشیطان، ألا إنّ حزب الشیطان هم الخاسرون، نسأل الله أن یقطع دابرهم؛

 گفته شده است که این آیه در مورد خوارج نازل شده است که معانی عبارات کتاب و سنّت را تحریف می­کنند و به این وسیله خون و مال مسلمانان را حلال می­شمرند، چیزی که هم اکنون در گروه­هایی شبیه ایشان دیده می­شود که ایشان گروهی در زمین حجاز هستند و به ایشان وهابیت گفته می­شود و گمان می­کنند که بر راه راست هستند، اما ایشان دروغ گویان اند. شیطان بر ایشان غالب شده و ایشان را از یاد خدا باز داشته است! آگاه باشید که اینان لشکر شیطان زیان کاران اند. از خداوند می خواهیم که نسل ایشان را منقطع کند![47]

اما متأسفانه وهابی ها در چاپ دار الکتب العلمیه، بیروت، این مطلب را حذف و آن را این گونه تحریف کرده اند:

و قیل: هذه الآیة نزلت فی الخوارج الذین یحرفون تأویل الکتاب والسنّة، ویستحلون بذلک دماء المسلمین و أموالهم، استحوذ علیهم الشیطان، فأنساهم ذکر الله، أولئک حزب الشیطان. ألا إن حزب الشیطان هم الخاسرون، نسأل الله الکریم أن یقطع دابرهم؛

گفته شده است که این آیه در مورد خوارج نازل شده است که معانی عبارات کتاب و سنّت را تحریف می کنند و به این وسیله خون و مال مسلمانان را حلال می شمرند. شیطان بر ایشان غالب شده و ایشان را از یاد خدا باز داشته است! آگاه باشید که لشکر شیطان زیان کاران اند. از خداوند می خواهیم که نسل ایشان را منقطع کند![48]

همچنین در همین کتاب چاپ دار الحدیث در تفسیر آیه (غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ)[49]می فرماید که منظور یهود و نصارا است؛ اما وهابیت این جمله را تحریف و به جای یهود و نصار، «منحرفین» گذاشته است.
10. تاریخ الخلفا

جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی، یکی از علمای بزرگ اهل سنّت، در کتاب تاریخ خلفا چاپ دارالکتاب العربی ذیل عنوان «فصل فی أولّیات عمر2» آورده است:

و أوّل من ضرب فی الخمر ثمانین، و أوّل من حرّم المتعة، و أوّل من نهی عن بیع أمهّات الأولاد، و أوّل من جمع الناس فی صلاة الجنائزعلی أربع تکبیرات.... [50]

و در چاپ دیگر به تحقیق و مقدمه شیخ قاسم سماعی و شیخ محمد عثمانی عبارت پیش گفته را این­گونه تحریف کرده اند: «و أوّل من عاقب علی الهجاء و أوّل من نهی عن بیع أمهّات الأولاد». همان گونه که ملاحظه می­گردد، جمله «و أوّل من ضرب فی الخمر ثمانین و أوّل من حرّم المتعة» به جهت ملاحظاتی حذف و تحریف شده است.[51]
11. وهابیّت و تقطیع روایات شیعه

تحریف و دستبرد وهابیت تنها در آثار اهل سنّت خلاصه نمی شود بلکه آنان از هر وسیله­ای برای ترویج پندارهای خویش استفاده می­کنند. دکتر ناصر القفاری، یکی از نظریه پردازان جریان وهابیّت، در کتاب اصول مذهب الشیعة الامامیّة الإثنی عشریة در مسئله رؤیت خدا، روایتی را از کتاب توحید شیخ صدوق و از بحارالأنوار این گونه نقل می­کند: «عن أبی بصیر، عن ابی عبدالله7 قال قلت له: اخبرنی عن الله عزوجل هل یراه المؤمنون یوم القیامة؟ قال: نعم»[52] و در نقل روایت به همین مقدار اکتفا کرده و از آن نتیجه گرفته است که ائمه شیعه: قائل به رؤیت خدا بوده اند و شیعیان بر خلاف دیدگاه ائمه: رؤیت را نمی پذیرند!

 آنچه قفاری نقل کرده، قسمتی از روایت است که در جهت خواست خودشان آن را انتخاب کرده است و تتمه روایت را که بخش اعظم آن است، تقطیع و حذف کرده است. در ادامه روایت، مراد از رؤیت به روشنی تبیین شده است که مقصود امام7 از رؤیت، رؤیت مورد ادعای قفاری نیست، بلکه رؤیت قلبی مراد بوده است. تمام روایت چنین است:

عن أبی بصیر، عن أبی عبدالله7 قال قلت له: اخبرنی عن الله عزوجل هل یراه المؤمنون یوم القیامة؟ قال: نعم، و قد رأوه قبل یوم القیامة. فقلت: متی؟ قال: حین قال الله: ألست بربّکم؟ قالوا: بلی. ثمّ سکت ساعة. ثمّ قال: و إنّ المؤمنین لیرونه فی الدنیا قبل یوم القیامة! ألست تراه فی وقتک هذا؟ قال أبوبصیر: فقلت له: جعلت فداک! فأحدث بهذا عنک؟ فقال: لا فإنّک إذا حدثت به فأنکر منکر جاهل بمعنی ما تقوله، ثّم قدر أن ذلک تشبیه کفر، و لیست الرؤیة بالقلب کالرؤیة بالعین. تعالی الله عما یصفه المشبهون و الملحدون.[53]

دکتر قفاری، متفکر و نظریه پرداز معاصر وهابیّت، برای بدنام کردن مخالفین خودش خصوصاً مذهب شیعه امامیه، علاوه بر تقطیع و حذف قسمتی از روایات، خودش کلماتی را به روایات افزوده تا در عقاید و باورهای شیعه خدشه کند.

قفاری در کتاب یاد شده ادعا می­کند که در کتاب کافی روایتی وجود دارد که می رساند امامان شیعه سیزده نفر هستند. او می­گوید:

کما إنّک تری الکافی أصحّ کتبهم الأربعة قد احتوی علی جملةٍ من أحادیث تقول بأنّ ألائمّة ثلاثة عشر، فقد روی الکلینی بسنده عن أبی جعفر7 قال: قال رسول الله7إنّی و اثنی عشر إماماً من ولدی. ... [54]

وقتی به اصول کافی مراجعه می­کنیم، می بینیم که کلمه «اماماً» در حدیث مذکور اصلاً وجود ندارد، بلکه عبارت این چنین است: «إنی و اثنی عشر من ولدی و أنت یا علی...».[55]

بدیهی است اگر «اماماً» در حدیث وجود داشته باشد، مفاد حدیث منطبق بر ادعای قفاری می­شود، ولی حدیث مشتمل بر این کلمه نیست، بلکه پیامبر خدا در این حدیث می­فرماید که من و تو یا علی و دوازده فرزندم که عبارت­اند از فاطمه زهرا3 و یازده امام معصوم، اوتاد زمین هستیم. پس در این حدیث بحث از امامت و تعداد امامان نیست. البته به طور ضمنی تعداد ائمه هم از آن استفاده می شود، ولی قفاری «اماماً» را بر آن افزوده است تا تعداد ائمه دوازده گانه را زیر سؤال ببرد.
نتیجه

با توجه به آنچه گذشت، آشکار می شود که وهابیت برای اثبات ادعاهای خویش، اهداف طولانی و دراز مدتی را در سر دارند و برای رسیدن به آنها از هر تلاشی فرو گذار نیستند و بی محابا دست به هر کاری می­زنند، مسلمانان و پیروان مذاهب را تکفیر، مخالفین خویش را ترور، قبور و مشاهد انبیا و اولیا را تخریب، و آثار و متون اسلامی را تحریف می­کنند.

پی نوشت:

1] . الرد علی کتاب أصول مذهب الشیعة الأمامیة الإثنی عشریة، ص18- 19.

[2] . صحاح جوهری، ج 4، ص 1324؛ لسان العرب، ذیل کلمه حرف.

[3] . معجم‌ مقاییس اللغة، ج2، ص 43.

[4] . المفردات، ص228.

[5] . سوره‌ نساء،  آیه 46.

[6] . روضه كافي، ص 53.

[7] . برای نمونه ر.ک: منهاج السنة، ج7، ص 324.

[8] . ترجمه تفسير الميزان، ج‏1، ص 321.

[9] . همان، ص  354.    

[10] . سوره بقره، آیه 75.

[11] . بی¬جهت نیست که وهابیت دست به تحریف متون اسلامی زده و بی‌محابا  هر آنچه را که مخالف با پندارهای آنان است، حذف و تحریف می¬کنند؛ زیرا برخی نسب محمد  بن‌عبدالوهاب، رهبر وهابیت، را از خانواده یهودی دانسته‌اند. نام جد پدری او «شولمان» است که خربزه فروش بود و چون برای او ثمره¬ای نداشت، به تجارت دین پرداخت. نام خود را به سلیمان تغییر داد و سرانجام به نجد آمد و در شهر عیینه ساکن شد و خود را از نسل ربیعه معرفی کرد و بعد از سال‌ها، محمد بن‌عبدالوهاب در شهر عیینه به دنیا آمد. اولین کسی که به یهودی بودن نسب محمد بن‌عبدالوهاب اشاره کرده است، شاعری به نام حمیدان الشویعر (م1180ق) است که هم‌عصر محمد بن‌عبدالوهاب و محمد بن‌سعود بود و به دست آنها مسموم شد( تاریخ آل سعود، ص19-25) .

[12] . «کسانی که به آنان کتاب آسمانی داده‌ایم، همان‌گونه که پسران خود را می‌شناسند، پیامبر را می‌شناسند و البته گروهی از آنان حق را دانسته، کتمان می‌کنند»ـ(سوره بقره، آیه 146).

[13] . سوره بقره، آيه 159.

[14] . حماسه حسینی، ج 3، ص 28 .

[15] . وفیات الأعیان، ج 4، ص 328 .

[16] . رساله جاحظ،ص 16 .

[17] . سوره بقره، آيه 207.

[18] . شرح نهج البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج 4 ص 73؛  الغارات، ج2، ص  840و841؛ بحارالانوار، ج33، ص 215.

[19] . سوره بقره، آیه 204.

[20] . شرح نهج البلاغه، ابن ابی‌الحدید، ج 4 ص 73؛  الغارات، ج2، ص  840و841؛ بحارالانوار، ج33، ص 215.

[21] .مستدرک، ج 4، ص 515.

[22] . أعيان المصر، ج10، ص 234.

[23] . سوره شعراء، آیه 214.

[24] . جامع البیان، ج19، ص 146.

[25] . تاریخ الامم و الملوک، ج 2، ص 321.

[26] . الجواهر و اليواقيت، ج 2، ص 143.

[27]  . الفتوحات المکيّة، ج 3، ص 327.

[28] . الصواعق المحرقة، ص 5؛ تاریخ الإسلام، ج19 ص 242.

[29] . بخاری خود به انگيزه تأليف صحيح اشاره كرده و گفته: «كُنّا عند اسحاقِ بن راهويه فقال: لو جمعتم كتاباً مختصراً لصحيح سنّة رسول الله9؟ قال: فَوقعَ ذلكَ في قلبي، فأخذتُ في جمع الجامع الصحيح» (مقدمه صحيح بخاري، ص 15).

[30] . مقدمه فتح الباري في شرح صحيح البخاري،ص 465. بسیاری دیگر از علمای اهل‌سنّت کتاب بخاری را «اصح الکتب»بعد از قرآن می‌دانند و به آن معترف‌اند.(صحیح مسلم بشرح النووی، ج1، ص14؛ فتح الباري بشرح صحیح البخاري، ج1، ص5).  بعضی دیگر، کتاب بخاری را وسیله‌ای برای جلب برکات آسمانی و دفع امراضی همانند طاعون و باعث جلوگیری از خطر غرق شدن کشتی می‌دانند(قواعد التحدیث، ص227)  و حتی بعضی از آنها گفته‌اند که صحت کتاب بخاری به امضای پیامبر اسلام9رسیده است! ابو زید مروزی گفته: «سمعت خالد بن عبد الله المروزي يقول: سمعت أبا سهل محمد بن أحمد المروزي يقول: سمعت أبا زيد المروزي يقول: كنت نائماً بين الركن والمقام فرأيت النبي9في المنام فقال لي: يا أبا زيد إلى متى تدرس كتاب الشافعي ولا تدرس كتابي؟ فقلت: يا رسول الله وما كتابك؟ قال: جامع محمد بن إسماعيل» (مقدمه فتح الباري، ص 489).

[31] .  «خداوند مخلوقات خویش را خلق کرد و هنگامی که از آفرینش آنان فارغ گردید، آن‌گاه رحم ایستاد و به ‌خداوند پناه آورد و خداوند به او گفت ساکت باش؛ رحم گفت: این مقام کسی است که از جدایی به تو پناه( (می‌برد پس خداوند فرمود: آیا راضی نمی‌شوی که هر کس با تو پیوند داشت من نیز با او پیوند داشته باشم و هر کس تو را جدا افکند، من نیز از او جدایی یابم؟ رحم گفت: خداوندا، همین‌گونه است [من راضی هستم]».

[32] . شرح صحيح مسلم نووی، ج1، ص 19.

[33] . همان.

[34] . الصواعق المحرقة، ج2، ص 272.

[35] . کنز العمال، ج 14، ص 264، 38662.

[36] . المستدرک علی الصحیحین، ج3، ص 154.

[37] . خصائص مسند امام احمد، ص 13.

[38] . ینابع المودة، ج 1، ص  178.

[39] . الأذکار النوویة، ص 295.

[40] . حیات محمد، ص 104.

[41] . روح المعاني، ذیل آیه 22 سوره‌ شوری ،ج 13 ،ص 32.

[42] . ردود علی شبهات السلفیة، ص249.

[43] . تفسیر ابن کثیر ، ج 3، ص 477؛ سوره احزاب، آیه 6.

[44] . تفسیر ابن کثیر ، ج 4، ص 469.

[45] . المناقب، ج 3، ص 133.

[46] . معارف ابن قتیبة، ص 92.

[47] . حاشية الصاوي على تفسير الجلالين، ص 78.

[48] . حاشية الصاوي على تفسير الجلالين ، ص77.

[49] . سوره فاتحه، آیه 7.

[50] . تاریخ الخلفا، ص 107.

[51] . همان، ص 106.

[52] . اصول مذهب الشیعة، ج2، ص668-669.

[53] .  توحید صدوق، ص111 ؛ بحار الأنوار، ج4، ص44.

[54] . أُصول مذهب الشیعة، ج 2، ص 809.

[55] . اصول کافی، ج1، ص534، حدیث17.



منابع:
* قرآن کریم.1. الأذکار النوویة: محیی الدین ابوزکریا یحیی بن شرف نووی، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414ق.2. الأذکار النوویة: محیی الدین ابوزکریا یحیی بن شرف نووی، تحقیق: عبدالقادر الأرنؤوط، ریاض: دار الهدی، چاپ سوم، 1408ق. 3. أُصول مذهب الشیعة الامامیة الإثنی عشریة عرض و نقد: محمد القفاری، عربستان: دارالرضا للنشر و التوزیع، چاپ دوم ، 1418ق.4. بحارالأنوار: محمد باقر مجلسی، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404ق.5. تاج اللغة وصحاح العربيّة: إسماعيل بن حماد جوهري، تحقيق: أحمد عبد الغفور عطار، بیروت: دار العلم للملايين، چاپ چهارم، 1990م.6. تاریخ الأمم و الملوک: محمد بن جریر طبری، بیروت: دارالتراث، چاپ دوم، 1387ق. 7. تاریخ الخلفا:جلال عبدالرحمن ابی بکر سیوطی، بیروت: دارالکتب العربی، بی‌تا.8. تاریخ الخلفا:جلال عبدالرحمن ابی بکر سیوطی، مقدمه: شیخ قاسم السماعی الرفاعی و شیخ محمد عثمان، بی‌جا، بی‌تا.9. تاریخ آل سعود: ناصر السعید، بیروت: مطبعة الإتحاد، بی‌تا.10. تاريخ الإسلام: شمس الدین ذهبی، بیروت: دارالکتب العربی، 1407ق.11. ترجمه تفسير الميزان: محمد حسین طباطبایی، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه  علمیه،  1374ش.‏12. جامع البیان: ابن جریر طبری،  بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر، 1415ق. 13. حاشیة الصاوی علی تفسیر الجلالین، بیروت: دار إحیاء التراث العربیة، 1419ق.14. حاشية الصاوي على تفسير الجلالين :احمد بن محمد خلوتی، تحقیق: محمد عبدالسلام شاهین، بیروت: دار الكتب العلمية، چاپ اول، 1420ق.15. حماسه حسینی: مرتضی مطهری، تهران: صدرا، 1365ش.16. حیات محمد: محمد حسین هیکل، مصر: مطبعة مصر، چاپ اول، 1354 ق .17. حیات محمد: محمد حسین هیکل، مصر: مکتبة النهضة المصریة، 1968م.18. خصائص مسند الإمام أحمد: محمد بن عمر بن أحمد المديني، ریاض: مكتبة التوبة،1410ق.19. الرد علی کتاب أصول مذهب الشیعة الأمامیّة الأثنی عشریّة للقفاری: عبدالقادر عبد الصمد، بیروت: دارالوحدة الإسلامیة، مطبعة التوحید، چاپ اول، 1422ق.20. روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني: أبي الثناء شهاب الدين سيد محمود آلوسي بغدادي، دار الکتب العلمیة، 1415ق.21. روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني: أبي الثناء شهاب الدين سيد محمود آلوسي بغدادي، بیروت: دار إحياء التراث العربي، بی‌تا.22. الروضة من الكافي: ابو جعفر محمد بن یعقوب کلینی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1362 ش.23. شرح نهج البلاغه: ابن ابی الحدید، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهرة: دارالإحیاء الکتب العربیة، بی‌تا.24. صحیح بخاری: محمد بن اسماعیل،  بیروت: دار إحياء التراث العربي ـ دار الكتب العلمية، بی‌تا.25. صحیح بخاری: محمد بن اسماعیل، بیروت: دار الفكر، بی‌تا.26. صحیح بخاری: محمد بن اسماعیل، ریاض: دار السلام للنشر و التوزیع، بی‌تا.27. صحيح مسلم بشرح النووي: أبو زكريا يحيى بن شرف النووي، بیروت: دار إحياء التراث العربي ،1392ق. 28. الصواعق المحرقة: ابو العباس محمد بن علي بن حجر هيتمي، لبنان: مؤسسة الرسالة، چاپ اول،1417ق.29. الغارات: ابراهیم بن محمد ثقفی کوفی، تحقيق: جلال الدين حسينى ارموى، تهران: انجمن آثار ملى، 1353ش.30. فتح الباري شرح صحيح البخاري: أحمد بن علي بن حجر ابو الفضل عسقلاني ، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.31. قواعد التحديث من فنون مصطلح الحديث: محمد جمال الدين قاسمي، بیروت: دار الكتب العلمية، 1399ق.32. المستدرک علی الصحیحین: حاکم نیشابوری، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا. 33. معارف: ابن قتیبه، قاهرة: دارالمعارف، بی‌تا. 34. معجم مقاييس اللغة:  احمد بن فارس بن زکريا، بیروت: دارالفكر، 1399 ق.35. المفردات في غريب القرآن: ابو القاسم حسين بن محمد راغب اصفهانی، تحقیق: سید محمد گیلانی، لبنان: دار المعرفة، بی‌تا.36. مناقب: ابن شهر آشوب ، نجف: مطبعة حيدرية، 1373ق .37. منهاج السنة النبویة في نقض کلام الشیعة القدریة: عبدالحلیم حرانی ابن تیمیة، تحقیق: دکتر محمد رشاد سالم، بی‌جا، چاپ اول، 1406ق.38. وفیات الأعیان و أبناء أبناء الزمان: ابوالعباس شمس الدین احمد بن محمد بن ابی بکر بن خلکان، بیروت: دارصادر، بی¬تا. 39. ینابع المودة لذوي القربی: قندوزی، بی‌جا، دارالأسوة للطباعة و النشر، چاپ اول، 1416ق

منبع : مجله سراج منیر، سال اول، شماره 4، زمستان1390

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

زمینه‌های اصلی سربرآوردن گروهک‌های تروریستی مانند انصار الفرقان در ایران چیست؟

مشروعیت نام‌گذاری به «عبد النبی»، «عبد الحسین» و… از دیدگاه شیعه و اهل سنت

نبرد رمضان البوطي و سلفيت..؛ داستاني که بسياري دوست ندارند بشنوند!

رهبران داعش در چنگ آمریکا؛ اسیر یا پناهجو؟

زندان‌‌‌ها؛ کارخانه‌جات تولید تروریست تکفیری

افراط گرایی و تفریط گرایی: آسیب اصلی وحدت در جهان کنونی اسلام و ضرورت مقابله با آن

اقتصاد سیاسی بین الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه

چگونگی پیدایش ایدئولوژی تکفیری

وهابیت و گسترش اسلام تندرو در جنوب شرق آسیا

مجرای فهم تکفیریها: مشابهت های تکفیریها و خوارج

گسترش نوسلفی‌گری در اروپا؛ زمینه‌های هویتی و پیامدهای امنیتی

آیندة گروهک های تکفیری و راه کارهای ثبات بخش دولت سوریه و عراق

بررسی علل نفوذ داعش در آسیای مرکزی و پیامدهای احتمالی آن

ساختار نظام بین الملل و هویت یابی اسلام سلفی-افراطی

علل ظهور و تکوین گروه‌های تکفیری در جهان اسلام؛ از تقابل زندگی قبیله ای با مدنیت تا تقابل سنت با مدرنیته؛ مطالعۀ موردی؛ خوارج و داعش

تبارشناسی دگرستیزی گروه‌های افراطی-تکفیری: گذار از دیگر دگرسازی به خود دگرسازی

تبیین خاستگاه های شناختی و ترسیم مدل ذهنی گروه تروریستی داعش

معنا و پاسخ: (بررسی تطبیقی افراط‌گرایی اسلامی و نهیلیسم)

آینده پژوهی گروههای تکفیری و تاثیر آنها بر منازعات منطقه ای در غرب آسیا

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش