اطلس > مفاهیم و مبانی > دعا در کنار قبور

دعا در کنار قبور

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۲/۲۰ تعداد بازدید: 80

یکی از شبهات تکفیری ها این است که دعا و نماز در کنار قبور جایز نیست. از نگاه آنها در زیارت قبور تنها سلام دادن و طلب آمرزش نمودن از خداوند برای میت جایز است اما دعا کردن در کنار قبور جایز نیست.  



یکی از شبهات تکفیری ها این است که دعا و نماز در کنار قبور جایز نیست. از نگاه آنها در زیارت قبور تنها سلام دادن و طلب آمرزش نمودن از خداوند برای میت جایز است اما دعا کردن در کنار قبور جایز نیست.  

بن باز می گوید: أن الدعاء عند القبور غير مشروع سواء كان القبر، قبر النبي صلى الله عليه وسلم أو غيره، وليست محلا للإجابة، وإنما المشروع زيارتها، والسلام على الموتى، والدعاء لهم،[1]

نقد و بررسی:

طلب دعا کردن نزد قبور دلایل زیادی در روایات دارد که بسیاری از سلف و علمای مذاهب مختلف به آن فتوا داده اند:

1. طلب عافیت نزد قبور

پیامبر هنگام زیارت قبور بقیع این گونه می فرمودند:

«السلام عليكم أهل الديار من المؤمنين والمسلمين، وإنا إن شاء الله بكم لاحقون، أنتم لنا فرط ونحن لكم تبع، أسأل الله العافية لنا ولكم»؛[2] سلام بر شما ای اهل دیار ای مؤمنین و مسلمانان و ما ان شاء الله به شما ملحق می شویم شما پیشرو هستید و ما به دنبال شما هستیم، از خداوند برای خودمان و برای شما طلب عافیت می کنم.

بنا به این روایت، پیامبر (صلی الله علیه و آله) نه تنها در هنگام زیارت قبور برای خودشان دعا می کردند بلکه ابتدا برای خود طلب عافیت می کردند و سپس برای اهل قبور عافیت را طلب می کردند.

2. در برخی روایات تصریح شده که پیامبر همیشه دعا کردن هنگام زیارت قبور را به صحابه نیز تعلیم می دادند. كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ، فَكَانَ قَائِلُهُمْ يَقُولُ... أَسْأَلُ اللهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ؛[3] هر گاه اصحاب و پیامبر به سمت زیارت قبور می رفتند، ایشان این دعا را به اصحاب یاد می دادند: ... از خدا برای خودمان و برای شما دخواست عافیت می کنم.

باید توجه داشت که در این روایت عبارت «کان رسول الله» به کار رفته که دلالت بر استمرار و دائمی بودن تعلیم این دعا توسط پیامبر دارد.

3. علمای اسلامی نیز در طول قرون مختلف، هر چند گرایش های فکری آنها متفاوت از یکدیگر بوده است اما دعا نزد قبور را جایز می دانسته اند.

عبد الرحمن بن محمد عوض الجزيري (متوفى 1360هـ) در کتاب «الفقه على المذاهب الأربعة» کیفیت زیارت پیامبر (صلی الله علیه و آله) را از نظر فقهای چهارگانه چنین شرح می دهد:

فقهاء (مذاهب اربعه فقهی) آداب زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله) را چنین بیان کرده اند:

در هنگام زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله) برای خود و والدینش و کسانی که به او التماس دعا گفته اند و برای همه مسلمین دعا می کند . سپس نزد بالا سر آن حضرت رفته و این آیه را بگوید: {ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاؤوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله تواباً رحيماً} ومی گوید: ما به سوی تو آمده ایم در حالیکه به سخن تو گوش دادیم و امر تو را اطاعت کردیم. و در حالیکه از پیامبر طلب شفاعت می کند ... سپس به هرآنچه دوست دارد دعا می کند. [4]

همچنین ذهبی در کتاب سير أعلام النبلاء چنین می گوید:

دعا نزد قبور انبیاء و اولیاء و در دیگر بقاع مستجاب است ولی سبب اجابت، حضور دعا کننده و خشوع او و ابتهال او است. همچنین شکی نیست که در بقعه مبارکه و در مسجد و در سحر و مانند اینها استجابت دعا بیشتر است و هر مضطری دعایش مستجاب است. [5]

4. یکی از آیاتی که علمای اسلامی در جواز دعا نزد قبور به آن استناد کرده اند، این آیه است: «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جآؤُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوّاباً رَحیماً»؛[6] هنگامی که گناه کارانی که به خود ستم کرده اند، به نزد تو ‌آمدند و از خدا طلب آمرزش ‌کردند و پیامبر هم برای آنها استغفار ‌کرد؛ خدا توبه پذیر و مهربان است. در این آیه کلمه «جآؤوک» شامل زمان حیات و ممات پیامبر (صلی الله علیه وآله) می شود و همان گونه که در زمان حیات پیامبر (صلی الله علیه وآله) گناه کاران به محضر ایشان می آمدند و درخواست توبه می کردند،  بعد از وفات ایشان نیز می توان در کنار قبر ایشان درخواست توبه کرد.[7]

رد توجیهات و دلایل تکفیری ها:

تکفیری ها در تکاپو برای رد این روایات، توجیهاتی را ارائه کرده اند. از جمله اینکه دعاهایی که در این موارد صورت گرفته رو به قبله بوده است نه رو به قبر و این دلالت دارد که دعا در نزد قبور جایزنیست. در حالیکه:

اولا در روایتی نقل شده که پیامبر هنگام دعا رو به قبر ایستادند. این روایت در سنن ترمزی از ابن عباس این چنین نقل شده: مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بقبور المدينة فأقبل عليهم بوجهه، فقال: السلام عليكم يا أهل القبور، يغفر الله لنا ولكم.[8] پیامبر از کنار قبور مدینه عبور می کردند که رو به آن قبور کردند و فرمودند: سلام بر شما این اهل قبور، خدا شما و ما را ببخشد...

در روایتی دیگر آمده است، وقتی منصور عباسی، طریقه ی زیارت پیامبر (صلی الله علیه و اله) را از مالک بن انس پیشوای مذهب مالکی پرسید و به او گفت: آیا رو به قبله کنم و دعا نمایم یا رو به قبر پیامبر؟ مالک در پاسخ گفت: چرا چهره از قبر پیامبر بر گردانی؟ در حالیکه پیامبر (صلی الله علیه و آله) در روز رستاخیر وسیله تو و وسیله پدر تو حضرت آدم (علیه السلام) است. به سوی او رو کن و او را شفیع خود قرار ده، خدا شفاعت او را می پذیرد. خدا می فرماید: «ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما».[9]

ابن قدامه مقدسی از علمای سرشناس حنبلی در کتاب معروف «المغنی» در آداب زیارت می گوید: زمانی که زائر که به زیارت پیامبر می آید، پشت به قبله و رو به قبر پیامبر بایستد و از خداوند بخواهد که گناهانش را ببخشد.[10]

ثانیاً: تکفیری ها خواستند روایات دعا نزد قبور را این گونه توجیه کنند که در این روایات دعا کننده رو به قبله بایستد نه قبر این توجیه در حقیقت رد ادعای خود آنها است که مطلق دعا کردن برای خود را نزد قبور قبول ندارند چه رو به قبله و چه رو به قبله باشد.

دلایل تکفیری ها برای منع از دعا نزد قبور

1. علمای تکفیری به برخی روایات برای منع دعا نزد قبور استناد می کنند.[11] علمای تکفیری روایاتی مانند: «اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْ قَبْرِي وَثَناً يُعْبَدُ. اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ»؛[12] خداوند یهود را لعنت کند که قبور انبیاء اشان را مسجد قرار دادند؛ گفته اند که دعا کردن نز قبور

جواب: این دسته روایات در صدد بیان عمل یهودیانی است که قبور بزرگان و اولیاء شان را مورد پرستش قرار می دادند و روی قبرهای آنها نماز می خواندند در حالیکه در دعا نزد قبور که در روایات به آن توصیه شده، از خدا طلب حاجت می شود و از موضوع این روایت خارج است.[13]

2. دعا نزد قبور ذریعه و وسیله به شرک است.[14]

همانگونه که گذشت دعا نزد قبور ریشه در سیره و گفتار پیامبر و سلف و علمای اسلامی بوده است و مطرح کردن ذریعه به شرک، نظر دادن در جهت مخالف روایات و اجتهاد در مقابل نص است.

پی نوشت:

 [1] مجموع فتاوی، بن باز، ج6، ص327.

[2] سنن نسائی، ج4، ص94.

[3] صحیح مسلم، مسلم نیشابوری، ج2، ص671.

[4] الفقه على المذاهب الأربعة، عبد الرحمن بن محمد عوض الجزيري، ج1، ص640-641. ثم يدعو لنفسه ووالديه ولمن أوصاه بالدعاء ولجميع المسلمين. ثم يقف عند رأسه الشريف كالأول: ويقول اللهم إنك قلت وقولك الحق: {ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاؤوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله تواباً رحيماً} . وقد جئناك سامعين قولك. طائعين أمرك. متشفعين بنبيك ... ويدعو بما يحضره من الدعاء

[5] سير أعلام النبلاء، شمس الدين أحمد بن عثمان الذهبي، ج17، ص77. والدعاء مستجاب عند قبور الأنبياء والأولياء، وفي سائر البقاع، لكن سبب الإجابة حضور الداعي، وخشوعه وابتهاله، وبلا ريب في البقعة المباركة، وفي المسجد، وفي السحر، ونحو ذلك، يتحصل ذلك للداعي كثيرا، وكل مضطر فدعاؤه مجاب

[6] نساء: 64.

[7] . رک: الجوهر المنظم في زيارة القبر الشريف النبوي المكرم والمسجد النبوي، ابن حجر هيتمي، ص17.

[8] . سنن ترمزی، ج2، ص360.

[9] وفاء الوفاء، سمهودی، سمهودی، ج 2، ص 1376.

[10] المغنی،أبو محمد عبد الله بن أحمد بن قدامة مقدسي، ج5، ص466-467.

[11] شرح العقيدة الطحاوية، بن جبرین، ص8.

[12] الموطأ، مالک بن انس، ج2، ص240؛ مسند احمد بن حنبل، ج12، ص314؛ رک: صحیح بخاری، ج2، ص88.

[13] التمهید لما فی المؤطأ، ابن عبدالبر، ج5، ص45.

[14] فتاوی الاسلامیه، بن باز، ج3، ص492.

[15]. صحیح مسلم، مسلم نیشابوری، ج2، ص669.

منابع:

  1. أبو محمد عبد الله بن أحمد بن قدامة مقدسي، المغنی، تحقیق: عبدالله بن عبدالمحسن الترکی و عبدالفتاح محمد الحلو، دار عالم الکتب، ریاض، چاپ سوم، 1997م.
  2. ترمذى، محمّد، سنن الترمذى، تحقيق: بشار عواد معروف، دار الغرب الإسلامى، بيروت، 1998م.
  3. الجوهر المنظم في زيارة القبر الشريف النبوي المكرم والمسجد النبوي، ابن حجر هيتمي، مکتبه مدبولی، چاپ اول، 2000م.
  4. السنن الصغرى، احمد نسائي، تحقيق: عبد الفتاح أبو غدة، مكتب المطبوعات الإسلامية، حلب، چاپ دوّم، 1406ق.
  5. شرح العقيدة الطحاوية، عبد الله بن جبرين، http://www.islamweb.net
  6. صحیح بخاری، محمد بن اسماعیل، تجقیق محمد بن زهیر ناصر، دارالطوق النجاه، بی جا، 1422ق.
  7. فتاوى إسلامية، بن باز و دیگر علمای وهابی، تحقیق محمد بن عبد العزيز بن عبد الله المسند، دار الوطن للنشر، الرياض، چاپ اول، 1414ق.
  8. الفقه على المذاهب الأربعة، عبد الرحمن بن محمد عوض الجزيري، دارالکتب العلمیه، بیروت،
  9. مجموع فتاوى العلامة عبد العزيز بن باز، عبد العزيز بن عبد الله بن باز، محمد بن سعد الشويعر
  10. وفاء الوفاء، سمهودی، نور الدین سمهودی، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 2006م.
  11. الموطأ، مالك بن انس، تحقيق: محمّد مصطفى الأعظمي، مؤسسة زايد بن سلطان آل نهيان للأعمال الخيرية والإنسانية، أبو ظبي، چاپ اوّل، 1425 هـ.ق.
  12. مسند أحمد بن حنبل، ابن حنبل شيباني، أحمد، تحقيق: شعيب الأرنؤوط وعادل مرشد و ديگران، مؤسسة الرسالة، چاپ اوّل، 1421ق.
  13. التمهيد لما في الموطأ من المعاني والأسانيد، ابن عبد البر، يوسف، تحقيق: مصطفى بن أحمد العلوي و محمد عبد الكبير البكري، وزارة عموم الأوقاف والشؤون الإسلامية، مغرب، 1387 هـ.
  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

نواقض الاسلام

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه