اطلس > شخصیت ها > تکفیری > مصر > ایمن الظواهری (زندگینامه)

ایمن الظواهری (زندگینامه)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۷/۲/۱۸ تعداد بازدید: 135

ایمن الظواهریایمن الظواهری، دومین شخصیت برجسته سازمان القاعده، دست راست بن‌لادن و جانشین اوست که بسیاری از کارشناسان، تفکرات او را رادیکال‌تر از بن‌لادن ارزیابی کرده و او را مغز متفکر عملیات‌های القاعده دانسته‌اند.



نویسنده: احمد ربیعی فر

ایمن الظواهری پیش از ورود به عرصه مبارزات مسلحانه

ایمن الظواهری در 19 حزیران/ ژوئن 1951م در قاهره، پایتخت مصر به دنیا آمد. خانواده او دارای سوابق علمی و اجتماعی برجسته‌ای در مصر بودند. شیخ ربیع الظواهری، جد او یکی از شیوخ الازهر بود و پدرش، محمد ربیع الظواهری، استاد دانشکده پزشکی در دانشگاه عین شمس مصر و یکی از پزشکان معروف آن دیار بود. یکی از اجداد او نیز از شیوخ صوفیه مصر بود که به عنوان سفیر مصر در برخی از کشورها منصوب شد و به سفیر متصوف ملقب شد.[1]

ایمن پس از ورود به دانشکده پزشکی دانشگاه قاهره، در سال 1974م با درجه بسیار عالی از آنجا فارغ التحصیل شد و سپس درسال 1978م مدرک فوق لیسانسش را در رشته جراحی کسب کرد. و سپس با ادامه تحصیل در دانشگاه‌های پاکستان، مدرک دکترای خود در رشته جراحی را کسب کرد.[2]

فعالیت سیاسی مذهبی ایمن الظواهری

دوران جوانی ایمن ظواهری در بحبوحه فعالیت جنبش‌های جهادی و معترض اسلام‌گرا در مصر سپری شد. تفکرات سلفی ـ جهادی همزمان با شکوفایی در فضای اسلامی مصر، روح و فکر ایمن الظواهری را نیز مورد تأثیر قرار داد.

او در سال 1966م به جنبشی دینی که توسط اسماعیل طنطاوی رهبری می‌شد گروید. اما سفر طنطاوی به آلمان در سال 1975م باعث شد که این جنبش از هم پاشیده شود. پس از آن، ظواهری خود به تأسیس جنبشی اسلامی اقدام کرد و در سال 1981م با طارق الزمر و عبود الزمر آشنا شد و به سازمان جهاد ملحق شد که تحت رهبری مهندس عبدالسلام فرج قرار داشت.[3]

ایمن الظواهری به فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی خود در مصر ادامه داد تا اینکه در سال 1980م جهت کمک رسانی و مداوای مجاهدان مجروح افغان، به همراه دو تن از دوستانش که آنان نیز در امور پزشکی، بیهوشی و جراحی زیبایی تخصص داشتند، به پیشاور پاکستان سفر کرد. اما با به‌هم ریخته شدن اوضاع مبارزان در مصر، چند ماه بعد به مصر بازگشت و توسط حکومت مصر بازداشت و زندانی شد.[4]

او به اتهام دست داشتن در ترور انور سادات سه سال را در زندان‌های مصر گذراند و با توجه به اوضاع زندان‌های مصر و مباحث فکری مطرح در میان زندانیان اسلام‌گرا در آن دوره، طبیعی بود که تفکرات ایمن ظواهری نیز با شدت بیشتری به سوی افراط و تکفیر سوق یابد.

ورود به میدان نبرد در افغانستان

ظواهری پس از آزادی از زندان، یعنی در سال 1985م با تغییری که در رفتار، تفکرات و آثار او محسوس بود، وارد میدان نبرد در افغانستان شد.[5]

اما او که این میدان را فضای مناسبی جهت رشد و تقویت سلفیان مسلح می‌دید، عرصه را جهت فعالیت و ترویج تفکر سلفی افراطی و جنگجو مناسب یافت و در پی بهره‌برداری از نیروهای عرب ـ افغان جهت تقویت نیروی انسانی جنبش‌های تکفیری برآمد.

او در سال 1987م  با کمک‌های بن‌لادن و سایر حمایت‌های مالی که از کشورهای عربی به دست او می‌رسید، فعالیت‌های فکری و میدانی خویش را وسعت بخشید. او با تأسیس دفتر جهاد در پیشاور، به عنوان امین مجاهدان افغان، کمک‌های مالی را از برخی کشورهای عربی و خیریه ها گرفته و صرف جهاد در افغانستان می کرد. او همچنین نشریه‌ای به نام الفتح را منتشر کرد.[6]

 ظواهری هرچند در دوران حیات بن‌لادن، دست راست او به حساب می‌آمد، اما او در همان زمان نیز از لحاظ رسانه‌ای و تبلیغاتی، در رده‌ای بالاتر از بن‌لادن قرار داشت. تا جایی که طی نُه سال، بیش از شصت فایل صوتی و تصویری از او در پایگاه‌های اینترنتی مرتبط با القاعده منتشر شد.[7]

سرکردگی القاعده پس از بن‌لادن

پس از آنکه در تاریخ 1/5/2011م اوباما، رئیس جمهور وقت ایالات متحده، رسماً اعلام کرد که ایالات متحده توانسته است بن‌لادن را به همراه یکی از فرزندانش (خالد) در یکی از مناطق پاکستان، بکُشد،[15] القاعده بلافاصله در پی نصب سرکرده جدید و بیعت با رهبری جدید افتاد.

حدود یک ماه بعد، با اعلام جایگزینی ایمن الظواهری به عنوان سرکرده القاعده به جای بن‌لادن، توجه‌ افکار عمومی و کارشناسان به این شخصیت سلفی افزایش یافت و سخنرانی‌ها و بیانیه‌های او نیز بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. اما با این حال، او هیچ وقت نتوانست کاریزمای بن‌لادن را داشته باشد و نفوذ او در دل‌های جوانان حماسی سلفی به مراتب کمتر از بن‌لادن بود.

عده زیادی از سلفیان معتدل که به دلیل دشمنی بن‌لادن با غرب و آمریکا به او علاقه داشته و او را می‌ستودند نیز، ایمن الظواهری را قبول نداشتند و او را عامل انحراف در انگیزه‌های عملیاتی القاعده می‌دانستند؛ چنان که در نظرات کاربران اینترنتی که در حاشیه خبر جانشینی ایمن الظواهری به بیان نظرات خود پرداخته بودند به خوبی مشهود است که بسیاری از علاقه‌مندان به بن‌لادن، ایمن الظواهری را قبول نداشته و حتی او را عامل انحراف بن‌لادن می‌دانند و بسیاری نیز او را فردی خونریز توصیف کردند که شهروندان عادی با نظامیان غربی برایش تفاوتی ندارد و هدف اصلی‌اش از بین بردن حکومت‌های کشورهای اسلامی است.[8]

اما با این حال، اغلب جنبش‌های سلفی مسلحانه شاخه القاعده، با او بیعت کردند و گروه‌هایی مانند شباب المجاهدین در سومالی از رهبری ایمن الظواهری استقبال کردند.[9]

منابع

  1. عبدالرحمن مظهر الهلوش: الشیخ و الطبیب؛ اسامه بن­لادن و ایمن الظواهری، لبنان: ریاض الریس، چاپ اول، 2011م.
  2. عبدالرحیم علی: حلف الارهاب تنظیم القاعدة من عبدالله عزّام إلی أیمن الظواهری،‌ قاهره: مرکز المحروسة، چاپ دوم، ‌2005م.
  3. پیتر ال. برگن: اسامه بن­لادن، ترجه : عباسقلی غفاری فرد، تهران: اطلاعات، چاپ اول، 1390ش.
  4. عبدالرحمن مظهر الهلوش: الشیخ و الطبیب؛ اسامه بن­لادن و ایمن الظواهری، لبنان: ریاض الریس، چاپ اول، 2011م.
  5. سایت الجزیره

پی‌نوشت

 

[1] . عبدالرحمن مظهر الهلوش: الشیخ و الطبیب، ص39-40؛ عبدالرحیم علی: حلف الارهاب، ج3، ص14.

[2]. عبدالرحمن مظهر الهلوش: پیشین، ص40.

[3]. همان، ص109.

[4]. عبدالرحیم علی، حلف الارهاب، ج3، ص29.

[5]. پیتر ال‌. برگن: اسامه بن‌لادن، ص119؛ عبدالرحیم علی: همان، ص39.

[6]. عبدالرحیم علی، حلف الارهاب، ج3، ص31.

[7]. عبدالرحمن مظهر الهلوش،  الشیخ و الطبیب؛ اسامه بن­لادن و ایمن الظواهری، ص309.

[8]. ر.ک: نظرات کاربران ذیل خبر «الظواهري يخلف بن لادن بقيادة القاعدة»، در سایت الجزیره.

[9]. «"الشباب" ترحب بتعيين الظواهري»، سایت الجزیره.

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ایمن الظواهری (تفکرات)

ایمن الظواهری (زندگینامه)

ابوسلیمان المصری

ابوبکر ناجی کیست؟ (2)

رِفاعی سرور

سیف العدل محمد صلاح الدين زيدان

طارق عبدالحلیم

سید امام (دکتر فضل)

شكري مصطفی

ابوعبدالله المهاجر

ابوحمزه مهاجر

محمد عبدالسلام فرج

ایمن الظواهری 1