مقالات > جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۲/۸ تعداد بازدید: 178

جهانى شدن در منطقه خاورمیانه با به چالش کشیدن هویت های ایدئولوژیک (حاکم) و تک گفتار، نیاز به هویت و معنا را تشدید کرده است. بنیادگرایى، یکى از پاسخ هایى است که به این نیاز داده شده است. 



جهانى شدن در منطقه خاورمیانه با به چالش کشیدن هویت های ایدئولوژیک (حاکم) و تک گفتار، نیاز به هویت و معنا را تشدید کرده است. بنیادگرایى، یکى از پاسخ هایى است که به این نیاز داده شده است. آن ها با گزینش معنا و انحصارى کردن آن، انرژى خود را صرف به کار بستن معانى و ویژگى هاى برگزیده مى کنند. بازسازى معنا توسط گروه های بنیادگرا، با تکیه بر مفاهیم جمعى همچون مذهب، جهاد، شریعت، خانواده و اجتماع صورت مى پذیرد. این جماعت ها، هویت هایى را مى سازند که کارکردشان ایجاد انسجام و حمایت از افراد در برابر دنیاى به ظاهر خصمانه بیرونى است. بر این پایه به نظر مى رسد بتوان گسترش هویت بنیادگرا در خاورمیانه به خصوص عربستان، عراق و سوریه و در دنیاى نوین را برآیند شتابان جهانى شدن دانست.

مقدمه
جهانى شدن منجر به تغییراتى بنیادین، در دنیاى امروز شده و همین امر متفکران را بر آن داشت تا از ظهور دنیایى نوین سخن به میان آورند. فناورى هاى نوین ارتباطى نحوه سازمان دهی، قشربندى هاى اجتماعى و ارزش ها و هنجارها را دگرگون ساخته است. با ظهور فزاینده امکاناتى همچون رایانه ها، ماهواره های ارتباطى و اینترنت؛ تغییرات بنیادینی شکل گرفت که دسترسى گسترده به اطلاعات و حضور مستمر رسانه ها از یکسو و شالوده شکنى و فروپاشى معیارهاى کلى از سوى دیگر، نمود چنین تغییراتى است.
جهانى شدن با تقویت فردگرایی، هویت های جمعی را با بحران مواجه کرده است. گستردگى این بحران با به چالش کشیدن ثبات و امنیت دنیاى گذشته، موجب ظهور هویت های مقاومى شده که در برابر روند سلطه جویانه جهانى شدن، دست به مقاومت مى زنند. نهضت هاى بنیادگرا، امروزه یکى از مهم ترین هویت های مقاومى است که با آفرینش معنا، ایجاد هویت جمعى و استفاده مؤثر از تکنولوژى اطلاعاتى، وعده ایجاد دنیایى آرمانى را به اعضاى خود مى دهند و آن ها را در برابر بحران هاى هویت و معنا یارى مى کنند.
بر این پایه، سؤالی که در این مقاله با آن مواجهیم این است که: «جهانى شدن چه تأثیرى در ظهور هویت های بنیادگرا در منطقه خاورمیانه داشته است»؟ فرضیه اى که در این نوشتار، در پى آزمون آن هستیم این است که: «جهانى شدن با تشدید بحران معنا، منجر به تقویت هویت های بنیادگرا در منطقه خاورمیانه داشته شده است». بنابراین هدف اصلى مقاله این است که نشان داده شود، جهانى شدن فرد را وادار نموده تا با عضویت در گروه های بنیادگرا، به جستجوى امنیت و غلبه بر بحران هویت و معنا برآید. البته از جنبه های دیگر نیز ممکن است پدیده بنیادگرایى در دنیاى نوین تحلیل شود، لیکن این مقاله صرفاً به چگونگى رابطه جهانى شدن و بحران معنا و تأثیر آن بر شکل گیرى هویت های بنیادگرا در خاورمیانه مى پردازد.
چهارچوب نظرى
«جهانى شدن» (Globalization) پدیده اى است که در چند دهه اخیر اذهان مردم جهان را به خود مشغول ساخته است. ظهور تکنولوژی های جدید ارتباطى و انقلاب در عرصه ارتباطات، سبب شده تا عرصه جهانى به مثابه دهکده اى کوچک جلوه نماید. جهانى شدن شرایطى متفاوتى از گذشته را پیشاروى انسان ها و جوامع بشرى قرار داده است که در آن مکان و زمان اهمیت پیشین خود را از دست داده اند. (بهروزلک، ص 40) براى ارائه یک تصویر نسبتاً روشن از این پدیده، در درجه اول لازم است تا مفهوم جهانى شدن تبیین شود.
لیکن به دلیل تنوع و ابعاد گوناگون این پدیده و نیز به این علت که مفهوم جهانى شدن میان سطوح گوناگون تحلیل مانند اقتصاد، سیاست، فرهنگ و ایدئولوژى ارتباط برقرار مى کند، نمى توان تعریف کاملى از این پدیده ارائه کرد. (قزلسفلى، ص 150). با این وجود، تعاریف بسیارى از این اصطلاح شده است که به برخى از آن ها اشاره مى شود.
جهانى شدن از نظر برخى، فرآیندى اجتماعى است که قید و بندهاى جغرافیایى حاکم بر روابط اجتماعى و فرهنگى، از بین مى رود و مردم به طور فزاینده اى از کاهش این قید و بندها آگاه مى شوند.(واترز، 1379) عده اى دیگر آن را فرآیندى مى دانند که بر پایه آن همه ساکنان کره زمین در جامعه اى واحد و فراگیر به هم مى پیوندند. (Macluhan,1994) در این دو تعریف، سه نکته کاهش نقش مرزهاى جغرافیایى، در هم تنیده شدن منافع فرد و کشور در منافع مردمان جهان و تبدیل واژه ملّى به مفهومى بین المللى نهفته است.
جهانى شدن به معنای عصر دانایى نیز تعریف شده است؛ زیرا نه تنها کالا، خدمات و سرمایه بین ملّت های گوناگون جهان مبادله مى شود، بلکه افکار و دانش بشرى نیز آسان تر از گذشته در اختیار ملت ها قرار مى گیرد. (تافلر، 1388) جهانى شدن هم چنین با تأکید بر افزایش شمار پیوندها و ارتباطات متقابل، از نظم نوین جهانى حکایت مى کند که از طریق آن تصمیمات و اقدامات یک بخش از جهان بتواند نتایج پراهمیتی براى افراد و جوامع در بخش های دور کره زمین داشته باشد. (مارک، 1379)
جهانى شدن موجبات فشردگى زمان و فضا را نیز فراهم کرد که به واسطه آن مردم به صورتی نسبتاً آگاهانه در جامعه جهانى واحد ادغام مى شوند. (گل محمدى، ص 20) تحولى که «مک لوهان» در حدود سی سال پیش آن را پیش بینی کرده بود و بر اساس آن، جهان به سان سلسله اعصاب مرکزی انسان، کوچک، متمرکز و حساس مى شود؛ تحولى که منادى ارزش های همگن در دهکده جهانى است. (کیانى، ص 94)
از این منظر، جهانى شدن معطوف به فرآیندى است که در جریان آن فرد و جامعه در گستره اى جهانى با یکدیگر پیوند مى خورند. بر این اساس، جهانى شدن به «فشردگى جهان» و «تشدید آگاهى جهانى» به صورت یک کل اشاره دارد (رابرتسون، ص 8) از جنبه اى دیگر جهانى شدن را مى توان نتیجه دینامیسم مدرنیته تلقى کرد، بدین معنا که در عصر مدرنیته، زمان و فضا تهى شده و پدیده هاى اجتماعى متأثر از تحولات فرامنطقه مى شوند. افراد در این عصر از سنت دورى گزیده و در «سیاست زندگی شان» (life politics) به عقل خود متکى هستند. (Giddens,65) به طور کلى شاخصه هاى اصلى دنیاى نوین را مى توان چنین بر شمرد:
- کم رنگ کردن قید و بندهاى جغرافیایى و ایدئولوژیکى حاکم بر روابط فرهنگى و سیاسى؛ از بین بردن تقدم و تأخر تاریخى؛ درهم تنیدن زمان و مکان؛ تبدیل جامعه به زنجیره هایى از شبکه هاى اجتماعى- فضایى همپوش و متقاطع؛ سامان دهی کنش ها و واکنش ها، به عرصه مناسبات و روابط جهانى؛ فرسایش و نفوذپذیر کردن مرزهاى ملى و رها ساختن امر اجتماعى از سیطره دولت؛ به مسئله دار کردن معنا و بحرانى شدن آن از طریق: تضعیف و تخریب عوامل و منابع سنتى هویت، تأکید بر فرهنگ شخصى و متنوع کردن سبک هاى زندگى، کاهش نفوذ کلیت هاى سیاسى و ایدئولوژیک بر هویت سازى هاى فردى، حاکم شدن نگرش اومانیستى بر روابط انسان ها و فروپاشى تمامى حوزه هاى انحصارى و ممنوعه منجر شده است. (تاجیک، ص 87)
جهانى شدن، افول هویت های ایدئولوژیک و بحران معنا
قرن بیستم به عنوان عصر ایدئولوژى ها و هویت سازی های جهان شمول معرفى شده که هر یک مى کوشیدند با ایجاد چهارچوب هاى تازه، به کردارها و زندگى سیاسى-اجتماعى افراد، معنا و شکل ببخشند.(نظرى، ص 18-19) معنادار بودن رابطه میان ایدئولوژى و هویت، حکایت از آن داشت که میان آن ها رابطه تنگاتنگ وجود دارد. معنایى که در قالب مفهوم هویت ایدئولوژیک و حاکم خلاصه مى شود. این هویت، یکسان ساز است و ضمن تقبیح فردگرایی، تلاش دارد تا با توسل به توجیهات ایدئولوژیک، معنایى جمعى و انحصارى براى پیروان ارائه کند.
بنابراین در چهارچوب این نوع هویت، مسئله اى موسوم به بحران معنا، کمتر اجازه ظهور و بروز پیدا مى کرد. چالش هویت های ایدئولوژیک یکى از بنیادى ترین تحولات در این عصر محسوب مى شود. تا پیش از ورود به چنین روندى، بسیارى از اندیشمندان حوزه روابط بین الملل، جنگ سرد را به مثابه بنیادى ترین صورت بندی قرن بیستم به حساب آوردند. در این جنگ، قدرت و معنا به وسیله ابرقدرت ها شکل مى یافت و هویت سیمایى جهان شمول به خود گرفت که فضاى ایدئولوژیک موجد آن بود. لیکن پایان یافتن جنگ سرد و به دنبال آن ظهور جنبش هاى شالوده شکن و تجدد ستیز در قرن بیستم، به معنای افول معنا در همه اشکال و اسطوره هاى آن محسوب مى شود. (هانتیگتون، ص 175)
با پیدایش شبکه هاى جهانى اطلاعات و گسترش فزاینده امکاناتى همچون رایانه ها، ماهواره های ارتباطى و اینترنت، دنیاى نوینى ظهور یافت که در آن تمامى ابعاد زندگى بشر، از این انقلاب تکنولوژیک تأثیر پذیرفته است. این پدیده دگرگونى گسترده و دامنه داری را در شکل گیرى هویت و معانى وابسته به آن ایجاد کرد. (هاگت، ص 36) جهانى شدن با فراهم ساختن ارتباط افراد در اقصى نقاط جهان و گسترش ارتباطات گروه ها و نهادهاى مختلف سیاسى-اجتماعى با یکدیگر، محدودیت هاى مرزهاى ملى را در نوردیده و در نتیجه الگوى زندگى در دولت-ملت ها را دگرگون ساخت. (سعید، ص 27)
رسانه ها به رشد فرهنگ شخصى، کاهش نفوذ کلیت هاى سیاسى و شکل گیرى منابع جدید هویتى منجر شدند. با افزایش میزان تفاوت ها در اثر رشد استفاده عمومى از این امکانات، جهان بینی افراد واگراتر و گروه ها و هویت های مختلف، به برداشت های گوناگونى از جهان مى رسند. (معینی علمداری، ص 137) در دنیاى امروز نه تنها آهنگ تحولات اجتماعى سریع تر از هر جامعه ماقبل مدرنى است، بلکه میدان عمل و ژرفاى تأثیرات آن بر کارکردها و شیوه هاى رفتارى جوامع پیشین نیز بى سابقه است. (گیدنز، ص 31-45) از این منظر جهانى شدن همانند تجدد، نتیجه بر هم خوردن نظم و نسبت سنتى میان مکان، فضا و زمان است. جهانى شدن در این معنا معطوف به فرآیندى است که در جریان آن فرد و جامعه در گستره اى جهانى با یکدیگر پیوند مى خورند. (نظرى، ص 18)
بافت اصلى جامعه نوین را اطلاعات و نظام ارتباطات الکترونیک تشکیل مى دهد و شبکه ارتباطى در چنین جوامعی یک حوزه عمومى مجازى پدید مى آورد. (loader, 35-65) بنابراین در چنین فضاى به شدت مرکزیت زدایى شده، نباید انتظار قابلیت بالاى هویت سازى در چارچوب نگرش کلان و جهان شمول ایدئولوژیک را داشت. جهانى شدن در این چهره، هویت سازى هاى سنتى را دشوار و فضایى فراسوی مدرنیته گشوده است. وحدت، سوژه را مخدوش و تردید و عدم قطعیت را به تمامى حوزه ها رسوخ داده؛ قلمرو روابط زندگى اجتماعى را گسترش و دنیای اجتماعی افراد را بسیار بزرگ تر از گذشته جلوه گر نموده است.
اصحاب، هویت های شفاف و مواضع مستحکم را با هویت های کدر، موزاییکی و مواضع اختلاطى و پیوندى روبه رو و در فرایند هویت سازى، فرد را جایگزین دولت کرده است. اهل حریم هاى جاودانه و قدسى را با فروپاشى حریم ها، فراگفتمان هاى جهان شمول را با خرده گفتمان هاى محلى و مطلق گرایان را با بحران اصالت ها و انگاره ها مواجه ساخته و با مسئله دار کردن معنا، به بحرانى شدن آن و زوال هویت های مشترک منجر شده است. (تاجیک، ص 119-120)
مسئله معنا و ظهور هویت های بنیادگرا
جهانى شدن، هویت های ایدئولوژیک و تک گفتار در منطقه خاورمیانه را دچار مشکلات فراوانى کرده که به سختی قادر هستند یک نظام معنایى و هویتى مشترک را براى اعضاى خود تعریف نمایند. با این وجود، امروزه شاهد پیدایش هویت های مقاوم و بنیادگرایى در منطقه خاورمیانه هستیم که در برابر امواج جهانى شدن و فردگرایی رادیکال ایستادگى مى کنند. این دوگانگى، ناشى از تأثیرات هویتى این پدیده است. تا پیش از ورود به چنین روندى غالباً، هویت و معنا توسط ایدئولوژى هاى رایج سیاسى، تعیین و شکل مى یافت. لیکن با تشدید جهانى شدن، این مکانیسم رو به افول نهاد و پیروان را در برابر امواج سهمگین ناشى از بحران هاى هویت و معنا تنها گذاشت. گروه های بنیادگرا، نهضت هاى مقاومى هستند که با ایجاد هویت های جمعى و معانى انحصارى، اعضاء را در برابر این بحران ها یاری می کنند.
آن ها جمعیت هاى خود را حول ارزش های سنتى، مذهب، شریعت، ملت و خانواده مى سازند. نهضت هایى که مانند داعش و جبهه النصره سرسختانه خواهان خودمختاری در محدوده مقاومت خود هستند تا قدرت کافى برای تدارک دیدن هجوم به نهادهاى به زعم خودشان ستم پیشه را بیابند. این گروه های بنیادگراى اسلامى، بر اساس اصول به غایت متمایزى شکل گرفته اند و از آنجا که منطق جماعتى کلید بقاى آن ها است، از هویت های فردی استقبال نمی کنند.
بر این اساس از یکسو افراد ساکن در فضاى جریان ها، بیشتر شامل افراد بى هویت مى شود و از سوى دیگر مردمى که در برابر این بحران ها مقاومت مى کنند، بیشتر جذب هویت های جمعى مى شوند. (کاستلز، ج 2، ص 426-427) امروزه با آغاز هزاره سوم، هویت بنیادگرایى اسلامى چون داعش و جبهه النصره به گونه اى اعجاب انگیز، نیرومند و اثرگذار شده و خود را به مثابه یکى از مهم ترین منابع هویت ساز جلوه گر مى کند. به طور کلى، مى توان تأثیرات جهانى شدن را بر هویت های بنیادگراى اسلامى در عراق و سوریه و خاورمیانه، ذیل عناوینى چند مورد بررسى قرار داد:
الف) هویت های متکثر
بسیارى، گسترش پدیده بنیادگرایى را در دنیاى نوین، برآیند شتابان جهانى شدن ارزیابی می کنند. این پدیده، به هویت های متکثر و سیال منجر شده است، اما در برخى موارد، تکثر هویت و تعدد معنا، امرى غیر قابل تحمل خواهد بود. این در حالى است که بنیادگراهاى اسلامى امروزه در خاورمیانه با گزینش معنا و انحصارى کردن آن، انرژى خود را صرف به کار بستن معانى و ویژگى هاى برگزیده مى کنند و به هویت خویش قوام مى بخشند. (Marty and Appleby,46) آن ها از یکسو، واکنشى به تنوع هویتى و تعدد معانى است؛ لیکن از دیگر سو، هویت و معانى آن ها در رابطه با سایر گروه های بنیادگرا بسیار متنوع است.
مصداق بارز آن را مى توان به وضوح در مصر یا پاکستان مشاهده کرد. گروه های بنیادگراى متنوعى که در این دسته از کشورهاى خاورمیانه، نزج و گسترش یافته اند، هر کدام بر معناى انحصارى خویش تأکید دارند. به عنوان مثال گروه هایی مانند داعش و جبهه النصره و جمعیت علماى اسلام (گروه فضل الرحمن)، جمعیت علماى اسلام (گروه سمیع الحق)، سپاه صحابه، لشگر جنگوى، لشکر محمد و...، با وجود برخوردارى از ویژگى هاى مشترکى همچون سنی گری، ضدیت با شیعیان و حمایت از صحابه و خلفاى راشدین، هر یک بر هویت ویژه خود تأکید مى کنند.
اعضای گروه های بنیادگراى اسلامى، از یکسو بر هویت و معناى متمایز گروه خود اصرار دارند و از سوى دیگر، با طیفى از گروه های بنیادگرا مواجه اند که هویت و معنایى متفاوت با آن ها دارند. تکثر هویتى، معانى متعدد و عدم پذیرش تفاسیر متفاوت یکدیگر، ویژگى رایج گروه های بنیادگرا در عصر جهانى شدن است. (Bauman,55-78)
ب) غربى شدن
برخى تحلیل ها نیز، جهانى شدن را متضمن صدور مدل فردگرایانه و عرفى از تجربه غرب مى دانند و ظهور یا گسترش بنیادگرایى اسلامى در خاورمیانه کنونى را به عنوان واکنشى به این پدیده ارزیابى مى کنند. (ترنر، ص 376) از این منظر، بنیادگرایى به روشنى واکنش گروه های ناراضى به فرایندهاى سکولار، شهرى شدن و سنت زدایى است که برخى از آن به «جهان-لاتینى شدن» (Globalatinization)یاد کرده اند. (Derrida,13) بنیادگرایى دینى-اسلامى مهم ترین منبع هویت ساز در جامعه شبکه اى است. آن ها با رجوع به گذشته و تأکید بر معنایى انحصارى از دین اسلام، مى کوشند سلطه آن را در امور قضایى، اقتصادى و حکومت بازگردانند. افغانستان و گروه های بنیادگرایى همچون طالبان، مثال بارز این تأثیر است.
بنیادگرایان افراطى این کشور با داعیه اى دینى، خواستار تشکیل حکومت اسلامى بر پایه تفاسیر مذهبى خاص خویش اند. آن ها انرژى مبارزاتى خود را از پنداشت هایى همچون تهدید یا نابودى دین و سنت پیامبر اسلام در عصر جدید مى گیرند. (هاشمى، ص 62) از این منظر عمده ویژگى بینش طالبان، روح تعبدگرایى و قداست بخشى نسبت به دستاوردهاى کلامى و فقهى پیشینیان مى باشد. آن ها دوران صدر اسلام و میانه را دوره طلایى و مصون از هر نوع خطا تلقى نموده و راجع به تفاسیر و تأویل های دینى این دوره، اعتقاد جزم گرایانه دارد.
اجتهاد و استنباط نوین، در این مکتب جایگاهى ندارد و مردم عموماً موظف به پیروى از کلمات و گفتار علماى سلف مى باشند. برداشت صرفاً تقلیدگرایانه آن ها از دین، سبب بدبینى و دشمنى آنان با زندگى غربى و عرفى شدن دین است. مخالفت با مفاسد فرهنگ و تمدن غربى در کل، یکى از شعارهاى اساسى تمامى گروه های بنیادگرا است؛ اما آنچه بنیادگرایى افراطى از نوع طالبان را از بقیه گروه های اسلامی جدا مى سازد، نفى مطلق مدنیت غربى به وسیله آن هاست. مخالفت طالبان با تلویزیون، وسایل تصویربردارى، لباس فرنگى، سینما و امثال آن، نشانه آشکارى بر روحیه ستیزه جویی آنان با مظاهر تمدن غربى است. (عارفى، ص 204)
ج) آشفتگى روابط
جهانى شدن، با دگرگون کردن روابط تولید، قدرت و تجربه، روابط سنتى میان دین، هویت و جنسیت را با چالش روبه رو ساخته و موجبات ناامنى، رهاشدگى، تنهایى فرد و در پى آن، خواسته هایى همچون نیاز به معنا و هویت را به وجود آورده است. (کچویان، ص 73-74) در تحلیل این وضعیت باید افزود، جامعه شبکه اى صورتى نوین از روابط را ارائه کرده که مبناى آن در بهره گیرى فزاینده از مؤلفه هاى اطلاعات و ارتباطات است. کامپیوتر به جاى موتور، نماد چنین جامعه اى در مقایسه با مراحل صنعتى پیشین است.
اقتصاد این جامعه، بر شبکه سازى استوار است. نقاطى که اهمیتى براى جامعه شبکه اى ندارند، نادیده گرفته مى شوند؛ مانند آنچه در بسیارى از کشورهاى آفریقایی روى داده است. قدرت این جامعه بر بهره گیرى هرچه بهتر از امکانات و توانمندى هاى اطلاعاتى و ارتباطى قرار دارد. به عنوان مثال، داعش و جبهه النصره با درک این موضوع و بهره گیرى از آن، قدرتی انکارناپذیر در فضاى شبکه اى به خود اختصاص دادند. دگرگونى روابط تجربه، یکى دیگر از تغییرات بنیادین جامعه شبکه اى است. آن ها در خاورمیانه مصداق بارز این تحول اند.
این گروه ها با شخصى کردن دین، سیاسى کردن هویت یا جنسیت خود و فروپاشى حوزه هاى ممنوعه، الگوهاى جدیدى از روابط تجربه را شکل دادند. سرعت و شدت تغییرات، خلائی را موجب شده که ظهور و گسترش بنیادگرایى اسلامى، در واقع پاسخى به زعم خود منطقى به آن محسوب مى شود. کنشگرانى که از فردى شدن هویت و تکثر معانى حاصل از جهانى شدن احتراز مى کنند، هویت های بنیادگرا را مأمنى امن براى هجوم به دنیاى خصمانه بیرونى مى یابند.
آن ها ماهیتى انفعالى دارند و عکس العملی در پاسخ به شرایط منفى روزگار خویش اند. از این منظر ظهور پدیده بنیادگرایى به مثابه «هویتى مقاوم»، در برابر تحریم هاى اجتماعى حاصل از جهانى شدن ارزیابى مى شود. (هال، ص 327) علاوه بر خاورمیانه در دیگر نقاط آسیا نیز مى توان مثال هایی را در این زمینه یادآور شد. به عنوان مثال، بنیادگرایان فرقه آئوم در ژاپن، نمونه آشکار این تأثیرند. اعضاى این گروه، علیرغم این که اکثراً فارغ التحصیل دانشگاه هاى برتر ژاپن و از دانشمندان برجسته این کشور بودند لیکن با عضویت در این گروه و کسب هویت بنیادگرا، بر بحران هاى هویت و تعدد معنا فائق آمدند.
برای درک بهتر این جاذبه، باید به بیگانگى جوانان ژاپنى پس از ناکامى نهضت هاى اجتماعى نیرومند ژاپن در دهه 1960 توجه کرد. آرزوى بسیارى از این جوانان، زندگى در جهان متفاوتى بود که در آن استفاده از علم و تکنولوژى به جسم آن ها کمک مى کرد تا از قید و بندهاى طبیعى و اجتماعى درگذرند. همین جاست که روش شناسى آئوم برای رستگاری و ایجاد هویت جمعى، بر اساس معنویت و خودسازى از طریق مراقبه و ممارست آشکار مى گردد.
این فرقه با برداشتى آخرالزمانى، از نبردى قریب الوقوع سخن به میان مى آورند که نتیجه اجتناب ناپذیر رقابت شرکت های ژاپنی و آمریکا براى ایجاد نظم نوین جهانى است. آماده بودن براى چنین جنگى، علاوه بر بازسازی هویت جمعى مطابق با آموزه هاى بنیادگرایان آئوم، مستلزم مهارت در کاربرد تکنولوژى سلاح هاى پیشرفته، به خصوص اسلحه هاى شیمیایى، میکروبى و موشک هاى هدایت شونده است. (توسلى و قاسمى، ص 15)
د) فروپاشى و بازسازى معنا
جهانى شدن، ضمن به چالش کشیدن هویت های ایدئولوژیک و معانی انحصاری، موجب ظهور هویت های بنیادگرایى شده است که مقاومت خود را بر بازسازى معنا و غلبه بر بحران هاى هویت استوار ساخته اند. از این منظر، نهضت هاى بنیادگرا به هیچ روى سنت گرا نیستند. آن ها براى مقاومت اجتماعى و قیام سیاسى همواره به بازسازى هویت فرهنگى متوسل شده اند که در واقع پدیده اى فرامدرن است. در تبیین این وضعیت، می توان از تحلیل فوکو بهره گرفت. وى انقلاب ایران را، نخستین انقلاب پسامدرن معرفى مى کند که در آن هویت سیاسى شیعه، بازسازى شده است.
از آنجا که فرایندهاى سلطه جدیدى که مردم در برابر آن ها واکنش نشان مى دهند در جریان اطلاعات تجسم مى یابند، بازسازى معنا به ناچار بر جریان های معکوس اطلاعات صورت مى پذیرد. مذهب، ملت، خانواده و اجتماع، قوانینى به دست مى دهند که تجلى ارزش های سرمدى اند و هرگز در گرداب جریان های اطلاعاتى مضمحل نمى شوند. (کاستلز، ج 2، ص 88) مصداق عینى این بازسازی را مى توان در گروه های بنیادگرایى همچون داعش و جبهه النصره، به وضوح مشاهده کرد. آن ها با ارائه درک نوینى از دین، بر پایه هویت های بازسازى شده خلافت، الگوهاى تازه اى از معنا را به وجود آوردند. مفاهیمى همچون جهاد نکاح، جهاد، شهادت و...، نمادهاى فرهنگى جدیدى هستند که از درون مواد و مصالح سنتى ساخته شدند. (سعد غریب، ص 64)
هـ) رسانه
امروزه با تقویت تکنولوژى هاى ارتباطى و اطلاعاتى، شاهد پیدایش شکلى نوین، موسوم به جهانى شدن اطلاعات هستیم. این چهره از جهانى شدن، با فراهم آوردن امکانات و بسترهاى مناسب اطلاعاتى، تغییرات شگرفی را ایجاد کرده که به موجب آن، هویت های جمعى با بهره گیرى از آن، به دنبال شناسایى هویت و معانی برگزیده خود از جانب دیگران هستند. تأثیر نیرومند گروه های بنیادگرا تا حدود زیادى ناشى از حضور رسانه ها و استفاده مؤثر از تکنولوژى اطلاعاتى است. در واقع زیربنای سازمانى آن ها همین تکنولوژى است.
بدون وجود اینترنت و رسانه جایگزین، نهضت هاى بنیادگرا نمى توانستند شبکه هاى پر نفوذى باشند و تنها مجموعه اى از واکنش هاى پراکنده و فاقد قدرت بودند. جلب توجه رسانه ها از طریق اقدام به کارهاى نمایشى که جاذبه قوى داشته باشند، حتى از طریق قربانى دادن انجام مى پذیرد. به همین دلیل است که در تمامى نهضت هاى بنیادگرا، استفاده از تسلیحات نه به عنوان هدف، بلکه به عنوان علامت آزادى و هم چنین ابزارهایى که مى تواند توجه رسانه ها را به خود جلب کند، نقشى حیاتى دارند. به نظر مى رسد نهضت هاى اعتراضى بنیادگراى جدید، پیام ها و ادعاهاى خود را به شکل سیاست هاى نمادین (قدرت تصویر) منتشر مى کنند که ویژگى جامعه اطلاعاتى است.
مهارت های رسانه ای آن ها ابزارهاى بنیادین براى جنگیدن است و در عین حال عملیات و تسلیحات را براى خلق رویدادى به کار مى برند که ارزش گزارش شدن را داشته باشد. جلب نظر رسانه ها توجه مردم را به داعیه هاى رسانه جلب مى کند. (کاستلز، ج 2، ص 428) این تأثیر، عمده ویژگى مشترک تمامى گروه های بنیادگرا در جامعه شبکه ای است. از این منظر مصداق هاى فراوانى مى توان ذکر نمود؛ لیکن جدیدترین مصادیق آن را مى توان در عملیات هاى القاعده و داعش جستجو کرد.
تا پیش از نابودى برج هاى دوقلو در آمریکا، بنیادگرایان القاعده براى جهانیان ناشناخته بودند، لیکن با فروپاشى این برج ها، توجه اذهان عمومى به داعیه هاى این گروه جلب شد. (خبیرى، ص 20) نبرد داعش و جبهه النصره با دولت های عراق و سوریه نمونه دیگرى است که مورد توجه قرار مى گیرد. انتشار تصاویر مربوط به نابودى همزمان اردوگاه هاى نظامى دولت های عراق و سوریه و یا تصاویر مربوط به کشتار مردم و نظامیان، تأییدى بر فرض مذکور است.
نتیجه گیرى
در این مقاله سعى بر آن بود تا تأثیرات جهانى شدن، در ظهور و گسترش هویت های بنیادگرا در دنیاى نوین مورد پردازش قرار گیرد. ازاین رو نخست تحت عنوان چهارچوب نظرى، از اجماع بسیارى از اندیشمندان مبنى بر ظهور دنیاى نوین سخن به میان آمد. در ادامه با تحلیل جهان نوین، بر زوال هویت ایدئولوژیک و مسئله دار شدن معنا و بحرانى شدن آن تأکید شد و در نهایت ذیل عنوان مسئله معنا و ظهور هویت بنیادگرا، تأثیرات جهانى شدن بر ظهور هویت بنیادگرا مورد پردازش قرار گرفت و این نتیجه حاصل شد که: جهانى شدن، با زوال هویت های ایدئولوژیک و معانى انحصارى در خاورمیانه از یکسو و تکثر هویت، تعدد معنا و فروپاشى حوزه هاى ممنوعه از سوى دیگر، موجبات اضطراب و تنهایى فرد را فراهم مى آورد و وى را به جست وجوی منابع هویتى جدید، بر پایه بازسازی هویت های کهن سوق مى دهد.
نهضت هاى بنیادگرا، با ایجاد هویت هایى جمعى و معانى انحصارى، مى کوشند تا بر بحران هاى هویت و معنا فائق آیند. در این نهضت ها، یک هویت جدید ساخته مى شود اما نه با بازگشت به سنت بلکه با معنا بخشیدن به مواد و مصالح سنتى، به منظور تحقق بخشیدن به دنیایى آرمانى و برادرانه که در آن به زعم آن ها توده هاى محروم و روشنفکران ناراضى به معنایى جدید دست مى یابند.
بنابراین افراد با پناه بردن به هویت های بنیادگرا، حافظه تاریخى خود را به یارى مى طلبند و در برابر امواج جهانى شدن و بحران معناى حاصل از آن به دنیاى آرمانى و مطلوب خود می اندیشند. بدین سان عضویت در گروه ها و نهضت هاى بنیادگرا -هر چند به طور موقت- بدیلى به ظاهر کارآمد براى نظم جهانى طرد کننده محسوب مى شود.
پی نوشت:
1- اکرم عارفى، محمد (1378). «مبانى مذهبى و قومى طالبان»، فصلنامه علوم سیاسى، شماره 4.
2- بهروزلک، غلامرضا (1385). «جهانى شدن و سرانجام نزاع گفتمان ها»، فصلنامه علوم سیاسى، شماره 36.
3- تاجیک، محمدرضا (1377). «قدرت و امنیت در عصر پارادایم»، مجله گفتمان، شماره 1.
4- تاجیک، محمدرضا (1381). «جهانى شدن و هویت» نقل شده در: رهیافت هاى سیاسى- بین المللى، شماره 3.
5- ترنر، برایان (1383). «فضیلت جهان شمول: در باب دین در عصر جهانى»، ترجمه هاله لاجوردى، فصلنامه ارغنون، شماره 24.
6- توسلى، غلام عباس. قاسمى، یار محمد (1383). «هویت جمعى و جهانى شدن»، مجله نامه علوم اجتماعى، شماره 24.
7- خبیرى، کابک (1388). تروریسم و امنیت بین الملل 3، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.
8- رابرتسون، رونالد (1380). جهانى شدن: تئورى هاى اجتماعى و فرهنگ جهانى، ترجمه کمال پولادى، تهران: مرکز بین المللى گفتگوى تمدنها.
9- سعد غریب، امل (1385). دین و سیاست در حزب ا...، ترجمه غلامرضا تهامى، تهران: اندیشه سازان نور.
10- سعید، ادوارد (1371). شرق شناسى، ترجمه عبدالرحیم گواهى، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى.
11- سعید، بابى (1379). هراس بنیادین، ترجمه غلامرضا جمشیدى ها و موسى عنبرى، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
12- قوام، عبدالعلى (1386). جهانى شدن و جهان سوم: روند جهانى شدن و موقعیت جوامع در حال توسعه در نظام بین الملل، تهران: دفتر مطالعات سیاسى و بین الملل.
13- قزلسفلى، محمدتقی (1379) «جهانى شدن، رویارویى یا همزیستى»، ماهنامه اطلاعات سیاسى- اقتصادى، شماره 11- 12.
14- کچویان، حسین (1385). نظریه هاى جهانى شدن و دین، تهران: نشر نى.
15- کاستلز، مانوئل (1380). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: انتشارات طرح نو.
16- گیدنز، آنتونى (1378). تجدد و تشخص، ترجمه ناصر موفیان، تهران: نشر نى.
17- گل محمدى، احمد (1381). جهانى شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نشر نی.
18- کیانى، داود (1380). «فرهنگ جهانى، اسطوره یا واقعیت»، فصلنامه مطالعات ملى، سال سوم. شماره 10.
19- مارک، ویلیامز (1379). «بازاندیشی در مفهوم حاکمیت: تأثیر جهانى شدن بر حاکمیت دولت»، مجله اطلاعات سیاسى- اقتصادى، شماره 155- 156.
20- معینى علمدارى، جهانگیر (1384). «هویت و مجاز: تأثیر هویتى اینترنت»، مجله مطالعات ملى، شماره 24.
21- نش، کیت (1380). جامعه شناسى سیاسى معاصر (جهانى شدن، سیاست، قدرت)؛ ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر.
22- نظرى، علی اشرف (1383). «جهانى شدن و بحران معنا»، مجله کتاب ماه علوم اجتماعى، شماره 88.
23- نورانى، محمدرضا (1379). «جهانى شدن، کشورهاى در حال توسعه و ایران»، ماهنامه اطلاعات سیاسى- اقتصادى، شماره 155- 156.
24- وبستر، فرانگ (1380). نظریه جامعه اطلاعاتى، ترجمه اسماعیل فصیحى، تهران: قصیده سرا.
25- هاشمى، محمود (1380). تفکر دینى طالبان، قم: مؤسسه فرهنگى ثقلین.
26- هانتیگتون، ساموئل (1380). تمدن و بازسازى نظام جهانى، ترجمه مینو احمد سرتیب، تهران: انتشارات کتابه سرا.
27- هال، استوارت (1383). «بومى و جهانى؛ جهانى شدن و قومیت»، ترجمه: بهزاد برکت، مجله ارغنون، شماره 24.
28- هاگت، پیتر (1373). جغرافیای ترکیبی نو، ترجمه شاپور گودرزى نژاد، تهران: انتشارات سمت.
29-Loader, B.D (1998). Routledge.The CyberspaceDivided, London:
30 - Bauman, Z (1998). Post modern Religion in Heel, Paul (ed)، Religion, Modernity and Postmodernity, oxford, Blachwell.
31- Derrida,J (1998). Reazon Alone, in J Derrida and G.VattimoFaith and Knowledge,: The Two Sources ofReligion. Cambridge: Polity press"Religion" at thelimits of
32- Eliade (1995). Electronic edition produced byEncyclopedia of Religion, MacmillanPublishingInfobases, Inc., Provo, Utah.Company, a division of Macmillan, Inc.
33-Luhan, M (1994). H. Lapham, MIT Press?: Cambridge.Understanding media: the extensions of man?, introduction by Lewis
34- Giddens, A (2000). Reshapingour Lives, New York: Routledge.?Runaway World: How GlobalizationIs
35-Marty,M.Appleby,S (1991). University of Chicago Press.Fundamentalisms Observed, Chicago:
منبع: فصلنامه حبل المتین شماره 12 نويسنده : محمدجواد خلیلى/محسن شفیعى سیف آبادی: دانشجوى دکترى علوم سیاسى، دانشکده علوم انسانى، دانشگاه یاسوج

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش