مقالات > داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۱/۱۰ تعداد بازدید: 201

داعش فقط در میدان‌های جنگ و در رقابت‌های جذب اعضا القاعده را به حاشیه نبرده است بلکه کودتایی به راه انداخته است تا آن را از درون نابود سازد. جنگ لفظی ابو محمد المَقدِسی، مغز متفکر و رهبر القاعده علیه داعش و کمپین داعش در رسانه‌های اجتماعی علیه رهبران القاعده به خوبی نشان‌گر این مناقشه است.



جمعی از نویسندگان

ترجمۀ: میلاد اعظمی‌مرام مرجع: The Guardian

داعش فقط در میدان‌های جنگ و در رقابت‌های جذب اعضا القاعده را به حاشیه نبرده است بلکه کودتایی به راه انداخته است تا آن را از درون نابود سازد. جنگ لفظی ابو محمد المَقدِسی، مغز متفکر و رهبر القاعده علیه داعش و کمپین داعش در رسانه‌های اجتماعی علیه رهبران القاعده به خوبی نشان‌گر این مناقشه است. گاردین طی مجموعه مصاحبه‌هایی با رهبران ارشد القاعده که در قالب روایتی داستانی تنظیم شده شکاف ایجاد شده در دل افراط‌گرایی را بازگو می‌کند.

گاردین — در تاریخ ۵ فوریه، مقامات رسمی اردن تأیید کردند که مغز متفکر القاعده، ابو محمد المَقدِسی، از زندان آزاد شده است. گرچه مقدسی شهرت کمی در غرب دارد، ولی در اندیشۀ افراطی اسلامی هیچ شخصیت زنده‌ای به اندازۀ او اهمیت ندارد. این فلسطینی ۵۶ ساله در دهۀ ۱۹۸۰ میلادی به شهرت رسید. در این دهه، او نخستین عالم افراطی اسلامی مهمی شد که خانوادۀ سلطنتی سعودی را مرتد و از این‌رو هدف جهاد دانست. در آن زمان، آثار مقدسی به قدری رادیکال بودندکه حتی اسامه بن‌لادن آن‌ها را بیش از حد افراطی دانست.

امروزه مقدسی دوست صمیمی رهبر القاعده، ایمن الظواهری، به حساب می‌آید و سران القاعده در دیگر مناطق، از شمال آفریقا گرفته تا یمن، احترام بسیاری برای او قائل هستند. خواندن کتب و رسالات فراوان او برای مبارزان اسلامی سراسر جهان که مشتاقانه پیگیر تازه‌ترین اظهارات وبگاه مقدسی، «منبر التوحید و الجهاد»، هستند از واجبات است؛ اما شاید شهرت او بیشتر به‌خاطر ارشاد ابو مُصعَب الزرقاوی باشد، زمانی که هر دو به اتهام اقدامات تروریستی در اواسط دهۀ ۱۹۹۰ میلادی در اردن زندانی بودند. ابو مُصعَب الزرقاوی بانی سازمانی بود که بعداً داعش شد. او در ۱۹۹۹ میلادی آزاد شد و پس از بیعت با القاعده اردوگاه تروری فرقه‌ای و وحشیانه به راه انداخت و یکی از بدنام‌ترین افراد در عراقِ بعد از جنگ شد. این امر مقدسی را واداشت تا در انتقادات ویران‌گری سرشناس‌ترین شاگردش را در میان عموم صریحاً سرزنش کند.

اکنون فردی که تحلیل‌گران آمریکاییِ تروریسم او را «تأثیرگذار‌ترین نظریه‌پرداز زندۀ جهادی» می‌خوانند، خشم خود را معطوف داعش کرده و سال گذشته هم به عنوان یکی از نیرومند‌ترین منتقدان این گروه ظاهر شده است. بلافاصله پس از آنکه رهبر داعش، ابوبکر البغدادی، در ژوئن گذشته تأسیس خلافت را اعلام کرد، مقدسی مقاله‌ای بلند نوشت و در آن از داعش با عنوان جاهل و گمراه انتقاد کرد و آن‌ها را به تحریف «پروژۀ اسلامی»‌ای متهم کرد که خودش مدت‌ها آن را پرورانده بود.

جنگ لفظی مقدسی با داعش نشانۀ شکاف جدیدی در دل افراط‌گرایی اسلامی است و نیز نشان می‌دهد القاعده که زمانی مخوف‌ترین شبکۀ تروریستی جهان بود، می‌داند که عقب افتاده است.

داعش القاعده را فقط در میادین جنگ سوریه و عراق و برای رقابت‌های سرمایه‌گذاری و جذب اعضای جدید به حاشیه نبرده است. مطابق مجموعه مصاحبه‌هایی اختصاصی با اندیشمندان جهادی ارشد، داعش «کودتایی» علیه القاعده به راه انداخته است تا آن را از درون نابود سازد. در نتیجه، آنان‌ها اکنون می‌پذیرند که القاعده به عنوان یک ایده و یک سازمان در آستانۀ سقوط است.

مقدسی سه هفته پس از آزادی‌اش، در ظهری بهاری در خانۀ دوستش ابوقَتاده روی مبل نشست و با عصبانیت از داعش گفت: این گروه به او خیانت کرده و دروغ گفته بودند و اعضایش استحقاق این را نداشتند که خود را مجاهد بخوانند. ابوقتاده افزود: «آن‌ها شبیه یک گروه مافیا هستند» و مقدسی نیز به نشانۀ تأیید سرش را تکان داد.

ابوقتاده، شیخ افراطی مشهور که چندین وزیر کشور۱ بریتانیا کوشیدند او را به اتهامات تروریستی به اردن تبعید کنند برای حمله به داعش، به مقدسی پیوسته است. اظهارات ابوقتاده در محکوم‌کردن داعش شدید‌تر هم بوده است. در ابتدا، ظاهراً برنامه آن‌ها این بود که با استفاده از تعبیراتی نظیر سرباز خوب و سرباز بد، داعش را به زیر سلطۀ القاعده بازگردانند: مقدسی نقش پدری مأیوس را داشت که‌‌ همان قدر که سرزنششان می‌کرد نصحیتشان هم می‌کرد، درحالی‌که ابوقتاده مدام ایرادهای جدیدی از آن‌ها می‌گرفت.

لیست اشتباهات داعش که مقدسی و ابوقتاده را آزرده، طویل است. ایجاد شکاف در درون جنبش وسیع‌تر جهادی، بی‌اعتنایی آشکار نسبت به ظواهری و تأسیس خلافتی که داعش برای آن از همۀ جهادی‌ها سوگند وفاداری یا رویارویی با مرگ خواسته، از جملۀ این اشتباهات است. هر دو می‌گویند که بیش از یک سال در پشت صحنه کوشیده‌اند و با داعش از جمله با خود بغدادی مذاکره کرده‌اند تا دوباره این گروه را به دامان القاعده بازگردانند؛ مذاکراتی که هیچ فایده‌ای نداشت. ابوقتاده اظهار داشت: «داعش به کسی توجه نمی‌کند. آن‌ها جنبش وسیع‌تر جهادی را نابود می‌کنند و علیه همۀ امت هستند».

داعش به قدر کافی از انتقادات شدید مقدسی و ابوقتاده نگران بود که کمپین رسانۀ اجتماعی علیه آن‌ها به راه بیاندازد. گفته می‌شود ابو محمد العدنانی، رئیس تبلیغات داعش، این کمپین را ایجاد کرده است. رسانۀ اجتماعی داعش، دو شیخ القاعده را به عنوان «آلت دست» غرب سرزنش می‌کند. شمارۀ ششم مجلۀ انگلیسی‌زبان داعش، «دابق۲»، عکسی تمام‌صفحه از مقدسی و ابوقتاده چاپ کرد وآنان را «عالمان گمراهی» نامید که می‌بایست از آن‌ها بیشتر از شیطان پرهیز کرد. مقدسی اظهار داشت: «من و ابوقتاده آن‌ها را نقد کرده‌ایم. آن‌ها اصلاً از این خوششان نمی‌آید».

این دو نظریه‌پرداز زوجی عجیب در جنگ علیه داعش تشکیل می‌دهند. ابوقتادۀ چهارشانه با ۱۸۳ سانت قد و مقدسی لاغراندامی بسیار خوش‌گذران و پرانرژی است و در اتاق راه می‌رود و سریع صحبت می‌کند. در شرایط جدی، مقدسی عادت دارد ناگهان جوکی بگوید یا زیر خنده بزند. آن‌ها گاهی برای پیاده‌روی با هم به اطراف اردن می‌روند. آن‌ها پس از دعوت‌شدن به حضور در مراسم تدفین مبارزان پیر القاعده، غالباً مسافت‌های زیادی را در جاده سفر می‌کنند.

ابو محمد المَقدِسی، رهبر فکری القاعده


در دو دهۀ گذشته، بدنامی مقدسی باعث اسارت‌ها و آزادی‌های مکررش شد (او مدعی است که مورد شکنجه قرار گرفته؛ البته این در زندان‌های اردن رایج است. او گفت یکی از روش‌های مورد علاقۀ آن‌ها برای شکنجه‌دادن، کندن ریش متعصب‌ها بود). باور رایج این است که اردنی‌ها در این فوریه به این دلیل او را آزاد کردند که فهمیدند با هجوم داعش به این منطقه، اعتبار مقدسی باعث می‌شود که او در مبارزه علیه این گروه نظامی، هم‌پیمانی ارزشمند باشد.

اما مقدسی و ابوقتاده شاهد بوده‌اند که جوانان افراطی داعش پیاپی پیروز می‌شوند و هم‌چنان که پیشروی می‌کنند گارد قبلی را مورد اهانت و تمسخر قرار می‌دهند، در حالیکه القاعده که بیشتر کهنه‌سربازان عصر افغان هدایتش می‌کنند، در این جنگ داخلی جهادی به زانو درآمده است.

ابوقتاده در حالی‌که در لیوان‌های کوچک بلوری چای می‌ریخت، نفرت عمیقش را نسبت به داعش ابراز می‌کرد. او که دوست دارد با کنایه سخن بگوید، گفت، این گروه «شبیه بوی بدی» بود که جوّ افراطی اسلامی را آلوده کرده بود. بهتر بگویم، مانند «غدّۀ سرطانی» در میان تشکیلات رشد می‌کرد، مثل شاخۀ پژمردۀ یک درخت انجیر که پیش از آنکه کل درخت را مریض کند، باید هرسش کرد.

زمانی «کمیسیون درخواست‌های مهاجرت خاص بریتانیا۳» ابوقتاده را «فردی حقیقتاً خطرناک... در رأس فعالیت‌های تروریستی القاعده» توصیف کرد. او، شبیه مارلو براندو در فیلم پدرخوانده، صدایی گرفته و تیز دارد؛ آرام حرف می‌زند و برای تأثیرگذاری مکث می‌کند. شانۀ پهن او مبلی که در اتاق پذیرایی اوست و شبیه تخت پادشاهی لویی چهاردهم است را کاملاً پر می‌کند. درحالی‌که راحت نشسته، برای توصیف نحوۀ عضوگیری داعش از میان نسل جوانی که حملات ۱۱ سپتامبر را هم به‌سختی به یاد می‌آورند، می‌گوید: «به رستورانی می‌روید و آن‌ها غذای دل‌چسبی برایتان می‌آورند. این غذا خوش‌مزه و وسوسه‌انگیز به نظر می‌رسد. سپس به آشپزخانه می‌روید و چرک و کثافت می‌بینید و حالتان بهم می‌خورد».

داعش از دانش این دو مرد استفاده کرده تا وحشی‌گری خود را در لفاف مشروعیت ایدئولوژیک بپوشاند که بتواند نزاع با القاعده و متحدانش را توجیه کند و نیروی جدید بگیرد و هر دوی آن‌ها از این شیوه به‌شدت بیزارند. مقدسی گفت: «داعش تمام فعالیت‌های دینی ما را گرفت؛ آثار، کتاب‌ها و افکارمان را از ما گرفت». ابوقتاده می‌گوید: «حالا دیگر برای هیچ کس احترامی قائل نیستند».

هر دو موافق‌اند که در زمان حیات بن‌لادن چنین رفتار شنیعی هرگز پذیرفته نمی‌شد. مقدسی با تأسف گفت: «کسی عادت نداشت علیه او سخن بگوید. بن‌لادن یک ستاره بود. او کاریزمای خاصی داشت». علی‌رغم دوستی شخصی آن‌ها با جانشینش الظواهری که او را «دکتر ایمن» می‌نامند، هردو می‌پذیرند که ظواهری اقتدار و کنترل لازم برای دفع تهدید داعش را ندارد. به گفتۀ قتاده: ظواهری از «همان آغاز جانشینی‌اش فاقد کنترل مستقیم نظامی یا عملیاتی بود. او عادت کرده که به این شیوۀ غیرمتمرکز عمل کند؛ او منزوی است».

به عقیدۀ مقدسی، ساختار سازمانی القاعده «فروریخته» است. مقدسی گفت: «ظواهری تنها بر پایۀ بیعت عمل می‌کند. ساختاری سازمانی وجود ندارد. تنها کانال‌های ارتباطی و وفاداری وجود دارند». از بخت بد ظواهری، داعش ‌‌نهایت سعی‌اش را می‌کند تا اثبات کند که وفاداری کم است.

روحانی افراطی ابوقتاده می‌گوید داعش در جنبش جهادی رشد سرطانی کرده است.


دکتر مُنیف سَماره ـ جهادی کهنه‌کار در افغانستان و هم‌کار نزدیک مقدسی و ابوقتاده که در هنگام مصاحبۀ آن‌ها کنارشان نشست تصویری تیره‌تر از جایگاه القاعده ترسیم کرد. سماره، به عنوان پزشکی که صاحب مطبی رایگان برای مداوای مبارزان و شهروندان سوری است، نسبت به مقدسی و ابوقتاده تجربۀ بیشتری از عملیات هر روزۀ سازمان‌های جهادی دارد و در دوران بازداشت‌های مکررشان غالباً به امور آن‌ها می‌پرداخت. او گفت کمک‌هایی که زمانی با مبالغ «صد‌ها هزار» به دستمان می‌رسید قطع شده است، چون اعطاکنندگان پول خود را به سمت داعش روانه کردند و دیگر هزینۀ خون‌ریزی میان این دو گروه را تأمین نکردند. ایمن دین۴، یکی دیگر از اعضای پیشین القاعده که بعداً جاسوس سازمان اطلاعاتی بریتانیا شد، به روزنامۀ گاردین گفت یکی از منابعش در مناطق قبیله‌ای پاکستان گفت منابع مالی پایگاه القاعده در وزیرستان۵ به قدری بد بود که در برهه‌ای از سال گذشته برای خرید غذا و پرداختن اجاره، لب‌تاپ‌ها و ماشین‌های خود را فروختند.

سماره جنگ داعش علیه القاعده را به عنوان تلاشی برای زمین‌زدن گروه قدیمی‌تر از درون توصیف کرد. او گفت: «در این برهه، معتقدیم که در درون خود القاعده کودتایی در جریان است».

در دهۀ پس از ۱۱ سپتامبر، القاعده بیش از هر گروه جهادی دیگری در تاریخ، پول، نیرو و وجهه جذب کرد و شبکۀ وسیعی از شعبه‌ها و وابسته‌های تروریستی که از اروپا تا افریقا و جنوب آسیا گسترده بودند را فرماندهی کرد. پیش از این، هرگز گروه‌هایی که چنین فاصلۀ جغرافیایی زیادی باهم داشته‌اند، زیر یک پرچم واحد نبوده‌اند. بن‌لادن، دست کم تا حدی، با حفظ انعطاف ایدئولوژیک به این شاهکار رسید. او به خاطر جزئیات اعتقادی کسی را طرد نمی‌کرد و از مناقشاتی که در گذشته دیگر ائتلاف‌های جهادی را از بین برده بود، پرهیز می‌کرد. القاعده، مطابق نام رسمی خود «تنظیم قاعدات الجهاد»، مانند مقری برای ایجاد ارتباط و کسب حمایت‌های مالی و سازمانی برای نظامیان بود. فرماندهان محلی آزادی عملیاتی زیادی داشتند.

در عوض، رهبری القاعده بیش از هر چیز یک درخواست داشت: وفاداری. فرماندهانش پیش از انتخاب به‌دقت بررسی می‌شدند؛ تنها افراد شناخته‌شده در میدان‌های جنگ افغانستان، بوسنی یا چچن که تصور می‌رفت در علوم اسلامی دانش کافی دارند برای گروه‌های سطوح بالا انتخاب می‌شدند. این افسران ارشد، هنگام انتصابشان با شخص بن‌لادن پیمان خون می‌بستند.

وقتی که ظواهری پس از مرگ بن‌لادن در ۲۰۱۱ میلادی رئیس القاعده شد، خود را به لحاظ جغرافیایی منزوی یافت. به نقل از منابع فراوان، درحالی‌که او در کوه‌های مرزی بین افغانستان و پاکستان متواری بود، مرکز فعالیت‌های جهادی هزاران مایل دور‌تر و به سوریه و عراق رفته بود. به‌‌ همان اندازه که ارتش پاکستان و نظامیان آمریکایی حلقۀ محاصرۀ خود را دور القاعدۀ مرکزی تنگ‌تر می‌کنند، برای ظواهری سخت‌تر می‌شود که با فرماندهانش در جبهه ارتباط برقرار کند. سماره پرسید: «وقتی رهبرت در افغانستان و سربازانت در عراق باشند، رهبری چه معنایی دارد؟».

دولت اسلامی عراق۶ که در واقع شعبۀ اصلی القاعده در خاورمیانه است، مدت‌ها منشأ مشکل بوده است. از زمان ایجاد تأثیرگذار دولت اسلامی عراق در ۲۰۰۳ میلادی به رهبری ابو مصعب الزرقاوی، این دولت مسرور بود که از عنوان و پول القاعده استفاده می‌کند، ولی غالباً درخواست برای ارتباط نزدیک‌تر با فرماندۀ مرکزی را، حتی زمانی که از سوی خود بن‌لادن هم بود، نادیده می‌گرفت. در ۲۰۱۰ میلادی، آن‌ها پا را فرا‌تر گذاشتند: دولت اسلامی عراق یک رهبر جدید، ابوبکر البغدادی را بدون تأیید قبلی القاعده تعیین کرد. رهبران ارشد القاعده تقریباً هیچ‌شناختی از او نداشتند. اینکه متولد کجاست، سابقۀ نظامی او چیست و تا چه اندازه قابل‌اعتماد است.

به دنبال حمله به مخفی‌گاه بن‌لادن در ایبت‌آباد۷، آدم یحیی غَدَن ـ عضو امریکایی و سخنگوی القاعده در اعلامیۀ افشاگری از بی‌توجهی دولت اسلامی عراق اعلام انزجار کرد. او در نامه‌ای به بن‌لادن در ژانویه ۲۰۱۱ میلادی از او پرسید چرا دولت اسلامی عراق مجاز است با کشتار بی‌مبالات خود القاعده را بدنام کند، درحالی‌که زحمت ارتباط با رهبری گروه را به خود نمی‌دهد. او نوشت: «شاید بهتر است آن‌ها در ردیف مجاهدین نباشند، زیرا مانند لکۀ آلوده‌ای هستند که باید از دامن این گروه پاک شوند». بن‌لادن کمتر از شش ماه بعد از دریافت آن نامه کشته شد. اکنون ظواهری که شهرت و پایگاه کمتری دارد، باید به این مشکل بپردازد.

اکنون آمریکا و نیروهای عراق، دولت اسلامی عراق را به سمت نابودی برده‌اند، اما جنگ درونی سوریه به این گروه فرصتی برای بازسازی داد. چون نزاع شدید‌تر شد، بغدادی یکی از افسران ارشدش، ابو محمد الجولانی را در اواخر ۲۰۱۱ میلادی به مرز فرستاد تا از آب گل‌آلود ماهی بگیرد. گروه جولانی ـ که به‌زودی به جبهة‌النصره موسوم شد به پول، سلاح و شماری از بهترین مبارزان دولت اسلامی عراق مجهز بود و به‌سرعت به مخوف‌ترینِ نیروهای مبارز در سوریه بدل شد. در ۲۰۱۳ میلادی، جولانی چنان فرماندۀ نیرومندی شد که بغدادی ترسید مبادا او حمایت ظواهری را کسب کند و رهبر شعبۀ مستقل القاعده در سوریه شود.

در ۸ آپریل ۲۰۱۳ میلادی، بغدادی جنگ پیش‌دستانه‌ای به راه انداخت که تبعاتش لوای وحدتی را پاره کرد که مدت‌ها در جنبش جهادی برپا بود. او در یک فایل صوتی اعلام کرد که جبهة‌النصره و دولت اسلامی عراق رسماً یک سازمان می‌شوند و پرچم‌های آویزان جبهة‌النصره در مناطق تازه‌تصرف‌شده سوریه نظیر رقّه، حلب و حُمص جایگزین می‌گردند. این سازمان ادغامی، «دولت اسلامی عراق و شام» یا صرفاً «داعش» نامیده می‌شود. این بازنامی فوراً کارگر افتاد. دو روز بعد، جولانی با پیامی صوتی پاسخ داد. او «دعوت» بغدادی به ادغام را رد کرد و مستقیماً با ظواهری بیعت وفاداری بست و از «شیخ جهاد» خواست تا این مناقشه را پایان دهد.

طی ۲۴ ساعت، ظواهری با پیامی خصوصی آن‌ها را به آرامش دعوت کرد. او از هر دو فرمانده خواست تا پیش از قضاوتش راجع به این مسئله شکایات خود را برای او بفرستند، شکایاتی که به لطف اینترنت به نحو شرم‌آوری علنی شد. بغدادی نشان داد که خواهان مصالحه نیست. او در یک پیام خصوصی به ظواهری هشدار داد که حمایت از آن «خیانت‌کار، درمانی جز ریختن خون‌های بیشتر ندارد».

در ۲۳ می‌، ظواهری فتوایش را داد: داعش که بی‌تأیید قبلی ایجاد شده بود، باید «منحل» شود؛ به بغدادی امر شد که عملیاتش را به عراق محدود کند. ضمناً، افسر پیشین او، جولانی، رهبر شعبۀ رسمی القاعده در سوریه شد. ظواهری افزود هر دو یک سال وقت دارند تا خود را ثابت کنند، پس از آن القاعدۀ مرکزی در باب اقدامات بعدی تصمیم خواهد گرفت. این فتوا، شبیه هر حکم معلقی، هم پیشنهاد نجات بود هم پیشنهاد تهدید: بغدادی می‌توانست با اجرای درست احکام جدید پیشرفت کند، یا کاملاً جایگاهش را در القاعده از دست دهد. در آخر، ظواهری برای تضمین اینکه پیمانش باصلح تبعیت شود، مأموری به نام ابو خالد السوری، فرستاد و به او قدرت حلّ و عقد داد.

عضو ارشد پیشین دولت اسلامی عراق که نخواست هویتش فاش شود، به گاردین گفت: بغدادی از نامۀ ظواهری عصبانی شد؛ او از اینکه مثل جولانی با او برخورد می‌شد، متعجب بود؛ به او امر شد که در جنگ سوریه دخالت نکند، جنگی که روی آن حساب باز کرده بود. به گفتۀ مقدسی، بغدادی فرستادۀ ظواهری را به نحو موهنی روانه کرد: «سوری به بغدادی گفت: اگر به این سخنان گوش دهی و به عراق برگردی، این دستور را علنی نمی‌کنم»؛ اما داعش از اوامر سر باز زد و با این جملات به ظواهری حمله کرد: «عمر القاعده به پایان رسیده است و دیگر توانی ندارد».

سوری به تهدیدش مبنی بر اعلام عمومی دستور تحقیرآمیز ظواهری عمل کرد و آن دستور در ماه ژوئن از شبکۀ الجزیره پخش شد. سپس، بغدادی پاسخ تندی داد. او گفت: «تا خونی در رگ ماست، داعش در آنجا می‌ماند». این برای نخستین بار بود که یک چهرۀ اصلی القاعده به صورت عمومی با رهبر سازمان مخالفت می‌کرد. ابوقتاده یادآور شد که «آن یک زنگ خطر بود».

همان تابستان داعش تدارک جنگ را دید: صف‌هایش را افزود و برای بازگرفتن خاک سوریه از جبهة‌النصره آماده شد؛ داعش سوریه را حق خود می‌دانست. آن‌ها در حملات عجیبی به زندان‌ها و با پرتاپ خمپاره به دیوار‌ها و استفاده از ماشین‌های بمب‌گذاری‌شده برای انفجار ورودی زندان‌ها، صد‌ها نفر از خطرناک‌ترین زندانیان عراقی را آزاد کردند. مطابق اسنادی سرّی که «اشپیگل» اخیراً افشا کرد، داعش طرح‌هایی ریخت تا از خیل هزاران نفری که از تونس، عربستان سعودی، ترکیه، مصر و اروپا به سوریه می‌آمدند نیز استفاده کند. این مبارزان خارجی که پیوندی با سوری‌های اصیل نداشتند، احتمالاً وفادار می‌ماندند. وفاداری آن‌ها لازم بود، زیرا علاوه بر مبارزه با بشار اسد، کاری که برای انجامش به سوریه آمدند، باید به گروه‌های اعتراضی درونی ضد اسد نیز از پشت خنجر می‌زدنند.

یکی از نزدیکان مقدسی در اردن رحیم نام دارد. او دستیار شخصی ابو مصعب الزرقاوی بود و به تأسیس سازمانی که داعش شد، کمک کرد. او دیدگاهی درونی از استحالۀ این گروه بعد از به‌قدرت‌رسیدن بغدادی دارد. رحیم که تنومندی است با بیش از ۱۸۳ سانت قد، پس از شنیدن شایعۀ توهین داعش به شیخش، فوراً به خانه مقدسی رفت. چند هفته بعد، رحیم در مصاحبه‌ای سران داعش را این گونه توصیف کرد: نسل متفاوتی از جهادیان القاعده که از دین الهام می‌گرفتند. در واقع، به گفتۀ او، این گروه سال‌ها به دست مردانی که نوکر رژیم بعثی صدام حسین بودند، اداره می‌شد.

به گفتۀ رحیم، سیاست معمول زرقاوی در زندان این بود که همه را از حزب سکولار بعثی ملی‌گرا دور نگه دارد. او قویاً معتقد بود عراقیان به طور کلی و بعثیان به طور جزئی بی‌تقوا هستند. در زمان صدام حسین، عراق دولتی سکولار شده بود و اسلام‌گرایی، کنشی فکری که اسلام را از یک دین به یک نظام کامل حکومتی تبدیل کرد، شدیداً منکوب شده بود. او گفت: «عراقیانِ کمی اندیشه‌ای غیر از این داشتند. آن‌ها ملی‌گرا و شدیداً متأثر از بعث بودند».

ایمن الظواهری، رهبر القاعده، برای اثبات مرجعیت خود از مخفیگاهش در وزیرستان جنجال به پا کرده است.


پس از مرگ زرقاوی در ۲۰۰۶ میلادی، دولت اسلامی عراق تقریباً به دست نیروهای آمریکا و قبایل اهل سنتی که علیه خشونت وحشیانۀ آن برآشفتند، نابود شد. به گفتۀ رحیم، حلقۀ درونی دولت اسلامی عراق برای نجات خود تصمیم گرفت صف‌هایش را بیرون برد: اعتبارنامه‌های انقلابی اسلام‌گرا دیگر لازم نبود، اگر می‌توانستی چند خط قرآن بخوانی و ریش بگذاری، می‌توانستی عضو شوی. بعثیان پیشین که چندین دهه اداره عراق را در دست داشتند، اعضای جدید ارزشمندی بودند: افسران پیشین صدام از نقاط ضعف ارتش عراق آگاهی داشتند؛ اطلاعاتی‌های پیشین او قدرت‌مندان هر شهر و روستایی را می‌شناختند. از فروپاشی رژیم بعث به بعد، این افراد درآمد‌ها و قدرتشان را از دست داده بودند؛ حالا، دولت اسلامی عراق می‌تواند وسیله‌ای باشد تا آن‌ها جایگاه خود را بازیابند (اسنادی که اشپیگل ارائه کرد، نقش مهم حاجی بکر، سرهنگ پیشین سازمان اطلاعات صدام را نشان داد. گفته می‌شود حاجی بکر نقشه تصاحب شمال سوریه به دست داعش را کشید. به گفتۀ رحیم، حاجی بکر در زمان پیوستن به این گروه، یک یگان بعثی کامل با خود آورد).

حلقۀ درونی دولت اسلامی عراق پس از انتصاب بغدادی صفوفش را پیرامون رهبر برگزیده خود حصار کرد. دولت اسلامی عراق پیوندش را با تمام گروه‌ها و سریع‌تر از همه با القاعدۀ مرکزی برید و کم‌کم چند شخصیت ارشد وفادار به ظواهری عمداً یا اخراج یا در میادین جنگ کشته شدند. به گفتۀ رحیم: در زمان وصول نامۀ مهم ظواهری در می‌۲۰۱۳ میلادی، هیچ یک از رهبران ارشد داعش وابستگی قبلی به القاعده نداشتند.

پس از آن سال، درحالی‌که جهانیان متوجه سلاح‌های شیمیایی بشار اسد بودند، داعش برای تصرف ۵۰۰ مایل مرز بین ترکیه و سوریه برنامه ریخت؛ اگر آن‌ها می‌توانستند معابر مرزی که تأمین‌کنندۀ غذا، دارو، سلاح و اعضای جدید گروه‌های شورشی اصلی بود را تصرف کنند، راه حیات جبهة‌النصره و دیگر رقیبانش را می‌بستند. در ماه دسامبر، شهرهای مرزی مهم راه‌بردی، یکی پس از دیگری، به دست مبارزان داعش افتاد. آن‌ها به شهرهایی حمله بردند که آزادیشان از دست اسد پیروزی بزرگی محسوب می‌شد، کارخانه‌ها را غارت کردند و دیگر مبارزان و خانواد‌هایشان را بیرون راندند یا کشتند. آن‌ها فرماندهان بلندمترتبۀ دیگر گروه‌ها را دزدیدند و شهروندان سوری که دستی در نخستین اعتراضات توده‌ای علیه اسد داشته‌اند را کشتند، با این توجیه که آن‌ها تنها مردمانی هستند که در آینده جرئت کافی برای مقابله با داعش را دارند.

در دسامبر ۲۰۱۳ میلادی حسین سلیمان، پزشک جوان خوش‌سیمایی که افسر ارشد گروه شورشی جبهة الاسلامیه نیز بود، فرستاده شد تا با یک یگان محلی داعش، بعد از جنگی شدید در یک بازرسی نزدیک بحیرة الاسد در شرق سوریه، صلح کند. چون سلیمان به پایگاه برنگشت، سران جبهة الاسلامیه به داعش پیام فرستادند. داعش تأیید کرد که او را به عنوان جاسوس اسیر کرده است. جبهة الاسلامیة عصبانی و آزادی او را خواستار شد. یقیناً داعش حق نداشت که فرستادگان صلح را دستگیر کند. آن‌ها خواستند که لااقل اَعمال او را در یک دادگاه شرعی مستقل به حکم بگذارند. داعش نپذیرفت.

داعش در ۳۱ دسامبر سلیمان را به عنوان بخشی از تبادل زندانیان آزاد کرد؛ جبهة الاسلامیه جسدی مثله‌شده دریافت کرد: گوش راستش بریده، دندان‌هایش کشیده و یکی از پا‌هایش شکسته شده بود. او شکنجه شده بود و سرش را بریده بودند. روز بعد، جبهة الاسلامیه عکس‌های بدن مثله شدۀ او را در کنار عکس‌های سابقش در اینترنت گذاشت. آن عکس‌ها سریعاً در رسانه‌های اجتماعی منتشر شد و اعتراضاتی در شهرهای سوریه علیه وحشی‌گری داعش به راه انداخت. در شهرهای تحت کنترل داعش، مبارزان به معترضین شیلک کردند و باعث خشم بیشتری شدند.

چند روز بعد، گروه‌های شورشی اصلی سوریه از جمله جبهة‌النصره، گروه وابسته به القاعده، برای جنگ با داعش متحد شدند. در چند ماه نخست ۲۰۱۴ میلادی که جنگ داعش با دیگر فرقه‌های شورشی بالا گرفت، هزاران نظامی کشته، فرماندهان ارشد هر دو جناح ربوده، شکنجه و کشته شدند. به میزانی که داعش مواضعش را از دست می‌داد، مجبور می‌شد از غرب سوریه عقب‌نشینی کند. داعش به تحکیم کنترلش بر شرق، مناطق نزدیک عراق و جایگاه بسیاری از میدان‌های نفتی سوریه پرداخت. در رقّه و حوالی آن و در طول سواحل رودخانۀ فرات، بین داعش و جبهة‌النصره جنگ سختی درگرفت.

در ۱۶ فوریۀ ۲۰۱۴ میلادی، فرستادۀ ظواهری، ابوخالد السوری، پیامی در اینترنت گذاشت. به گفتۀ او، هدف داعش ایجاد انحراف جهاد بود، کاری که در عراق کرد. او گفت: نظامیان می‌بایست بمب‌های خود را به سوی کفار روانه کنند نه به سمت جهادیان. هفده روز بعد، ظواهری برگ آخرش را بازی کرد: داعش از القاعده اخراج شد.

داعش راه برگشتی نداشت. آن‌ها برای بیان اینکه سازش نمی‌کنند، پیامی به رئیس پیشین خود فرست‌اند که فراموشش نمی‌کند. در ۲۱ فوریه، پنج مرد به منزل ابوخالد در حلب حمله بردند. وقتی هدفشان رؤیت شد، یکی از آن‌ها جلیقۀ انتحاریش را منفجر کرد. خادم وفادار ظواهری که برای ایجاد صلح از افغانستان آمده بود، حالا مرده است.

ابوقتاده و مقدسی از زمان حبس در اردن به بعد، با نگرانی روزافزونی شاهد نزاع شدید داعش و القاعده بوده‌اند. به باور ابوقتاده، گویی تاریخ تکرار می‌شد. او در اوایل دهۀ ۱۹۹۰ میلادی، یکی از حامیان سرسخت الجماعة الإسلامیة المسلّحة الجزایر۸ بود و با صدور فتواهایی به تروریست‌های آن اجازۀ کشتار فله‌ای می‌داد؛ اما وقتی آن‌ها ناگزیر دست به کشتار مبارزان رقیب زدند، او گروهی از علمای افراطی را برای ردّ آن سازمان گرد آورد و به کاهش اعتبار فکری آن در میان پیروان جهادی کمک کرد. اکنون وی، بیش از ۲۰ سال بعد، از مقدسی می‌خواهد تا در کمپینی مشابه علیه داعش به او بپیوندد تا آشکارا اعتبار داعش را، به عنوان افراطیانی که از احکام مقبول جهاد عدول می‌کنند، از بین برد.

مقدسی ابوقتاده را به صبر دعوت کرد. او هم‌چنان امیدوار بود که داعش به زیر پرچم القاعده برگردد. شماری از اعضای ارشد داعش قبلاً به زندان او نامه نوشته و اظهار پشیمانی کرده بودند. مطابق یک نامه: «به اشتباهات خود آگاهیم... می‌دانیم برخی از سربازان و روحانیان ما افراطی هستند... اما آن‌ها در اقلیت‌اند». (با این امضا: «فرزند شما، یکی از فقیهان داعش، به خواست و از جانب برخی از برادرانش»). مقدسی معتقد بود که باید وحدت را با یک نقشه درست سازش تحقق بخشید.

مقدسی از طریق واسطه‌هایی تلاش‌هایش برای حکمیت را به اطلاع ظواهری می‌رساند. او به‌واسطۀ یکی از شاگردان پیشین خود، بحرینی جوانی به نام ترکی بن مبارک البن‌علی، توانست در اواخر ۲۰۱۳ میلادی به حلقۀ درونی داعش راه یابد. بن‌علی مرید او بود؛ به تعبیر مقدسی، شاگردی با «شوقی فوق‌العاده». برخی او را «مقدسی کوچک» می‌نامیدند. بن‌علی پس از پیوستن به داعش سریعاً به بالا‌ترین سطح آن رسید: او به عنوان زندگی‌نامه‌نویس رسمی بغدادی منصوب شد و در بهار ۲۰۱۴ میلادی رئیس «عالمان مبارز» داعش نامیده شد. در مقام نظر، یک فتوا از قلم بن‌علی می‌توانست به جنگی درونی بین داعش و القاعده بیانجامد.

مقدسی که دو تن از شاگردانش را برای دیدار خصوصی با بن‌علی فرستاد، صحبت‌های اولیۀ آن‌ها را دلگرم‌کننده شمرد. او به بن‌علی هشدار داد که اگر داعش خواستار مذاکره برای اتمام جنگ با القاعده نباشند، مهم‌ترین مشایخ تروریستی جهان آن‌ها را محکوم می‌کنند. در پاسخ، بن‌علی به معلم محبوبش اطمینان داد که بغدادی چیزی جز توافق با القاعده را نمی‌خواهد؛ اما با گذر ماه‌ها و ادامۀ جنگ، مقدسی پی برد که بن‌علی قصد کینه‌نشاندن نداشت.

بن‌علی از مقدسی پرسید: چگونه ظواهری بهار عربی را ستایش می‌کند، حال آنکه انقلابیان مصر و دیگر جا‌ها خواهان دموکراسی بودند نه شریعت؟ او پرسید: چرا ظواهری محترمانه به رئیس‌جمهور آمریکا با عنوان «آقای اوباما» اشاره می‌کند؟ مگر القاعده می‌خواهد جهاد را‌‌ رها کند و به عنوان سازمانی صلح‌جو وارد زندگی آرام‌تری شود؟ مقدسی این سؤالات را «پوچ» دانست و گفت: «تاکنون داعش چنین سخنان بی‌معنا و بی‌ارزشی نگفته است».

دکتر منیف سماره، دکتر جهادی و دوست نزدیک المقدسی و ابوقتاده.


در بهار ۲۰۱۴ میلادی، روابط بین این شاگرد و معلم بسیار بد‌تر شد؛ یک بار بن‌علی گفت که دوران گذشته او را گیج کرده بود و با این گفته مقدسی را تحقیر کرد. بن‌علی پس از نگارش مقالۀ اینترنتی کوتاهی با عنوان «شیخ پیشین من»، دیگر پاسخی نداد. در ۲۶ می‌۲۰۱۴ میلادی، مقدسی مذاکرات را ناکام شمرد و با نظریه‌پردازان القاعده برگشت و فتوایی علیه داعش داد.

مقدسی نوشت: «پس از آنکه تمام نصایح ممکن را کردیم و تمام امید‌ها برای برگرداندن داعش به مسیر درست را به کار بستیم، اکنون لازم است حقیقت را بگوییم». او گفت: این سازمان شورشی هیچ «عذر اسلامی» ندارد. بغدادی، فرماندهانش و مراجع آن‌ها «منحرفانی» هستند که «احکام رهبران و عالمان بزرگشان را پیروی نکردند». او به سربازان داعش امر کرد به جبهۀ النصره برگردند و فتوا داد هیچ وبگاه اسلامی نباید پیام‌های داعش را منتشر کند.

این تهدیدی جدی علیه مشروعیت و حتی آینده داعش بود. مطابق گزارش‌هایی مفصل از یک حساب تویتری بی‌نام که بعداً گاردین بیشترشان را تأیید کرد، بن‌علی با ارزیابی دقیقی از موقعیت شکنندۀ داعش نزد بغدادی رفت. او گفت: اگر علمای شهیر و کهنه‌کاران جهادی به مخالفت با داعش ادامه دهند، در ‌‌نهایت خلافت سقوط می‌کند. این پروژه پایدار نمی‌ماند، مگر داعش حامیان تأثیرگذاری پیدا کند.

بن‌علی برای این مشکل چارۀ ساده‌ای داشت: اگر داعش حامی نیابد، باید آن‌ها را بخرد. در تابستان و پاییز ۲۰۱۴ میلادی، پیام‌هایی به مقدسی، ابوقتاده و شماری از روحانیان عالی‌مرتبه فرستاده شد و آن‌ها را به بازگشت به خلافت دعوت کرد، جایی که می‌توانستند بدون ترس از زندانی‌شدن به فعالیت بپردازند. (حتی بغدادی نامه‌ای خصوصی به مقدسی نوشت تا او را به آمدن ترغیب کند). برای شیرینی عهد، پرداختی تا یک میلیون دلار را وعده دادند. هم‌چنین، بن‌علی نامه‌ای به شعبۀ یمن القاعده نوشت مبنی بر اینکه اگر رهبران و اعضای آن شعبه علناً با بغدادی بیعت کنند، به آن‌ها ۱۰ میلیون دلار می‌دهند. پیشنهاد ۵ میلیون دلاری مشابهی به وابستۀ القاعده در لیبی داده شد.

طرح بن‌علی نتایج چندی داشت. نظیر فرماندۀ القاعده در یمن، مقدسی، ابوقتاده و دیگر علمای برجسته نیز این پیشنهاد را نپذیرفتند؛ اما ظاهراً بن‌علی توجه چند فرقۀ جهادی را جلب کرده بود. در ماه نوامبر، داعش اعلام کرد که نظامیان جهادی مصر، لیبی، پاکستان و حتی یمن، نیرومند‌ترین سنگر القاعده، علناً سوگند وفاداری خورده‌اند. فوراً تأثیر این گروه به فراسوی مرزهای سوریه و عراق رفت و به مابقی جهان اسلام رسید.

سال بعد نیز مذاکراتی بین مقدسی و بن‌علی رد و بدل شد، از جمله تلاشی ناکام برای تضمین آزادی پی‌تر کاسیگ گروگان داعش. ارتباط نهایی، اندکی بعد از اعدام کاسیگ صورت گرفت و مقدسی بار دیگر خود را در ارتباط با داعش دید. در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۴ میلادی، یک هواپیمای نظامی اردنی در قلمرو داعش نزدیک شهر رقّه واقع در شمال سوریه مورد هدف قرار گرفت و خلبانش اسیر شد؛ مقدسی این خبر را شنید و برای خلبان دعا کرد. فوراً، مقدسی یک ایده را با مقامات اردنی در میان گذاشت، ایده‌ای که در اصل دوستش دکتر منیف سماره برای تضمین آزادی خلبان پیشنهاد کرده بود. گرچه مقامات اردنی اعتقاد داشتند خلبان کشته شده است، ولی آن نقشه را پذیرفتند.

ارتباط اولیه با پیام‌رسان تلگرام بود؛ برنامه‌ای که ارتباطات رمزگذاری‌شده را می‌سر می‌سازد. در ژانویه این سال، مقدسی پیامی برای داعش فرستاد مبنی بر اینکه اردنی‌ها خواهان معاوضه یک زندانی‌اند: آن‌ها به جای آزادی خلبان یک زندانی، زنی به نام ساجده الریشاوی را آزاد می‌کنند. در ۲۰۰۵ میلادی، ابو مصعب الزرقاوی، الریشاوی و همسرش را به اردن فرستاد تا کمربندهای انتحاری خود را، به عنوان بخشی از یک سری حملات انتحاری هماهنگ، در هتل رادیسون ساس منفجر کنند. کمربند ریشاوی نترکید و دستگیر گشت و منتظر مرگش در دهۀ بعد شد. مقدسی در پیامش به داعش گفت: به یاد دارد که رهبران ارشد این گروه، به عنوان وارثان ابو مصعب الزرقاوی، متعهد بودند که این زن را زنده نگه دارند.

گرچه مقدسی مخاطب واقعی خود را نمی‌شناخت، اما یقین داشت که این پیام‌ها به دست بالا‌ترین اعضای داعش، از جمله خود بغدادی، می‌رسد. پاسخ اولیه مثبت بود. به گفتۀ مقدسی: به او گفتند که داعش «خواهان» این مبادله است. در رسانه‌های اجتماعی، حامیان داعش بلافاصله خواهان آزادی الریشاوی شدند.

پیش از عقد هر عهدی، مقامات اردنی از مقدسی خواستند سندی مبنی بر زنده‌بودن خلبان به دست بیاورد. در پاسخ، مذاکره‌کنندگان داعش فایلی برای مقدسی فرستادند که مدعی بودند سندی است برای زنده‌بودن خلبان؛ اما آن فایل رمزگذاری شده بود.

پس از چند روز گفت‌گوی شدید، مذاکره‌کنندگان سرانجام در ۳ فوریه رمز فایل را برای مقدسی فرستادند. وقتی مقدسی رمز را دریافت کرد، فهمید به او خیانت شده است: رمز به زبان عربی این بود: «مقدسیِ...، نوکر ظالم، پسر فاحشۀ انگلیسی».

وقتی مقدسی آن رمز تحقیرآمیز را وارد کرد، ویدئویی بر مانیتورش ظاهر شد. او باترس دید که سربازان داعش آن خلبان را به زور وارد یک قفس کردند، بر رویش بنزین ریختند و او را زنده سوزاندند. سه ساعت بعد، داعش این ویدئو را در اینترنت گذاشت. روز بعد، سجاده الریشاوی را از سلولش بیرون بردند و اعدامش کردند.

منزل مقدسی در اطراف شهر زرقا در حدود ۲۵ کیلومتری عَمان است. روی قفسه‌های مملو از کتاب منزلش، یک ماکت بزرگ قایق هست. یافتن چنین چیزی در آنجا عجیب است: افراطیان اسلامی برای کلکسیون‌های دریاییشان مشهور نیستند. این قایق هدیه‌ای از یکی از اعضای ارشد داعش بود که در زمان بازداشتش در ابوغُریب آن را با مداد و چوب‌کبریت ساخته بود. بالای بادبان قایق، پرچمی با این جمله آویزان بود: «اِرْکَبْ مَعَنا» [با ما سفر کن]؛ قولی قرآنی که نوح به هنگام طوفان به پسرش گفت. به عقیدۀ مقدسی، این جمله نماد نجات و وحدت است. او گفت: «این پیامی است به همۀ مسلمانان؛ پیامی که هر قدر خون‌ریزی‌های فرقه‌ای شدید‌تر می‌شود، اهمیت ویژه‌تری برای جهادیان امروزی می‌یابد».

مقدسی و ابوقتاده به بازگشت وحدت زمان بن‌لادن امیدوارند، اما آشکارا می‌پذیرند که داعش در صحنۀ جنگ زمینی و تبلیغاتی در حال پیروزشدن است. ابوقتاده امیدوارانه می‌گوید: «این وضعیتی ناپایدار است. اکنون، داعش مست قدرت است». ولی آن‌ها، به گمان او، در آینده دوباره نیازمند مذاکره با القاعده می‌شوند. وی به پیروزهای اخیر شعبۀ القاعده در سوریه علیه نیروهای اسد اشاره می‌کند. مقدسی نیز مشاهده می‌کند که در بیعت چندین شعبۀ دیگر، از جمله شعبۀ یمن، تردیدی نیست. به گفتۀ او: «وفاداری شعبۀ یمن شدید و روشن است. وقتی ظواهری پیامی به یمن می‌فرستد، می‌داند که احکامش پیروی می‌شوند».

هر دو معتقدند حوادث دهۀ گذشته به‌ویژه جنگ با داعش نشانۀ نیاز القاعده به بازسنجی تاکتیک‌هایش است. به اعتقاد مقدسی، هدف القاعده نباید کمیّت اعضای جدید باشد؛ القاعده به «افراد باکیفیتی» نیازمند است که از دانش اسلامی کاملاً آگاه‌اند، نه اینکه از آن صرفاً برای پیش‌برد اهداف شخصی خود استفاده کنند.

ماکت کشتی ابومحمد المقدسی که یکی از اعضای ارشد داعش برایش ساخته است. او این ماکت را زمانی که در ابوغریب زندانی بود با مداد ساخته است.


در سال‌های اخیر مقدسی معتقد شده است که برداشت القاعده از جهاد شاید اشتباه بوده است؛ یعنی این برداشت که جهاد، جهاد «کینه» است نه جهاد «قدرت‌بخش به مؤمنان». به گفتۀ او: حتی حملات ۱۱ سپتامبر نیز بخشی از یک راه‌برد اشتباه بود. «عامل اصلی اقدمات نیویورک و واشنگتن، فارغ از عظمت ظاهریشان، این است که آن‌ها کینه‌جویانه بودند».

حالا مقدسی از القاعده می‌خواهد به خدمات اجتماعی بپردازد، کاری که حماس در غزه کرد. به گفتۀ او: «این نوع جهاد قدرت‌بخش، دولت اسلامی ما را می‌سازد و باعث می‌شود که آن دولت پناهگاهی برای ضعفا باشد». شعبه‌های القاعده در تونس و دیگر جا‌ها با ایجاد بیمارستان‌های جهادی، زیرساخت‌ها و حتی جمع‌آوری زباله‌ها، پیشنهاد او را عملی می‌کنند. البته، یکی از کهنه‌کاران القاعده که نخواست هویتش فاش شود، به گاردین گفت: فرماندهان محلی گزارش کرده‌اند که سربازانشان طاقت این وظایف جدید را ندارند؛ بسیاری از آن‌ها بیعت با بغدادی را به تبعیت از ظواهری ترجیح می‌دهند.

منیف سماره، دکتر جهادی و از نزدیکان مقدسی و ابوقتاده، نگران این بود که مشکل القاعده در جذب اعضای جدید آن‌ها را زمین‌گیر کند. او گفت: سربازان جوانِ «آن‌ها عملیات می‌خواهند، خون می‌خواهند، انفجار می‌خواهند. آن‌ها در کشورهای خود می‌نشینند، یا به زندان یا شبیه آن می‌روند و منتظر القاعده هستند [که کاری کند] و القاعده کاری نمی‌کند». برای این مردان جوان، فریب داعش وسوسه‌کننده است.

القاعده مدت‌ها است که می‌گوید: گرچه تأسیس خلافت هدف غایی است، اما اکنون شرایطش مهیا نیست: پیش از بازگشت خلافت اسلامی، مسلمانان عادی باید سال‌ها دربارۀ «اسلام حقیقی» بیاموزند. از وقتی که بغدادی خلافتش را اعلام کرده تاکنون یک سال می‌گذرد؛ به میزانی که داعش بتواند قلمروش را حفظ کند و موفقیت‌های نظامی خود را به جهان منتشر کند، به‌‌ همان میزان اعتبار بیشتری از القاعده می‌دزدد.

مقدسی و ابوقتاده نظریه‌پردازانی هستند که دانشی عمیق از ۱۴۰۰ سال علوم اسلامی دارند. آن‌ها دیدگاهی بلندمدت دارند و معتقدند منظر درست از بحران کنونی القاعده، منظری است برای دهه‌ها نه ماه‌ها؛ منظری است که خوش‌بینی نسبی آن‌ها به امکان احیای القاعده را تبیین کند. البته، تااکنون حملات شدیدشان به داعش چندان مانع رشد آن نشده است. با توجه به خشونت این گروه و نادیدن‌گرفتن انتقادات از سوی آن‌ها، این تصور دور نیست که در صورت ادامۀ جنگ، مقدسی و ابوقتاده به‌زودی خود را در تیررس بیابند.

این مطلب را شیو مالک، علی یونس، سپنسر آکرمن و مصطفی خلیلی نوشته‌اند.

 

پی‌نوشت‌ها:
[۱] وزیر کشور یکی از چهار منصب بزرگ دولتی در بریتانیا است. وزیر کشور مسئول امور داخلی انگلستان و ولز و مسئول مهاجرت و شهروندی در سراسر بریتانیا است. [مترجم]
[۲] Dabiq
[۳] British Special Immigration Appeals Commission
[۴] Aimen Dean
[۵] وزیرستان (Waziristan) خطه‌ای‌ست در شمال باختری پاکستان و هم مرز با افغانستان. وزیرستان قسمتی از مناطق خودمختار قبایلی پاکستان است. این مناطق خارج از کنترل ۴ ایالت پنجاب، سند، سرحد و بلوچستان است.
[۶] ISI
[۷] ایبت‌آباد (Abbottabad) شهری است واقع در «هزاره» (Hazara) از نواحی «خیبر پختونخوا» (Khyber Pakhtunkhwa) در شمال پاکستان. [مترجم]
[۸] Algerian Groupe Islamique Armé

 منبع: ترجمان علوم انسانی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش