مقالات > همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۲/۲۸ تعداد بازدید: 129

جنگ در افغانستان در شرایطی آغاز شد که پیروزی انقلاب ایران میان سلفی های کشور های منطقه موجی از اسلام گرایی برپا کرده بود.



جنگ در افغانستان در شرایطی آغاز شد که پیروزی انقلاب ایران میان سلفی های کشور های منطقه موجی از اسلام گرایی برپا کرده بود. موجی که سران کشور های منطقه می دانستند اگر راهش را سد نکنند آن ها را هم مانند شاه ایران با خود می برد.
 نويسنده : سعید زاهدی
مقدمه
جنگ در افغانستان در شرايطي آغاز شد كه پيروزي انقلاب ايران ميان سلفي‌هاي كشور‌هاي منطقه موجي از اسلام‌گرايي برپا كرده بود. موجي كه سران كشور‌هاي منطقه مي‌‌دانستند اگر راهش را سد نكنند آن‌ها را هم مانند شاه ايران با خود مي‌برد. حمله‌ي شوروي‌ به كشور مسلمان افغانستان فرصتي مناسب براي سران اين كشور‌ها و دولت ايالات متحده بود تا افكار عمومي مسلمانان منطقه را به جنگ با كمونيسم متوجه و از مبارزه و قيام عليه دولت‌هاي كشورهايشان منحرف كنند. گروه‌هاي سلفي مبارزه با كمونيسم و افغانستان را اولويت خود معرفي كردند و با تبليغات شديد آن‌ها و كمك دولت‌هاي منطقه بسياري از اعراب براي جنگ با ارتش سرخ به پاكستان رفتند، آموزش ديدند و در افغانستان مشغول جنگي شدند كه منافع بسياري براي آمريكا داشت. به اين مبارزان عرب عرب افغان مي گفتند.

بر مدار جهان؛ اوضاع جهان در سرآغاز خشن شدن جنبش‌هاي سلفي
اگر در اروپا در قرن هجدهم امپراتوري‌هاي بزرگ متلاشي و كشور‌هاي جديدي تشكيل شدند، در جهان اسلام در قرن بيستم عثماني، هند و ايران[1] ضعيف و هر كدام به چند كشور كوچك، مستقل و ضعيف تفكيك شدند. كشور‌هاي جديد تا مدت‌ها در حمايت انگليس بودند تا اين كه بعد از دو جنگ جهاني انگليس ضعيف شد،‌ بسياري مستعمراتش را از دست داد و كشور‌هاي ضعيف متمايل شدند به پيروز بي‌چون و چراي آن دو جنگ، ايالات متحده‌ي آمريكا. آمريكا با سياست ليبرال، فرهنگ سكولار، اقتصاد آزاد و كمك فراوان انگليس و صهيونيست‌ها بر بسياري از كشور‌هاي جديد منطقه (و جهان) مسلط و به ابر قدرتي جهاني بدل شد. مدتي بعد هم اتحاد جماهير شوروي با اقتصاد سوسياليستي، نظام كمونيستي و شعار‌هاي ضد آمريكايي و ضد استعماري بر گروه ديگري از كشور‌هاي منطقه (و جهان) مسلط و ابر قردتي ديگر شد. به مرور كشور‌هاي دنيا به دو گروه هوادار ايالات متحده، بلوك غرب، و هوادار اتحاد جماهير، بلوك شرق، تقسيم شدند. دو ابر قدرت با كمك عواملشان در ديگر كشور‌ها سياست‌هاي خودشان را پيش مي‌بردند و تلاش مي‌كردند نگذارند هوادرانشان به جناح مقابل بپيوندد. بعد از جنگ جهاني دوم، دو ابر قدرت شديد از جنگ مستقيم نظامي دوري مي‌كردند؛ هر چند در صورت لزوم در كشور‌هاي ديگر با هم مي‌جنگيدند؛ جنگ ويتنام و جنگ افغانستان نمونه‌هاي چنين جنگ‌هايي بود كه در اولي آمريكا شكست خورد و در دومي شوروي.

جنگ در افغانستان زماني آغاز شد كه روز‌هاي اوج انقلاب مردم ايران بود. در ارديبهشت سال 1357 با حمايت شوروي كمونيست‌ها در افغانستان كودتا كردند، ژنرال محمد داود را كنار زدند و در افغانستان حكومتي كمونيستي برپا كردند.[2] نوره محمد تركي،‌ رهبرشان، رييس جمهور حكومت جديد شد و يار هميشگيش، نجيب امين، نخست وزير حكومت. اين اتفاق زماني افتاد كه انقلاب ايراني در اوج بود و مردم توانسته بودند بعد از يك سال (از زمستان 1356 تا زمستان سال 1357) تظاهرات و اعتصاب و شعار ـ بدون سلاح‌ـ ژاندارم آمريكا در منطقه، محمد رضا شاه، را از كشورشان بيرون كنند و حكومت اسلامي تشكيل دهند. تشكيل حكومت اسلامي و روش نه شرقي نه غربي الگويي مناسب بود براي اسلام‌گراهاي منطقه (كه سال‌ها براي تشكيل حكومت اسلامي تلاش كرده‌ بودند) و خطري جدي براي منافع آمريكا و حكومت‌هاي وابسته منطقه. قيام شيعيان ايالت‌هاي شرقي در عربستان، تحركات شديد اخوان المسلمين و ديگر گروه‌هاي تندرو در مصر و قيام‌هاي مسلمانان در قطر، بحرين، عراق، كويت و سودان[3] ـ كه ويژگي‌ مشترك همه‌شان شعارهاي اسلامي بود ـ نشان مي‌داد مردم منطقه از انقلاب مردم ايران تأثير گرفته‌اند و آمريكا اصلا از اين روند راضي نبود.[4]

حاكمان اتحاد جماهير شوروي در حالي به كمونيست‌هاي افغانستان كمك كردند كه تصور مي‌كردند مردم افغانستان خيلي راحت‌ با حكومت جديد كنار مي‌آيند و آمريكايي‌ها هم سرگرم مسايل انقلاب ايران، ماجراي گروگان‌هايشان در ايران[5] و برقراري مقدمات كنفرانس صلح در خاورميانه و آشتي دادن اعراب و اسراييل[6] هستند و به افغانستان توجه نمي‌كنند. اما بر خلاف تصور آن‌ها هم مردم مقابلشان ايستادند هم آمريكايي‌ها. بيش از 97 درصد مردم افغانستان مسلمان هستند[7] و برايشان خيلي سخت و ناگوار بود كه بر آن‌ها گروهي حكومت كند كه مي‌گويند دين افيون توده‌هاست. بنابراين خشمگين عليه رژيم كودتا قيام كردند، با مأموران و سربازان حكومت جديد درگير شدند و به پيروزي‌هايي هم رسيدند.[8] هم زمان آمريكايي‌‌ها هم به نفع مبارزان ضد كمونيست‌ وارد عمل شدند. به گفته‌ي برژينسكي، معاون كميسيون سياست خارجي كاخ سفيد «سوم ژوييه 1979 (14 دي 1357) رييس جمهوري كارتر اولين بار موافقت خود را براي كمك مخفيانه به مخالفان رژيم طرفدار شوروي اعلام كرد.»[9] آن‌ها هم چنين در دولت جديد هم نفوذ كردند و توانستند با نجيب مذاكره و او را به خود مايل كنند.[10]

بعد از آمريكايي‌ها، پاكستان و عربستان هم به مبارزان افغان كمك كردند و مبارزان توانستند نيرو‌هاي دولتي را از چند شهر برانند و بر آن‌ شهرها حاكم شوند.[11] مدتي بعد نوره محمد، رييس جمهور حكومت كمونيستي مرد[12] و گروه‌هايي از ارتش افغانستان به مردم پيوستند. هم چنين سران اتحاد جماهير متوجه شدند امين، جانشين موقف نوره محمد، با آمريكايي‌ها ارتباط دارد. پس، روز شنبه 1دي 1358 اعلام كردند به افغانستان لشكر كشي مي‌كنند و چند روز بعد،‌ در 12 دي 1358، نخستين يگان ارتش سرخ شوروي وارد كابل شد و سريع امين را كشت.[13] هنوز يك سال از پيروزي انقلاب اسلامي مردم ايران نگذشته بود كه ارتش سرخ كابل و بسياري شهر‌هاي شمالي افغانستان را گرفت.

هم زمان كه شوروي اعلام كرد به افغانستان حمله مي‌كند، آمريكايي‌ها حمايت‌هايشان از مبارزان را آشكار كردند و اعلام كردند اولين محموله‌ي كمك‌هايشان را روز 9دي براي مخالفان كودتا به پاكستان مي‌فرستند.[14] براي آمريكايي‌ها فرصت خوبي پيش آمده بود تا شكستشان در ويتنام را تلافي كنند. برژينسكي، مشاور رئيس جمهور آمريكا، مي‌گويد«روزي كه شوروي از مرز‌هايش گذشت و وارد افغانستان شد،‌ به رييس جمهور نوشتم اكنون زماني است كه مي‌توانيم به شوروي ويتنامش را عطا كنيم.»[15] شارل ويلسون،‌ مسئول ارزيابي و بودجه‌ي سيا، هم مي‌گفت «مي‌خواهيم از شوروي در افغانستان به دليلكاري كه در ويتنام با ما كرده انتقام بگيريم. ما جواب هر ضربه‌ي آن‌ها را با دو ضربه مي‌دهيم.»[16] تلافي كردن شكست در ويتنام مهم بود، اما آمريكايي‌ها براي كمك به افغان‌ها دلايل ديگري هم داشتند. آن‌ها و هم پيمان‌هايشان را در منطقه مدتي بود از تأثيرات انقلاب مردم ايران بر مردم منطقه و گسترش اسلام‌گرايي ميان مردم كشور‌هاي منطقه هراس داشتند.[17] از سويي كمونيست‌ها دين را ابزار سرمايه‌دارها براي تسلط بر مستضعفان معرفي مي‌كردند و با شعار‌هاي ابزار سرمايه‌دار‌ها براي تسلط بر مستضعفان معرفي مي‌كردند و با شعار‌هاي انقلابي برخي جوانان مسلمان را هوادار خود كرده بودند و از گسترش كمونيسم خيلي مي‌ترسيدند. دامن زدن به اشغال شدن يك كشور مسلمان و مسلط شدن يك دولت كمونيسم بر يك كشور مسلمان دو مساله‌‌اي بود كه مي‌توانست توجه مسلمانان منطقه را از تحولات ايران يا حتي اصلاحات در كشور‌هاي خودشان به سوي آن كشور مسلمان جلب كند.[18] آمريكا و سران كشور‌هاي منطقه با رسانه‌هايشان حمله شوروي به افغانستان و خطر كمونيسم شدن كشور مسلمان افغانستان را بزرگ نمايي كردند و خيلي سريع در مصر، عربستان و پاكستان هجوم شوروي به افغانستان، جنگ كمونيسم عليه اسلام تعبير شد و گروه‌هاي مختلف مسلمان آماده شدند تا به افغانستان هجرت كنند وعليه كفار كمونيست شوروي جهاد كنند.[19]

در مصر سادات، رييس جمهور، با اسراييل كنار آمده بود و هر روز درگير اعتراض‌هاي خشن سلفي‌ها و اخواني‌ها بود.[20] دولت او براي رهايي از درگيري با سلفي‌ها امكانات فراواني به مسلمانان داد و شرايط را مهيا كرد تا داوطلبان هجرت به شوروي آموزش نظامي ببينند.[21] دولت عربستان هم قبول كرد ميزبان همه‌ي داوطلباني باشد كه مي‌خواهند از كشور‌هاي مختلف به افغانستان هجرت كنند.[22] آن‌ها در عربستان به مسلمانان مسايل نظامي را آموزش مي‌دادند و با اين بهانه آن ها را با وهابيت هم آشنا مي‌كردند. فهد، كه تازه شاه شده بود، از اين فرصت استفاده كرد و مبلغان وهابي‌‌ را به بيرون از عربستان هم فرستاد. ضيا الحق، رييس جمهور پاكستان، هم كه تازگي‌ها با ليبرال‌ ناميدن ذوالفقار علي بوتو، او را كنار زده و رييس جمهور شده بود فرصت را مناسب ديد و با استقبال از مسلماناني كه مي‌خواستند به افغانستان بروند اسلام گرايي خود را ثابت مي‌كرد. هم چنين تلاش كرد روابط تيره‌اش با آمريكا و عربستان را بازسازي كند، كشور خود را خط مقدم نبرد با شوروي بنماياند و بر نفوذ كشورش در افغانستان بيفزايد.[23] او ژنرال اختر عبدالرحمن را ـ كه به آمريكايي‌ها نزديك بود ـ رييس سازمان اطلاعات ارتش كرد و مسئوليت پي‌گيري جنگ در افغانستان را به او سپرد.[24] عبدالرحمن روابط اسلام آباد را با واشنگتن و ديگر پايتخت‌هاي عربي برقرار كرد و اي اس اي[25] را چنان پر كار كرد كه تعداد نيروهايش به بيش از 150 هزار نفر رسيد.[26] عبدالرحمن در دي ماه سال 1358 برژينسكي را در اسلام آباد به ديدار ضياالحق برد.[27] در آن ديدار، دو طرف توافق كردند و پاكستان پذيرفت كه سلاح را در پاكستان تحويل بگيرد و به مجاهدان افغان برساند، به مجاهدان افغان و داوطلبان حضور در افغانستان آموزش‌هاي لازم نظامي و امنيتي را ارايه كند و واسطه‌ي رساند پول به مبارزان در افغانستان باشد و آن‌ها را تا حد ممكن تدارك كند.[28] البته برژينسكي قبلا با فهد توافق كرده بود و قرار بود مهم‌ترين منبع تأمين مالي جنگ و گروه‌هاي مبارز حكومت او باشد.[29] پيتر شوايتزر،[30] نويسنده‌ي آمريكايي، مي‌گويد« آمريكا پس از چندي يك كانال ارسال تسليحاتي بر قرار كرد كه از مصر و پاكستان مي‌گذشت و به افغانستان مي‌رسيد. كرملين، كاخ حكومتي شوروي، از برنامه‌ي كمك پنهاني آمريكا اطلاع داشت. اداره‌ي جاسوسي شوروي گزارش داد صد مربي آمريكايي در پاكستان هستند تا مجاهدان را آموزش دهند.»[31] آمريكا چنان در جنگ افغانستان حضور داشت كه ويليام كيسي، رييس سازمان سيا، مي‌گفت «فرمانده‌ نيرو‌هاي مخالف ارتش شوروي در افغانستان من هستم.»[32] اسراييل هم با اين جنگ بسيار موافق بود. جنگ در افغانستان توجه مسلمانان و تمركز اعراب را از مساله‌ي فلسطين منحرف مي‌كرد و اسراييل مدتي را آرام مي‌گذارند. از سوي ديگر مجاهدان خطرناك مصري از كنار مرز‌هاي اسراييل به مناطق دورتري در پاكستان و افغانستان مي‌رفتند.[33] شايد يكي از وجوه مغفول جنگ را هم ژيلبر،[34] نويسنده‌ي فرانسوي، آشكار كرده است «كمك آمريكا به مبارزان اسلام گرا در افغانستان با آگاهي از ماهيت ضد شيعه‌ي مبارزان و براي تقويت خط مقابله با انقلاب اسلامي انجام مي‌گرفت.»[35]

جنگ عرب افغاني؛ ظهور اسامه بن لادن
نتيجه‌ي تلاش اسلام گراه‌ها، سلفي‌ها و تحركات سازمان‌هاي اطلاعاتي دولت‌‌هاي منطقه هجوم مسلمانان منطقه‌ به افغانستان و پيش از آن دواطلب شدن براي فراگيري آموزش‌هاي نظامي و امنيتي بود. اين حضور بسياري از تشكيلات، سازمان‌ها و انجمن‌هاي خيريه‌ي عربي را فعال كرد تا به مجاهدان آموزش دهند و آن‌ها را از كشور‌هايشان به عربستان و از آن‌جا به پاكستان منتقل كنند.[36] مهم‌ترين مسير انتقال نيرو مسير قاهره ـ جده ـ پيشاور بود و برخي از مهم‌ترين موسساتي كه درگير مهاجرت شدند عبارت بودند از:[37]

سازمان جهاني امداد رساني اسلامي كه مقرش در عربستان و محل فعاليتش در قاهره بود و بسياري از مجاهدان را به پيشاور فرستاد. اين سازمان بيش از 1112 نهاد، شركت، دفتر و درمانگاه وابسته در سراسر دنيا داشت.

دفاتر اتحاديه‌ي جهاني اسلام كه مقر اصليش در شهر مكه بود و نتوانست جواز فعاليت در مصر را بگيرد.

موسسه‌ي محمد بن لادن در قاهره كه مدت‌ها قبل از جنگ تأسيس شده بود و كارش انتقال كارگران مصري به عربستان براي كار در شركت‌هاي خودش بود. زمان جنگ، اين شركت فعال‌ترين شركت انتقال نيرو‌هاي سلفي از كشور‌هاي مختلف به عربستان، آموزش در عربستان و انتقال از عربستان‌ به پاكستان بود. موسسه‌ي بن لادن به هر داوطلب 300 دلار در كشور مبدا مي‌داد و در عربستان گذرنامه‌هاي اصليشان را مي‌گرفت و گذرنامه‌هاي جديد به آن‌ها مي‌داد. بعد آن‌ها را ده روز آموزش مي‌داد و سپس از جده به پيشاور مي‌بردشان و آن‌ها را به كميته‌هاي مختلف آموزش نظامي، آموزش اسلامي، خوراك و پوشاك مي‌سپرد. اسامه بن لادن، رهبر القاعده، هم كارش را در همين شركت آغاز كرد. البته محمد بن لادن، شركت‌هاي فراوان ديگري هم داشت و سال‌ها قبل، سال 1346، مرده بود و چون هنوز فرزندانش نمي‌توانستند شركت‌هاي پدر را اداره كنند ملك فيصل، پادشاه عربستان، متولي شركت‌ها شده بود.[38] يكي از فرزندان بن لادن كه در اين شركت‌ها نسبتا فعال بود اسامه بن لادن بود كه بعد‌ها رهبر مشهورترين گروه سلفي دنيا شد. اسامه هفدهمين فرزند پدر بود، سال 1336 به دنيا آمده بود و بعد از پدرش ملك فيصل سرپرستش بود. او كار در شركت‌ پدر را به نظارت بر مراحل اجراي طراح‌هاي مختلفي چون طرح توسعه‌ي مسجد الحرام در مكه‌ي مكرمه و طرح‌هاي ساخت فرودگاه‌ها، ساختمان‌ها، تأسيسات نظامي وابسته به وزارت دفاع در شهرها و روستاهاي عربستان سعودي، نيز كاخ‌هاي پادشاهي در رياض،‌ جده، ظهران، مكه‌ي مكرمه و مدينه‌ي منوره آغاز كرد.[39] در آن شركت‌ها با مهندسان، معماران و كارگران مليت‌هاي مختلف عرب، اروپايي و آمريكايي، كه در شركت‌ها كار مي‌كردند، آشنا شد و توانايي و لياقتش را نشان داد و بخش بزرگي از مسئوليت‌هاي شركت‌ها را بر عهده گرفت و روابط خوبي با وزرا و شاهزاد‌ه‌هاي سعودي برقرار كرد.

اسامه تان دوران دانشجويي گرايشي به گروه‌هاي ديني نداشت، ولي در دانشگاه از دو استاد سلفيش، عبدالله عزام و محمد قطب، برادر سيد قطب، خيلي متأثر و با برخي تشكل‌هاي دانشجويي نزديك به اخوان مرتبط شد.[40] عزام استاد سلفي دانشگاه اسلام آباد پاكستان بود كه در دانشگاه‌هاي عربستان هم درس مي‌داد. او تشكيلات مستقلي براي ترويج سلفيت در كشور‌هاي مختلف داشت و پس از آغاز جنگ دفتري براي پذيرش داوطلبان عرب در مكه تأسيس كرد. عزام براي جذب نيرو، كمك مالي و حمايت سياسي به كشور‌هاي مختلف، از جمله 26 ايالت آمريكا، سفر كرد و با تلاش او بسياري از داوطلبان جهاد در افغانستان در آمريكا آموزش نظامي ديدند.[41] اين داوطلبان در آمريكا براساس ايده‌ي «شكست دشمن، بدون مبارزه» آموزش مي‌ديدند. در حقيقت آن‌ها ياد مي‌گرفتند كه چگونه با طراحي و برنامه ريزي و بدون استفاده از سلاح و با انواع روش‌هاي تروريستي، از جمله ريختن چسب در ماشين‌ها يا سم در آب، با دشمن مبارزه كنند. داوطلبان شصت روش متفاوت جنگ غير مسلحانه را در آمريكا آموزش مي‌ديدند.[42] عزام يك موسسه‌ي انتشاراتي هم در لندن داشت و از آن‌جا كتاب‌هاي بسياري در مدح و ستايش جهاد و مجاهدان چاپ و توزيع مي‌كرد.[43] بن لادن (كه مدتي مسئول مالي دفتر او بود) نخستين بار 17 روز پس از حمله‌ي شوروي با راهنمايي عزام به افغانستان رفت.[44]

با معرفي عزام، بن لادن با اعضاي جماعت اسلامي در لاهور ديدار كرد.[45] اسامه، كه شديد از رفتار‌هاي ارتش شوروي متاثر شده بود، چكي سه ميليون دلاري براي حمايت از جهادگران افغان به جماعت اسلامي لاهور داد و به عربستان كه برگشت تمام فكرش كمك به مجاهدان افغان بود. او ابتدا شركت مسافرتي پدرش را فعال‌تر كرد تا با سرعت و قدرت بيش‌تري مسلمانان را از كشور‌هاي مختلف به پاكستان ببرد. بعد با پول خودش، خويشانش و شاهزاده‌هايي كه مي‌شناخت امكانات و اسلحه تهيه كرد و چند ماه بعد با برخي افغان‌هاي دانشگاه و استادش، عزام، دوباره به پاكستان برگشت. آن‌جا از سفير عربستان تجهيزات راه سازي و مهندسي و امكانات مالي گرفت و با‌ آن‌ها براي مجاهدان جاده، سنگر، تونل و بيمارستان صحرايي ساخت. اسامه مدتي را به تهيه‌ي امكانات رفاهي براي مجاهدان ادامه داد تا اين كه سال 1362 به شهر مرزي پيشاور پاكستان رفت و از نزديك با مجاهدان افغان ديدار كرد و پنج ميليون دلار در اختيار آن‌ها قرار داد؛ كه اين آغاز روابط دوستانه‌ي او با مجاهدان افغان (بعدها طالبان) بود.[46]

اسامه در پيشاور ماند و خيلي زود مسير تمامي كاروان‌هايي كه از كشور‌هاي مختلف نيرو و تجهيزات به افغانستان مي‌‌آوردند به پيشاور و او ختم شد. خودش مي‌گويد «براي مقابله با روش‌هاي كافر سعودي‌ها من را نماينده‌ي خود در افغانستان كردند. من در منطقه‌ي مرزي پاكستان مستقر شدم. در آن‌جا داوطلباني از عربستان سعودي و تمام كشور‌هاي عرب مسلمان مي‌آمدند و من از آن‌ها پذيرايي مي‌كردم. نخستين اردوگاهم را در همان منطقه ايجاد كردم كه در آن افسران پاكستاني و آمريكايي داوطلبان را تعيليم مي‌دادند. اسلحه را آمريكايي‌ها تأمين مي‌كردند و پول را سعودي‌ها.»[47] بنابراين، بن لادن جز تأمين مالي گروه‌هاي مبارز، با هدايت عزام، كارهاي بزرگ ديگري هم انجام داد كه مهم‌ترينش تأسيس پادگان‌هاي متعدد براي متشكل كردن جنگ بود. تا پيش از او جنگ در افغانستان انسجام خاصي نداشت و گروه‌ها ودسته‌ها حتي افراد مختلف جدا جدا با ارتش شوروي مي‌جنگيدند،‌اما بن لادن و عزام با تشكيل پادگان‌هايي ـ از جمله پادگان صدا كه ويژه‌ي آموزش اوليه‌ي داوطلبان پيش از اعزام به جبهه جنگ بود يا پادگان حاجي كه پادگان پشتيباني بود و با موقعيت خوب تاكتيكش بين رشته‌ كوه‌ها و غار‌ها قرار داشت تا از بمب‌باران شوروي در امان بماند ـ به جهاد اعراب در افغانستان سر و شكل جديدي داد و آن را از حالت فردي به جنگي سازماني بدل كرد.[48] اطلاعات اين پادگان‌ها بين مسلمانان و سلفي‌هاي سراسر پاييتخت‌ها و شهر‌هاي اسلامي رد و بدل مي‌شد و بر شمار داوطلبان در كشور‌هاي مختلف مي‌افزود. او در جده هم ميهمان سراي بزرگي به نام بيت الانصار (انصار را از انصار الرسول گرفته‌اند كه پيامبر را در مدينه ياري كردند) ساخت تا سرعت انتقال مجاهدان را به پاكستان و افغانستان بيش‌تر كند.

بن لادن از ابتداي حضورش در افغانستان از آمريكا كمك‌هاي تسليحاتي فراواني دريافت كرده بود، اما سال 1365 هم راه عبدالله عزام با مأموران سيا ديدار كردند و از آن‌ها وعده‌ي ارسال محموله‌هاي بيش‌تر و غني‌تري از اسلحه را گرفتند تا جنگ را سريع‌تر به پايان برسانند. بن لادن متعهد شد جنگ افزارها، مهمات، تجهيزات حفاري، بولدوزر براي راه سازي و ژنراتور‌هاي برق را در مرز از آمريكايي‌ها بگيرد و با كاميون‌هاي خود به گروه‌هاي مختلف افغان و عرب افغان برساند. او توانست جنگ افزار‌هاي پيش رفته‌ي چون خمپاره‌انداز‌هاي 82 ميليمتري، توپ‌هاي بي‌ام 12، تير‌بارهاي بي‌كا، موشك‌انداز‌هاي آرپي‌جي، مين‌روب‌هاي كوچك، با انبوهي از مهمات و راكت‌هاي تهاجمي،‌ دفاعي و پدافندي از آمريكا بگيرد. آمريكايي‌ها حتي موشك ضد هوايي استينگر را (كه به كم‌تر كشوري مي‌دادند) به بن لادن دادند تا بال‌گرد‌هاي روسي را سرنگون كند.[49] با چنين تداركاتي سرانجام ارتش سرخ شوروي پس از هشت سال جنگ بي‌نتيجه در كنفرانس صلح لندن با افغانستان، پاكستان، آمريكا و رهبران گروه‌هاي جهادي افغان و عرب افغان كنار آمد و قرار شد طي هجده ماه تمامي نيرو‌هايش را از كشور خارج كند.

[1] . عثماني به فلسطين و تركيه و سوريه و مصر و چند كشور ديگر و هند به پاكستان و بنگلادش تقسيم شد و از ايران هم بحرين را جدا كردند.
[2] .مير غلام محمد غبار، افغانستان در مسير تاريخ، احساني، 137.
[3] . سلفي‌گري در جهان اسلام، ص16.
[4] . همان، ص13.
[5] . در روز 13 آبان سال 1358 بعد از آن كه آمريكا شاه سابق ايران را پذيرفت گروهي از دانشجويان ايراني به سفارت آمريكا در ايران حمله كرده و كاركنان سفارت را به عنوان جاسوسان آمريكا در ايران گروگان گرفتند و بعدها كه اسناد سفارت را منتشر كردند معلوم شد دانشجويان درست گفته‌اند و سفارت آمريكا در ايران مركز جاسوسي آمريكا در خاورميانه بوده است.
[6] . دقيقاً همان زمان براي اولين بار انور سادات، رئيس جمهور يك كشور عربي، با اسراييل كنار آمد، آن را به رسميت شناخت و پذيرفت كه در گفت و گو‌هاي صلح شركت كند.
[7] . مير غلام محمد غبار، افغانستان در مسير تاريخ، تهران، جنگل، 1388، ص23.
[8] .Angelo Rasanagam, Afghanestan A Modern History, Londen, IBTauris, P56.
[9] . جان كالي، سيا و جهاد، تهران، صمديه، 1378، ص35.
[10] .جان كالي، همان، ص43.
[11] .Angelo Rasanagam, P76.
[12] . گروهي مي‌گويند او را كشتند.
[13] . جان كالي، همان، ص88.
[14] . همان، ص39.
[15] . حميد رضا اسماعيلي، القاعده از پندار تا پديدار، تهران، انديشه سازان نور، 1386، ص54.
[16] . همان.
[17] . علي عبدالله خاني، كتاب امنيت بين المللي(4)، موسسه فرهنگي مطالعات و تحقيقات بين المللي ابرار معاصر، 1388، ص174.
[18] . همان، ص178.
[19] . همان، ص189.
[20] .جان كالي،‌همان، ص67.
[21] . همان.
[22] . همان، ص69.
[23] . حميد رضا اسماعيلي، همان، ص61.
[24] . جان كالي، همان، ص98.
[25] . Inter –Services Intelligence.
[26] . همان، ص70.
[27] . همان.
[28] .Stephan Tanner, Afghanistan, USA, DA CAPO PRESS, p251.
[29] . جان كالي، همان، ص104.
[30] .Peter Schweitzer.
[31] . حميد رضا اسماعيلي، همان، ص59.
[32] . همان، ص58.
[33] . جان كالي، همان، ص116.
[34] .zylber.
[35] .همان، ص238.
[36] . حميد رضا اسماعيلي،‌همان، ص63.
[37] . همان، ص54.
[38] . ملك فيصل رابطه‌ي خوبي با محمد بن لادن داشت، چون در دوران بازسازي عربستان شركت‌هاي چند مليتي محمد كمك بزرگي به فيصل و پدرش، ملك عبدالعزيز،‌كرده بودند.
[39] . خالد خليل اسعد، بن لادن او را نمي‌توان شناخت، سهيل سهيلي اصفهاني، تهران، جام جم، 1380، ص23.
[40] . خالد خليل اسعد، همان، ص34.
[41] . جان كالي،‌همان، ص89.
[42] همان، ص90.
[43] . همان، ص105.
[44] . علي عبدالله خاني، ص184.
[45] . خالد خليل اسعد، همان، ص41.
[46] . همان، ص45.
[47] . داود غرانيق زندي، ظهور پديده طالبان، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، 1380، ص174.
[48] . جان كالي، همان، ص67.
[49] . خالد خليل اسعد، همان، ص56

 منبع : ماضی استمراری؛ سلفی‌گری در جهان اسلام از وهابیت تا القاعده، سعید زاهدی، انتشارات عابد، چاپ اول، 1391ش.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش