مقالات > روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۱/۲۵ تعداد بازدید: 242

دعوت‌ پيامبر(ص) به وحدت و فراتر از آن محبت رمز پيروزي و سرافرازي مسلمين در صدر اسلام‌، در جامعه بود. آن حضرت بعنوان" رسول مهربانی" با ارایه روش دین مدارانه ؛سبب گردید که مردم از تفرقه و تنش هـاي سـياسي، اجتماعي و فکري پرهيز کنند. اين موارد از مهم‌ ترين‌ اصول و دستاوردهاي پيامبر (ص) بوده است.



چکیده

وحدت امت اسلامی یکی از موضوعات مهم جامعه اسلامی است رسول‌خدا(ص) توانست با محوریت رسالت توحیدی  از جامعه مسلمانان آن روز ، امت واحدی بسازد . آن حضرت  که اسوة کامل زندگی است ،بهترین الگوی قراءت دینداری و  تحقق وحدت اسلامی است. امروزه نیز با دوری از اراط گرایی دینی و  با تمسک به اصـل اسـلام و سیرة پیامبر(ص) که مورد توافق‌ همة‌ مسلمین است، می‌توان بار دیگر اقتدار و عزت مسلمین را در جهان تـکرار کـرد و سرزمین‌های اسلامی نیز از فشار ایادی کفر و شرک آزاد شوند.

 

 

کلمات کلیدی

وحدت,  قرایت , رسول‌خدا(ص), جامعة مسلمین

 

 

مقدمه:

 جامعه جاهلی صدر اسلام  خرافه‌پرستی،شرک و بت‌پرستی،رسوم مرتبط باجوامع بسته و قوم‌پرستی‌ و روابـط‌ درون‌ گـروهی ناکارآمد و خرده‌فرهنگ‌های منحرفی که زمینه‌های تـأخر و پسـ‌افتادگی فرهنگی‌ را‌ در حجاز و فراحجازبه وجود آورده بود. در این عصر پیامبر گرامی(ص)که آشنای  به معضلات قومی وقبیله ای،با‌ سلاح‌ و ابزاری کارآمد چـون وحـی الهـی با سرفصل تزکیه و تعلیم به نبوت مبعوث کردید.آن حضرت که ظرف خداوند متعال رسول رحمت ومهربانی شهرت گرفت با رویکرد تغییرمناسبات اجتماعی ودعوت به وحدت کلمه ؛ توانست  در کمتر از‌ نیم‌ قرن سراسر جهان را تحت پوشش خـود قرار دهد و نهضت‌های مـختلف فـرهنگی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد. شیوة مدیریتی وی، یکی از ارکان اصلی پیروزی و گسترش‌ آن است.پیامبرخدا، حضرت محمد(ص)، با الهام از آیات وحی توانستند مدینة فاضله‌ای را در دوران حضور خویش شکل دهـند که بهترین الگو برای جهان اسلام می‌باشد.

یکی از منابع شناخت‌ دین‌ اسلام، سیرة پیامبر اکرم(ص) می‌باشد. سخنان و رفتارهای پیامبر(ص) برای هر شخصی بهترین راه هدایت و روشنگری و پیروی از اقدام‌های عملی و رفتاری حضرت، وظـیفة شـرعی همگان است:

لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ‌ اللهِ‌ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللهَ وَ الْيَوْمَ الآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثِيراً(؛(احزاب: 21) هر آينه برای شما در خصلت‏ها و روش‏ پيامبرخدا نمونه و سرمشق نيكو و پسـنديده‏اى اسـت، براى‌ كسى‌ كه به خدا و روز بازپسين اميد مى‏دارد و خداى را بسيار ياد مى‏كند.

یکی از موضوعات مهم در سیرة پیامبر(ص) ایجاد وحدت در جامعه است. شاید با قاطعیت بتوان گفت‌ در‌ حوزة‌ مسائل اجتماعی اسلام، هـیچ مـوضوعی‌ به‌ اندازة‌ وحدت امت مورد توجه جدی و تأکید قرار نگرفته است. دستورات صریح خدای متعال مثل (وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ(؛ (آل عمران‌: 103‌) به‌ ریسمان الهی چنگ بزنید و متفرق نـشوید. و تـوصیه‌های مـکرر‌ پیامبراکرم‌(ص) بر حفظ اتحاد و پرهـیز از تـفرقه و دودسـتگی که در منابع متعدد حدیثی و روایی هم‌چون کافی، تحف‌العقول، کنزالعمال و نهج‌الفصاحه جمع‌آوری‌ شده‌، جایگاه‌ والا و منحصر به فرد وحدت را در آیین اسلام مشخص‌ مـی‌سازد. بـرای مـثال در حدیثی از رسول‌خدا(ص) آمده است: «عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّ يَدَ اللهـِ عـَلَى الْفُسْطَاط؛ به جماعت‌ (يكپارچگى‌) روى‌ آريد، همانا دست خدا با جماعات است». (سیدرضی، 1422، ص34)

بی تردید در عصر حاضر  تمامى دشمنان‌ براى‌ نابودى اسلام هم‌پيمان گشته و تمامى امكانات سياسي و اقتصادى خود را در سـقوط اسـلام‌ از‌ صـحنة‌ بين‌الملل به‌كار گرفته‌اند. بنابراين در چنين عصرى بيش از هر عصر ديگر، مسلمانان بـه‌ وحـدت‌ نـیاز دارند و شايد بيش از هر زمانى جامعة اسلامى به همكارى و مساعدت يكديگر‌ نيازمند‌ است‌. سـیرة پیـامبر(ص) بـه عنوان اصل مشترک میان مسلمانان می‌تواند الگو و سرمشق مسلمانان در این زمینه‌ قرار‌ بگیرد. از ایـن روسیره و اقدامات پیامبر‌(ص) در‌ ایجاد‌ وحدت جامعه مسلمین در تعدیل افراط و تفریط راهگشا خواهد بود.

مـراد از وحـدت امت اسلامي اين است كه مسلمانان در‌ كنار‌ حفظ‌ مذاهب خودشان بر محور مشتركات ديني مثل تـوحيد، قـرآن، پيامبر اعظم(ص)، سنت‌ و سيرة‌ نبوي در برابر خطراتي كه اصل اسلام و جامعة مسلمانان را تهديد مـي‌كند، هـمبستگي و هـمدلي داشته باشند‌ و از‌ اختلافات گوناگون مذهبي، سياسي، نژادي، زباني و... كه موجب وهن و سستي امت اسلامي‌ مي‌شود‌، دوري كنـند. بـررسی این موضوع در جامعة‌ نبوی‌ باعث‌ می‌شود تا راهکارهای مناسب و شیوه‌های ایجاد وحـدت‌ بـا‌ مـحوریت رهبری پیامبر(ص) استخراج، و در جامعه به کار بسته شود.

 

احادیث  پیامبر(ص) در‌ ایجاد‌ وحـدت مسلمانان

پیامبراکرم(ص)، از بعثت‌ تا‌ رحلت‌ هـمواره‌ در‌ تعالیم خویش، در‌ جهت‌ نـفی تـفرقه و اختلاف، و تحکیم پایه‌های وحدت، هـمبستگی، اخـوت و همدلی میان مسلمین تأکید کرده است. سیرة‌ پیامبر‌(ص) در‌ رابطه‌ با وحدت مسلمین بـا بـنای یک جامعة‌ اسلامی‌ و نظام‌ سـیاسی‌ جـدید‌ بـه‌ نام «امت» پایـه‌ریزی شـد، آن هم در میان اعراب بـادیه کـه به نفاق و دورویی معروف بودند. اما اسلام و پیامبر(ص)، قبایل عرب را تحت لوای خود گرد آوردهـ‌ و بـه دل‌ها‌یشان الفت بخشیدند. تعصب‌های جاهلیت را از مـیان بـردند و کینه‌های ریـشه گـرفته در روزگـاران قدیم در میان آن‌ها مـحو شد. در سخنان گهربار پیامبر(ص) نمونه‌های شایان ذکری در بحث‌ وحدت‌ یافت می‌شود که به تبیین گـزیده‌ا‌ی از آنـ‌ها می‌پردازیم.

حضرت رسول‌اکرم(ص) با اشاره بـه ریـشه و مـنشأ واحـد انـسان‌ها، ملاک و معیار را تـقوا خـوانده و فرمود:  ای مردم! خدای شما یکی‌ است‌، پدر همة شما یکی است (حضرت) آدم از خاک به وجود آمده؛ بـرترین و گـرامی‌ترین شـما نزد خدا، با تقواترین شماست. هیچ بـرتری بـرای‌ عـرب‌ بـر عـجم نـیست؛ بلکه برتریت‌ به‌ میزان تقواست . (حرانی، 1404، ص34) پیامبراسلام(ص) در بیان این‌که اسلام خاص عرب و نژاد خاصی نیست و رسالتش عمومی و جهانی است، امت اسلامی را فراتر از‌ مرزهای‌ ملی و نژادی می‌دانست و بـدین‌ وسیله‌ اتحاد و همبستگی را میان مردم ایجاد می‌نمود. پیامبر(ص) با این سخنان به مردم می‌فهماند که اصالت انسان‌ها به تقوا و ایمان است نه به نسب؛ پس مهم نیست از چه قبیله‌ای‌ و نژادی‌ هـستند. حـضرت در این سخن خویش در واقع ملاک وحدت و انسجام را یادآوری می‌کنند که تقوا بهترین ملاک و معیار است. ایشان به خوبی می‌دانستند که در جامعة آن روز مدینه‌ اتحاد‌ و انسجام شکل‌ نمی‌گیرد، مگر با تـقوای الهـی که مسلمین ملزم به رعایت آن شوند. با رعایت تقوا مهاجرین و انصار‌ خود را برادر یکدیگر دانسته و به چیزی غیر از آن نمی‌اندیشیدند‌ تا‌ بنیان‌ جامعة اسـلامی را مـتزلزل نمایند.

وحدت‌، امري است كه تـنها بـه وسيلة ايمان مبتني بر آگاهي عميق‌ و ‌‌تزكية‌ نفس و رها شدن از تعلقات هواهاي نفساني ممكن مي‌گردد. كساني كه هنوز گرفتار‌ عصبيت‌ و دل‌بستگي‌ به حسب و نسب و امـتيازهاي دنـيوي و مرزبندي‌هاي شيطاني و تحت تـأثير مـنافقان و دشمنان دين هستند، چگونه مي‌توانند‌ در خط توحيد و اعتقادات مشترك با مؤمنان قرار گيرند و به صلح و مودت و اخوتي‌ كه لازمة ايمان است‌ و حق‌ تعالي به آن مي‌خواند، دست يابند؟ چگونه مي‌توانند جامعه‌اي مبتني بر ايثـار و الفـت و وحدت و جامعه‌اي كه در پي اجراي تعاليم شريعت و ارزش‌هاي متعالي اسلام است، به وجود آورند؟ تنها در پرتو ايمان و اعتقاد‌ راستين به خدا و تعاليم وحي است كه وحدت و هم‌دلي به وجود مي‌آيد.

در حدیثی از پیامبر(ص) آمده اسـت: «ثـَلاثٌ لایُغِلُّ عـَلَیهِنَّ قَلبُ مُسلِم: إخلاصُ العَمَلِ‌للهِ وَالنَّصیحَةُ لأَئمَةِ المُسلِمینَ وَاللَّزُومُ لِجَماعَتِهِم، فَإنَّ‌ دَعَوتَهُم‌ مُحیطةٌ مِن وَرائِهِم، ألمُسلِمُونَ إخوَةٌ...؛ سـه خصلت است كه دل هيچ فرد مسلمانى با آن خيانت نكند: خالص نمودن عـمل بـراى خـدا، خيرخواهى پيشوايان مسلمين و همراه بودن با جماعت مسلمين‌؛‏ زيرا‌ دعوت مسلمين، افراد پشت سرشان را هم شامل مى‏شود. مـسلمين ‌ ‌هـمه برادرند...».(کلینی، 1362، ج 1، ص 403)

آثار تفرقه  و اختلاف

از دیدگاه رسول‌اکرم(ص) تفرقه و نفاق دو اثر دارد؛ یکی آن دسته از نتایج که‌ شامل‌ حـال فـرد مـی‌شود و دیگری نتایج و آثار اجتماعی است که دامنگیر همة افراد جامعه می‌شود. روایات ذیل به هـر دو دسته می‌پردازد. این روایات را می‌توان تحت عناوین زیر آورد‌:

1. مرگ‌ جاهلیت‌ و خارج شدن از پیـکرة مسلمانان‌

 مَن‌ فارَقَ‌ الجـَماعة مـات مَیتةً جاهِلیَّةً؛ هر کس از گروه مسلمانان جدا شود بر مرگ جاهلیت بمیرد». (پاینده، 1382، ح 2855) پیامبر(ص) جدا شدن‌ از‌ جماعت‌ مسلمین را مساوی جاهلیت می‌داند؛ یعنی تفرقه باعث‌ می‌شود‌ که جامعة مقتدر اسلامی به دوران تـشتت و پراکندگی جاهلیت برگردد. بنابراین سفارش می‌کند که همواره با جماعت باشید تا‌ از‌ این‌ آسیب مصون بمانید. در سخنی دیگر نیز فرمود: «مَن فارَقَ‌ الجَماعَةَ شِبرأً خَلَعَ اللهُ رِبقَةَ الإسلامِ مِن عُنُقِه؛ هـر کـس یک وجب از جامعة مسلمین دور شود خداوند‌ رشتة‌ مسلمانی‌ را از گردن او باز می‌کند».(کلینی، 1362، ج 1، ص404) این دوری‌ باعث‌ بیرون آمدن از حوزة اسلام و دیانت است. اتحاد و اجتماع مسلمانان به قدری مهم است که پیـامبر‌ اکـرم‌(ص) خروج‌ از اجتماع مسلمانان را به مثابه خروج از اسلام قلمداد می‌نماید.

2. پیروزی‌ اهل‌ باطل‌

پیامبر اکرم(ص) پیامدهای اختلاف در جامعة اسلامی را چنین بیان می‌کند: «مَا اخَتَلَفَ أُمَّةٌ‌ بَعدَ‌ نَبیِّها‌ إلاّ ظَهَرَ أهلُ بـاطِلها عـَلی أهلِ حـَقّها؛ هیچ امتی پس از پیامبر اختلاف نکردند‌، مگر‌ آن‌که گروه باطل بر گروه حق چیره شد». (متقی هندی، 1401، ج1، ص 183)

3. هلاکت‌ امت‌

در‌ حدیث دیگر آمده است: «لاتَختَلِفُوا فَإنَّ مَن کان قـَبلَکُم اخـَتَلفُوا فـَهَلَکُوا؛ اختلاف نکنید (در‌ میانتان‌ تفرقه نـباشد)، آنـان کـه قبل از شما بودند، اختلاف کردند و هلاک شدند». (متقی‌ هندی‌، 1401‌، ج1، ص 177)

4. عذاب بودن تفرقه

پیامبر(ص) نتیجة وحدت و جدایی را چنین تبیین نموده است: «الجـَماعَةُ رَحـمَةٌ‌ والفـُرقَةُ‌ عَذَابٌ؛ با جماعت بودن رحمت و تفرقه، عذاب اسـت». (پایـنده، 1382، ح1323)

امام‌ علی‌(ع) نیز‌ جدایی و تفرقه را این‌چنین بیان کرده است: «ايّاكُمْ وَ التَّلَوُّنَ فى دينِ اللّه‏ِ فَاِنَّ جَماعَةً‌ فيما‌ تَـكْرَهونَ‌ مـِنَ الْحـَقِّ خـَيْرٌ مِنْ فُرْقَةٍ فيما تُحِبّونَ مِنَ الْباطِلِ وَ اِنَّ اللّه‏َ‌ سُبْحانَهُ‌ لَمـْ يُعْطِ اَحَداً بِفُرْقَةٍ خَيْراً مِمَّنْ مَضى وَ لا مِمَّنْ بَقىَ؛ از چند رنگى و اختلاف در‌ دين‌ خدا بپرهيزيد؛ زيرا يكپارچگى در آن‌چه حق اسـت ولى شـما آن را‌ نـاخوش‌ مى‌‏داريد، از پراكندگى در آن‌چه باطل است‌ اما‌ خوشايند‌ شما مى‌‏باشد، بهتر اسـت. خـداى سبحان به‌ هيچ‌ يك از گذشتگان و باقى‌ماندگان بر اثر تفرقه و جدايى، خير و خوبى عطا نكرده است‌». (سیدرضی‌، 1414، خـطبه 176)

جـامعة مـؤمنین‌ مانند‌ پیکره‌ای واحد‌ است‌ و تمام‌ افراد آن در ارتباطی وحدت‌بخش با‌ یکدیگر‌ پایدار مـی‌مانند و روح عـشق و ایـمان مذهبی در تار و پود آن جریان دارد‌: «مَثَلُ‌ المُؤمنینَ فِی تَوَادَّهم وَتَراحُمِهِم وَتَعَاطُفِهِم کَمَثلُ‌ جَسَدٍٍ واحدٍ إذَا اشتَکی‌ مـِنهُ‌ عـُضوٌ تـَدَاعَی لَهُ سَائِرُ الاَعضَاءِ‌ بَالسَّهَرِ‌ وَالحُمَّی؛ مؤمنان در مهربانى و دوستى يكديگر چون اعضاى يك پيکرند كه وقتى عـضوى‌ بـه‌درد‌ آيد، اعضاى ديگر آرام نگيرند‌». (متقی‌ هندی‌، 1401، ج 1، ص 149) لذا‌ پيامبر‌(ص) در سخنی دیگر فرمود‌: «يَدُ‌ اللّهِ عَلَى الجَماعَةِ و الشـَّيطانُ مـَعَ مـَن خالَفَ الجَماعَةَ يَركُضُ؛ دست خدا بر سر جماعت‌ است‌ و شيطان با كسى همراه اسـت كهـ‌ با‌ جماعت ناسازگارى‌ كند‌». (متقی‌ هندی، 1401، ج 1، ص 206)

پیشرفت‌ جامعه به واسطة اقتدار و پایداری انـسان‌هاست. جـامعه‌ای کـه در آن انسان‌ها از شاخصة اقتدار تهی‌ بوده‌ و ضعف و سستی بر آن حکم‌فرما باشد‌، نه‌ تنها‌ روی‌ تکامل‌ را بـه خـود‌ نمی‌بیند‌؛ بلکه به سوی انحطاط و زبونی نیز به پیش خواهد رفت‌. شـاخصة اقـتدار نـیز با اتحاد و همدلی‌ مردم‌ شکل‌ می‌گیرد؛ بنابراین می‌توان گفت پیشرفت در پرتو‌ اقتدار‌ و اقتدار‌ در‌ پرتو‌ اتـحاد‌ نـصیب جـامعه می‌شود.

 

شیوه  شناسی پیامبر(ص) در ایجاد وحدت جامعه مسلمین

رهبری دینی از موقعیت ممتازی در جـامعة اسـلامی برخوردار است. این مقام و موقعیت برجسته، به رهبری امکان‌ می‌دهد که در جهت تحقق بخشیدن به وحـدت مـسلمانان نقش عمد‌ه‌ای ایفا کند. یکی از پایه‌های مهم وحدت اسلامی، جایگاه رهبر اسـت. حـضرت محمد(ص)به عنوان رهبر جامعة مسلمین در‌ مـدینه‌، نـقش خـویش را به خوبی ایفا کرد و توانست در مدت حـضور خـویش مسلمین را به سوی برادری و برابری سوق دهند. ایشان براي برپایي وحدت امت اسـلامي راهـبردهاي گوناگوني داشته‌ است‌ كه اين مسئله در سـيرة آن حـضرت به خـوبي تـجلّي يافـته است كه اينك به اختصار به بـيان بـرخي آن‌ها پرداخته مي‌شود:

1.ایـجاد عقد برادری

از نخستین اقدامات رسول‌خدا(ص) در مدینه، پیمان برادری بود که در پناه آن دوستی و همدلی بیشتری به وجود آید. چون پيامبر(ص) به مدينه آمد‌، ميان برخى از مهاجران و انصار عقد برادرى بست. اين پيمـان بـرادرى ميان نود نفر بسته شد كه چهل و پنج تن از مهاجران و چهل و پنج تن از انصار بودند. (ابن‌سعد، 1410، ج1، ص184‌)پیامبر‌(ص) فرمود: تآخوا في الله أخوين أخوين؛ در راه خدا، دو نفر دو نفر با هم برادری کنید.

 بـه ایـن ترتیب میان انصار و مهاجرین پیمان برادری منعقد شد. البته، این عقد‌ برادری‌ فقط بین انصار و مهاجرین نبود؛ چرا که هدف ایجاد دوستی و از هـم پاشـاندن نظام غلط جاهلی قبیلگی بـود. (ابـن‌هشام، [بی‌تا]، ج ‏1، ص 505) این پیمان برادری همگانی تنها بر اساس نفی‌ انگیزه‌های‌ قومی و قبیله‌ای و بر محور حق و همکاری اجتماعی شکل گرفت، چه این‌که: (انَّمَا المُؤمنُونَ إِخـوَةٌ فـَأَصلِحُوا بَینَ أَخوَیکُم وأتَّقُوا الله لَعـلَّکُم تـُرحَمُون(؛ (حجرات: 10) به حقيقت مؤمنان همه برادر يكديگرند‌ پس‌ هميشه‌ بين برادران ايمانى خود صلح‌ دهيد‌ و خداترس‌ و پرهيزكار باشيد، باشد كه مورد لطف و رحمت الهى گرديد.

این تصمیم آگاهانه، کارآمدترین ابزار تـحقق الفـت فراگیر در جامعة آن زمان‌ بود‌ که‌ نشان از نهایت کوشش پیامبر اکرم(ص) برای پیدایش‌ یک‌ جامعه بر محور ایمان به خدا داشت. جامعة مطلوب پیامبر اکرم(ص)، جامعه‌ای است که تمامی اعضای آن بـر مـحور‌ بینش‌ تـوحیدی‌، پیوند برادری با یکدیگر دارند و مکلف هستند آن را استوار‌ نگه دارند و پایه‌های اجتماعی را محکم کنند.

کلام راستین خـداوند پیرامون مسئله برادری نیز بس گویاست: (وَأعتَصِمُوا بِحَبلِ‌ الله‌ جَمیعاً‌ ولاتـَفرَّقُوا وأذکـُروا نـِعمةَ الله عَلیکُم إذ کُنتُم أعداءَ فَألّفَ بینَ قُلوبِکُم‌ فَأصبَحتُم‌ بِنعمتِه إخوَاناً... (؛ (آل عمران: 103) و همگى به رشتة (دين) خدا چنگ زده و به راهـ‌هاى ‌ ‌مـتفرق نرويد‌، و به‌ ياد‌ آريد اين نعمت بزرگ خدا را كه شما با هم دشمن بوديد‌، خدا‌ در‌ دل‌هاى شـما الفـت و مـهربانى انداخت و به لطف و نعمت خدا همه برادر دينى يكديگر شديد‌... .

جامعة‌ آرمانی‌ پیامبر اکرم(ص) کـه در آن روح اخوت و برادری موج می‌زند، جامعه‌ای است که در‌ شدت‌ بر کفر و رحمت به ایـمان، حول یک محور، وحـدت مـی‌یابند؛ یعنی: (مُحمَّدٌ رَسولُ‌ الله‌ و ألَّذینَ‌ مَعَهُ أشِّداءُ عَلی ألکُّفارِِ رُحَماءُ بَینَهُم(؛ (فتح: 29) محمد(ص) فرستاده خداست و ياران و همراهانش بر‌ كافران‌ بسيار قويدل و سخت و با يكديگر بسيار مشفق و مهربانند.

 

 

2. پیمان‌نامة صلح ودوستی

این پیـمان‌نامه‌ توسط‌ پیامبر‌(ص) تنظیم شده و خوشبختانه متن آن در تاریخ حفظ شده است. (ابن‌‌هشام، [بی‌تا]، ج1، ص501) این پیمان‌نامه‌، اولین‌ قراردادی است که میان پیامبر اکرم(ص) و طوایف و قبایل موجود یثرب بسته شد‌. این‌ تدبیر‌ بهترین مـقوله بـرای به وجود آوردن وحدت ملی و همبستگی دینی بود؛ چرا که وحدت میان‌ قبایل‌ درگیر‌، حقوق اجتماعی یهودیان و نیزمهاجران مسلمانان را تضمین می‏کرد و از سوی دیگر‌، این‌ پیمان‌ها مقدمات تشکیل یک وحدت سـیاسی و حـکومتی را فراهم می‏آورد.

به عنوان نمونه در مفاد قرارداد‌ میان‌ مسلمین به روشنی قید شده است که مسلمین امت واحده‏ای، جدای از‌ مردم‌ دیگر هستند: «اِنَّهُمْ اُمَّةٌ واحِدَةٌ مِنْ دُونِ‌ النّاسِ‌» (ابـن‌هشام‌، [بـی‌تا]، ج1، ص501) و ارتباطی میان مسلمانان و کافران نیست‌ و نباید‌ میان مسلم و مسلم دوری باشد. اگر چه روح حاکم بر این پیمان‌ها همانا‌ به‌ کارگیری ابزار وحدت اسلامی در‌ جهت‌ راهبرد ارزشی‌ پیامبر‌ اکرم‌(ص) در جامعة اسـلامی اسـت

بنابراین می توان  نتیجه گرفت که کوشش برای ایـجاد حـساسیت مـشترک دینی و ملی، یکی‌ از‌ شاخص‏ترین راه‏حل‏های پیامبر اکرم(ص) در جهت تحقق وحدت اسلامی شمرده می‏شود. با تـوجه بـه مفاد پيمان‌نامه به دست مي‌آيد كه پيامبر(ص) براي ايجاد‌ احساسات‌ مشترك ملي و دينـي تـلاش فـراوان‌ نموده‌ و به شهادت تاريخ موفقيت‌هاي قابل توجهي نيز به دست آورده است كه يكي از راهكارهاي اساسي در جهت تـحقق وحـدت امـت اسلامي در آن‌ عصر‌ و زمان مطرح بوده است‌ و امروزه‌ نيز تحريك احساسات مـشترك مـلي و ديني نقش بسزايی در بسيج عمومي توده‌ها و ايجاد همبستگي و همدلي دارد.

3. تشکیل جبهه ای واحد درمقابل  کفر

از جمله اقدامات پیامبر(ص) در ایـجاد هـمدلی و همبستگی، ساماندهی نیروهای جنگی‌ بود‌. مسئلة پرچم در میان قبایل اعراب اهمیت فـراوانی داشـت و هر قبیله برای خویش پرچم و رایت خـاصی داشـت. در جـنگ‌هایی که پیامبر(ص) با مشرکین و یهودیان داشت، ایـن‌که چـه کسی پرچم را‌ به‌ دست گیرد‌ از مسائل مهم جامعه بود. پیامبر(ص) با یک رفـتار هـوشمندانه دو پرچم برای جنگ‌ها انتخاب کـرد. لازمـ‌ به ذکـر اسـت کـه پیامبر(ص) ابتدا دو پرچم اوس و خزرج را‌ انتخاب‌ کـردند‌ و سـپس با گذشت مدت زمانی آن را به یک پرچم تبدیل نمود. در جنگ بدر پرچـم بـزرگ ‌‌از‌ آن رسول‌خدا(ص) بود و پرچم مهاجران را مصعب‌بن‌عمير داشـت، پرچم خزرجيان با حـباب‌بن‌منذر، و پرچـم‌ اوس‌ با‌ سعدبن‌معاذ بود؛ (واقـدی، 1409ق، ج1، ص58) یـعنی در اولین جنگ چهار پرچم به همراه سپاه مسلمانان‌ بود، اما در جنگ احد دو پرچـم بـود: یکی برای مهاجرین و دیگری بـرای‌ انـصار. (طـبری، 1387ق، ج2، ص516‌)

بنابراین‌، رسول‌خدا(ص) بـه هـنگام جنگ‌ها ضرورت ایجاد وحـدت را بـیشتر درک می‌کرد و تلاش بیشتری برای وحدت نیروهای خویش انجام می‌داد. نتیجة این تلاش‌ها را در فتح مـکه مـی‌بینیم که سپاه اسلام با‌ یک پرچـم وارد مـکة مکرمه شـد و هـمه تـحت لوای پرچم اسلام بودند. (طـبری، 1387ق، ج3، ص43)

 

هـ . گذشت ومدارا  

از دیگر اقدامات پیامبر(ص) برای ایجاد وحدت می‌توان به گذشت و مدارایی کـه‌ در‌ قـبال بعضی رفتارها نشان می‌داد، اشاره کـرد. از جـمله ایـن رفـتارها مـی‌توان به رفتارهای مـنافقین و در رأس آنـ‌ها به عبدالله‌بن‌ابی اشاره کرد. در غزوة بنی‌المصطلق در جریان نزاع دو نفر‌ از‌ مهاجر و انصار و سخنانی که عبدالله‌بن‌ابی در این رابـطه زد، بـاعث خـشم مسلمین و از جمله پسر عبدالله‌بن‌ابی شد و خواستار قـتل عـبدالله شـدند، امـا پیـامبر(ص) بـرای حفظ وحدت امت اسلامی آنان‌ را‌ از این کار برحذر داشت و همگی را به دوستی و برادری دعوت نمود. به دستور رسول‌خدا(ص) لشکریان آن روز را تا شب و شب را تا به صبح راه رفتند و صـبح‌ آن‌ روز‌ نيز تا هنگامى كه آفتاب‌ بالا‌ آمد‌ هم‌چنان به‌راه ادامه دادند و چون هوا گرم شد، پیامبر(ص) دستور داد فرود آيند. لشگريان نيز كه حدود يك شبانه روز راه‌ رفته‌ بودند‌، از شدت خستگی به مـحض اينـ‌كه فرود آمدند‌ به‌ خواب رفتند. رسول‌خدا(ص) بدان جهت دست به چنین عملی زد تا گفته‏هاى عبدالله‌بن‌أبى را از ياد آن‌ها ببرد و سخنان‌ او‌ مورد‌ بحث و گفت‌وگو واقع نشود و اختلاف و كينه براى مهاجرین و انصار ايجـاد‌ نـكند. (ابن‌هشام، [بی‌تا]، ج2، ص290)

پیامبراکرم(ص) با تحمل و چشم‌پوشی و گذشت از امور تفرقه‌انگیز، وحدت جامعة اسلامی را بنیان نهاد‌ و با‌ این‌ رفتار خویش عزت و اقتدار برای جامعة مـسلمین ارمـغان آورد. حضرت محمد‌(ص) به‌ راستی عـامل بـه آیات قرآن بود و همگان را به وحدت و دوستی، دعوت و اقدام‌های ناروا را به‌ شدت‌ نکوهش‌ می‌کرد. در منابع آمده است که شاس‌بن‌قيس يكى از سالخوردگان يهود كه‌ در‌ كفر‌ خـويش پايدار و كينـه و عداوت سختى از مسلمين در دل داشـت، روزى عـبورش به جمعى‌ از‌ مسلمانان‌ كه از هر دو تيرة اوس و خزرج تشكيل يافته بود افتاد كه دور هم‌ نشسته‌ و مشغول گفت‌وگو هستند. اين الفت و دوستى از دو دستة مخالفى كه در زمان‌ جاهليت‌ دشمن‌ خونخوار همديگر بودند بر طبع حسود و دوبه‌همزن او سـخت نـاگوار آمده با خود گفت‌: به‌ خدا اگر اينان با همديگر متفق شوند ما نمى‏توانيم در اين سرزمين زندگى‌ كنيم‌.

 

 

از‌ اين رو به يكى از جوانان يهود كه همراه او بود دستور داد تا به‌ نزد‌ آنان برود و در مجلس ايشـان بـنشيند و از جنگ بـعاث و ساير جنگ‌هایى كه‌ در‌ ميان‌ اوس و خزرج اتفاق افتاده، سخن به ميان آورد و آن روزها را به ياد آنان بيندازد‌ و برخى‌ از‌ اشعار و حـماسه‏هایى كه دربارة آن جنگ‌ها گفته شده، براى آن‌ها بخواند و به‌ هر‌ ترتيبى شـده آنـان را بـه جنگ با يكديگر تحريك كند. جوان مزبور به دستور شاس‌بن‌قيس عمل‌، و كارى‌ كرد كه اوس و خزرج‏ به سخن آمده و به ياد آن زمـان ‌ ‌افـتاده‌ و هر‌ يك سخنى گفتند و به يكديگر تفاخر ورزيده‌ و به‌ روى‌ هم ايستادند. در اين ميان دو تن‌ از‌ طـرفين بـه نـام‌هاى اوس‌بن‌قيظى ـ از اوس ـ و جباربن‌صخرا ـ از خزرج ـ سر تعصب آمده به‌ هم‌ پرخاش كردند، پس يكى از‌ آن‌ها‌ گفت: اگر‌ مايل‌ بـاشيد‌ آن روز را تجديد كنيم؟! اين سخن‌ هر‌ دو طرف را بر سر تعصب آورده گفتند: ما حاضريم، وعدة ما‌ بـا‌ شما در بيرون شهر در «ظـاهره‌». افـراد مزبور به دو‌ دسته‌ تقسيم شده و هر كدام به‌ سوى‌ قبيلة خود و به سراغ اسلحة جنگ رفتند و طولى نكشيد كه در ميعادگاه حاضر‌ شدند‌. اين خبر كه به گوش‌ رسول‌خدا‌(ص) رسيد‌، جمعى از مهاجرين‌ را‌ برداشته و به نزد ايشـان‌ آمد‌ و در برابر آن‌ها ايستاده فرمود:

 اى گروه مسلمانان خدا را در نظر بياوريد! آيا‌ دوباره‌ به ياد دوران جاهليت افتاده‏ايد؟ در صورتى‌ كه‌ من در‌ ميان‌ شما‌ هستم، و پس از آن‌كه‌ خداوند شما را به اسلام راهنمایى فرمود و به آن گراميتان داشت، و به وسـيلة آن عـادات‌ جاهليت‌ را از شما دور نمود، و از‌ كفر‌ نجاتتان‌ داد‌، و ميان‌ شما اتحاد و اتفاق‌ ايجاد‌، و دل‌هاى شما را با هم مهربان كرد؟» (ابن‌هشام، [بی‌تا]، ج1، ص555)

بنابراین، پیامبر اکرم(ص) با هر درگیری و دشمنی‌ که‌ یادآور‌ دوران جاهلیت بود، به شـدت مـبارزه می‌کرد‌ و جامعه‌ را‌ به‌ سوی‌ دوستی‌ و برادری فرا می‌خواند.

به این ترتیب رسول‌خدا(ص) برای جامعة اسلامی، بنیان‌های فکری وحدت و اخوت و اتحاد را متقن و مستحکم ساخت و گرایش‌های نژادی را از موانع بزرگ به هـم‌پیوستگی‌ و صـلابت جهان اسلام معرفی، و راه رسیدن به اتحاد اسلامی را ترک همة قیود، وابستگی‌ها و تعصب‌ورزی‌ها نسبت به نژاد و ملیت‌های گوناگون و ذوب شدن در اسلام عنوان کرد.

 

نتیجه

دعوت‌ پيامبر(ص) به وحدت و فراتر از آن  محبت  رمز پيروزي و سرافرازي مسلمين در صدر اسلام‌ ، در جامعه بود . آن حضرت بعنوان" رسول مهربانی" با ارایه روش دین مدارانه ؛سبب گردید  که مردم از تفرقه و تنش هـاي سـياسي، اجتماعي و فکري پرهيز کنند. اين موارد از مهم‌ ترين‌ اصول و دستاوردهاي پيامبر (ص) بوده است . به طور کلي نقش پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله در پايه گذاري وحدت امت اسلامي شامل سه  ‌ محور‌ بنيادين است . نـخست تـلاش در‌ وضعيت‌ جامعه دینی  آن زمان و به کارگيري عوامل مشترک بین افراد وقبایل  جهت زمينه سازيهاي لازم .

دوم برنامه ريزيهاي فرهنگي در مسير ترسيم دورنماي امت واحد براي مسلمانان‌ و ايجاد‌ فضاي رشد فکري و ارتقاي‌ فهم‌ مـردم نـسبت به مسئوليت هاي خود و در نهايت به کار بستن راه حل هايي که پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله از آنها به عنوان ابزار تحقق وحدت بهره ميگرفت‌ .

سوم ‌ : بنيان هاي اخلاقي و همبستگي اجتماعي را‌ اساس سيره خـود قـرار داده بـودند. علاوه بر دعوت به وحـدت ، الفـت اجتماعي، گذشت و سعه صدر، مباني‌ و محورهاي‌ مشترک‌ بين مسلمان را نيز مشخص ميکردند و با تکيه بر آن ، اختلافات فکري و سلايق مـختلف مـذهبيشان را بـه ‌‌رسميت‌ ميشناختند.در نتیجه  رسول خدا (ص) در ارائه راهکارهاي علمي و عملي و بيان شـيوه هاي‌ به‌ دست‌ آوردن وحدت جامعه اسلامی از چيزي فروگذار نکردند

مـسلمانان نیز  بـا تـأسی به سیرة پیامبر(ص) آموختند که اختلاف‌ها به جسم امت آسیب می‌رساند‌ و بـه‌ مـرور زمـان‌ امت اسلامی را نابود می‌کند. وظیفة مسلمین این است که با مراجعه به سنت نـبوی، وحـدت و هـم‌بستگی‌ را میان خویش افزایش دهند و از تفرقه و دوری بپرهیزند. مسلمین باید‌ با‌ مطالعة‌ سیرة پیامبر(ص) و راهکارهای حـضرت در ایـجاد وحدت و برادری، بار دیگر امت واحدة اسلامی را بازسازی و به ابلاغ ‌‌دین‌ اسلام بـه جـهانیان مـبادرت نمایند. در روزگاري که شيطان‌ها بذر نفاق و اختلاف و تفرقه‌ مي‌پاشند‌ تا‌ در سرزمين مقدس اسلام، درخـت عـداوت و کينه بپرورانند، تمسک به سیرة وحدت‌بخش و انسجام‌آفرين رسول‌خدا‌(ص) نقشه‌هاي‌ شوم و توطئه‌هاي آنان را نـقش بـر آب خـواهد نمود.

امروزه مسلمانان باید با‌ تحمل و مدارای بیشتر یکدیگر‌ و چشم‌پوشی‌ از رفتار و گفتارهای مغرضین، سیرة رسـول‌خدا(ص) را سـرمشق خویش قرار داده و به سوی وحدت و هم‌بستگی پیش روند. مسلمین باید بیدار بـاشند؛ زیـرا دشـمنان اسلام از هر راهی برای ضربه زدن به‌ مسلمین و اسلام استفاده می‌کنند و تنها راه مبارزه با هدف و بـرنامه‌های آنـان، وحـدت است.

 

فهرست منابع:

قرآن کـریم.

ابـن‌اثیر، عزالدین، الکامل‌ فی‌ التاریخ، دارصادر، بیروت، 1385ق.

ابـن‌سعد، مـحمدبن‌سعد، طـبقات الکبری، دارالکتب العلمیه، بیروت، 1410ق.

ابن‌هشام، عبدالملک‌بن‌هشام، سـیرة النـبویه، دارالمعرفه، بیروت، بی‌تا.

پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، دنیای دانش، تهران، 1382.

حرانی، حسن‌بن‌ عـلی‌ (ابـن‌شعبه)، تحف العقول عن آل الرسول، دفـتر انـتشارات اسلامی (وابـسته بـه جـامعة مدرسین حوزة علمیة قم)، قم، 1404ق.

حـسینیان مـقدم، حسین، مناسبات مهاجرین و انصار در عصر نبوی، پژوهشگاه حوزه‌ و دانشگاه‌، قم‌، 1377.

دانش، اسـماعیل، راهـ‌کارهای وحدت‌ اسلامی‌ در‌ سیره پیامبر اعظم(ص)، مـجمع جهانی تقریب مذاهب اسـلامی، تـهران، 1386.

سیدرضی، مجازات النبویه، دارالحدیث، قـم، 1422ق.

کـلینی، محمدبن‌یعقوب، اصول کافی‌، اسلامیه‌، تهران‌، 1362.

طبری، محمدبن‌جریر، تاریخ الرسل و الامم و الملوک‌، دارالتراث‌، بـیروت، 1387ق.

مـتقی هندی، علی، کنزالعمال فی سـنن الاقـوال و الافـعال، چاپ پنجم: مـؤسسة الرسـاله، بیروت، 1401ق.

واقدی‌، محمدبن‌عمر‌، المـغازی‌، مـؤسسة الاعلمی، بیروت، 1409 ق.

 

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش