مقالات > بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۱/۱۵ تعداد بازدید: 123

عرفان به مـعنی حـصول رابطه انسان با خداوند از طریق مجموعه‌ آداب‌ و رفتار فرامین اسلام استز وقتی  عارف خود  را به نزديکترين درجۀ قرب خداوند برساند ، ميتواند به شايستگي‌ نقشي‌ وحدت‌ بخش و پيوند دهنده ، نه تـنهـا در اجـزاء دروني تمدن اسلامي‌، بلکه با تمدن هاي ديگر ايفاء کند.



عابدین درویش پور[1]

چکیده:

عرفان راهی است که رهروان  را به لایه های درونی تر دین می کشاند، و از شریعت به دل  طریقت رهنمون کرده ، تا خورشید حقیقت  را از پس  پرده های جهل وغفلت پیدا کند؛لذا عرفان رویکردی وحدت گرایانه دارد، از نگاه عرفانی ، ادیان ومذاهب از نظر باطنی وحدت دارند گرچه از نظر ظاهری دچار اختلاف هستند،ادیـان راه هایی‌ برای وصول به حق می‌باشند،و طرق وصول آن بعدد انفس الخلایق اسـت. دراین نوشتاردر پی آنیم با استناد تاریخی و نگرش های عرفانی بیان کنیم ؛ ﻋﺮﻓـﺎن ﻧـﺎب اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﮐﺎرآﻣـﺪﺗﺮﯾﻦ راﻫﮑﺎرﻫـﺎی اﺳﺎﺳـﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ ﺑـﺎ اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ در ﺟﻮاﻣﻊ اﺳﻼﻣﯽ ﻧﻘﺶ اﯾﻔﺎء ﮐﻨﺪ.

کلمات کلیدی

عرفان, تعدیل , قرائت دین, اﻓﺮاط ﮔﺮاﯾﯽ

 

مقدمه:

اسلام  منشاء مـعنویت را فـطرت‌الهی بر پایه‌ تکامل می داند و نـقش تـکامل چنین معنویت‌گرایی درونـی عقلاینت‌ و عدالت‌ ایفاء می کند. از این رو  تکامل روحی و معنوی انسان با تـکامل‌ فـکری‌ و عملی‌اش‌ و تکامل‌ رفتاری‌-اجتماعی‌اش‌ بهم پیـوسته و در قـالب یک‌ نـظام قـابل بـررسی است .لذا  عرفان و اخـلاق اسلامی نیز بریده از عقاید و احکام و مناسبات رفتار اجتماعی یا جزیره‌ای نخواهد بود.

عرفان ناب اسلامی از بطن اسلام تغذیه شده ومنشاءآن قرآن وسنت است و ترجمان آن بینش‌ها،گرایش‌ها،کنش‌ها و واکنش‌های انسان‌های‌ کامل‌ مـکمل‌ مـعصوم‌ عـلیه السّلام است مفاهیم‌ اخلاقی و معارف دینی  ‌ آن در حوزهء زهد،توکل،تقوا،صبر، تسلیم و رضا و...تنها معنای اخلاقی و سـاده‌ و سـطحی‌ نـدارد‌ که اسلام را منهای عرفان‌ بـدانیم. آیات،احادیث،ادعیه و سپس‌ سیرهء‌ عـملی‌‌ پیـامبر اعـظم صلّی اللّه علیه و اله و امیر المؤمنین علیه السّلام و دیگر ائمـه هـدایت و نور علیه‌ السّلام‌ سرشار‌ از معارف‌ عرفانی و مقامات معنوی است که عرفان قرآنی اساسا با‌ عرفان‌های‌ رایج سنتی‌ و مـدرن قـابل مـقایسه نیست.

در روزگاری که به دلیل‌ اختلاف دربرداشت‌های کـلامی حـتی معتقدان به یک دین یکدیگر‌ را‌ تحمل‌ نمی‌کردند و جبریان،قدریان،معتزله،اشاعره‌ و شیعیان‌ به‌ جان هم می‌افتادند،وجود انسان‌هایی که‌ از این قیل‌وقال‌ها گذشته و این نزاع‌ها را به سخره می‌گرفتند نعمتی بـزرگ بـود.

عارفان  باصفا‌ خود‌ را‌ نمی‌دیدند تا در مـقایسه بـا خـود دیگران را‌ کوچک‌ بشمارند.هر گاه بلایی طبیعی بر سر مردم فرود می‌آمد عطاء سلمی-از عارفان-می‌گریست و می‌گفت این از شومی‌ عطاست‌.اگـر‌ عـطا بـمیرد مردم رهایی می‌یابند) زریـن‌کوب، 1369ص 45(

مسـلمين بــا وجــود اشــتراک در اسـلام ، هـم در گذشته و هم امـروز، بـا‌ دواعي سياسي و مذهبي، دچار شکاف و نقار و حتي گرفتار نبردها و ستيزه هاي خونين بوده‌ انـد. بنـابراين ، نــاگزير بــراي‌ گـفتمـان‌ هـاي درون تمدني و بيرون تمدني، نيازمند موضوعات مـحدودتر و دقـيق تـر هـستيم . عـرفـان بــه معنـي درست آن ، بي ترديد يکي از همين دستاويزهاي مشترک فرهنگ و تمدن اسلامي است و کمتر از اين منظر بدان‌ توجه شده است .  بحث‌ بر‌ سر اخلاق و معنويت و همگرايي و همزيستي انساني است ، در پرتو نور حق و اهتمـام در راه سـرکوب "نفـس امارة بالسوء"، کـه مـنشأ همۀ‌ شرور‌ و نزاع‌ هـا و ســتيزه هاسـت . در عرفـان حقيقـي، هـدف کسب‌ فضايلي‌ است که عارف را به نزديکترين درجۀ قرب به خداوند هستي برساند و اين موضوعي است که ميتواند به شايستگي‌ نقشي‌ وحدت‌ بخش و پيوند دهنده ، نه تـنهـا در اجـزاء دروني تمدن اسلامي‌، بلکه ميان تمدن اسلامي با تمدن هاي ديگر ايفاء کند.

گرچه عرفان هم مانند بسياري از موضوعات ديگر‌ اسـلامي‌، ماننـد‌ کـلام و مـذهب و سياست ، به راه هاي افراط و تفريط فـرو غـلتيده است‌ ، امـا‌ مراد ما از عرفـان در اينجـا، عرفـان ناب و درست و صحيحي است که با حقيقت توحيدي و معنوي‌ اسـلام‌ انطبـاق‌ تـمـام دارد.

بررسی نگرش عارفان در مورد دین و رویکرد  اجتناب آنها‌ از درگیری‌های مذهبی نشان می دهد، که تقویت رویکرد عرفانی به مقوله دین در عصر اختلاف و قرائت های افراطی از دین ، به وحدت وهمدلی ملل واقوام ومذاهب کمک می نماید

تعريف افراط گرايي

"افراط " از‌ کلمه‌ "فرط يفـرط " بـه معني اسراف و تجاوز از حد و نيز به معني تجـاوز و تعدي‌ است‌ ؛ چنان که در قرآن کريم‌ هم‌ آمـده‌ اسـت: "انا نخاف‌ ان‌ يفرط علينا" (٤/ ٤٥) يعني‌: "ما‌ ميترسيم که بر ما تـعدي کـننـد" (طريحـي، مجمـع البحـرين ) نقطـۀ مقابـل افراط ، اعـتدال و مـيانه‌ روي‌ و حـد نگه داشتن است . بنابراين ، افراط‌ گرايي‌ را مـيتوان‌ چـنين‌ تعريف‌ کرد: "انديشه ها، گفتارها‌ و رفتارهايي که از توازن عقلاني و فطري و قانوني خارج شـده و فـرد و جامعه را در معرض تهديد‌ قرار‌ مـيدهد". اين تـعريف در همۀ ابـعاد‌ اجـتماعي‌ مـصداق‌ دارد‌ و به‌ حوزه باورهاي ديني‌ محدود‌ نـميشود. البـتـه هنـوز تعريـف مشـخص و معيني از اين موضوع به دست داده نشده است و نميتوان اين‌ تـعريف‌ را‌ کـلام آخر تلقـي کرد.

ريشۀ‌ افراط‌ گـرايي‌ دينـي‌ با معاني لغوي و اصطلاحي ارتباطی عمیق دارد  ، زيـرا در تاريخ صدر اسلام هم ، افراطيون مـذهبي و سياسـي، بـا کـج فهمـي از ديـن يـا شـرايط اجـتماعي و بـا تعصب و پافشاري‌ بر باورها و دريافـت هـاي خـود و بـه بهانـۀ دفــاع از حــريم دين يا دفاع از قوم خود، بـه ديگـران تعدي کرده اند و به اعمالي دست زده اند که مـا آن را‌ افراط‌ گرايي ميخوانيم . بنابراين ، اين پديده از بـرداشت غـلط و فهم نادرست آغاز ميشـود و بعد بـا چـاشني تعصب کـور پا بـه مـيدان عمل مينهد. در عمل ، زشـتيها و کجيهـاي آن برداشت ها‌ و فهم‌ ها، بسيار بيشتر آشکار ميشود. از اين رو بيجا نيست اگر گفته شود کـه افـراط گرايي دو ريشۀ عميق دارد: يکي،کج فـهميهاي‌ نـاشي‌ از فـقـدان مـعرفـت ، آگــاهي و عقل‌ سليم‌ و دوم ، تـعصب و لجـاج و خود را بر حق و بلکه "حق مطلق " دانستن و ديگران را "باطل محض " انگاشتن . اين دو عامل است کـه فـرد افـراطـي، فـرقـه‌ افـراطـي‌، مکتـب افراطي و گروه افراطي‌ را‌ به ورطه و مـنجلاب اعـمال ضـد انـساني مـيافکند،

سلفی  

سلف در لغت به معني  پيشين‌   است‌ . اين اصطلاح از آن جهت که‌ به‌ وابستگي به‌ گذشتگان‌ اشاره‌ دارد، بر کساني دلالت‌ مي کند که جـمود بـر انـديشه سلف ، به ويژه سه نسل اوّليه اسلام‌ دارند‌. چنان کـه «مـحمدسعيد رمضان البوطي » اشاره‌ مي‌ کند‌ جريان‌ سلفي‌ منشأ اين اصطلاح‌ را‌ به حديثي از پيامبر اسلام (ص ) مي رسانند که فرمود: «خير امـتي قـرني ثـم الذين يلونهم ثم‌ الذين‌ يلونهم‌ .../ بهترين مردم ، مردم دوره (نسل ) من هـستند‌؛ بعد‌ کساني‌ که‌ در‌ پي‌ ايشان مي آيند؛ سپس ديگراني که در پي آنان مي آيند» (صحيح بخاري ، حديث ٢٥٦٢). از اين منظر، سبب بـرتري مـسلمانان سـه قرن نخستين آن است که‌ آنان به سرچشمه نبوت و تعاليم رسالت از ديگـران نـزديک ترند و تمام آموزه هاي ديني را بي واسطه و پيراسته از شائبه هاي بدعت ، از پيامبر اسلام (ص ) دريافت نموده انـد (البـوطي ، ١٣٧٥‌: ٢٠‌)بـه لحاظ تاريخي ، «سلفي گري » بيش از همه با حديث گرايي و اشعري گري کـه چـهره مـحوري آن ها «احمد بن حنبل » در قرن دوم هجري است ، پيوند دارد ( پاکتچي‌ ، ١٣٦٧: ١٣٣ـ١١٤).

اهل حديث خود را پيروان انـحصاري سـنّت پيامـبر اکرم (ص ) و بر اساس حديث الاعتصام بالسّنۀ نجاةٌ، اهل نجات مي ناميدند و در حوزه‌ فقهي‌ و کـلامي ، اسـتدلال عقلي را حرام‌ مي‌ شمردند. يکي ديگر از نقاط تاريخي شکل گيري سلفي گري ، بـه گـسترش مـجادلات فکري ـ فقهي و رشد طريقت هاي صوفيانه و سقوط خلافت عباسي به دست‌ مغولان‌ در قرن هـفتم بـازمي‌ گردد‌ که در خلال آن ، «احمد ابن تيميه » بنيان گذار نظري سلفي ظهور کرد. وي در کـتاب مـعروف خـود العقيدة الحمويۀ الکبري ، بارها از عقيده «سلف » ياد کرد و اين چنين مکتبي‌ با‌ عنوان «سلفيه » راه خود را در تاريخ بـاز کـرد (فرمانيان ، ١٣٨٨: ٨٠). مهم ترين ديدگاه ابن تيميه اين بود که آرمان اصلي اسلام ، يعـني تـوحيد، تـحت تأثير اختلاط مسلمانان با‌ فرهنگ‌ ها، فلسفه‌ ها و عرفان هاي ديگر از بين رفته و بهترين شـيوه احـياي اين آرمـان ، احياي تفکر رايج در عصر‌ پيامبر اکرم (ص )، صحابه و تابعين است . وجوه ديگر انديشه ابـن تـيميه ، مخالفت‌ با‌ بدعت‌ ها، حاجت خواستن ، تبرک يافتن ، نفي هر گونه تعقل در فهم معناي کلام خـدا و حـمل آن ها ‌‌بر‌ معناي ظاهري و مخالفت شديد با شيعيان است (موثقي ، ١٣٨٩: ١٧٠ـ١٦١)

بر اين می توان گفت ، سلفي گري ، جرياني مـذهبي و اجـتماعي اسـت که به دنبال بازگشت به اعتقادات و شـيوه‌ عـمل صحيح سه نسل اول مسلمانان است . آن ها به مفهوم ويژه توحيد‌ يا وحدانيت خداوند، در‌ مقابل‌ شـرک مـعتقدند و قرآن و سنت را تنها منابع اصـيل قـانون و قدرت مـي دانـند و مـخالف هرگونه نوآوري يا بدعت هستند که اغـلب بـه رفتارهاي فرهنگي ـ اجتماعي اي گفته مي شود که ديگر مسلمانان‌ آن ها را در پيش گرفته انـد

  افراط گـرايي سلفي

جنبش سـلفي تـلاش مي کند با بازگشت بـه سـنت ها‌ و انديشه‌ هاي افراد در صدر اسلام ، دين خالصي را معرفي و گذشته را در حال حاضر و آينده احـيا کـند. عمده جريانات سلفي اين مهم را بـا خـشونت و تـندوري محقق مي سـازند؛ زيرا‌ طـبق‌ نظر  يوسف قرضاوي  ، عـالم اخـواني ، افراط گرايي خود را به صورت اين اشکال شش گانه نشان مي دهد: «تعصب ورزيدن بر رأي خـويش و اعـتراف نکردن به نظر ديگران ؛ الزام‌ جـمهور‌ مـردم به آنـچه خـداوند آن هـا را بدان ملزم نساخته اسـت ؛ سخت گيري نابجا در عمل به امور ديني ؛ اعمال غلظت و خشونت ؛ گمان بد داشتن نسبت بـه مـردم ؛ و سقوط‌ در‌ ورطه‌ تکفير  (مـوسوي‌ ، ١٣٩١‌: ٩٩‌). درواقـع ، سـلفي گـري بـا استفاده تفسيري گـزينشي و البـته ظاهرگرايانه از وحي و سنت پيامبر اسلام (ص ) و سلف ، با ناديده گرفتن بسياري از ويژگي‌ هاي‌ اخلاقي‌ اسلام ، مستعد سـتيزه جـويي اسـت و از خشونت پرهيز‌ ندارد‌ (رهبر و مهاجراني ، ١٣٨٨: ١٣٢). البته افـراط ، يکـي از صـورت هـاي پديداري سـلفي گـري است که حاصل افزودن بعد خشونت‌ به‌ آن‌ است . بنابراين ، افراط گرا صفتي است که به آن دسته‌ از افراد يا گروه هايي مي دهند که به طور معمول بـراي تحميل باورها، ايدئولوژي يا ارزش هاي‌ اخلاقي‌ خود‌ به ديگران ، به خشونت متوسل مي شوند

 

ماهیت  عرفان

عرفان به مـعنی حـصول رابطه انسان با خداوند از طریق مجموعه‌ آداب‌ و رفتار‌ خاصی است که سالک به‌ جهت‌ خودسازی‌ و تزکیه نفس و وصول به معرفت حقیقی از راه کشف و شهود،تحت نظر بی‌قید و شرط مرشد و شـیخ انـجام مـی‌دهد. ابن سینا در تعریف عرفان این تعبیررا دارد که:

 المنصرف بفکره الی‌ قدس الجبروت مستدیما لشروق‌ نور‌ الحـق فـی سره یخصّ‌ باسم العارف (ابن سینا،5731:نمط 9،فصل 2،963)؛

کسی که با نهاد خویش به سوی عالم قدس جبروت متوجه باشد،درحالی‌که پیوسته‌ خواهان تابش نور حق در‌ سرّ و نهاد خویش اسـت،او را عـارف نام نـهاده‌اند

 کاشانی نیز می‌گوید: العارف من اشهده اللّه ذاته و صفاته و اسمائه و افعاله،فالمرفة حال تحدث من شهود (کاشانی،1731:421)؛

عـارف کسی است‌ که‌ خدای متعال ذات،صفات،اسما و افعال خویش را به نـحو شـهودی بـه او نشان دهد،بنابراین معرفت حالتی است که به دنبال شهود می‌آید.ذکر این نکته ضروری می‌نماید کـه‌ ‌ ‌در‌ بـرخی از تعریفات عرفان،جنبهء علمی و دربیشتر موارد،جنبهء معرفتی و نظری غالب است.به عـنوان نـمونه،تـعریف با یزید بسطامی(م 162 هـ ق)اشاره به جنبه علمی آن دارد‌ که‌ عبارت است از: ادنی صفة العارف ان تـجری فیه صفات الحق و یجری فیه جنس الربوبیة (بسطامی،204 ق:211)؛کمترین وصف عارف آن است کـه صفات حق در او جاری‌ و جـنس‌ ربـوبیت‌ در او سریان داشته باشد‌.

با توجه به‌ تعریف‌ فـوق‌ و تـأکیدی کـه در عرفان بر خودسازی و تهذیب نفس‌ می‌شود‌ و لزوم تمسک نمودن به رهبانیت و ریاضتی که در جهت تحصیل قداست و تزکیه باطن،بخصوص در عرفان دینی،بنظر می‌رسد که عرفا باوجودتاثیر درونی بر جامعه  بیشتر گـرایش بـه انزوا‌ و گوشه‌گیری و بالطبع دوری از جمع داشته و در نتیجه از اجتماعات و ملزومات زندگی اجتماعی از جمله مشارکت سیاسی گریزان‌ باشند‌.

عرفان اسلامی از جنبه‌های مختلف قابل ارزیابی است بدین معنا که اگر‌ عرفان‌ را برگرفته‌ از کتاب و سنت بدانیم و مصادیق بارز آن را در افرادی چون پیامبر اکـرم ص)و ائمـه اطهار(ع)جستجو کنیم‌ بی‌هیچ شـک و شـبهه‌ای اسلام مشارکت داشتن مؤمنین در‌ عرصه سیاست و اجتماع لازم و واجب می‌داند و آیات و روایات بسیاری در این زمینه می‌توان شاهد آورد.اما اگر ‌‌عرفان‌ اسلامی را مـتجلّی در فـرقه‌های مختلف متصوفه بدانیم نـیاز بـه بررسی بیشتری دارد‌ تا‌ بتوان‌ اظهارنظر کرد.

ماهیت‌ عرفان نظری از سنخ معرفت،دانـش و علم است‌،حال‌ آنکه عرفان عملی از سنخ عمل و کارکرد و نفس‌ شهود نیز از یک منظر از امور علمی است؛چرا که‌ شهود‌ محصول‌ تلاش و کارکرد عارف در عرفان عملی است.گرچه می‌توان گفت‌ مـعرفت حـاصل از شهود عرفانی‌ هرگاه به تعبیر،تبیین،تفسیر و بیان کشیده شود عرفان نظری نامیده می‌شود؛اما‌ ماهیت‌‌ و محتوای‌ عرفان نظری آن است که در آن از هستی‌شناسی عرفانی و حق‌ تعالی‌،اسما و صفات،افعال و تجلیات و مـظاهرش بـحث می‌گردد و روش و وصول به معرفت عرفانی‌ و کار ویژه آن،شهود‌ و دریافت‌ باطنی‌ است.

عرفان؛ تجلی  وحدت وهمدلی  اجتماعی

عرفان اسلامی از آغاز   به عنوان یک مکتب فکری جدای از سایر‌ مسلمانان مطرح نبوده است بلکه عرفا بصورت زهّاد و عبّاد و نسّاک مسلمان در اجتماع‌ زنـدگی مـی‌کرده‌اند و در همه‌ امور‌ سیاسی و اجتماعی چون دیگر مسلمانان به تکالیف خود عمل می‌نمودند.در جنگ و جهاد شرکت کرده و در رویدادهای مختلف موضع‌گیری داشته‌اند.در این میان عارفان نامی  مسلمانی بوده اند،(مانند زیدبن حارثه) که در زمان پیامبر می‌زیستنه و‌ هـم‌گام بـا ایشان بـه مقابله با ستمگران و حمایت از مؤمنین و مجاهدین می‌پرداختند. سرگذشت افرادی نظیر سمیه و یاسر-ابوذر غفاری و فریاداو بر علیه زراندوزی حـاکمان-‌ ‌زهـد اویس‌ قرنی‌ و شهادت او در رکاب حضرت علی(ع)و همچنین عمار یاسر-عرفان ابراهیم ادهم و شـرکت او در غـزوه‌های مـکرر باروم همه مؤید نگاه جامع و فراگیری است که هرگز به مسلمانان اجازه‌ استنکاف‌ از انجام وظـایف اجتماعی و سیاسی را به هیچ بهانه‌ای نمی‌دهد.در این میان روی آوردن عرفا به عزلت و تفرید در دهـه‌های بعد خود نوعی عـکس العـمل سیاسی در برابر‌ ظلم‌ و جور‌ حکام وقت بوده است و نه‌ پشت‌ کردن‌ به سیاست و نفی مشارکت سیاسی و مردود شمردن آن."چرا که معاونت با کسانی که آشکارا مرتکب کبایر می‌شدند جایز بودنش مـحل‌ تأمل‌ بود‌ و ممکن بود همکاری با کفّار تلقی شود".(1363‌-زرین‌کوب‌-ص 28)

"...از جمله می‌گویند عبدک صوفی چون معتقد بود وقتی امام عادلی در کار نباشد هرچه در دنیا هست‌ بیش‌ از‌ حد کفاف حرام است،حـتی مـعامله و حج و سایر اعمال را‌ هم در چنین احوالی ناروا می‌شمرد و حتی به تشیع هم منسوب شد."(همان)...و در واقع به جرأت می‌توان‌ گفت‌ هجرت‌ روحانی و صفوف پوشیدن و عزلت گزیدن و...اعتراض عملی عرفای مـسلمان بـر علیه‌ فقدان‌ عدالت اجتماعی و نیز بر علیه ریاکاران زهدفروش بوده است.

اسلام‌ دین جامع جهانی و جـاودان الهـی است که در قرآن کریم تبلور  یافت؛ و آنگاه‌  ترجمان آن‌ پیامبر‌ اکرم‌ (صلّی اللّه علیه و اله )و جانشیان معصوم (علیهم السّلام )در جریان امامت و ولایت به‌ تبیین‌ و تفسیر‌ آن پرداخته‌اند و سیره ی علمی و عملی آنها منبع و سـرچشمهء مـعارف وسیع‌ و عمیقی شده است‌ که‌ از‌ جمله روش ومنش عرفانی  است عامل وحدت ومانع خشونت گرایی دینی گردیده است ؛ حال با توجه به مستندات تاریخی به نمونه هایی ااز آنها اشاره می کنیم :

  با یزید بسطامی کـه‌ شـاعرأنه آرزو می‌کرد که اندامش گسترده شود و یا جهنم کوچک شود تا غیر از خودش را درآن‌جای ندهد‌.وی‌ گفت‌:دومست دارم که روز قـیامت خـیمه‌ام را بـر بالای جهنم زنم‌ تا‌ جهنم با دیدن من فسرده شـود و من رحمتی باشم خلق را (عطار:1372،ص 181.)

از قول شبلی آورده‌اند که‌ سال‌هاست‌ برای‌ گفتن یک الحمد اللّه توبه می‌کنم زیرا در بازار بـغداد آتـش‌سوزی رخـ‌ داد‌ و به‌ دکان من آسیبی نرسید،ازاین‌رو با گفتن الحمد اللّه‌ خـدای را سـپاس گفتم و هنگامی‌ که‌ به‌ من گوشزد شد که این شکر از سر خودخواهی‌ است،آگاه شدم اسـتغفار کـردم )بوستان،ص 2.(شـیخ‌ ابو سعید ابو الخیر در پاسخ امام ابو القاسم قشیری که خود را‌ پیـلی‌ دانـسته‌ بـود و ابو سعید را پشّه‌ای،گفته بود: برو به نزدیک استاد شو و بگو که‌ آن‌ پشـّه هـم تـویی ما هیچ‌چیز نیستیم» (میهنی؛1371:،ج 1،ص 632‌.)

برخی از صوفیان محبت به همه‌جانوران را‌ ترویج‌ می‌کردند‌.شیخ احمد رفاعی حـتی‌ بـه سگ و خوک هم سلام می‌کرد و گاه سگ را چرب کرده‌ و شستشو‌ می‌داد و مواظبت‌ می‌کرد‌.( زرین کوب: 1396،ص 951.)عرفا و متصوفه گاه نسبت به گنهکاران نیز بی‌گذشت و بـی‌مهر نـبودند.شیخ ابو سعید ابو الخیر‌ در‌ نیشابور‌ به جمعی برمی‌خورد که مشغول شراب‌خواری بـودند شـیخ رو بـه آنها کرد‌ و گفت‌: خدا همچنین که در این جهان خوش‌دلتان می‌دارد در آن جهان خوش‌دلتان‌ دارد!آن جمله برخاستند‌ و در‌ پای اسـب شـیخ افتادند و خمرها برختند و سازها بشکستند و توبه کردند و از نیک‌ مردان‌ گشتند به بـرکه نـظر مـبارک شیخ ما‌ قدس‌ اللّه‌‌ روحه العزیزتساهل و تسامح دینی را صوفیان‌ صدها‌ سال پیش مطرح کـردند.

عرفاء بـا استناد به‌ آیه:لکل جعلنا منکم شرعة‌ و منهاجا‌ و لو شاء لجمعلکم امة واحـدة‌ (84‌/5)صـلح کلی‌ را‌ تبلیغ‌ و از آن دفاع می‌کردند.آنها همچنین‌ حدیث‌الطرق الی اللّه بعدد انفاس الخلایق را دلیلی برپایان یافتن‌ همه راهـها‌ و مـذاهب‌ به خداوند می‌دانستند.

این آزاداندیشی از‌ ویژگی‌های عرفا و متصوفه است‌ که‌ از شهود عـرفانی آنـها وگرایش‌‌ و باور‌ آنها به وحدت وجود سـرچشمه مـی‌گیرد.وقـتی کسی بپذیرد که جز حق وجودی‌‌ نـیست‌ و از هـر دلی می‌توان به‌ خداوند‌ راه‌ یافت اختلاف ظاهری‌ لفظی‌ ادیان خود را نشان‌ می‌دهد‌.

در یـک مـجلس سماع که مولوی حضور داشـت مـستی وارد شد و شـروع بـه عـربده‌‌ کشی‌ کرد.یاران مولانا،او را رنجاندند‌ ولیـ‌ مـولانا با‌ آنها‌ عتاب‌ کرد که او شراب‌خواری‌‌ کرده است شما چرا بدمستی مـی‌کنید.مـریدان گفتند که او ترساست.مولانا با آنـها عتاب‌‌ کرد‌ که شـراب‌خواری کـرده است شما چرا‌ بدمستی‌ مـی‌کنید‌.مـریدان‌ گفتند‌ که او ترساست‌.مولا‌،گفت شما چرا ترسا نیستید.این مایه وسعت مـشرب دل‌هـای مذاهب‌ دیگر را به او نزدیک‌ کـرده‌ بـود‌ بـه طوری که در تـشیع جـنازه او‌ یهود‌ و نصاری‌ نیز‌ حـضور‌ یـافته‌ بودند. (زرین کوب :1394،ج 1،ص 311)

از قول مولانا،آورده بودند که من با هفتادوسه ملت یکی‌ام.طـالب عـلمی در راه او را دیده و درستی یا‌ نادرستی این نـقل‌قول را از او پرسـید.مولا،ایـن اسـتناد را بـه خود نپذیرفت و هنگامی کـه آن مدعی با او پرخاش کرد و ناسزا گفت با خونسردی به او گفت‌ با‌ این‌ها‌ که تو مـی‌گویی نـیز یکی‌ام‌ (جـامی:1370،ص 162)

اولین‌بار حسین بن منصور حـلاج ایـن آمـوزه-تـساوی‌ ادیـان-را مانند بسیاری از آمـوزه‌های دیـگر وارد تصوّف کرد.هنگامی که در حضور او کسی‌ مردی‌ یهودی را سگ خطاب کرد حلاج به او خرده گرفت و بـا خـشم بـه او پرخاش کرد و گفت: همه ادیان از آن خداست.هـر‌ طـایفه‌ای‌ را بـه دیـنی مـشغول کـرده‌ است‌.مقصد و منظور در همه آنها یکی است و اختلافی میان آنها نیست.( مینویی 1376::،ص 55)

او همچنین آموزه پذیرفتی‌ بودن همه ادیان را در شعر نیز آورده است‌:

تفکرت‌ فی الادیان جد محقق‌‌ فالفیتها‌ اصـلا له شعب جمّا فلا تطلبّن للمرء دینا فاّنه‌ یصدعن الاصل الوثیق و انما یطالبه اصل یعبر عنده‌ جمیع المعالی و المعالی فیفها (حـلاج:1370،ص 23.)

به دین‌ها اندیشیده‌ام و کوشیدم آنها را دریابم آن همه‌ را‌ شاخه‌های اصلی یگانه‌ یـافتم پس بـه کسی نگو که این مذهب و این نام را بپذیر زیرا که از آن اصل استوار بر می‌گردد.و خود آن اصل است که باید پذیرفته‌ شود‌ و این‌چنین او‌ سرشار می‌شود از درجات و معانی و فهم می‌کند.

 

پس از حـلاج،عـین القضات همدانی نیز این آموزه را‌ تبلیغ می‌کرد و صلح کلی بین‌ ادیان را خواهان بود:

 ای دوست‌ اگر‌ آنچه‌ نصاری در عیسی دیدند تو نیز ببینی تـرسا شـوی و اگر آنچه جهودان در موسی دیـدند تـو نیز ‌‌ببینی‌ جهود شوی،بلکه آنچه بت‌ پرستان دیدند در بت‌پرستی تو نیز ببینی بت‌پرست‌ شوی‌ و هفتادودو‌ مذهب جمله‌ منازل راه خدا آمده. (همدانی:1374،ص 582)

عزیز الدین نسفی اختلاف مذاهب را ناشی‌ از دریافت‌های مختلف دانسته‌ است‌ و در تمثیلی داستان معروف پیل کوران را که سنایی و محمّد غزالی نیز آن را تقریبا آورده‌اند، نتیجه می‌گیرد که اختلاف برداشت‌ها نـاشی از اخـتلاف در دید و حس است (زرین کوب:1369،ص 461)

توجیه عین القضات‌ و نسفی قابل درک است و حقیقتی را بیان می‌کند.شاید بتوان‌ گفت که این دو پیروان دیگر ادیان را به دلیل ناتوانی در دریافت حقیقت معذور می‌دارند اما سخن حـلاج رنـگ دیگری‌ دارد‌.جـالب است که حلاج بزرگترین نماینده صوفیان اهل‌ سکر و این عربی بزرگترین فیلسوف عرفانی دیدگاه تقریبا یکسانی درایـن‌باره دارند.ابن عربی سروده است:

لقد صار قلبی قابلا کل صـوره‌ قـمر‌ عـالغزلان‌ و دیر لرهبانپ‌ و بیت الاو.ثان و کعبه طائف‌ و الواح تورات و صحف لقران‌ ادین بدین الحب انی توجّهت‌ رکائبه فالحبّ دیـنی ‌ ‌و ایـمانی‌ (کیوانی: 1369،ص9).

ابن عربی همچنین گفته است که خود را پای‌بند‌ عقیده‌ی‌ معینی مکن تا دیـگران را تـکفیر کـنی که چون پای‌بند عقیده مشخصی شدی خیر کثیر را از دست داده‌ای.خدا در هرزمان و در هر مکان مـوجود است و بر هرچیز‌ قادر‌.چنین‌ خدایی را یک عقیده‌ واحد‌ محدود‌ نخواهد‌ کرد. (الفاخوری:1385،ج 1،ص 682(گفتنی است که ابن عربی به‌ رغم‌ تبلیغ‌ وحدت ادیان،اسلام را مناسب‌ترین شکل می‌دانست.

 او هـمچنین گفته است: عقد الخـلائق فـی الاله عقاید و انا اعتقدت جمیع ما اعتقده‌ ) پورجوادي :1391،ج 1،ص 382  (

همچنین در میان شاعرانی که گرایش به عرفان و تصوف  دارند،نیز به زبان‌های گوناگون  به وحدت وهمدلی  ادیان اشاراتی داشته اند.عماد الدین نسیمی شاعر حروفی قرن نهم گفته‌ است‌:

در‌ عـالم‌ توحید‌ چه پستی و چه بالا    در راه حقیقت چه مسلمان و چه ترسا‌ ( نسیمی:1392،ص 43)

سید‌ محمود نور بخش مرشد حروفیان نیز گفته است:

من از جمله خلایق برکنارم‌      از آن روزی‌ که‌ دیدم‌ روی یارم‌   

 زکیش و مذهب و مـلت         بـکلی‌ مبرا گشته‌ام دینی ندارم‌   ( شبیبی:1395،ص 223.)

شیخ‌ بدر‌ الدین‌ مرشد صوفیه قلمرو عثمانی نیز فکر وحدت ادیان را تبلیغ می‌کرد. (زرین کوب:1369 ‌،ص7)

این نگرش ها ی عرفانی  حکایت از آن دارد که گوهر ناب دین که آبشخور عارفان وپیروان واقعی آن است ، پیام آور وحدت و همدلی است ؛اگرچه در واقعیت‌ تاریخی‌  گاه به دلیل دوری از متن اسلام و جریان اصـیل‌ رسـالت و نبوت،امامت و ولایت یا‌ آموزه‌ها‌ و گزاره‌های اسلام ناب محمدی صلّی‌ اللّه‌ علیه و اله‌‌ انحراف‌ها‌ و التقاط ها‌ و آنـگاه بـدعت‌ها و تـحریف‌هایی صورت گرفته است ؛ یـا به دلیل‌ جهل‌ و جمود، تحجر و تجدد و تحریف و انحراف‌های نظری‌ و عملی عرفان و تصوف‌های مـخدوش‌ ، افراط و تفریط در‌ فرهنگ‌ و تمدن مسلمانان رسوخ کرده است.لکن این‌ واقعیت تاریخی نباید حجاب و مـانع شـناخت و شهود‌ معارف‌ اصیل عرفانی که در قرآن‌ و سنت‌ است‌،

 بنابراین  مـیان عـرفان معهود‌ تاریخی‌ که خالی از کژی و انحراف نیست با عرفان اصیل و ناب اسلامی تفکیک کـنیم و حـکم‌ آن‌ را به این‌ حاکم نکنیم تا‌ نه‌ بهانهء انحراف‌ ستیزی‌ و انحراف‌زدایی‌ اسلام را تـهی از‌ عـرفان مـعرفی‌ کنیم و نه به بهانهء طرفداری از عرفان و سیر و سلوک،واقعیت‌های موجود تاریخی یا‌ انحراف‌،بدعت،تـحریف و التـقاطها را نبینیم یا‌ به‌ بهانهء‌ اینکه‌ اسلام‌ دین عرفان است‌، اسلام‌ را تهی از سـاحت‌های دیـگر مـعرفتی-مدیریتی نماییم؛بلکه با اسلام‌شناسی جامع‌و به دور از پیش‌فرض‌های‌ تاریخی‌-سیاسی‌ به سراغ قرآن،احادیث،ادعـیه و سـیرهء عـملی‌ پیامبر‌ اکرم‌ صلّی‌ اللّه‌ و اله‌ و عترت طاهره‌اش علیه السّلام برویم تا بـیابیم کـه عرفان اسلامی داریم‌ و اسلام عرفان جامع و کامل در دو ساحت علمی و عملی را ارائه داده است که باید نظام‌ و روش و مکانیسم مـعرفتی-سـلوکی آن استخراج،تبیین و تعلیم داده شود.

 

سیره عرفا در تعامل وهمزیستی مسالمت آمیز

حضور  عرفا درعرصه  اجتماع و  جامعه  تاثیر بسزایی در نگرش و سبک زندگی دگر مرم دارد .همچنین  از آنجا که عارف درپی حقیقت است و بندگی خالصانه را راز کشف حقیقت دانسته وتوحید حاکمیت خداوند را باوردارد .او عالم هستی را  جلوه ای واحد از  ذات ربوبی می داند ، لذا هرگز حیات دیگران را به بهانه ارتداد به مخاطره نمی اندازد.

اصحاب پیامبر گرامی (ص)‌ همانند؛ابوذر‌،سلمان،عمّار،مقداد،که به ارکان اربعه صفّه معروفند و اویس قـرنی ‌ ‌و کـمیل بن زیاد‌ که‌ از زاهدان صدر اول اسلام شناخته‌ می‌شوند‌،از جمله‌ کسانی‌ هستند‌ که سـلسله‌های مـختلف عارفان  آنان را پیشرو و واسطه بین خود و رسول اکرم(ص)می‌دانند (دانشپور-1374-ص 175)بر هیچکس پوشیده‌ نیست‌ که ایـن بزرگان علاوه بر مراتب‌ بالای‌ عرفان‌ و عبادت‌ تا‌ چه حد نسبت‌ به‌ مـسایل اجتماعی    ،وحدت وهمدلی مسلمانان زمان خـود حـساس و دقیق بوده‌اند.

سلمان فارسی آن‌چنان در عـرفان و شناخت خداوند پیش رفته بود که ابوذر از درک آن عاجز شد. گاهی او را متهم به‌ تبعیت از راهبان مسیحی می‌کردند و با همه مراتب زهد و ساده‌زیستی که داشت امارت و فرماندهی یکی از بلاد به عهده او بود و در هـمان حـال فرمانروایی،چون یکی از رعایای فقیر‌ خود‌ زیست می‌کرد و از کار کردن عاری نداشت به حدّی که افراد گاهی او را نمی‌شناختند و حمل بار خود را به عهده او می‌گذاشتند و بدیهی است که عهده‌دار بودن امـارت‌،الزامـا‌ دخالت در امر سیاست و قضا و...را با خود دارد.

اویس قرنی کسی است که پیامبر(ص)درباره او فرمود  انّی لاجد نفس الرّحمن من‌ قبل‌ الیمن: نفس رحمن را از‌ جانب‌ یمن همی یابم.او در وادی عرنه شـترچرانی مـی‌کرد و به عبادت و طاعت حق و خدمت مادر مشغول بود و او را دیوانه‌ای گوشه‌گیر و حقیر تلقی می‌کردند‌ اما‌ پیامبر درباره او فرمود‌:

"احبّ‌ الاولیاء الی اللّه الاتقیاء الاخفیاء".یاران گفتند:ما او را نمی‌شناسیم فرمود او شتربانی است در یـمن و او را اویـس گـویند.قدم بر قدم او نهید.اویـس قـرنی در آخـر‌ عمر‌ به همراهی حضرت علی(ع)در جنگ صفین حاضر شد و جنگید تا شهید شد.(عطار-1366-ص 29 -19)

یکی از کسانی که گفته می‌شود احتمال دارد لفـظ صـوفی،اول بـه او‌ گفته‌ شده باشد‌ عبدک صوفی است که عـلّت گـرایش او به تصوّف را یک نوع مبارزه منفی با حاکمان وقت‌ دانسته‌اند. (زرین‌کوب-1363-ص 28)

ابراهیم ادهم(م 161 ه‍ ق)متقی وقت بود‌ و صدّیق‌ روزگـار‌.و در انـواع مـعاملات و اصناف حقایق،حظّی تمام داشت و مقبول همه بود.(عطار-1366-ص 102)

مشی زندگی ابراهیم ادهم ‌‌را‌ بسیار شبیه با بودا دانسته‌اند و حتی شیوه توبه و آغاز سفر معنوی او شباهت‌های‌ بسیاری‌ با‌ زندگی ایـن شـاهزاده هـندی دارد که داستان زندگی او تحت عنوان بلوهر و بوداسف انتشار یافته‌ است.او پیـاده در کـوه‌ها و بیابان‌ها می‌گشت و بر گناهان می‌گریست.گوشه‌ای خالی می‌جست‌ تا به طاعت مشغول‌ شود‌.نقل است چـهارده سـال در نـماز و تضرّع بادیه را قطع کرد تا به مکه رسید. «او همیشه از کسب خود خـوردی.گـاه هـیزم‌کشی کردی و گاه پالیز مردمان نگاه داشتی. گویند ابراهیم‌ زن و تنها پسر خود را رها کرد و دیـگر هـیچگاه زن نـخواست (همان)

با وجود حکایت‌های بسیاری که از زهد و کناره‌گیری و احوال عرفانی ابراهیم ادهم نقل شـده حـضور او در ثغور و شرکت‌ در‌ جنگ‌های مسلمین بر علیه رومیان و برخوردهایی که با لشگریان داشته نـشان دهـنده ایـن است که علی رغم بعد قوی عرفانی در او که منجر به ترک جاه و جلال فـرمانروایی در‌ بـلخ‌ شد اما بی‌شک دخالت در امور سیاسی جامعه و همراهی با اجتماع مـسلمین اسـت.

حـسن بصری(م 110 ه‍ ق)که به عنوان یکی از زهاد ثمانیه معروف است‌ تاریخ‌ علم کلام از او آغاز مـی‌شود و هـمچنین تاریخ تصوف و عرفان.کتابی بنام«رعایة حقوق اللّه»منسوب به اوست که مـی‌تواند اولیـن کـتاب درباره تصوف و عرفان به حساب آید قابل‌ توجه‌ است‌ که بعضی از جملات نهج‌ البلاغه‌ در‌ آن دیـده مـی‌شود.(دانـشپور-1374-ص 178).

گویند ارادت او به علی بن ابی طالب بود و خرقه از او گرفت.از او‌ سیوال‌ کردند‌ کـه«جـنّات عدن چیست؟گفت:«کوشکی از زر،راه‌ نیابد‌ به وی الّا پیغمبری یا صدّیقی یا شهیدی یا سلطانی عادل».بی‌اعتنایی حـسن بـصری به حجّاج حاکم ظالم وقت‌،نشانه‌ برخورد‌ سیاسی عرفا با ستمگران اسـت.نـقل است که سعید جبیر‌ را در نصیحت گفت:«سـه کـار مـکن.یکی قدم بر بساط سلاطین منه،اگـرچه هـمه محض شفقت بود‌ بر‌ خلق‌،دوم با هیچ سرپوشیده منشین...سیّم آن‌که هرگز گـوش خـود عاریّت‌ مده‌ مرا امیر را-اگـرچه درجـه مردان مـردداری-کـه از آفـت خالی نبود و آخر الامر زخم خـویش‌ بـزند‌.»(عطار‌-1366-ص 30 تا ص 48)

یکی از فرقه‌های مطرح تصوّف اهل فتوّت هستند‌ که‌ حضرت‌ عـلی(ع)را بـزرگترین فتی می‌شناسند و شعار لا فتی الّا علی لا سـیف الّا ذوالفقار‌ را‌ می‌دهند‌ و آن حضرت را فـتی المـطلق می‌خوانند.مشی آنان جوانمردی و سـخاوت و دسـتگیری از بی‌نوایان و دفاع‌ از‌ مظلومان است. فضیل عیاض،حسام الدین چلبی و...از این گروه شمرده مـی‌شوند.پایـ‌بندی‌ آنان‌ به‌ اصول عرفان و نـیز اهـتمامشان بـه برقراری حق و عـدالت در اجـتماع خصوصیت بارز این قـوم‌ اسـت‌.

عیّاران در تاریخ اجتماعی مردم نقش مفید و مؤثری داشتند و در قحط سالی و گرفتاری‌ها‌ و بروز‌ سیل‌ و هـجوم دشـمن دامن همت به کمر می‌زدند و بـه رفـع مشکلات مـردم مـی‌پرداختند. (انـصاری-1372-ص 68‌ تا‌ 88)

باید یاد آورشد  ؛اتهام تقابل عرفان با اسـلام آز سوی  متشرعان سطحی نگر صورت گرفته  و به سـختی بـه آنان تاخته‌اند.از میان پرشورترین ایـن مـخالفان مـی‌توان از این تیمیّه-قـرن هـشتم-و آقا محمّد علی کـرمانشاهی-قـرن سیزدهم-نام برد.ابن تیمیّه آورده است‌ که‌ برخی از صوفیان بر انبیاء بویژه حضرت رسـول خـرده گرفته‌اند که چرا فرقه‌های مذهبی را مـشخص سـاخته‌اند و مردم را مـلزم بـه بـاور این دین‌ها کرده‌اند. (الفاخوری 1385:،ج 1،ص 682 )وی همچنین درباره عفیف الدین‌ تلمسانی‌ نیز گفته‌ است که تلمسانی همه محرمات را حلال دانسته تـا آنـجا که افراد مورد اعتماد از وی نقل‌ کـرده‌اند کـه مـی‌گفته مـن پایـ‌بند شریعت واحدی نـیستم. (ابن تیمیه 1432:،ج 1،ص 271.)آقـا محمّد علی‌ کرمانشاهی‌-معروف‌ به صوفی‌کش-در نامه‌ای به صدراعظم‌ میرزا ابراهیم کلانتر شیرازی از برخوردش با صـوفیه-مـعصوم عـلی شاه‌ و ‌‌پیروانش‌-دفاع‌ می‌کند و می‌گوید که از اصـول عـقاید صـوفیان تـساوی کـفر بـا اسلام و حلال‌ با‌ حرام‌ است.کرمانشاهی از قول صوفیان می‌آورد که:الصوفی لا مذهب له آنها هیچ مذهبی را‌ بد نمی‌دانند بلکه با اهل هر مذهبی محبت می‌نمایند.  (کرمانشاهی :13691ج 1،ص 39)

گرچه ،عرفان هم مانند بسياري از موضوعات ديگر‌ اسـلامي‌، ماننـد‌ کـلام و مـذهب و سياست ، به راه هاي افراط و تفريط فـرو غـلتيده است‌ ، امـا‌ مراد ما از عرفـان در اينجـا، عرفـان ناب و درست و صحيحي است که با حقيقت توحيدي و معنوي‌ اسـلام‌ انطبـاق‌ تـمـام دارد. اساس دين بر توحيد است و هدف نهايي آن، تکميل مکارم اخلاقي‌ . چه اینکه  به فرموده پیامبر گرامی اسلام(ص):  انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق   (محمدي ري شـهري، ميزان الحکمه) هدف رسالت کاملترین دین را خداوند رعایت و تکمیل حدود اخلاقی قرار داده است  عرفـان‌ نــاب‌ آن حـقيقتـي اسـت که هم با توحيد و هم بـا اخـلاق ملازمـه دارد و از ايـن‌ رو‌، اگـر‌ درسـت درک شـود، بيشترين انطباق را با ريشه هـا ‌ ‌و اهـداف اسلام خواهد داشت و مـيتوانـد‌ بـه‌ عنـوان "کلمـۀ سواء" يا سخن مشترک مسلمين ، ظرفيـت هــاي عـظيمـي را بــراي گفتمـان‌ سـازي‌ مـوثر‌ و کاربردي و مورد نياز در عصر جديد تمهيد کند. پس مراد ما از عرفان ناب‌ ، نـه‌ خرقه پوشي و درويشي و عزلت گزيني است و نه ملامتي و قلندري و نه سکري و شطحي، بـلکه‌ مراد‌ ما‌ از عرفان نـاب ، دريافـت لطافت و ظرافت اسلام دين رحمت ، همنوع دوسـتي، معرفـت خـواهي، کمال جويي‌ و صلح‌ طلبي است و همين اوصاف است که نـاظر بـر اسـاس توحيـدي ديـن اسلام است و مشعر بر غايت‌ نهايي‌ آن‌ ، يعنـي سـاخت فـرد و جامعـۀ اخلاقـي و انسـاني و سرانجام ، تشکيل تمدن پيشرفتۀ مادي و معنوي‌ بشري‌ با صبغۀ الهي.

نتیجه گیری :

هدف از رسالت نبوی(ص)  تتمیم دین خداوند و رعایت و تکمیل حدود اخلاقی است.عرفـان‌ نــاب‌ آن حـقيقتـي اسـت که هم با توحيد ، دین و اخـلاق ملازمـه دارد. عرفان به مـعنی حـصول رابطه انسان با خداوند از طریق مجموعه‌ آداب‌ و رفتار فرامین اسلام است عارفان  پذیرفته اند ،:که در تمام عرصه های زندگی جز حق وجودی‌‌ نـیست‌ و از هـر دلی می‌توان به‌ خداوند‌ راه‌ یافت. از این رو اختلاف ظاهری‌ لفظی‌ ادیان خود را نشان‌ می‌دهد‌.وقتی  عارف خود  را به نزديکترين درجۀ قرب خداوند برساند ، ميتواند به شايستگي‌ نقشي‌ وحدت‌ بخش و پيوند دهنده ، نه تـنهـا در اجـزاء دروني تمدن اسلامي‌، بلکه با تمدن هاي ديگر ايفاء کند.

 

منابع :

قرآن کریم

آل عـلي، نـورالدين ، ١٣٧٠، اسلام در غرب ، تهران : دانشگاه تهران .

.ابن سینا،حسین‌ بن‌ عبد‌ اللّه،1375،الارشات و التـنبیهات،قـم:نشر البلاغه.

البوطي ، محّمد سعيد رمضان (١٣٧٥). سلفيه بدعت‌ يا‌ مذهب ، ترجمه : حسين صابري ، مشهد: بـنياد‌ پژوهـشهاي‌ اسـلامي .

الفاخوری،حنّا:تـاریخ فـلسفه‌ در‌ جـهان اسلامی،2 جلد،ترجمه عبد المحمّد آیتی،انتشارات زمان،تهران‌ 1385

بيات ، محمدحسين‌ ، ١٣٧٤‌، مباني‌ عرفان و تصوف ، تهران : دانشگاه عـلامه طـباطبايي .

.بسطامی،بـا یـزید،1402،نصوص من‌ شطحات‌ الصوفیه‌،بی‌جا،بـی‌نا.

حلاّج،حسین بن منصور:مجموعه آثار‌،ترجمه‌ قاسم میرآخوری،انتشارات یادآوران،تهران 1379

حکيمي، محمدرضا، ١٣٩١، دانش مـسلمين ، نـشر دليل مـا.

حلبي ، علي‌ اصغر‌، ١٣٥٤، شناخت عرفان و عارفان ايراني، تهران : زوار.

جامی،عـبد الرحـمن:نـفحات الانس‌،انتشارات‌ اطلاعات،تهران،1370

پاکـتچي، احمد، ١٣٩٢، جريان هاي تصوف در آسياي‌ مرکزي‌، تهران : انتشارات بين المللي الهدي .

پورجوادي، نصرالله ، "ادبـيات عـرفاني به زبان فارسي"، جلد‌ پانزدهم‌ ، تهـران‌ : دايـرة المعـارف بزرگ اسلامي .

 کاشانی‌،ملا‌ عبد‌ الرزاق،1370،شـرح منازل خواجه،قم:بیدار.

زرين کوب ، عبدالحسين ، ١٣٦٩، ارزش ميراث‌ صوفيه‌ ، تهران‌ : اميرکبير.

______________، ١٣٦٩، جـستجو در تـصوف ايران ، تهران : اميرکبير.

______________، ١٣٦٩، دنبالۀ جستجو در تصوف ايران ، تهران‌ : اميرکبير‌.

______________، ١٣٨٣، تصوف ايران در منظر تـاريخي آن ، ترجمـه : دکـتـر مـجدالـدين کـيواني، تهران‌ : انتشارات‌ سخن‌ .

عطار نیشابوری،فرید الدین:تذکرة الاولیاء‌،تصحیح‌ دکتر محمّد اسـتعلامی،انـتشارات زوار،تهران 1372

غنی،دکتر قاسم‌:تاریخ‌ تصوف در اسلام،انـتشارات زوّار،تـهران 1374

شیبی‌،مصطفی:تشیع و تصوف،ترجمه ذکاوتی قراگزلو‌،انتشارات امیرکبیر،تهران 1395

شمس ، حسين ، "سير تحولات عرفان وتصوف اسلامي"، جلـد پـانزدهم ، تهـران : دايـرة المعـارف بـزرگ اسـلامي.

شـيمل‌ ، آنه‌ ماري‌، ١٣٨٧، ابعاد عرفاني اسلام ، ترجمه : عبدالرحيم گواهي، تهـران : نشـر فرهنـگ اسـلامي.

قـشيري‌، ابوالقاسم‌ ، ١٣٦١، رساله قشيريه ، به تصحيح : بديع الزمـان فروزانفـر، تهـران : انتشـارات علمي و فرهنگي .

کربن ، هانري، ١٣٨٧، انسان‌ نــوراني‌ در تـصـوف ايرانـي، ترجمـه : فرامـرز جـواهري نيـا، شـيراز: انتشارات آموزگار خرد.

کسائي‌، نورالله‌ ، ١٣٥٨، مـدارس نـظاميه و تأثيرات اجتماعي و فرهنگي آن‌ ، تهران‌ : دانشگاه‌ تـهران .

کـلابادي، ابـوبکر، التعرف لمذهب التصوف ، به‌ کوشش‌ : جواد شـريعت ،

کرمانشاهی ، احمد ،1369،مرات الاحوال جهان نما ،تهران  ، امیر کبیر

کـيواني،سهروردی،شهاب الدین‌:عوارف‌ المـعارف،تـرجمه ابو منصور اصفهانی،انتشارات علمی و فرهنگی،تهران‌ 1364

مـظاهري سيف ، حميدرضا، ١٣٨٨، تجربه هاي عرفاني در اديان ، تهران : انتشارات‌ بوستان‌ کتاب

موثقي ، احمد (١٣٨٩). جنبش هاي اسلامي معاصر، تهران : سمت .

مینوی،مجتبی:نقد حال،انتشارات خوارزمی،تهران 1376

میهنی،محمّد بن منوّر‌:اسرار‌ التّوحید،تصحیح دکتر محمّد رضا‌ شـفیعی‌ کـدکنی،انـتشارات‌ آگاه‌،تهران‌ 1371

موسوي ، سيدهادي (١٣٩١). «نقادي عقل‌ سياسي‌ اهل‌ سـنت در جـستجوي ريشـه هاي بسط سکولاريسم و افراط گرايي در‌ جهان اسـلام »، کـتاب مـاه عـلوم اجـتماعي، شـماره ٥٣.

مـولوی،جلال الدین:مثنوی،تصحیح دکتر‌ محمّد‌ استعلامی،انتشارات زوّار،تهران 1375

نصر، سيد حسين ، "مـباني‌ و اصـول‌ عرفان و تصوف‌ اسلامي‌"، جلد‌ پـانـزدهم ، تـهـران : دايـرة المعـارف بـزرگ اسـلامي‌

نایب الصور،معصوم عـلی شـاه:طرائق الحقایق،انتشارات بارانی‌،تهران‌ 1393

هـجويري‌ جلابي، علي بن عثمان ، ١٣٩٣، کشف المـحجوب ، بـه کوشـش : دکتـر محمـود عابـدي‌، تهران‌ : انتشارات سروش .

همدانی‌،عین‌ القضات،تمهیدات،تصحیح عفیف عسیران،انتشارات منوچهری‌،تهران‌ 1374

يثربي، سيد يحيي، ١٣٦٨‌، سير تـکاملي و اصـول و مسايل‌ عرفان‌ و تصوف ، تبريز: دانشگاه تـبريز.

 نسیمی، سیدعمادالدین،1392،دیوان اشعار،تهران: انتشارات تک درخت

پاکتچي‌ ، احمد (١٣٦٧). «مدخل : اصحاب حديث و رأي »، دائرة المعارف بزرگ اسلام ، ج ٩، تهران : مرکز دائرة المـعارف بـزرگ اسـلامي .

 رهبر، عباسعلي ، مـجيد مـهاجراني (١٣٨٥). «هستي‌ شناسي‌ بنيادگرايي اسلامي در جهان عرب »، رهيافت هاي سياسي و بين المللي، شماره ٥١.

فرمانيان ، مهدي (١٣٨٨). «گـرايش هـاي فکري سلفيه در جهان امروز»، فـصلنامه مـشکات ، شماره ١٠٤، صص ١٠٤ ــــــــ ٧٧.



[1] . عضو هیات علمی دانشگاه لرستان

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش