مقالات > جریان شناسی القاعده

جریان شناسی القاعده

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۱/۳ تعداد بازدید: 157

اولین و گسترده ترین سازمان جهادی سلفی بین المللی که با شعارهای اسلامی و متأثر از تفکرات ابن تیمیه توانست نقاب زشت تروریسم را درصحنة جهانی، بر چهره اسلام و مسلمانان تحمیل کند، سازمان القاعده بود، که پس از عملیات یازده سپتامبر به نمادی برای کشتار تبدیل شد.



نويسنده : احمد ربیعی­ فر

اولین و گسترده ترین سازمان جهادی سلفی بین المللی که با شعارهای اسلامی و متأثر از تفکرات ابن تیمیه توانست نقاب زشت تروریسم را درصحنة جهانی، بر چهره اسلام و مسلمانان تحمیل کند، سازمان القاعده بود، که پس از عملیات یازده سپتامبر به نمادی برای کشتار تبدیل شد. این تشکیلات تروریستی در ابتدا پرچم مبارزه علیه آمریکا و صهیونیست را برافراشت، اما پس از مدتی شمشیر تکفیر و کشتار را بر گردن ملت های مسلمان در کشورهای مختلف قرار داد و بیشترین ضربه ها را به جوامع اسلامی وارد کرد. این شجرة خبیثه و شاخه های بر گرفته از آن، تاکنون نیز با تکفیر مسلمانان، در کشورهای اسلامی؛ مانند سوریه، عراق، یمن، نیجریه و... به عملیات تروریستی می پردازند. شکل گیری این سازمان و تفکرات آن، ریشه در گروه های جهادی و بنیادگرای مصری دارد و عناصر اصلی این گروه ها، بیشترین تأثیرات را در شکل گیری، سیر تطور و مدیریت القاعده داشتند.

مصر همیشه به­ عنوان کشوری تأثیرگذار از لحاظ فکری و فرهنگی در جهان عرب مطرح بوده و اخوان المسلمین مصر با‎نفوذترین جنبش بنیادگرای اسلامی، در این کشور است. اخوان المسلمین در سال 1928میلادی توسط «حسن البناء» در شهر اسکندریه مصر و با شعار سلف­گرایی و بازگشت به اسلام و تعالیم قرآن تأسیس شد. حضور سید قطب به عنوان یک ایدئولوگ، نقطة عطفی در حیات این جنبش بود که روح مبارزه با سیستم­های فاسد حکومتی و بنای حکومت اسلامی را در کالبد این جنبش دمید. تفسیر سید قطب از جهاد، با اسلام­گرایی اعتدالی حسن الهضیبی، مرشد عام اخوان المسلمین، کاملاً فرق داشت.[1]

 

اصول ایدئولوژیک سیدقطب که در کتاب‌هاي او، فراوان است، عبارتند از:

    ۱. سیستم اجتماعی سیاسی مسلط بر جهان اسلامی و غیر اسلامی معاصر،‌ سیستم جاهلیت آمیخته با گناه‎کاری، بی‎عدالتی، رنج و انکار ارشاد الهی است؛

    ۲. وظیفه مسلمانِ مؤمن این است که برای تبدیل جامعة جاهلی از طریق دعوت و جهاد به تجدید حیات اسلام دست بزند.

    ۳. هدف نهایی مسلمانانِ متعهد، باید استقرار حاکمیت خداوند در روی زمین باشد، تا به این وسیله تمام گناهان و رنج‎ها برطرف شوند.[2]

 

سید قطب با تأثیر از مودودی و با استناد به آیه شریفه {و من لم یحکم بما أنزل الله فأولئک هم الکافرون}[3] به این نتیجه رسید که جهان در دوران جاهلیتِ مدرن به­سر می­برد. جاهلیتی که برخاسته از جهل به مفهوم جمله «لا إله الا الله» و کنار گذاشتن حاکمیت مطلق الهی است.[4]  منظور سید قطب از کفر و جاهلیت جوامع و حاکمان معاصر، کفرِ فقهی نبود و تنها اصطلاحی بود، به معنای حاکم نبودن اسلام در جوامع، اما تفکرات سید قطب برداشت­های مختلفی را در میان مریدانش داشت، که باعث شد شاخه­های جدیدی از میان بنیادگرایان و اخوانی­های مصر با تفکرات جهادی سر برآورند. گروه بزرگی از اخوانِ جوانِ مصر به رهبری "شیخ شکری احمد مصطفی" ضمن جدا کردن خود از جامعه جاهلی، اعضای آن را تکفیر کردند. این گروه که خود را جماعت المسلمین ­خواندند، بعداً با نام "التکفیر" و "الهجره" معروف شدند. گروه­های دیگری نیز، مانند: الجهاد، التحریر الاسلامی، جماعت الحرکیه، شباب محمد، جماعت التکفیر و جماعت العزلة‌الشعوریة بر همین اساس شکل گرفتند و با برداشت­های خود از تفکرات سید قطب و متفکران مؤثر بر وی، مانند: ابن­تیمیه، حسن البناء و مودودی به جذب نیرو و فعالیت­های جهادی پرداختند.[5]

 

یکی از مهم­ترین تشکیلات جهادی مصر، سازمان جهاد اسلامی بود که مبارزه مسلحانه را محور فعالیت­های خود قرار داد. ایدئولوژی این سازمان را می­توان در کتاب الفریضة الغائبهنوشتة محمد عبدالسلام فرج یافت که یکی از اعضای اصلی و مؤسسان این سازمان به حساب می­آمد. وی در این کتاب با کفر دانستن احکام و قوانین معاصر در کشورهای اسلامی، حاکمان این کشورها را مرتد خواند. سازمان جهاد اسلامی مصر در طول حیاتش اقدامات مهمی؛ مانند: ترور انور سادات، رئیس جمهور مصردر سال 1981میلادی، ترور ناموفق حسن الالفی وزیر کشور و عاطف صدقی نخست وزیر مصر در سال 1993م را در کارنامه خود ثبت کرده است و از سال 1993م هیچ عملیاتی در داخل مصر نداشته است.[6] ایمن الظواهری، سرکرده فعلی القاعده، رهبر سازمان جهاد اسلامی مصر  بود که از سال 1992 با القاعده ادغام گردید.

 

اصلی­ترین جنبش­های جهادی مصر، یعنی الجماعةالاسلامیة و جماعة‌ الجهاد، پس از ترور انور سادات(1981) وارد میدان نبرد در افغانستان شدند. اغلب رهبران جهادی مصر تحت تأثیر فشارهای حکومت حسنی مبارک مجبور به ترک خاک مصر و پیوستن به هم­فکرانشان در افغانستان شدند. چنان­که برخی جنبش­های جهادی از سوریه(به رهبری ابومصعب سوری)، لیبی، فلسطین، لبنان و حتی برخی اسلام­گرایان کُرد عراقی به این میدان گسیل شدند.[7] ایمن الظواهری که در سال 1951م در مصر به دنیا آمد در چهارده سالگی به عضویت جماعت اخوان المسلمین درآمد،[8] اما وی به سرعت تحت تأثیر افکار سید قطب وارد تشکیلات نظامی الجهاد و الجماعه و پس از آن وارد سازمان جهاد اسلامی مصر شد و با فعالیت در این سازمان به رهبری آن رسید.

 

ایمن الظواهری کتابالحصاد المر: الاخوان المسلمون فی سبعین عاماً را در رد فعالیت­های سیاسی جماعت اخوان المسلمین نوشت؛ در این کتاب جماعت اخوان را که معتقدند از طریق فعالیت­های سیاسی می­توان به تغییر دست­ یافت، مورد انتقاد قرار داده است، اما با این همه، بیشترین تأثیر بر افکار ایمن الظواهری، پس از ابن­تیمیه، به سید قطب تعلق دارد.

 

عبدالله عَزّام و افغان العرب

 حمله ارتش سرخ شوروی به افغانستان در سال 1979میلادی و مقاومت مجاهدان افغان در برابر این هجوم، آمریکا را بر آن داشت تا از این فرصت استفاده کند و در راستای حفظ منافعش و جلوگیری از قدرت یافتن شوروی به فکر افتد.[9] ریچارد نیکسون، رئیس جمهور آمریکا در سال­های 1969 تا 1974 میلادی، به پاکستان رفت و از اردوگاه­های نظامی مهاجران افغان در پاکستان دیدن کرد و کنگره آمریکا نیز حمایت همه­جانبه این کشور را از افغان­ها در مبارزه علیه شوروی تصویب کرد.[10] بر همین اساس ایالات متحده به این فکر افتاد تا با استفاده از پتانسیل مالی و نیروی انسانی موجود در کشورهای عربی و اسلامی به تقویت جبهة افغان­ها بپردازد و برای اولین بار آمریکا توانست با استفاده از نیروهای جهادی سلفی و احساسات دینی، آنان را به عنوان سلاحی غیر مستقیم در راستای پیش‎برد اهدافش در منطقه تجربه کند. با این کار، دیگر نیازی به ورود آمریکا در جنگی مستقیم با شوروی نبود و هزینه­های این جنگ، اعم از تلفات نیروها، اعتراضات داخلی و هزینه­های فراوان مالی از دولت ایالات متحده برداشته می­شد.

 

بر همین اساس آمریکا توانست با بسیج کردن دولت­های عربی حاشیة خلیج فارس و در رأسشان عربستان سعودی و ترساندن آن‎ها از گسترش کمونیست، این کشورها را وارد میدان کند و در راستای تأمین هزینه­های مالی جنگ و هم‎چنین ارسال نیروی داوطلب برای حضور در جنگ، از این کشورها حداکثر استفاده را ببرد. سازمان اطلاعات پاکستان، آی­اس­آی، سهم عمده­ای در سازمان‎دهی و ارسال این نیروها و تجهیزات به خاک افغانستان بر عهده داشت. تا جایی­که شهر مرزی پیشاور پاکستان به دانشگاهی برای جهادگران سلفی تبدیل شده بود که با تفکراتِ مختلف در این شهر گرد هم آمده بودند و دو اصل "جهاد" و "بنیادگرایی اسلامی" عامل وحدت آنان شده بود.[11]

 

فعالیت­های عبدالله عَزّام

حضور جهادی­های افغان العرب­ در عرصه نبرد از سال 1984میلادی آغاز شد؛ یعنی زمانی که عبدالله عزّام، عالم مسلمان فلسطینی، وارد میدان نبرد در افغانستان شد.

1. تأسیس دفتر خدمات که واگذاری و حمل و نقل کمک­ها و پشتیبانی­های لجستیکی را برای مجاهدان بر عهده داشت

2. تأسیس "مجله الجهاد" که تریبون اصلی وی برای تبلیغِ جهاد در افغانستان بود؛

3. تأسیس اردوگاه نظامی "صدی" در پاکستان، در نزدیکی مرز این کشور با افغانستان، جهت آموزش داوطلب­هایی که از کشورهای عربی گسیل شده­اند؛

4. سفرهای متعدد تبلیغی و سخنرانی­هایی که در آن‎ها به جهاد برای حفظ سرزمین های مسلمانان تأکید می­کرد و این جهاد را واجب عینی اعلام می­کرد؛[12]

5. توجه به فرزندان شهدا و خانواده­هایشان، با تأسیس مرکز کفالت ایتام و زنان بیوه در افغانستان؛

6. تأسیس کمیسیون علما برای صدور فتاوا، در جهت برانگیختن همت­ها و زدودن شبهات در رابطه با جهاد در افغانستان.[13]

 

در انتهای سال 1985 و اوایل سال 1986میلادی «اسامه بن لادن» شخصاً وارد عرصه جهاد در افغانستان شد. وی که تا این تاریخ تنها برای رساندن کمک­های مالی به پاکستان سفر کرده بود، این بار با تأسیس اردوگاهی نظامی عملاً وارد عرصه جهاد شد و در کنار عبدالله عزّام شروع به فعالیت کرد.[14]این دو به اتفاق یکدیگر، پادگان­های آموزش نظامی در نزدیکی مرز افغانستان برپا کردند که اولین پادگان آن‎ها "معسکر الانصار" نام داشت.[15]

 

تفکرات عبدالله عزّام و دیدگاهش در مورد جهاد متفاوت از دیدگاه بن لادن و ایمن الظواهری بود. وی جهاد را قاعده­ای می­دانست که برای نجات کشورهای مسلمان از هجوم کفار و دشمنان به کار می­رود. عزام معتقد است که اگر زن مسیحی در همسایگی تو، از جانب هر تجاوزگری در خطر قرار گرفت و از تو کمک خواست اگر به وی کمک نرسانی مرتکب گناه کبیره شده­ای. این در حالی است که بن­لادن و ایمن الظواهری جبهه­ای را علیه تمام مسیحیان و یهودیان (حتی شهروندان بی­گناه) تأسیس کردند. اختلافِ دیگر در مسیر عبدالله عزّام با بن­لادن و ظواهری، ‌این بود که عبدالله عزّام که پیش از آمدن به افغانستان، در جبهه مقاومت فلسطین علیه صهیونیست­ها فعالیت داشت، قائل بود که باید ادامة راه جهاد، در مسیر مبارزه با صهیونیست­ها و آزادی فلسطین قرار گیرد.[16]

 

اختلافات میان عزّام و ظواهری به جایی رسید که جهادگران مصری به سرکردگی ظواهری به دشمنی با عزّام پرداختند و او را عامل سرویس­های جاسوسی آمریکا خواندند. آن‎ها به مسجد عزّام نمی­رفتند و در مسجدی دیگر، به نام مسجد هلال احمر کویتی نماز جمعه را اقامه می­کردند.

 

عبدالله عزّام که یک بار از سوء قصد بمب گذاری در مسجدش جان سالم به در برده بود، در نهایت به همراه دو فرزندش در راه رفتن به مسجدش (مسجد سبع اللیل در پیشاور) در اثر انفجار خودرو ترور شد؛[17] با ترورِ وی، عرصه کاملاً به دست تفکر خشن و تروریستی سلفی­های جهادی مصر افتاد.

 

حمله آمریکا به عراق در جنگ کویت و آشکار شدن کفر حاکمان عرب و علمایشان

افغان عرب­ها، پس از پایان یافتن جنگ در افغانستان، به فکر بازگشت به وطن­هایشان افتادند، اما بیشترِ آن‎ها در بازگشت به وطن ناکام ماندند و بن لادن نیز پس از بازگشت به عربستان سعودی و در جریان جنگ عراق با کویت زمانی که از پادشاه عربستان خواست که به جای تمسک به ارتش کفار (ارتش آمریکا) برای مقابله با صدام، با تشکیل سازمان جهاد اسلامی، استفاده از نیروهای مسلمان و اجرای اصل جهاد از دخالت بیگانگان و کفار در سرزمین‎های مسلمانان جلوگیری کند، از جانب رژیم سعودی مردود خوانده شد و تمام کسانی که بنا به اصل عدم سیطره یافتن کفار بر مسلمین با ورود نیروهای آمریکایی به خاک عربستان برای دخالت در کویت مخالف بودند، دستگیر شدند و جریان بیداری (الصحوه) نیز در عربستان سعودی بر همین اساس سرکوب شد. در همین رابطه، بن لادن نیز که فردی مخالف اقدامات سعودی محسوب می­شد و سابقه جهاد در افغانستان را داشت، مورد محدودیت امنیتی قرار گرفت و گذرنامه اش نیز مصادره شد، اما بن لادن توانست با کمک برخی افراد در خاندان سعودی، از عربستان به سودان نقل مکان کند و فعالیت­های خود را مبنی بر گسترش دادن جبهه جهاد اسلامی در قالب سازمان القاعده، در سودان پیگیری کند.[18]

 

حضور هزاران نیروی نظامیِ کفار در کشور عربستان برای مبارزه علیه یک کشور مسلمان دیگر که با چراغ سبزِ حکّام عربی و علمای عربستان و مصر صورت گرفت، خشم سلفیان جهادی را نسبت به این حکّام، بیش از پیش برانگیخت و مُهرِ تأییدی بود بر حکم کفر حکام، که در کتاب‌اي فکری سلفیان جهادی آمده بود. این امر که برای جهادی­های موجود در اردوگاه­های پاکستان گران تمام شد، بهانه­ای شد تا مسیر خشونت در گروه­های جهادی سرعت تندتری به خود بگیرد و مسلمان و غیر مسلمان را در دایرة حکم خویش قرار دهد.[19]

 

تأسیس سازمان القاعده

پس از این‎که بن­لادن و اطرافیانش که اغلب جهادی­های مصری بودند، در خارج از افغانستان و در مبارزه با حکام و نظام‎های عربی شکست خوردند، بار دیگر به افغانستان و پاکستان بازگشتند، چون پناه‎گاهی جز این، نیافتند و شکست در برابر نظام­های عربی، آن‎ها را به این نتیجه رساند که این شکست، نتیجه حمایت­های آمریکا و غرب از این رژیم­های دست نشانده است. بنابراین، راه بهتر آن است که با دشمن اصلی، یعنی آمریکا اعلام جنگ کنند. در واقع این نقطة تغییر مسیر در تفکر جهادی‎های مصر بود، چراکه آنان پیش از این بنا‎بر آیة {و قاتلوا الذین یلونکم من الکفار}، قائل بودند که ابتدا باید مبارزه را از دشمن نزدیک، یعنی حکام عرب شروع کرد، اما در این مرحله استراتژیشان تغییر کرد و دشمنِ دور، در جهاد اولویت یافت.[20]

 

بر همین اساس در 23 فوریه سال 1998میلادی بن­لادن و همراهان مصری­اش تشکیلاتی را با نام "الجبهة الاسلامیة العالمیة لقتال الیهود و الصلیبیین" بنا کردند که بعداً با نام القاعده شهرت یافت. این تشکیلات بعد از گذشت چند ماه از تأسیسش، دو سفارت آمریکا را با عملیات انفجاری مورد هجوم قرار داد.[21]

 

تشکیلات القاعده در دهه نود، روز به روز گسترش یافت و پس از تشکیل و روی کار آمدن امارت اسلامی طالبان در افغانستان (1994م) و بر قراری ارتباط میان طالبان و سازمان القاعده، پیروان تفکرات جهادی ـ سلفی، گروه گروه خود را به این امارت اسلامی رساندند و به عضویت القاعده در آمدند.بین سال­های 2000 تا 2001میلادی که طالبان توانست قدرت خود را بر افغانستان سیطره دهد، بن لادن نیز با گسترش القاعده در تدارک عملیاتی در خاک ایالات متحده بود و توانست در سال 2001میلادی عملیات 11 سپتامبر را رقم بزند. اقدامی که در پی آن، القاعده محور توجه رسانه­ها و ملت­های جهان شد و جنگ صلیبی مورد نظر رئیس جمهور آمریکا، بوش پسر، آغاز شد.

ریشه­ های فکری القاعده و نفوذ جهادی­های مصر

در واقع می­توان محوریت اصلی تفکرات منحرف جهادی و تروریستی در عصر حاضر را به ابن­تیمیه نسبت داد، چراکه کتاب­ها و عقاید وی بیشترین تأثیر را بر نیروها و عوامل جهادی سلفی، مانند: بن­لادن داشته است.[22]

افکار ابن تیمیه در رد عقل­گرایی، پرداختن به ظواهر و تقلید کورکورانه از سلف صالح، جمود فکری، تکفیر صاحبان مذاهب و افکار دیگر و لزوم جهاد علیه آن‎ها، برخی از تأثیرات ابن­تیمیه بر سلفیان جهادی است که در گفتار و عملکردشان موج می­زند.

بن­لادن با نقل گفتاری از ابن­تیمیه که او را «شیخ الاسلام» توصیف می­کند، می­گوید: اوجب واجبات پس از ایمان، دفع دشمن و نبرد با اوست و امروزه جهاد علیه کفار و دفع شر آن‎ها از مسلمانان در فلسطین و سایر کشورهای اسلامی بر تمام امت واجب است.[23]

در مرحلة دوم و با نگرشی به آرمان برپایی خلافت اسلامی در تفکرات سلفیان جهادی، می­توان تفکرات ابوالاعلی مودودی و سید قطب، از رهبران جماعت اخوان المسلمین مصر، را پس از ابن­تیمیه، مؤثرترین افکار در شکل­گیری تفکر سلفی جهادی دانست.

 در واقع القاعده از طرفی اخوان المسلمین را به دلیل نپرداختن به جهاد مسلحانه علیه رژیم­های عربی منطقه محکوم می‎کند و از جانب دیگر نیز وهابیت و منهجی از سلفیه را که خروج بر حاکم و قیام علیه ولی­امر را حرام می­دانند، محکوم می­کند و مبلغان این منهج را «وعاظ السلاطین» می­نامد.[24]

 

مهم­ترین دیدگاه­ها و تفکرات رهبران القاعده

    ۱. بازگشت به اسلام اصیل که برگرفته از قرآن و سنتِ سلف صالح، که شامل سه نسل پس از پیامبر اکرم است.

    ۲. وجوب جهاد علیه کفار بر تمام مسلمانان و احیای این فریضة الهی، که در این رابطه به فتوای ابن­تیمیه بر وجوب جهاد در برابر لشگر مغول استناد کرده­اند و جهادی­های مصری نیز در همین راستا کتاب­هایی، مانند: الفریضة‌الغائبة‌ (محمد عبدالسلام فرج) و العمده فی اعداد العده(سید امام) را نوشتند. بر این اساس، جهاد به هر نحوی و برای هرکس به اندازة توانش در مسیر مبارزه با کفار و دفع شرشان، واجب است. مسئلة جهاد، نقطه افتراق میان سلفیه جهادی و سایر اسلام­گرایان، مانند: جماعت اخوان المسلمین در مصر است، چرا که سلفیان جهادی برای احیای حکومت اسلامی و سرنگونی حکام عرب، تنها راه را جهاد دانسته و روش­های دیگر را مردود و حتی حرام می­دانند. چنان‎که علی بلحاج در کتاب الدمغة ‌القویة ‌لنسف عقیدة‌ الدیموقراطیة‌دموکراسی را حرام می­داند، چراکه حکومت مردم است، حال آن‎که در اسلام، تنها خدا حاکم است.[25]

    ۳. خلافت اسلامی: لزوم برپایی حکومت خلافت اسلامی بر مبنای احکام اسلامی که ضامن اجرای تمام حدود و احکام اسلامی در سرزمین‎های مسلمانان باشد. برپایی حکومت اسلامی، پس از سقوط عثمانی و شروع دوره استعمار، به آرمان اسلام­گرایان و بنیادگرایان در کشورهای اسلامی مبدل شد. در این‎باره عبود الزمر، از رهبران جماعت جهاد در مصر در سال 1981میلادی، می­گوید: هدف این جماعت این است که جمهوری اسلامی، مانند: جمهوری اسلامی ایران را در مصر ایجاد کند.[26]

    ۴. کفر حکّام: خائن دانستن تمام حکومت­های عربی و توصیف حاکمان عرب به ارتداد و سرسپردگی غرب. بن­لادن در این­باره می­گوید: «ما حق داریم بپرسیم چه فرقی است میان کرزای عجم (رئیس جمهور افغانستان که به عقیده القاعده دست­نشانده آمریکا است) و کرزای عرب؟ چه کسی حکام کشورهای عربی را نصب کرده و حمایت می‎کند؟ این صلیبی­ها هستند که کرازی افغانستان، کرزای پاکستان، کرزای کویت، کرزای بحرین و کرزای ریاض را نصب کرده­اند.»[27]

ایمن الظواهری، سرکرده القاعده در کتابی که با عنوان الرد علی الشبهة‌ الخطیرة‌ للشیخ الالبانی بشأن السکوت عن الحکام المرتدین بر لزوم سرنگون کردن حکام کافر و مرتد عربی تأکید می­کند. وی هم‎چنین در کتاب الحوار مع الطواغیت مقبرة ‌الدعوة ‌و الدعاة در تکفیر حکام عرب نوشته: «أما کونهم کفاراً مرتدین فلقوله تعالی و من لم یحکم بما أنزل الله فأولئک هم الکافرون.»[28]

دکتر عبدالقادر عبدالعزیز نیز در کتابالعمدة‌ فی اعداد العدة‌ در فقرة پانزدهم نوشته است: «الحکام الذین لایحکمون بشریعة ‌الاسلام فی کثیر من بلدان المسلمین فهؤلاء کفار ... و کل من شارک فی وضع القوانین الوضعیة‌ أو حکم بها فهو کافر کفراً أکبر مخرجاً من ملة‌ الاسلام و إن أتی بأرکان الاسلام الخمسة ‌و غیرها.»[29]

    ۱. اولویت جهاد علیه دشمن دور(العدو البعید اولی من العدو القریب): سازمان القاعده با اعلام جهاد جهانی، علیه آمریکا و یهود، در واقع دیدگاه جهادی خود را تغییر داد، چرا که پیش از این، همان گروه­های جهادی که القاعده را تشکیل دادند و پیش از آن در سایر کشورهای اسلامی، به­ویژه در مصر حضور داشتند، قائل به استراتژی "العدو القریب اولی من عدو البعید" بودند.

آن‎ها با تمسک به آیة {ا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّار}[30]بر این باور بودند که ابتدا باید حکومت‎های دست­نشاندة عربی را که نمایندگان غرب در کشورهای اسلامی هستند، سرنگون کرد و پس از آن می­توان به مبارزه با هجوم غرب پرداخت.

اما سران سازمان القاعده به این نتیجه رسیدند که باید مستقیم به مبارزه مسلحانه علیه آمریکا بپردازند، ‌تا جایی که در ابتدا عنوان "الجبهة‌الاسلامیة العالمیة لمواجهة الصلیبیین و الیهود" را بر تشکیلات خود نهادند.[31]

    ۱. تکفیر تبعی: سازمان القاعده اعلام کرد که در جنگ علیه آمریکایی­ها هیچ فرقی میان دولت و شهروندان آمریکا قائل نیست و هرکس تبعة کفار باشد؛ بدین معناست که از اقدامات آن‎ها رضایت دارد و بنابراین او نیز کافر است و باید کشته شود. با این حکم در واقع مسلمانانی که تبعة کشور آمریکا هستند، کافر قلمداد شده­اند.[32]

    ۲. موضع القاعده در برابر مسئله فلسطین: سران القاعده در طول فعالیت این سازمان، تا‎کنون جز شعار، چیزی برای فلسطین به ارمغان نیاورده­اند. در واقع مسئلة فلسطین تنها به عنوان شعاری در جهت کسب محبوبیت در میان ملت­های مسلمان و جذب کمک­های مالی و نیروهای انسانی ملت­های مسلمان بوده است. عبدالقادر بن عبدالعزیز یا دکتر فضل، صاحب کتاب الجامع فی طلب العلم الشریف و یکی از جهادی­های سلفی که در افغانستان حضور داشته است، در این‎باره می­گوید: فلسطین مسئله­ای است که احساسات مسلمانان را بر می­انگیزد و از همین رو بن‎لادن و ایمن الظواهری با استفاده از این مسئله، تنها برای به دست آوردن جایگاه و محبوبیت در میان مسلمانان از آن بهره بردند، اما جز حرف، چیزی برای فلسطین نداشتند.[33]

 

گستره سازمان القاعده

سازمان القاعده پس از یازده سپتامبر به سرعت گسترش یافت و در اکثر کشورهای منطقه نفوذ کرد و مهم­ترین شاخه­هایش عبارتند از:

 

القاعده در جزیرة‌ العرب: اولین شاخه القاعده خارج از افغانستان که مهم­ترین شعارش این بود: «أخرجوا المشرکین من جزیرة العرب»؛ در عربستان به وجود آمد. این شاخه به رهبری یوسف العییری اداره می­شد که بین سال­های 2003 تا 2008میلادی، عملیات­هایی نه­چندان بزرگ را در عربستان انجام داد. القاعده در عربستان سعودی با برخورد سخت پلیس عربستان سعودی مواجه شد و در سال 2003 اولین سرکرده این تشکیلات در درگیری با نیروهای دولتی کشته شد و در سال 2008 نیز در اثر فشارها و حملات پلیس سعودی بیشتر رهبران و نیروهای اصلی القاعده از این کشور گریختند، که اکثرشان به یمن رفتند و بر همین اساس، شاخه القاعده در عربستان با شاخة یمنی این سازمان، ادغام شدند.[34]

 

القاعده در یمن: ابو الحسن المحضار از اولین رهبران القاعده در یمن بود که توانست با جذب جوانان سلفی یمن در منطقة مراقشه میان دو استان شبوه و أبین، آن‎ها را تحت آموزش­های نظامی قرار داده و در اقدامات مسلحانه از آنان استفاده کند.

 

اولین رهبر رسمی القاعده در یمن ابو‎علی الحارثی نام داشت که با بمب هواپیماي بدون سرنشین آمریکایی در سال 2002میلادی از پای درآمد و القاعده یمن نیز به تلافی این ضربه، نفت‎کش فرانسوی لامبرگ را هدف قرار داد.

در دسامبر 2009میلادی شاخه القاعده در جزیرة‌العرب با القاعده یمن تحت عنوان "تنظیم القاعدة فی جزیرة العرب" تلفیق شد و با ابی بصیر ناصر الوحیشی به عنوان رهبر این جریان در جزیره العرب بیعت کرد.[35]

 

القاعده در کشورهای مغرب اسلامی: تحت عنوان "القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی" که بعد به "القاعده فی المغرب العربی" تغییر یافت، ابتدا در موریتانی و سپس در مالی و نیجریه حضور یافت که تا سال 2011م بیش از 1200 عملیات تروریستی شامل ترور، کشتار، انفجار و گروگان­گیری را در کشورهای الجزایر، لیبی، تونس، موریتانی، نیجریه، مالی و چاد انجام داد، که منجر به کشته شدن 2000نفر و مجروح شدنِ بیش از 6000 نفر و آسیب به زیر ساخت­های این کشورها شد.

 

تعداد عملیات القاعده در مغرب عربی تا سال 2011میلادی به شرح زير است:

 938 عملیات در الجزائر؛

58 عملیات در چاد؛

41 عملیات در مالی؛

35 عملیات در نیجریه؛

20 عملیات در موریتانی؛

7 عملیات در مراکش؛

3 عملیات در تونس؛

1 عملیات در لیبی.[36]

القاعده در عراق: تشکیلات القاعده فی بلاد الرافدین که به رهبری ابو مصعب زرقاوی اداره می­شد، پس از گذشت زمان و کشته شدن زرقاوی، به تأسیس دولت اسلامی عراق به رهبری ابوعمر البغدادی منجر شد که از القاعده استقلال یافت، اما همگام با آن حرکت می­کرد. در جریان بحران در سوریه و بروز اختلاف میان داعش و جبهه النصره که نماینده القاعده در سوریه به حساب می­آمد، عملاً تشکیلات داعش رو‎به‎روی القاعده قرار گرفت و به نزاع با این سازمان پرداخت.

القاعده هم‎چنین در پاکستان، سوریه، لبنان و برخی از کشورهای غربی نیز سعی بر گسترش و انجام اقدامات تروریستی دارد که در این نوشتار مجالی برای پرداختن به سایر شاخه­های القاعده نبود.

 

منابع

  ۱. إیاد عبدالحمید، پایان نامة معالم التربیة الجهادیة فی ضوء کتابات الشیخ عبدالله عزام، دانشگاه اسلامی‎غزه، غزه2008م.

  ۲. سعود المولی، الجماعات الاسلامیة‌ و العنف، المسبار، چاپ اول، دبی2012م.

۳. عبدالباری عطوان، القاعدة؛ التنظیم السری، دارالساقی، چاپ سوم، بیروت2012م.

۴. عبدالرحیم علی، حلف الارهاب تنظیم القاعدة من عبدالله عزّام إلی أیمن الظواهری،‌ مرکز المحروسة، چاپ دوم، [بی­جا] ‌2005م.

۵. کمیل الطویل، القاعده و اخواتها؛ قصة‌الجهادیین العرب، دارالساقی، چاپ اول،‌ بیروت2007م.

۶. گروهی از نویسندگان تحت اشراف عبدالغنی عماد، الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، مرکز الدراسات الوحدة‌العربیة، بیروت2013م.

۷. گروهی از نویسندگان، السلفیة؛ النشأة، المرتکزات، الهویة،معهدالمعارف الحکمیة، بیروت2004م.

۸. یدالله امیدی، القاعده تاریخچه پیدایش، مبانی فکری و عملکرد آن، جوهر حیات، چاپ اول، ایران1390ش.

 

 پی نوشت:

[1]. هرایر دکمجیان، جنبش­های اسلامی معاصر در جهان عرب، ص 165-166.

[2]. همان، ص 166-167.

[3]. مائده،‌ آیه 44 .

[4]. سعود المولی، الجماعات الاسلامیه و العنف، ص 458.

[5]. همان، ص 168-170.

[6]. یدالله امیدی، القاعده، ص 29.

[7]. سعود المولی، پیشین، ص 688.

[8]. عبدالباری عطوان، پیشین، ص 99.

[9]. کمیل الطویل، القاعده و اخواتها، ص13-14.

[10] سعود المولی، الجماعات الاسلامیه و العنف، ص 681-682.

[11]. همان، ص685.

[12]. همان، ص 686.

[13]. ایاد عبدالحمید عقل، پایان نامه معالم التربیة الجهادیة فی ضوء کتابات الشیخ عبدالله عزام، ص 32.

[14]. همان، ص687.

[15]. گروهی از نویسندگان، الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، ج2، ص 1311.

[16]. عبدالرحیم علی، حلف الارهاب تنظیم القاعده من عبدالله عزام الی ایمن الظواهری، ج1، ص 163-172.

[17]. ایاد عبدالحمید عقل، پیشین، ص 27-28.

[18]. همان، ص 1317.

[19]. سعود المولی، الجماعات، ص 692-693.

[20]. کمیل الطویل، ص 285.

[21]. همان.

[22]. عبدالباری عطوان، القاعده التنظیم السری، ص 93.

[23]. گروهی از نویسندگان، پیشین، ‌ص 1398ـ 1399.

[24]. همان، ص 1415- 1416.

[25]. گروهی از نویسندگان، السلفیة‌؛‌النشأة‌، المرتکزات، الهویة، ص 135.

[26]. همان، ص 123.

[27]. عبدالرحیم علی، حلف الارهاب، ج2، ص138.

[28]. گروهی از نویسندگان، پیشین، ص 127- 128.

[29]. همان، ص 128.

[30]. توبه، آیه 123.

 [31]. اما گروه­هایی مانند داعش با ادعای احیای خلافت اسلامی، به تفکر "العدو القریب اولی من العدو البعید" روی آوردند.

[32]. گروهی از نویسندگان، پیشین، ص1294- 1299.

[33]. گروهی از نویسندگان، پیشین، ص 1300.

[34]. گروهی از نویسندگان، الحرکات، ص 1417–1424.

[35]. همان، ص 2381-2385.

[36]. همان، ص 1583-1600.

منبع: پایگاه وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام