مقالات > عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۱/۸ تعداد بازدید: 26

عرب ها بسیار به مسئله قومیت اهمیت می دهند همین مسئله یکی از عواملی شده تا وهابیت راحت تر بتواند در بین کشورهای عرب منطقه نفوذ کند. از دیگر وسائل نفوذ وهابیت را میتوان به در دست داشتن منابع عظیم نفت و گاز اشاره کرد.



اعراب بسیار به مسئله قومیت اهمیت می دهند همین مسئله یکی از عواملی شده تا وهابیت راحت تر بتواند در بین اعراب و کشورهای عرب منطقه نفوذ کند. از دیگر وسائل نفوذ وهابیت را میتوان به در دست داشتن منابع عظیم نفت و گاز اشاره کرد. غربیان نیز با آگاهی از مسئله قومیت و به وسیله کشور عربستان و گروه وهابی توانسته اند اهدافشان را در منطقه که ایجاد تفرقه و ناامنی در کشورهای مسلمان است پیاده کنند. در ادامه بیشتر به مسئله قومیت و عوامل موثر در تبلیغ وهابیت اشاره خواهد شد.

 

9)اشتراک قومی و فر هنگی با کشور های عربی

اشتراک قومی وفرهنگی وهابیت را با کشور های عربی با در دست داشتن منابع عظیم نفت وگاز می توان عامل مؤثری درتوسعه وگسترش وهابیت در منطقه دانست زیرا آنها می تواند با تحریک احساسات پیوند قومی وا شتراک فرهنگی وکمک اقتصادی در بین آنها نفوذ کرده وبه اهداف شان نزدیک گردند:

 

در کتاب چالش های فکری وسیاسی وهابیت آمده است:

 

وهابیت از پتانسیل در منطقه برخوردار است که به راحتی می تواند با کشور های منطقه ارتباط بر قرار نماید آنها به دلیل اشتراک قومی با دیگر اعراب خاورمیانه و حوزۀ خلیج فارس از یکسو، وبا بهره گیری از یک پارچگی دینی و کمک ثروت و منابع که در دست دارد از سوی دیگر، در کشور های این منطقه نفوذ کند وبا آنها روابط دوستانه بر قرار سازد. و برای دولت های غربی نیز مهره خوبی خواهد بود زیرا از نظر دولت های غربی نیز یک رژیم دست نشانده غرب با این ویژگی که از نظر قومی و فرهنگی با دیگر اعراب منطقه اشتراک داشته باشد، بهتر می تواند خواسته های آنان را در این بخش از جهان عملی سازد و بردیگراعراب تحمیل کند. یک کشور غیر عرب که فاقد این ویزگیهاست (مانند ایران پیش از انقلاب )، هر چند به غرب وابسته باشد، به آسانی یک رژیم عرب(مانند مصر دوران حسن مبارک، عربستان یا عراق دوران صدام ) نمی تواند 150 میلیون عرب نفوذ کند وبا آنان از برادری و خویشی دم بزند. برای رژیم های عرب وابسته بسیار آسانتر است که در گرد همایی اعراب شرکت کنند و با چهره و نقاب پشتیبان منافع برادران عرب جا بزنند و در عمل، سیاست های پشت پردۀ اربابان غربی خود را پیاده کنند. بویزه اعراب که به مسئله«قومیت» اهمیت بسیار می دهند و رژیم های عرب نیز همواره می کوشند عامل قومیت را با استفاده از احساسات توده های عرب بر روابط وسیاست های اعراب در هر زمینۀ وارد کنند. از این مسیر، افزون بر اینکه در تفرقه در صفوف مسلمانان حاکم می شود، در منطقه نیز فارس وعرب وترک وکرد در مقابل هم قرار می گیرند و زمینۀ اختلاف همیشه باقی می ماند. وهابی ها نیز افزون بر توان اقتصادی خود، به دلیل همین اشتراک قومی وزبانی با اعراب، امتیاز قابل توجهی در میان کشور های منطقه دارندو از این امتیازجهت اجرای سیاست های خود به صورت مطلوب بهره برداری می کنند.31

 

10) موقعیت جغرافیای

سرزمین عربستان با مساحت 2 میلیون و 240 هزار کیلو متر مربع، دارای موقعیت استراتژیک مهمی است زیرا ز طرفی در سر زمین واقع شده است که سر شار از منابع وذخایر نفتی قرار دارد بطور که فته می شود یک چهارم ذخیر جهان را در خود اختصاص داده است که این امر این کشور را در سطح جهان مطرح ساخته وبه عنوان یک کشور دارا ی رکن مهم اقتصادی منطقه به او دیده می شود واز طرفی هم بر راه سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا قرار گرفته است.

 

علی محمدی در کتاب شناخت عربستان چنین می نویسد:

از دیر باز موقعیت جغرافیای عربستان به علت واقع شدن بر راه سه قارۀ آسیا، اروپا وآفریقا و رفت وآمد اقوام وملل مختلف به آن، از اهمیت بر خوردار بوده است اکنون این کشور به عنوان نقطۀ اتصال قارۀ آفریقا وآسیا، قرار گرفتن در منطقۀ ژئوپلتیک خاور میانه، دسترسی به خلیج فارس ودر یای سرخ وبر خورداری از وسعت بیشتر (دوازدهمین کشور جهان از نظر وسعت ) به ویژه نسبت به دیگر کشور ها ی جزیرةالعرب دارای اهمیت منطقۀ وجهانی است. کشور عربستان با 263 میلیارد بشکه نفت یعنی بیش از یک چهارم ذخایر جهان، رتبه اول در میان کشور های دارنده منابع نفت را دارد. اگر چه طبق آخرین توافقات اوپک، این کشور روزانه7053000 بشکه نفت صادر می کنند، اما قدرت تولید یازده میلیون بشکه در روز که تا پانزده میلیون قابل افزایش است، این کشور را به بزرگترین تولید کننده نفت مبدل ساخته است وآن را به عنوان بزرگترین کشور صادر کننده نفت پس از روسیه وآمریکا به جهان شناسانده است. در سال های اخیر تسهیلات ویژه عربستان برای جذب 100 میلیارد دلار سر مایه گذاری در منابع نفتی، بسیاری از شرکت های معتبر جهان را متوجه این کشور کرده است، علاوه بر سازمان اوپک، کشور های ع صادرکننده نفت نیز از سال 1968م. تشکیلاتی بنام اوابک برای هماهنگی سیاستهای خود ایجاد نموده اندکه محور آن عربستان سعودی است. 32کننده نفت نیز از سال 1968م. تشکیلاتی بنام اوابک برای هماهنگی سیاست های خود ایجاد نموده اندکه محور آن عربستان سعودی است.33 برخی می نویسد سر زمین عربستان داری ویژگی های جغرافیای ذیل است:

 

الف) این سرزمین به خلیج فارس و دریای سرخ راه دارد و این دو آبراه حیاتی جهان را به هم پیوند می دهد.

ب) از سر شار ترین منابع نفتی منطقه نیز برخوردار است بطور که امکانات صدور نفت این کشور تا حدود 11میلیون بشکه در روز نیز می رسد و قدرت اقتصادی ناشی از آن، این کشور را به صورت رکن مهم اقتصادی منطقه در آورده است. از 400 فروند کشتی تجاری که در ماه، از طریق تنگه هرمز می گذرد، به طور متوسط، افزون بر 236فروند، از آنِ عربستان است.

ج) این سر زمین در موقعیتی قرار دارد که خطوط لوله انتقال نفت از سواحل خلیج فارس به در یای سرخ از این نقطه می گذرد، احداث خطوط و انتقال نفت اهمیت استراتژیک این منطقه را بیش از پیش نمایان می سازد.

د) از نظر نظامی نیز این کشور با اینکه موقعیت ممتازی دارد، به کمک درآمد نفت، تجهیزات وامکانات نظامی فراوانی برای خود فراهم آورده است که در عمل، تمامی کشور های منطقه وحتی کشور های غربی به این امکانات نظامی به عنوان امکانات بالقوه ای برای به اصطلاح دفاع از منطقه در مقابل تجاوز های خارجی می نگرند.34

 

11) موقعیت زمانی

نا مناسب بودن موقعیت زمانی و شرایط کشور های اسلامی یکی دیگر از عواملی بود که موفقیت و پیشرفت وهابیت کمک کرد زیرا در آن زمان امت اسلامی از هرطرف مورد تهاجم استعمارگران همچون انگلیس، فرانسه، روس های تزاری و حتی آمریکایی ها قرار گرفته بود در ان شرایط وحدت بین مسلمین بیش از هر چیزی برای امت اسلامی ضروری می نمود، در چنین شرایط حساس جریان وهابیت نه تنها به سوی وحدت واتحاد اسلامی گامی برنداشت بلکه در صدد تفرقه و اختلاف بین مسلمین بر آمد و به عبارتی دیگر آب به آسیاب دشمن ریخت. علی اصغر رضوانی در کتاب «وهابیت را بهتر بشناسیم» آورده است: طرح مجدد افکار ابن تیمیه توسط محمدابن عبدالوهاب در بد ترین شرایط تاریخی و اوضاع بسیارنا مناسبی صورت گرفت که امت اسلامی از چهار طرف مورد تهاجم شدید استعمار گران صلیبی قرار داشت و بیش از هر زمان نیاز به وحدت کلمه داشت. انگلیسی ها بخشی عظیمی از هند را با زور وتزویر از چنگ مسلمانان خارج ساخته و با پایان دادن به شوکت امپراطوری مسلمان تیموری، خواب تسخیر پنجاب وکابل و سواحل خلیج فارس را می دیدند و لشکر آنان گام به گام به سمت جنوب و غرب ایران پیشروی می کرد. فرانسوی ها به رهبری ناپلئون، مصر و سوریه وفلسطین را با قوۀ قهریه اشغال کرده و در حالی که به امپراطوری مسلمان عثمانی چنگ ودندان نشان می داد، در اندیشه نفوذ به هند بودند.روس هاس تزاری که مدعی جانشینی سزارهای مسیحی روم شرقی بودند با حملات مکرر به ایران و دولت عثمانی می کوشیدند قلمرو حکومت خویش را از یک سو تا قسطنطنیه و فلسطین و از سوی دیگر تا خلیج فارس گسترش دهند و بدین منظور اشغال نظامی ایران ودولت عثمانی و اروپا وقفقاز را در صدر برنامه های خود قرار داده بودند.حتی امریکایی ها نیز چشم طمع به کشور های اسلامی شمال آفریقا دوخته وبا گلوله باران شهر های لیبی و الجزائر، سعی در رخنه ونفوذ در جهان اسلام داشتند، جنگ اتریش با دولت عثمانی بر سر صربستان و همکاری ناوگان جنگی هلند با انگلیسی ها در محاصرۀ نظامی پایتخت الجزائر نیز در همین دوران بحرانی صورت پذیرفت.35 در چنین دوران سختی که مسلمانا ن نیاز حیاتی به همدلی وهمکاری بر ضد دشمن مشترک داشتند محمد ابن عبدالوهاب مسلمانان را به جرم «شفاعت خواهی از پاکان» و «زیارت اولیاء خدا» مشرک و بت پرست و واجب القتل خواند و مناطق شیعه وسنی نشین حجاز، عراق، شام و یمن را بخاک و خون کشید و اموال مسلمین را (به عنوان غنمیت جهاد با کفار ) به غارت بردند.36

 

12) سرازیر شدن پول نفت

اقتصاد یکی از ابزار های مهمی تبلیغاتی و تاثیر گذار است زیرا در طول تاریخ کسانی بوده است که با استفاده ازپول وثروت دستگاه تبلیغاتی راه انداختند و ان چنان موثر واقع شده است که انسان های زیادی به راحتی از حق چشم پوشیده و در دام این شیادان گرفتار واسیر مادیات شان شدند. سرزمین عربستان دارای ذخایر عظیم نفتی در جهان است بطوری که تا سال 1984 م 8/168 میلیارد بشکه برآورد شده بود و با تولید روزانه 11 میلیون بشکه نفت در روز، به این کشور در داخل سازمان اوپک ودر میان تولید کننده گان نفت جهانی قدرتی داده است. این قدرت عظیم مالی امکانات اقتصادی گسترده ای در اختیار وها بیان قرار داده و حاکمان کشور سعودی نیز با گشاده دستی کامل وعدم نظارت وبر نامه های قانونی از پول نفت که ثروت ملی کشور به حساب می آید حیف. میل نموده و تا کنون مبالغ هنگفتی در سال صرف کمک به کشور های دیگر و نهاد های بین المللی کند واز این طریق، بر تبلیغ اعتقادی و نفوذ واعتبار سیاسی خود می افزاید. حامد الگار در کتاب وهابی گری در بارۀ مهم بودن این ابزار میگوید: دو مطلب: نخست آنکه وهابیگری در تاریخ کاملاً طولانی و پر بار اندیشه اسلامی جایگاه ویژه ای ندارد این جنبش که ازاصالتی عقلانی بر کنار بود این نیک بختی را داشت که در شبه جزیره ای عربستان ( هر چند در نجد نقطه ای نسبتاً کوچک و دور افتاده درین شبه جزیره ) و در نتیجه در نزدیکی حرمین، مرکز اصلی جغرافیایی جهان اسلام پدیدار شود و سرنوشت پشتیبا نان سعودی آن این بود که در سده بیستم به ثروت عظیم نفت دست یابند که بخشی از آن صرف تلاشهای برا ی تبلیغ وهابیگری در جهان اسلام و فراسوی آن شود. اگر این دو عامل نبود وهابیگری بصورت جنبش فرقه گرایانه ای کم اهمیت و ناپایدار به تاریخ سپرده می شد این دو عامل تا حدی تناسب با گرایش های دیگری در جهان اسلام موجب دوام به نسبت زیادی وهابیگری شد. 37فراوانی در آمد نفت عربستان که تا حدود 11 میلیون بشکه نفت در روز است و نبود نظارت قانونی بر چگونگی خروج آنان سبب شده است حاکمان آن کشور با گشاده دستی کامل، ثروت ملی کشور را در راستای منافع خویش به مصرف برسانند و بوسیله آن در درجه اول کشورهای عرب و مسلمان و سپس دیگر کشورهای نیازمند جهان را به سوی خود جلب و از آن طریق اعتبار بین المللی برای خود کسب نماید. و با ایجاد صندوق سعودی برای توسعه که در سال 1974 تاسیس شد وامهایی با بهره کم در اختیار اعراب و کشورهای آفریقا، آسیا و امریکا لاتین که بیشتر این کمک ها نصیب کشورهای عرب و کشورهای مسلمان و وهابیت خیز مانند پاکستان و غیره شده است. در کتاب چالش های فکری وسیاسی وهابیت آمده: « کل میزان کمکهای خارجی عربستان که در سال 1978 نزدیک به1میلیارد و500 میلیون دلار بود،درسال 1980 به 3 میلیارد و30 میلیون دلار رسید».38حاکمان وهابی مثل رهبر شان محمدبن عبدالوهاب که ازفقر مردم در ترویج تفکرات خویش سوء استفاده نمود با دادن این کمک ها افزون بر این که توان اقتصادی خود را به نمایش می گذارد به جلب حکومتهای کوچک و گاه فقیر منطقه می پردازند به گونه ای که در برخی موارد وا بستگی اقتصادی رژیم های کم درآمد به عربستان، پیروی سیاسی ونظامی آنها را هم در پی دارد، بهترین نمونه این رابطه، روابط عربستان با یمن شمالی و بحرین است.

 

لذا درآمد نفت یکی از ابزار های مهم تبلیغ وهابیت در جهان به حساب می آید. در این قسمت، علی اصغر رضوانی به بخشی از فعالیت های تبلیغی وهابی با بهره گیری از درآمد نفت، تنها در مدت یک سال آماری را بدین شرح ارائه می دهد:

 

1- فعالیت 500 مبلّغ در موسوم حج سال 1417 هـ. ق.

2- دعوت از 1000 چچنی به عنوان میهمان در سال 1417 هــ. ق.

3- دعوت از 1400 حاجی از آسیای میانه به عنوان میهمان در سال 1418هـ. ق.

4- تاسیس کتابخانه در دانشگاههای چین.

5- تبلیغ وهابیت در کنفرانس های جهان.

6- 2000 مبلغ و 290000 فعالیت تبلیغی در مدت یک سال.

7- 5200000 فعالیت تبلیغی در عربستان در سال 1418 هـ. ق.

8- 300 جلسه درس د ینی در مساجد بحرین در ماه صفر 1418 هـ. ق و 3650 سخنرانی و درس دینی و نشر 41176 نسخه نشریه های دینی در سال1417ه. ق.

9- 3789 مورد فعالیت تبلیغی و پخش 11698 نسخه از نشریه های گوناگون دردبی.

10- 1418 سخنرانی و موعظه ونشر 13715 نسخه نشریۀ دینی در قطر.

11- 6000 فعالیت تبلیغی در فجیره امارات در ماه رمضان 1418 هـ.ق.

12-165296 مورد فعالیت های تبلیغی در سال 1417 هـ.ق در پاکستان.

13- اعزام مبلغ در افغانستان، ایران، هند، نپال، موریتانی، بریتانی، پاریس وهلند.

14-12990 فعالیت تبلیغی در بریتانیا در سال 1417 هـ.ق که شامل 10800 درس علمی در مدرسه ها، زندانها، بیمارستانها و. .. بوده است.

15-دورۀ آموزشی برای مبلغان اندونیزی.

16-دورۀ آموزشی برای طلاب تاتارستان.

17-دوره فشردۀ عربی برای روسای جمعیت ها ومراکز اسلامی ونزوئلا.

18- دورۀ فشرده برای مبلغان امریکای لا تین در آرژانتین.

19- دوره برای مبلغان قزاقستان.

20- دوره برای مبلغان در کنیا.

21- بر پا یی همایش مبلغان در تا یلند.

22- بر پا یی همایش مبلغان در سنگال.

23- بر گذاری دوره ای برای ائمه جماعات ومبلغان در غرب آفریقا.

24- بر گزاری دوره ای برای ائمه جماعات و مبلغان در قرقیزستان.

25- بر گزاری دوره ای برای ائمه جماعات ومبلغان در آمریکا.

26- برگزاری دوره ای تربیت مبلغ در اکراین.

27- تاسیس دانشسرای تربیت مبلغ در چچین.

28- دیدار دبیر کل «رابطه العالم الاسلامی » با مسئولان سیاسی کشور ها.

29- رسیدگی به مسجد های بوسنی.

30- ساخت 104 مسجد در فلپین.

31- ساخت وترمیم 90 مسجد دربوسنی.

32- سهیم شدن در ساخت 1359 مسجد در جهان. .

33- کمک به 300 مسجد در بلژیک.

34- برگزاری دوره ای تربیت مبلغ در روسیه.

35-فعالیت در دانشگاه مسکو.

36- اعطای بورسیه تحصیلی به 34 کشور.

37- ایجاد دانش سرای علوم عربی و اسلامی در توکیو.

38- 3891 دانشجوی فارغ التحصیل از دانش سرای علوم اسلامی و عربی اندونزی.

39- به راه انداختن کاروانهای تبلیغی کردستان عراق.

40- کمک رسانی به 100000 پناهنده آذر بایجانی.

41- چاپ 321000 نسخه کتاب برای بوسنی. 39

محمد حسین ابراهیمی در کتاب تحلیل نو بر عقائد وهابیان دراین رابطه می نگارد: «بعد از فوت شیخ عقیده وآرای او با حمایت و پشتوانۀ سیاست های داخلی وخارجی به گونۀ ترویج وتبلیغ شد که در زمان حاضر بسیاری از حاکمان فعلی عربستان و بر خی از عالمان دینی و قضات شرعی در عربستان از او پیروی می کنند و بر خی کشور های دیگر اسلامی از قبیل پا کستان و بر خی از مردم حاشیه نشین ایران و افغانستان نیز تحت تأثیر این عقاید قرار گرفته اند. وهابیان این مسلک را در کشور های اروپایی و آمریکایی وقارۀ آسیا با ساختن مسجد و کتابخانه و نشر قرآن کریم و اعزام مبلغان دینی وامثال آن گسترش می دهند».40 در کتاب تحلیل نو بر عقاید وهابیان آمده است: «سال هاست وهابیان می کوشند رهبری جوامع اسلامی را به دست گیرند. از روزی که استعمار، این جریان را آفرید در آرزوی چنین روزگاری بوده و در این راه از تمامی امکانات بهره می گیرند. ثروت های بیکران خدادادی نفت را به دلار تبدیل و با آن بسیاری از مسلمانان را به سوی خود می کشند».41

 

13) تلاش های گسترده سیاسی و اقتصادی وهابی ها در منطقه

تلاش وفعالیت های گسترده سیاسی و اقتصادی وهابی ها در عرصه های بین المللی و منطقه ای و ضعف اقتصادی، سیاسی و نظامی کشورهای اعراب منطقه یکی دیگر از عوامل تثبیت، توسعه و پیشرفت وهابی ها در میان کشورهای عربی است. گسترش روابط دپلماتیک با کشور های جهان و مناسبات استراتژیک با غرب بر اغلب کشور های عربی وهمگرایی های عربی اسلامی مانند: شورای همکاری خلیج فارس اتحادیۀ عرب وسازمان کنفرانس اسلامی، نقش بسیار زیادی در نفوذ و تأثیراین فرقه در کشور های عرب منطقه دارد.

 

اسد علیزاده در مورد این گونه فعالیت های وهابیت در منطقه چنین آورده:

فعالیت سیاسی این گروه که از سال های دهه 1960 م.در منطقه خاورمیانه و حوزه خلیج فارس روبه افزایش بود، پس از افزایش فوق العاده در آمد نفت در سال 1973 م.به طرز چشم گیری در منطقه و جهان گسترش یافت. گسترش روابط دیپلماتیک که ناشی از فزایش قدرت اقتصادی و پیرو آن، نفوذ سیاسی وهابیان بود، سبب افزایش اعتبار سیاسی این گروه در منطقه شد. در این زمینه، نقشی که دولت های غربی در راستای افزودن بر اعتبار وهابی ها در منطقه بازی کرده اند و می کنند، قابل توجه است. در حال حاضر، عربستان با 77 کشور جهان روابط دیپلماتیک دارد که همگی در آن کشور دارای سفارت خانه هستند و از این تعداد، 68 کشور، سفیر مقیم در عربستان دارند.42وی معتقد است که فعالیت عربستان در زمان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به سفارش دولت های غربی بیش از پیش گسترش پیدا کرد لذا می نگارد:با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، فعالیت دیپلماتیک سران وهابی افزایش فوق العاده ای یافت و حاکمان وهابی تحت آموزش های متحدان غربی خود، به ویژه امریکا، طرح هایی برای حل مسائل منطقه ارائه کردند و در ماه فوریه سال 1981 م. یعنی چند ماه پس از آغاز جنگ تحمیلی، کنفرانس سران عرب در طائف به خواست عربستان و با شرکت صدام حسین تشکیل شد تا موضع اعراب منطقه در قبال دولت جمهوری اسلامی ایران هماهنگ شود. از نظر غرب و رژیم عربستان لازم بود که با در گرفتن جنگ تحمیلی در منطقه خلیج فارس، نیروهای موجود در منطقه تا حد ممکن با کنار گذاشتن اختلاف هایشان، به صورتی یک پارچه در قبال این جنگ موضع بگیرند و در صورت نیاز، در روند آن مداخله کنند تا در نهایت، باعث اتلاف هر چه بیشتر نیروهای دو طرف گردد. به این منظور، در اسفند ماه 1359 در بیانیه ای که در ریاض منتشر شد، طرح تشکیل شورایی از 6 کشور جنوبی خلیج فارس اعلام گردید و در اردیبهشت ماه 1360 (ماه مه 1981 م.) دولت عربستان در پی تماس ها و فعالیت های شدید دیپلماتیک یک ساله خود، همراه با کویت، امارات عربی متحده، عمان، قطر و بحرین، شورای همکاری را تشکیل داد. هدف از تاسیس این شورا که در ظاهر حفظ امنیت کشورهای منطقه خلیج فارس و بر قراری همکاری اقتصادی، فرهنگی و اطلاعاتی میان آنهاست، در اصل، مقابله با دولت جمهوری اسلامی ایران و ایستادگی در برابر گسترش نفوذ عقیدتی آن در منطقه است. شورای همکاری خلیج فارس افزون بر درگیر کردن همه کشورهای منطقه در مسائل مختلف مو جود و ترغیب آنها به پیروی از خط مشی سیاسی عربستان و در نتیجه، سیاست کلی غرب و آمریکا، نوعی رهبری و برتری استراتژیک سیاسی، نظامی واقتصادی نیز به عربستان داده است. بدیهی است که نقش تعیین کننده عربستان در شورای همکاری هم متکی به توان اقتصادی آن کشور و هم برخاسته از وابستگی شدید به غرب است.43وی می افزاید: رژیم وهابی در منطقه به عنوان محافظ منافع اقتصادی غرب ایفای نقش می نماید و همواره با استفاده از نفوذ سیاسی و دیپلماسی خود در میان کشورهای عضو اوپک به ویژه کشورهای عرب عضو این سازمان، در راستای حفظ منافع اقتصادی غرب بهره برداری کرده است.

 

اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و تغییر موازنه قدرت در منطقه، و بر هم خوردن ساختار قبلی غربی ها، نقش دیپلماسی عربستان به عنوان عامل همگرایی نیروهای طرفدار غرب در این بخش از جهان، با مسئولیت بیشتری، اهمیت بیشتری نیز یافت و از این نظر، برقدرت و اعتبار آن کشور در منطقه افزوده شد. کوتاه سخن این که به دلیل 1- ضعف های ذاتی بیشتر دولت های عرب منطقه2-شکست رژیم بعثی عراق در جنگ تحمیلی علیه ایران و در نتیجه، بی اعتمادی کشورهای منطقه نسبت به سیاست های عراق، رژیم وهابی عربستان با کمک و خواسته اربابان غربی خویش به ویژه آمریکا روز به روز نفوذ بیشتری در منطقه به دست آورد و دولت های کوچک این بخش از جهان را بیش از پیش به خود وابسته سازد. 44چنانکه اشاره شد کشور عربستان درمنطقه به دلیل ضعف اغلب کشور های عربی از اهمیت و قدرت خاصی برخوردار است و از این رو مورد توجه دولت های غربی بوده و به عنوان محافظ منافع آنان ایفای نقش و وظیفه میی نماید. اما ضعف های کشور های اعراب منطقه را در موازنه با قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی عربستان، می توان در زمینه های زیر برشمرد:

1ـ کمی وسعت قلمرو و تعداد جمعیت

کشورهای عرب نشین منطقه نسبت به عربستان از مساحت وجمعیت کمی بر خوردارند، دیگر کشورها از 500 کیلومتر تا 430 هزار کیلومتر مربع مساحت دارند، در حالی که تنها مساحت عربستان بیش از 24/2 میلیون کیلومتر مربع است. جمعیت این کشورها نیز به جز عراق ویمن، نسبت به عربستان بسیارکم و اندک استچنانکه گفته شده کشورهای دیگر منطقه جمعیتی بین 290 هزار تا 8/1 میلیون نفر دارند. در همین حال، براساس برآورد بانک جهانی، جمعیت عربستان 6/11 میلیون نفر برآوردشده است. این تفاوت ها می تواند بالقوه باعث نفوذ وتسلط بیشتر عربستان، درکشورهای ضعیف اعراب منطقه به حساب آید.

 

2- ضعف و وابستگی اقتصاد کشورهای منطقه از درآمد نفت

از لحاظ اقتصادی بیشتر کشورهای عربی منطقه نسبت به عربستان دارای اقتصاد ضعیف و وابستة هستند، زیرا آنها نیز که عمدتا از طریق در آمد نفت تأمین می شوند،، آشفتگی دایمی بازار جهانی نفت و کمی نسبی تولید، همواره در معرض خطر ناشی از بحران های اقتصادی و زد و بندهای نفتی بین المللی هستند. اما در چنین وضعیتی عربستان با منافع گسترده و تولید عظیم نفتی و ذخایر فراوان ارزی خود از مهره های مهم در بازار جهانی نفت به شمار می آید. این کشور باچنین موقعیتی می تواند با ایجادتغییردر میزان تولید و کاهش قیمت نفت، آثار اقتصادی مهمی برجای گذارد و ثبات کشور های ضعیف منطقه را به خطر اندازد. قدرت مالی دولت وهابی عربستان، برتری این کشوررا درمنطقه وجهان عرب نمایان می سازد.

 

3- ضعف های قدرت نظامی کشورهای عرب و قدرت نسبی عربستان

از بُعد قدرت نظامی نیز کشور عربستان با اکثر کشور های عربی منطقه قابل مقایسه نیست به عنوان مثال، شمار نیروهای مسلح کشورهای حوزه خلیج فارس (به جز ایران، عراق و عربستان) بین 2800 نفر (بحرین) تا 43 هزار نفر (امارات) و شمار کل آنها حدود 85 هزار نفر است، عربستان به تنهایی، افزون بر 67 هزار نفر نیروی مسلح دارد.45 این گونه تفاوت وبرتری های نظامی عربستان با برخورداری از تجهیزات فراوان نسبت به دیگر کشورهای جنوبی خلیج فارس، باعث سلطه ونفوذ آن کشور بر کشور های ضعیف عربی ومنطقه می گردد.

 

4ـ وابستگی اقتصادی و سیاسی کشور های عربی

بیشتر کشورهای منطقه ازاسقلال وخود کفایی لازم اقتصادی وسیاسی برخوردار نیستند بلکه به قدرت های خارجی وابسته اند، که این وابستگی نظام های اقتصادی و سیاسی آنان را در قبال تحولات اقتصادی، سیاسی و نظامی جهانی و منطقه ای آسیب پذیر کرده است. اما در چنین شرایطی دولت وهابی عربستان می کوشد خود را به عنوان پشتیبان همه این کشورها در زمینه های اقتصادی، نظامی و سیاسی مطرح و تحمیل کند. برخورداری عربستان از قدرت نظامی بیشتر نسبت به این کشورها نیز عامل اطمینان بخشی برای این دولت های وابسته وضعیف شده است و آنها که درک وخودباوری از مفهوم استقلال را ندارند، برای حفظ موجودیت خود حمایت عربستان را که نفوذ آن را بدنبال دارد می پذیرند.

 

اسد علیزاده می گوید: «نفوذ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دولت وهابی عربستان آنچنان گسترده و مؤثر بوده است که برخی کشورهای عرب منطقه مانند: امارات، کشور دوم وهابی در منطقه به شمار می آید. این کشور در سیاست های خود، هماهنگ و همگام با عربستان، در تبلیغ و گسترش وهابیت در تمامزمینه ها تلاش می کند. نقش امارات در پیدایش گروه وهابی، تندرو و خشن طالبان، مؤید این ادعاست».46

 

14)عملکرد برخی افراد نا آگاه و افراطی

جوامع بشری و ارزش های دینی از دیر زمان در معرض آسیب از ناحیه دو گروه ودو نوع طرز تفکر بود ه و چه بسا خسارات وپیامد های تلخ را از ناحیه آنها متحمل شده است وامروزه نیز جامعه انسانی وارزش های دینی از این دو نوع طرز تفکر تهدید می شود، وبهانه به دست سود جویان و بیگانگان می دهد؛ گروه اول افراطیون زیاده رو ودسته دیگر تفریط گرایان سست عنصر.در جهان معاصر علیرغم اینکه دنیای علم و ارتباطات و تکنولوژی نامیده می شود و جهان به شکل دهکده درآمده است متأسفانه می بینیم باز هم این دو گروه با رفتار و عملکرد نسنجیده خویش آب به آسیاب دشمن ریخته و وجود شان سوژه ای یرای اهداف سوء آنان قرارگفته است بزرگان دین عمل آنها را حاکی از جهل، و به خود شان لقب جاهل داده است لذا میفرماید: لایری الجاهل اِمّا مُفرِطا او مُفَرِّطا. علیرغم این که دین اسلام دین اعتدال و رو به پیشرفت است هرجا که افراط یا تفریط در کار بوده در روند رو به رشد آن وقفه یا خللی ایجاد کرده و وسیله ای برای تبلیغ بیگانگان قرار گرفته است یکی از مواردی که از این ناحیه آسیب دیده است و بهانه ای برای دشمنان داده است مسئله توسل است زیرا در اینجا نیز یک گروه هستند که در مسئله توسل کوتاهی می کنند، اشکال تراشی می کنند، توسلی را که قرآن و روایات اجازه داده قبول ندارند وزیر سوال می برند و گمان می کنند که توسل با کمال توحید منافات دارد و حال آنکه حقیقت و روح توسل را نفهمیده اند زیرا توسل به اولیاء الله بخاطر عبادت و اطاعت و قربشان درپیشگاه خداوند نه تنها با توحید منافات ندارد بلکه تاکیدی است بر مسئله توحید و همه چیز را از خدا خواستن.گروه دوم گروه افراطی هستند آنهایی که بوسیله توسل راه غلو وبلوغ را پیش گرفته اند خطر این گروه غلاه از خطر وهابیت تفریطی کمتر نیست و می توان گفت یکی از عوامل پیدایش گروه اول کردار و گفتار این گروه افراطی است این گروه تعبیراتی دارند که با توحید افعال سازگار نیست یا تعبیراتی دارند که با توحید در عبادت سازگاری ندارد در حالی که «لاموثر فی الوجود الاالله»موثر واقعی در جهان هستی خداست وهرچه که غیراو دارد از اوست لذا میطلبد که ما همانطوریکه بامنکران توسل صحیح ومعقول مبارزه و یا ارشاد نماییم و از سیر انحراف به راه راست هدایت کنیم. گروه افراطی و غلات را نیز باید ارشاد کرده و به راه صحیح باز گردانیم در واقع می توان گفت یکی از عوامل پیدایش منکران توسل وگروه تفریطی و غلو را پیش می گیرند طبیعی است که گروه تفریطی در مقابل آنها پیدا می شوند و این یک قانونی است که این دودسته انحرافی لازم وملزوم یکدیگر بوده و خواهند بود و هردو راه خطا را می پیمایند47حرکت های نسنجیده وناشایست که بعضی ازعوام در کنار قبر پیامبر و یا مزارهای سایر اولیاء الهی انجام میدهند بهانه و سوژه ای برای دشمنان و مغرضان می سازد، وهابیت نیز این حرکت بیجا و ناشایست این گروه عوام را به اصل مذهب شیعه نسبت داده و بدنام می نمایند.

 

آیت الله مکارم تحت عنوان «وظیفه ای خطیر علمای اسلام»می نگارد:

از آنجا که گاه کارهای بعضی از عوام بهانه هایی به دست مخالفان می دهد سزاوار است همه علماء اعلام و دانشمندان اسلام از حرکات نسنجیده بعضی از عوام در کنار قبر پیامبر یا ائمه بقیع و سایر امامان معصوم وقور شهداء و بزرگان اسلام جلوگیری کنند و مفهوم واقعی زیارت و توسل و تبرک وشفاعت طلبیدن را به آنها تعلیم دهند.به همه مردم بگویند، همه چیز وهمه کار به دست خدا و او مسبب الاسباب و قاضی الحاجات و کاشف الکربات و کافی المهمات است. و اگر پیامبر(ص) و امامان معصوم متوسل می شویم آنها به اذن پروردگار وبا استمداد از ذاتاک او کاری انجام می دهند یا پیشگاه خداوند شفاعت می کنند و از او تقاضای بر آمدن حاجت می نمایند.سجده کردن بعضی از عوام در برابر قبور مقدس تعبیرات که بوی الوهیت نسبت به آنان می دهد گره زدن چیزی به ضریح آنان و مانند اینها، همه از امور ناشایست ومشکل آفرین است و چهره یک کار مثبت و بسیار سازنده (زیارت) را دگرگون می سازد و بهانه به دست این و آن می دهد تا مردم را از برکات زیارات محروم سازند48

نویسنده کتاب چالش های فکری وسیاسی وهابیت می گوید:

 

«ابن عبدالوهاب و نجدیان با نسبت دادن کفر وشرک و بدعت به مسلمانان، به قتل وغارت پرداختند. البته رفتار های غلات شیعه نیز بر این ادعا و بینش دامن می زد. وهابیان با دستاویز قرر دادن عقاید باطل آنها، مردمان نجد را بر می انگیختند. در واقع، القای روحیه ای جهادی، بدعت زدایی و مبارزه با کافران و مشرکان، عوام الناس را پیرامون ابن عبدالوهاب و محمد سعودی گرد می آورد وزمینه ساز گسترش وهابیت می گشت».49

 

15)استفاده از وسائل ارتباطی

امروزه که دنیا به شکل دهکده درامده بطور که زمینه ارتباط با اوضاع واحوال جهان از هرخانه ای برای هرکسی فراهم است و دنیا دنیای ارتباطات است اما هرکسی که از منابع و پشتیبانی اقتصادی بیشتری برخوردار است می تواند با مردم جهان ارتباط بیشتری برقرار سازد زیرا اگر وسیله باشد امّا بودجه لازم را نداشته باشد باز هم فعالیت مطلوب را نخواهد داشت. وهابیت که امروزه با دردست داشتن سرزمین زرخیز عربستان و تکیه بر ثروت عظیم خدادادی توانسته است به جریان نیرومندی اقتصادی منطقه تبدیل شود و سازمان های بی شماری را در جهان برای تبلیغ مرام خویش بنیان نهد. به ویژه در کشورهای ایران و پاکستان و سائر مناطق سنی نشین که اغلب از فقر و استضعاف رنج می برند سرمایه گذاری های فراوان نماید و مدارس علمیه تاسیس کرده و پول هایی را برای طلاب، محصلین، معلمین و. .. خرج کند و آنها را به سیاست های عربستان جذب نماید؛ از طریق وسائل ارتباطی جهانی همچون شبکه های تلویزیون، ماهواره ها و سایت های فعال شبانه روز دست به فعالیت بزند و هزینه های هنگفت را در این راه به مصرف برسانند. یک روزنامه الجزایری در گزارشی پیرامون تبلیغ وهابیت و سلفی گری تکفیری بیان داشت:« در حال حاضر بالغ بر 5 هزار سایت اینترنتی وجود دارد که به ترویج نظریات و عقاید گروه تروریستی القاعده و مبارزات مسلحانه می پردازد.طی گزارشی به نقل از خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، این روزنامه الجزایری در گزارشی از افزایش سایت هایی که به ترویج و اشاعه افکار گروه تروریستی القاعده که بر پایه فرقه وهابیت پایه گذاری شده است، پرده برداشت.در این گزارش آمده است: «تاکنون 5 هزار سایت اطلاع رسانی برای تبلیغ این گروه تروریستی و تشویق به انجام عملیات تروریستی یا به زعم آنها مبارزات مسلحانه و جهاد وجود دارد که ازآن به عنوان دستاویزی برای مبارزه با آمریکا بهره می برند. در ادامه بیان شده است: «مسئولان این سایت ها که خود را جهادگران سلفی می نامند از این حربه برای تبلیغ وهابیت و عملیات تروریستی بر ضد مسلمانان استفاده می کنند. این در حالی است که در سال 1998 تنها 12 پایگاه اینترنتی در این زمینه وجود داشت اما پس از حوادث یازده سپتامبر و افزایش روند فعالیت این گروه، این تعداد در سال 2005 به 4800 سایت و در حال حاضر بالغ بر 5000 سایت اینترنتی است».50

 

16) تلاش بی وقفه فرهنگی در راستای ترویج وهابیت

وهابیان با دارا بودن موقعیت مهم مکانی و داشتن دلار های نفتی تلاش های فرهنگی متداوم را در راستای ترویج وهابیت بکار می گیرند وبا شیوه های مختلف فعالیت دارند هر چند منجر به اختلاف وپراکندگی امت اسلامی و تقویت دشمنان اسلام شود. علی اصغر رضوانی در کتاب «وهابیان را بیشتر بشناسیم» می نگارد:وهابیان با پشتوانه دلار های نفتی به جای اینکه در آن مکان مقدس که از همۀ مسلمانان ومذاهب گوناگون وجودا دارد، در صدد ایجاد اتحاد و یک پارچگی بین امت اسلام در مقابل کفر و دشمن مشترک باشند، هر روزه در حال فتنه گری و تفرقه افکنی بین مسلمانان اند، و لذا افراد مذاهب را نزد یکدیگر کافر معرفی کرده و از این راه بذر نفاق را در جامعۀ اسلامی می نشانند. اینک به برخی از فعالیت آنا در این راستا اشاره می کنیم:

 

1- تألیف و چاپ و نشر کتاب هایی با تیراژبالا بر ضد دیگر مذاهب اسلامی به زبانهای گوناگن، و به طور رایگان قرار دادن آنها به زائران مکه ومدینه.

2- تحقیق و چاپ و نشر کتاب های ابن تیمیه وشاگردانش که افکار او را داشته ووام دار او بوده اند و نیز ترجمه آن کتابها که عموما بر ضد مذاهب دیگر خصوصا برضد شیعه است. آنان این کتاب ها را به انحاء مختلف بین مسلمانان توزیع می کنند.

3- ترویج افکار ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب بین مسلمین، و این که دین صحیح همین است و به دنبال آن پیاده کردن آن در بین مسلمین.

4- استفادۀ از رایزنی های فرهنگی دولت سعودی در کشور های مختلف جهان برای انتشار افکار وهابیت و توزیع کتاب های علمای خود که اکثر آنها بر ضدّ دیگر مذاهب اسلامی است.

5- استخدام افراد در کشور های مختلف و تأسیس مراکز علمی توسط آنها برای جلب افراد وافکار عمومی مردم، تا در صورتی که ساده لوح بودند آنان رابه مذهب خود جلب کنند، و گر نه با تطمیع ودادن اموال بسیار و در صورت عملی نشدن دو مورد قبل، با تهدید و ارعاب او را پیرو مذهب خود کنند که می توان از باب مثال، به سپاه صحابه در پاکستان و طالبان در افغانستان وندوۀ العلماء در هندوستان اشاره کرد.

6- تصویب اعطای مدرک لیسانس ودکتری به دانشجویان و محققان مشغول به تحصیل دردانشگاه های عربستان ودیگر کشور ها، برای مقالات و کتاب ها و تحقیقات بر ضد دیگر مذاهب اسلامی یا در راستای تأیید عقاید ابن تیمیه و پیروان او. و لذا هر روز شاهد گستردگی بیشتری در مورد کتاب آنان هستیم.

7- انتخاب خطیبان مخصوص به جهت نماز های جمعه، علی الخصوص در مسجدالحرام ومسجدالنبی (صلی الله علیه وآله) در ایام حج وماه مبارک رمضان، به جهت ترویج افکار ابن تیمیه و محمد ابن عبد الوهاب، وتبلیغات مسموم وزهر آگین بر ضد دیگر مذاهب اسلامی.

8- تنظیم ونشر نوار های صوتی و ویدیویی و سی دی های تصویری به زبان ها واشکال مختلف بر ضد دیگر مذاهب اسلامی و ترویج افکار وهابیان، بین حجاج و مسلمانان کشور های اسلامی.

9- قرار داد وتبانی با مجلّه ها و نشریات و روز نامه های جهان به جهت چاپ و انتشار عقاید خود و تهاجم گسترده بر ضد مخالفان.

10- ایجاد مراکز رادیویی و تلویزیونی و ماهواره ای به زبان های مختلف بر ضد مخالفان و انتشار عقاید وهابیت.

11- نفوذ در کشور های فقیر اسلامی و کمک رسانی مالی وغیر مالی از قبیل ساختن مسجد و تأسیس مراکز مختلف به جهت ایجاد محبوبیت و جلب اذهان عمومی مردم، تا از این راه، افکار خود را منتشر ساخته و مردم را بر ضدّ مخالفان تحریک نمایند.

12- استخدام مزدورانی قلم به دست و اجیر کردن آن ها از بین دیگر مذاهب اسلامی به جهت خدمت به آیین وهابیت.

13- تربیت اشخاصی به جهت مناظره و بحث و به کار گیری آنا در مراسم حج و اعزام آن ها به خارج از کشور برای تبلیغ آیین وهابیت51

 

نتایج و پیشنهادات:

 از آنجای که بنای تفکرو اندیشه ای وهابیت روی برداشت سطحی و جمود فکری بنیان گذاران این فرقه مبتنی شده است و از احتوای عقلانیت و خردمندی لازم برخوردار نیست و از این مختصر نیز بدست می آید که پیشرفت و گسترش جریان وهابیگری در طول دو قرن اخیر بخاطر علل و عواملی برون دینی بوده است که برخی بخاطر پدیدار شدن این پدیده در نقطه بسیار تاریخی و مهم از لحاظ قداست و دارای منابع سرشار خدادادی ان سرزمین است و برخی هم در اثر نا آگاهی جوانان و رفتار های نا مناسب برخی از مسلمین بوده است. لذا می بایست برای بیدار کردن مردم با شناساندن هویت این جریان منحرف و واکسینه کردن جوانان بوسیله ای آشنایی با معارف دینی کار و تلاش بیشتر صورت گیرد و از هر گونه گفتار ورفتار که تبدیل به بهانه و ابزار تبلیغی این گروه می شود بپرهیزیم.

 

 پی نوشت:

31.چالش های فکری و سیاسی وهابیت، ص114

32.شناخت عربستان، صص37-34

33.همان، صص37-34

34.چالش های فکری و سیاسی وهابیت، ص114، به نقل از ساختار حکومت عربستان. -

35.وهابیان را بهتر بشناسیم، ص 27.

36.وهابیت مبانی فکری و کارنامه عملی، ص 34-36.

37.وهابیگری، صص 14-13.

38.اکبر،چالش های فکری و سیاسی وهابیت، ص116

39.، سلفی گری وپاسخ به شبهات،صص204و205.

40. تحلیلی نو بر عقاید وهابیان، ص24.

41.همانن، ص 107

42.چالش های فکری و سیاسی وهابیت، ص119

43.همان،ص121

44. همان، صص121-119.

45.همان، ص123.

46.همان، ص124.

47.شیعه پاسخ می گوید، صص247و248.

48.همان ص 111

49.چالش های فکری وسیاسی وهابیت، ص 108.

50.www.askquran.ir.

51.وهابیا را بهتر بشناسیم، ص 18.

 

منابع:

ابراهیمی، محمد حسین، تحلیلی نو بر عقاید وهابیان، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ چهارم13792.اسد علی زاده، اکبر: چالش خای فکری و سیاسی های وهابیت، قم، مرکز پژوهش صدا وسیمای اسلامی، چاپ دوم 1386.3.الگار، حامد: وهابیگری، ترجمه احمد نمایی، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی، 13874.رضوانی، علی اصغر، سلفی گری (وهابیت) و پاسخ به شبهات، قم، مسجدمقدس جمکران، چاپ ششم، 1388.5. رضوانی، علی اصغر، وهابیان را بهتر بشناسیم،، قم، دلیل ما، چاپ دوم، 13896.صالحی، سیدعباس، هفته نامه پگاه، قم، موسسه فرهنگی پاسدار اسلام. ش 226، 4اسفند 1386.7.سبحانی، جعفر، وهابیت مبانی فکری و کارنامه عملی،قم، موسسه امام صادق(ع)،چاپ اول،13808.فقیهی، علی اصغر: وهابیان، تهران، اسماعیلیان، چاپ دوم 1364.9.فؤاد، ابراهیم، شیعیان عربستان، تهران، مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرارمعاصر، چاپ اول 1386.10.محمدی آشنانی، علی، شناخت عربستان، تهران، مشعر، چاپ اول 1381.11. مسترهمفر،خاطرات مسترهمفر،ترجمه علی کاظمی، قم،اخلاق، چاپ سوم،138512.مکارم شیرازی، ناصر: شیعه پاسخ می گوید، قم، مدرسة الامام علی (ع) چاپ هفتم 138613.موثقی، احمد، جنبشهای اسلامی معاصر، تهران، انتشارات سمت،چاپ دهم 1386. 14. مکارم شیرازی، ناصر: وهابیت بر سر دوراهی، قم، مدرسة الامام علی (ع) چاپ اول 138415.نشریه فرهنگ پویا،فصلنامه فرهنگی–اجتماعی وسیاسی،نشریه دانشجویی پویا،قم،ش7، اسفند1386.

منبع: راسخون

 

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش