مقالات > آشنایی با مکتب سلفیه

آشنایی با مکتب سلفیه

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۲۵ تعداد بازدید: 164

از آغاز قرن چهاردهم، مكتب «سلفيه» بر سر زبان‏ها افتاد و گروهي آن را به عنوان «دين» و «مذهب» برگزيدند و خود را «سلفي» شناساندند. و امروزه برخي آن را به عنوان «روش فكري» براي رسيدن به حقيقت اسلام! بر مي ‌ گزينند.



از آغاز قرن چهاردهم، مكتب «سلفيه» بر سر زبان‏ها افتاد و گروهي آن را به عنوان «دين» و «مذهب» برگزيدند و خود را «سلفي» شناساندند. و امروزه برخي آن را به عنوان «روش فكري» براي رسيدن به حقيقت اسلام! بر مي ‌ گزينند. براي روشن شدن اين مسأله، لازم است با تاريخچة «سلفيه» و شيوة تفكر و روش استدلال آن ‌ ها در بحث‏هاي اعتقادي و فقهي بيشتر آشنا شويم.

از آغاز قرن چهاردهم، مكتب "سلفيه" بر سر زبان‏ها افتاد و گروهي آن را به عنوان "دين" و "مذهب" برگزيدند و خود را "سلفي" شناساندند. و امروزه برخي آن را به عنوان "روش فكري" براي رسيدن به حقيقت اسلام! بر مي ‌ گزينند. براي روشن شدن اين مسأله، لازم است با تاريخچة "سلفيه" و شيوة تفكر و روش استدلال آن ‌ ها در بحث‏هاي اعتقادي و فقهي بيشتر آشنا شويم:

تاريخچة "سلفيه"

سلفي‏ها خود را پيرو مكتب "اهل حديث" مي‏دانند كه در عصر عباسيان و پس از اختلاف با معتزله و اهل كلام و شيعيان پديد آمدند. پس از درگذشت احمد بن حنبل، در سال 241 ه‍ .كه بنيانگذار مذهب اهل حديث است، اين شيوه در ميان حنابله ادامه داشت و حنابله در اصول و فروع و عقيده و احكام، خود را پيرو اهل حديث مي‏دانستند و تا مدتي، خلفاي عباسي از دوران متوكّل تا زمان مقتدر، به ترويج اين مكتب پرداختند.

 

در سال 305، ابوالحسن اشعري (م 324 هـ .) تحت عنوان "احياگري مكتب اهل حديث" به‌ويژه احمد بن حنبل، مكتبي را پي‏ريزي كرد و خواست اصلاحاتي در عقيدة اهل حديث پديد آورد؛ زيرا عقيدة آنان با خرافات زيادي آميخته شده بود و پيوسته مي‏گفتند "قرآن قديم است" و "بشر در زندگي خود فاقد "اختيار" است و خدا دست و پا و چشم و ديگر اعضا را دارد. او براي اصلاح اين مكتب قد علم كرد و تا حدي توانست اصلاحاتي انجام دهد، ولي متعصّبين اهل حديث او را از خود طرد كردند و او با مكتب و تلاميذ خود مطرود آنان گرديد.

 

ابوعبدالله حمراني مي‏گويد: اشعري وارد بغداد شد و سراغ رييس مذهب "اهل حديث" به نام "بربهاري" رفت و گفت: من با سران اعتزال مانند جبّائي و ابوهاشم مناظره كرده‏ام و منطق يهود و نصاري را شكسته‏ام و در اين‏ باره بسيار سخن گفت. رييس مذهب اهل حديث گفت: من از سخنان تو چيزي نمي‏فهمم و فقط به آنچه احمد بن حنبل گفته ايمان دارم. سپس اشعري براي جلب نظر اهل حديث، كتاب "الإبانه" را نوشت كه تا حدي بيان‏كنندة عقيدة اهل حديث است.[1]

 

با پيدايش مكتب اشعري، شكاف عظيمي ميان اهل حديث و اين گروه از اهل سنت پديد آمد و پيوسته در جنگ و جدال بودند كه گاهي به خونريزي مي‏انجاميد؛ زيرا همان‏طور كه گفته شد، اشعري اصلاحاتي در عقيدة اهل حديث انجام داد و براي خود در مسائل عقيدتي مقامي قائل شد.

 

در تمام اين دوران، كه اهل حديث در يك سو و اشاعره نيز در سوي ديگر بودند، هرگز "سلف" و "سلفيه" به عنوان مذهب مطرح نبود تا اين كه ابن تيميه (م 728 ه‍ .) و دعوت به شيوة "سلف" را شعار مكتب خود ساخت ولي در عين حال، از كلمة "سلفيه" بهره نمي‏گرفت و مي‏گفت ما تابع "اهل سنت و جماعت" هستيم كه در سه قرن نخست زيسته‏اند؛ يعني از سال 11 تا 300 هجري.

 

پس از درگذشت ابن تيميه و هجوم فقيهان همة مذاهب بر ضدّ او، دعوت به پيروي از اهل حديث، آن هم به شيوة اين گروه محدود، چندان رونقي نداشت و برخي از شاگردان او، مانند ذهبي (م 748 ه‍ .) و ابن قيم (751) و ابن كثير (م 774) نتوانستند شيوة او را ترويج و گسترش دهند و پيرواني فراهم آورند؛ زيرا او در نقطه‏اي اين فكر را مطرح كرد كه مركز علم و دانش و قلة فقاهت؛ مانند شام و مصر بود.

 

ولي بار ديگر اين شيوه به وسيلة محمد بن عبدالوهاب (م 1207) در سرزمين نجد كه فاقد فرهنگ اسلامي و علماي برجسته بود، احيا گرديد و گسترش يافت. سپس بر اثر پشتيباني آل سعود در سرزمين نجد به صورت مذهب رسمي درآمد و با تسخير حرمين شريفين، در پرتو حمايت استعمار بريتانيا، اين مذهب بر اين مناطق تحميل گشت و تمام مراكز علمي و دانشگاه و مساجد و منابر وعظ و خطابة رسمي در اختيار آنان قرار گرفت و گروه‏هاي ديگر، از اين حوزه‏ها بي‏بهره شدند.

 

از نظر محقّقان، شعار سلفيه، نخست در مطبوعات مصر مطرح شد، آنگاه كه مصر در اشغال انگلستان درآمد. در این زمان گروهي از مصلحان؛ مانند سيد جمال الدين اسدآبادي (م 1316) و شيخ محمد عبده (م 1323) تصور كردند كه راه رهايي از چنگ اشغالگران اين است كه مردم را به همان اسلام پيشينيان دعوت كنند. در مقابل، گروهي نیز فريب فرهنگ غربي را خورده و در آن هضم شده بودند. در این میان، گروه نخست که اصلاح‌گر بودند لازم دیدند حركت خود را با شعاري زيبا همراه كنند از این رو، شعار "سلفيه" را انتخاب كردند تا بگويند ما پيرو اسلام راستين قرون نخستين هستيم.[2]

 

آنان از احياي اين مكتب قصد تكفير ديگران يا ايجاد شكاف در ميان مسلمانان را نداشتند، بلكه روي خوش‏بيني به صحابه و تابعان، اين مسلك را ترويج كردند. در سال 1929 كه جمعيت "اخوان المسلمين" در مصر تشكيل شد، آن‌ها نيز به اين مسلك رغب نشان دادند و خيال مي‏كردند كه پيروي از گروه‏هاي نخست اسلامي (صحابه و تابعين)، نجات‏بخش امت‏هاي اسلامي است، ولي در عين حال به همة فرق، روي خوش نشان داده و غالباً به مسائل سياسي و در رأس آنان تأسيس حكومت پرداختند. اما سلفي‏گري در نجد كه خود را وارث محمد بن عبدالوهاب مي‏دانستند، موجي از تندروي و سخت‏گيري به راه انداختند و كم كم به تكفير همة مسلمانان پرداختند و گاهي براي ساكت كردن مخالفان، شيعه را تكفير كرده و اشاعره و صوفيه و مذاهب ديگر را اهل بدعت خواندند و مدعي شدند كه اسلام ناب محمدي در اختيار سلف بوده و فهم آنان از كتاب و سنت براي همگان حجت است و هر كس از اين راه عدول نمايد، بدعت‏گذار و يا خارج از اسلام است.

 

ولي بايد توجه داشت كه اكنون سلفي‏هاي نجدي، يك دست نيستند، بلكه گروهي "سلفي تبليغي" هستند، ولي گروهي ديگر گام فراتر نهاده "سلفي جهادي" مي‏باشند و مي‏گويند با تشكيل جنبش‏هاي مسلحانة زيرزميني بايد دولت‏ها را سرنگون كرد و قدرت را به دست گرفت و اسلام اصيل را پياده كرد.

 

روش فكري سلفيه

مسأله مهم، آگاهي از روش فكري آنان است. آنها دو نوع روش دارند كه به هم نزديك است:

گروهي تنها كتاب و سنت را حجت دانسته و از داوري‏هاي عقل كمك نمي‏گيرند.

گروهي ديگر مي‏گويند قرآن و سنت آنگاه حجت است كه با فهم "سلف" همراه باشد؛ زيرا ما آيين خود را از آن‌ها گرفته‏ايم.

آنان در تعبّد به نص (كتاب و سنت) ميان "خبر واحد" و "خبر متواتر" فرق نمي‏گذارند، حتي خبر واحد را در تبيين عقايد و معارف، حجت مي‏دانند و اخيراً كه سميناري در عربستان سعودي دربارة "حجيت خبر واحد در عقايد" برپا شده بود، همگان تصريح كردند كه قول ثقه در عقايد براي ما حجت است. روي همين اساس است كه خدا را با صفات بشري توصيف مي‏كنند و براي او خنده و گريه و آمد و رفت و نشستن و پا نهادن در جهنم و صداي جر جر تختي كه روي آن مي‏نشيند؛ مانند صداي كجاوه، قائل هستند![3]

اكنون به شيوة آنان در استنباط عقايد بر مي‌گرديم و چند پرسش مطرح كنيم:

 

پرسش‏هايي از سلفيه

آنان مي‏گويند: بايد از صحابه و تابعين پيروي كرد؛ زيرا فهم آنان، مقياس حق و باطل است. آنان در اين مورد، با حديث منقول پيامبرخدا استدلال مي‏كنند كه فرمود:

"خَيْرُ الْقُرُونِ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ...".

"بهترين مردم، مردم زمان من هستند، سپس مردمي كه پس از آنان مي‏آيند، سپس مردمي كه بعد از آن گروه مي‏آيند".[4]

آنگاه دوران هر كدام از سه گروه ياد شده را صد سال تخمين مي‏زنند كه مجموعاً بالغ بر سيصد سال مي‏شود. ابن تيميه و پيروان مكتب او، با اين حديث، سه قرن نخست اسلامي را كه هر قرني از نظر آنان صد سال است، ملاك حق و باطل شمرده و آنچه را كه در اين زمان انجام گرفته و يا در عمل بر آن مهر صحّت زده‏اند، به طور كامل مي‏پذيرند، چون پيامبر در اين حديث، سه قرن را قرن ممتاز شمرده است. امتياز اين قرن‏ها به خاطر كساني است كه در آن سيصد سال زندگي مي‏كردند و لازمة خير و نيكي آنان اين است كه گفتار و سكوت آنان را حجت بدانيم. ولي اين نظريه، با ابهامات زيادي همراه است. در اينجا چند پرسش مطرح است:

پرسش 1 ‌ :

"قرن" در زبان عرب ـ بر خلاف اصطلاح معاصر ـ به معناي صد سال نيست، بلكه به معناي جمعيتي است كه در يك زمان با هم زندگي مي‏كنند و سپس جمعيت ديگر جاي آنان را مي‏گيرند و قرآن مجيد هم كلمة "قرن" را در همين معنا به كار برده است:

 

واژة "قرون" در قرآن كريم 7 بار به كار رفته و هرگز از آن، "قرن" اصطلاحي يعني 100 سال را اراده نکرده بلكه آن را به معناي مردم يك زمان به كار برده است. اکنون نمونه‏ها:

أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنّاهُمْ في اْلأَرْضِ ما لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَ أرْسَلْنا السَّماءَ عَلَيْهِمْ مِدْرارًا وَ جَعَلْنا اْلأَنْهارَ تَجْري مِنْ تَحْتِهِمْ فَأهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرينَ ؛[5]

"آيا نديده‏اند كه چه اندازه پيش از ايشان جمعيت‏هايي را نابود كرديم كه در زمين، آنان را توانمند ساخته بوديم؛ به گونه‏اي كه به ايشان آن توان را نداده‏ايم و از آسمان به فراواني براي آن‌ها باران فرستاديم و جوي‏ها از زير آنان روان ساختيم ولي سرانجام به خاطر گناهانشان آنان را نابود كرديم و جمعيتي ديگر پديد آورديم."

بنابراين، تفسير حديث خير القرون به سيصد سال، هيچ پايه و اساسي ندارد و اصطلاح امروز نمي‏تواند قرينه بر تفسير حديث باشد.

ابن منظور در لسان العرب مي‏‌نويسد: "قرن" نسلي را مي‏گويند كه پس از نسل ديگر مي‏آيد و در مقدار فاصلة زماني اين دو فصل اقوالي گوناگون است؛ مانند:

    ۱. ده سال 2. بيست سال 3. سي سال 4. شصت سال 5. هفتاد سال 6. هشتاد سال.

و در "نهاية ابن اثير" آمده است: قرن، مردم يك زمان و از مادة "اقتران" گرفته شده است.

شعر زير نيز گواه بر اين است كه "قرن" به معناي مردم يك زمان است:

إذا ذهبَ القرنُ الذي أنتَ فيهم و خُلّفتَ في قرن فأنتَ غريب

"هرگاه مردمي كه تو در ميان آن‌ها هستي بروند و تو در ميان مردمي ديگر بماني، در اين هنگام غريب هستي."[6]

ابن حجر عسقلاني در تفسير حديث "خير القرون..." كه در صحيح بخاري آمده، قرن را به معناي مردم يك زمان تفسير كرده و مي‏گويد:

"والقرن؛ أهل زمان واحد متقارب اشتركوا في أمر من الأمور، و يقال: إنّ ذلك مخصوص بما إذا اجتمعوا في زمن نبيّ أو رئيس يجمعهم علي ملّة أو مذهب أو عمل، ويطلق القرن علي مدّة من الزمان".[7]

"قرن، مردم يك زمان را ‏گويند كه در كاري از كارها با هم شريك باشند و گاهي به مردمي گفته مي شود كه در زمان يك پيامبر يا رييس باشند كه آن‌ها را بر يك روش يا مذهب يا كاري متحد سازد ونيز قرن، گذشته از مردم، بر خود زمان نيز گفته مي‏شود."

آن‏گاه اختلاف علما را در اندازة اين زمان نقل مي‏كند، به گونه‏اي كه از "لسان العرب" نقل كرديم، سپس با محاسبه‏هاي خيالي كوشش مي‏كند كه مدت آن را صد سال معرفي كند تا بتواند سيصد سال اول تاريخ اسلام را شامل شود.[8] مي‏گويد چون يك نفر از صحابه به نام "ابوالطفيل" پس از صد سال از هجرت درگذشته است، پس عصر صحابه را بايد يك صد سال گرفت، در حالي كه ميزان، حال اكثريت صحابه است نه فرد نادر و غالب آن‌ها در هفتاد سالگي درگذشته‏اند. اتفاقاً خود وي مي‏گويد: متوسط سن افراد همان هفتاد سال است.

يادآور مي‏شويم با اختلاف بسياري كه در مدت اين زمان هست، نمي‏توان آن را به صد سال تفسير كرد. از اين گذشته، قرآن بهترين مدرك است كه قرن را نه به معناي صد سال بلكه مردم يك زمان گرفته و حداكثر مدت را شصت سال حساب مي‏كنند نه بيشتر.

فرض كنيم مقصود همان سيصد سال اول است اكنون پرسش اين است که چگونه مي‏توان آنها را شريف‏ترين قرن‏ها خواند، در حالي كه آنچه اهل حديث بدعت مي‏خوانند، همگي در همان 100 سال نخست يا كمي بيش از آن بوده است.

ظهور خوارج در سال 39 هجري آغاز شد و پس از آن هم ادامه يافت و به فرقه‌هاي گوناگون تقسيم شدند.

پايه‏گذار مرجئه حسن بن محمد حنفيه است و او در اواخر قرن نخست درگذشته است. هر چند "ارجاء" در طول زمان معاني مختلفي به خود گرفته است.

"قدريه" از معبد بن عبدالله جهني بصري (متوفاي 80 ) آغاز شد. پس از او، پرچم قدريه را غيلان بن مسلم دمشقي به دست گرفت و در سال 105 در دمشق به دار آويخته شد.

معتزله در سال 105 پي‏ريزي شد، آنگاه كه واصل بن عطا از مكتب استادش حسن بصري جدا شد و اعتزال را پي‏ريزي كرد.

بنابراين، اكثر مذاهب و فرق باطله از نظر "سلفيه" در آخر قرن اول و اوايل قرن دوم پديد آمده است، چگونه مي‏توان آن سه قرن را "خير القرون" خواند.

خلاصه اين كه حديث "خير القرون" از دو نظر مخدوش است:

    ۱. تفسير قرن به 100 سال و نيز به كلية كساني كه در اين سه قرن مي‏زيسته‏اند.

    ۲. از نظر واقعيت؛ زيرا مذاهب انحرافي در همان دو قرن نخست رشد كرد و گسترش يافت و گروه‏بندي در آن زمان پديد آمد.

پرسش 2 :

خصيصة انساني، پيوسته اختلاف و تفاوت در فكر و انديشه است و اصحاب پيامبر و حتي تابعان، از اين خصيصه مستثني نبودند و حتي در عصر خود پيامبرخدا ـ تا چه رسد به بعد از درگذشت آن حضرت ـ برداشت‏هاي مختلفي از اسلام داشتند كه اکنون به نمونه‏هايي اشاره مي‏كنيم:

1 اختلاف در غنايم جنگي بدر

ياران پيامبر صلی الله علیه و آله پس از پيروزي در جنگ بدر، دربارة اسيران جنگي و غنايم، به دو گروه تقسيم شدند: گروهي اصرار بر كشتن آنان و گروهي بر گرفتن فديه و آزاد كردن آنان داشتند و اين اختلاف به قدري شديد بود كه قرآن به نكوهش آنان مي‏پردازد و مي‏فرمايد:

لَوْ لا كِتابٌ مِنَ اللهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فيما أخَذْتُمْ عَذابٌ عَظيمٌ؛[9] "اگر نوشتة ثابتي از جانب خدا از پيش نبود، در اين كاري كه در پيش گرفته‏ايد، كيفر بزرگي به شما مي‏رسيد."

2 صلح حديبيه

در صلح حديبيه كه پيامبر صلی الله علیه و آله با قريش صلح كرد و حتي حاضر شد لقب "رسول الله" را از كنار نام خود در عهدنامه بردارد، موجي از اختلاف پديد آمد: گروهي صلح‏نامه را ماية ذلّت خواندند و به يكديگر مي‏گفتند: "فَعلامَ نُعطي الدنيّةَ في ديننا" ولي گروه ديگر تسليم پيامبرخدا بودند.[10]

3 روزه در سفر

پيامبرگرامي صلی الله علیه و آله در سال هشتم هجرت، در روز دهم ماه رمضان، از مدينه خارج شد و هنگامي كه به نقطه‏اي به نام "كراع الغميم" رسيد، كاسة آبي خواست و آن را بلند كرد به طوري که همة مردم ديدند، آنگاه حضرت از آن نوشيد. به پيامبرخدا گفتند كه برخي به حالت روزه باقي مانده‏اند، فرمود: " أُولَئِكَ العُصاةُ، أُولَئِكَ العُصاةُ"؛ "آن‌ها گنهكارند، آن‌ها گنهكارند."[11]

اين‌ها نمونه‏هايي است در اختلاف نظر صحابه در همان "خيرالقرون". با وجود اختلاف در ميان صحابه، تكليف چيست؟ آيا مجاز هستيم به هر كدام عمل كنيم يا راهي براي ترجيح وجود دارد؟

اختلاف پس از درگذشت پيامبرخدا صلی الله علیه و آله

پيش‌تر گفتيم كه اختلاف فكري در ميان انسان‏ها، امري طبيعي است و صحابه و تابعين هم از اين امر طبيعي مستثني نبوده‏اند و اختلاف آنان در مسائل عقيدتي و شرعي بيش از آن است كه در اينجا ذكر شود. هنوز آب غسل پيامبر نخشكيده بود كه در گزينش "خليفه"، اختلاف ‏نظر شديدي در ميان صحابه بروز كرد كه حتي كار به زد و خورد كشيد و اگر كسي تاريخ سقيفه را در تاريخ طبري و ديگر تواريخ بخواند، عمق اختلاف را درك مي‏كند.

پس از استحكام پايه‏هاي خلافت، اختلاف در فكر و انديشه، در ميان ياران پيامبرخدا، گسترش بيشتري پيدا كرد و ريشه‏هاي فرق اسلامي از قدريه و مرجئه و معتزله و مجسمه و همه و همه، در قرن اول تاريخ اسلامي پديد آمدند و در دوران تابعين تابعين رو به فزوني نهاد.

اكنون اين پرسش مطرح مي‏شود كه اگر بايد فهم و برداشت "سلف" را ملاك فهم قرآن و سنت بگيريم، مقصود كدام فهم و كدام برداشت است؟ و اين "هفتاد و سه فرقه" در همان اعصار نخست پديد آمدند و جمعيت‏هايي را به خود وابسته ساختند. پس چرا شما همة آن‌ها را جز يكي در آتش دوزخ مي‏دانيد و تخطئه مي‏كنيد، در حالي كه آن‌ها هم از "سلف" بوده‏اند.

شديدترين جنگ‏ها و نزاع‏ها، در سه قرن نخست اسلامي و در هنگام حكومت امويان و عباسيان رخ داد و هر كدام از اين نحله‏ها، براي خود مكتب و منطقي داشتند. چگونه مي‏توان همة اين اختلاف‏ها را ناديده گرفت و يك "سلف صالح" منسجم و دور از اختلاف تصوّر كرد كه در همة مسائل ملاك سنجش حق و باطل باشند.

پرسش 3 :

مسلمانان به شهادت قرآن، رسالت پيامبر صلی الله علیه و آله را خاتم رسالات و نبوت او را پايان‏بخش نبوت‏ها مي‏دانند و آنچه مربوط به دين و شريعت است، بايد از خود پيامبرخدا صلی الله علیه و آله به مردم برسد. با توجه به اين اصل، چگونه مي‏توان "فهم صحابي" را براي ديگران حجت دانست، در حالي كه معني آن اين است كه هنوز باب نبوت و گزارش از عالم معني بسته نشده و يكي از حجت‏هاي خدا، فهم و اجتهاد صحابه است.

شوكاني كه خود، از طرفداران مسلك وهّابي است، به اين حقيقت اعتراف مي‏كند و مي‏گويد:

"حق، اين است كه قول صحابي حجت نيست. خداوند براي امت جز يك پيامبر نفرستاده است. صحابه و كساني كه پس از آنان مي‏آيند، همگان مكلّفند از كتاب و سنت پيروي كنند. آن كس كه بگويد جز كتاب و سنت حجّت ديگري هست، در دين خدا چيزي را گفته است كه خدا به آن، امر نكرده است.[15]

پرسش 4 :

سلفي‏ها غالباً روي "سلف صالح" تكيه مي‏كنند. اگر قيد "صالح"، قيد احترازي است كه سلف را به دو گروه صالح و غير صالح تقسيم مي‏كند، اين خود مشكل‏آفرين است كه چگونه صالح را از غير صالح تشخيص دهيم؟ آيا حكّام اموي كه خون اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله و هزاران بي‏گناه را ريخته‏اند نيز از سلف صالح هستند؟ آيا خلفاي بني‏عباس كه نخستين خليفة آنان لقب "سفّاح" (خونريز) به خود گرفت، از "سلف صالح" شمرده مي‏شوند؟ خلاصه محدثان و فقيهاني كه با اين نظام‏ها هم‏سو بودند و كارهاي آنان را توجيه مي‌کردند، از كدام دسته‏اند، صالح‌اند يا ناصالح؟

مسلّماً اين گروه، قيد صالح را قيد توضيحي مي‏دانند و همة "سلف" را صالح مي‏شمارند ولي تاريخ به شدت آن را ردّ مي‏كند. از نظر منطق "سلفيه" چگونه مي‏توان قتل خليفة سوم را توجيه كرد؟ مقتول از "صحابه" و قاتلان از صحابه و تابعان بودند؟ چگونه مي‏توان جنگ‏هاي سه‏گانة "جمل"، "صفين" و "نهروان" را تبيين کرد؟ آيا كساني كه بر ضد خليفة منتخب قيام كردند، همگان سلف صالح بودند؟

سلفي‏ها در اين مقام مي‏گويند: ما نبايد دربارة آنان سخن بگوييم. خدا شمشيرهاي ما را از خون آنها پاك دانسته است، پس زبان خود را نيز آلوده نكنيم.

اكنون بايد پرسيد اين منطق از آنِ كيست؟ آيا سخن وحي است؟ يا سخن يك بشر خطاكار؟ چگونه مي‏توانيم دربارة تابعان سخن بگوييم، اما دربارة صحابه حق گفتن نداريم؟ در حالي كه قرآن دربارة همين خطوط قرمز بسيار سخن گفته است.

از اين گذشته، ما مي‏خواهيم دين خود را از آنان بگيريم و با سكوت كردن مشكلي حلّ نمي‏شود.

پرسش 5 :

اگر ميزان فهم و درك، سلف است، نتيجه اين مي‏شود كه عقل و شعور خود را تعطيل كرده، تنها گوش به سخنان سلف بدهيم. بنابراين، مسائلي كه "سلف" دربارة آن‌ها چيزي نگفته‏اند نبايد مطرح شود؟ و لذا يكي از انتقادها دربارة نظرية احمد بن حنبل كه قرآن را قديم معرفي مي‏كرد اين است كه قرآن و سنت دربارة قديم بودن يا حادث بودن قرآن سخن نگفته است. پس چگونه او در اين‏باره اظهارنظر مي‏كرده است؟! و در هر حال چگونه مي‏توان به نظرية سلف اكتفا كرد، در حالي كه هزاران مسأله در عرصة عقايد و احكام براي خود پاسخ مي‏طلبد. چگونه مي‏شود از كنار اين مسائل بگذريم و پاسخ دين خاتم را در آن موارد بازگو نكنيم؟

پرسش 6:

روش "سلف" اين بود كه گويندة شهادتين را مسلمان تلقي كرده و هرگز قلوب مردم را نمي‏شكافتند و از عقيدة آن‌ها تفتيش نمي‏كردند و از پيامبرخدا صلی الله علیه و آله نقل كرده‏اند كه فرمود: من نيامده‏ام تا قلوب مردم را بشكافم و از درون آن‌ها آگاه شوم. اين در زماني بود كه خالد بن وليد به پيامبر گفت: بسياري از نمازگزاران به زبان چيزي را مي‏گويند كه در دل قبول ندارند. پيامبر در پاسخ فرمود: "إنِّي لَمْ أومر أَنْ أُنَقِّبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلاَ أَنْ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ ؟" ؛[16] "من هرگز مأمور به تفتيش قلوب مردم و شكافتن درون آن‌ها نشده‏ام."

 

بنابراين، سلف صالح از نظر سلفي‏ها بر همين روش بودند و جز گروهي اندك به نام "خوارج"، كسي اهل "تكفير" نبود. آري، به خود حق مي‏دادند كه نقد كنند اما به خاطر اختلافات فكري و عقيدتي و عملي يكديگر را "تكفير" نمي‏كردند.

اكنون به خَلَفي كه ادعاي پيروي از اين "سلف صالح" دارند بنگريد، تنها با سلاح تكفير و تفجير (انفجار و عمليات انتحاري) با مسلمانان روبه‏رو مي‏شوند. اكنون موج تكفير كه از سوي جريان سلفي به راه افتاده، آبروي اسلام را در جهان به خطر انداخته و احياگر انديشة باطل كشيشان است كه مي‏گفتند: "اسلام، در پرتو شمشير پيشرفت كرده است."

پرسش 7 :

اكنون كه منبع فكري، كتاب و سنت است، كتاب و سنت بر عقل و خرد بسيار تأكيد مي‏كنند. واژة "عقل" در قرآن 49 بار آمده است و واژه‏هاي "نُهي" و "لُبّ"، مكرر به كار رفته است. سرانجام، ما خدا را و رسالت پيامبر صلی الله علیه و آله را با عقل و خرد شناخته‏ايم. چگونه اين خلف صالح به سلف صالح نسبت مي‏دهد كه بهره‏گيري از عقل، كار "عقليون" است و "عقليون" جايگاهي در ميان مسلمانان ندارند؟

آنان توجه ندارند كه كنار نهادن خِرَد و بي‏اعتنايي به آن سبب مي‏شود كه اصل دين متزلزل شود؛ زيرا اساس دين كه همان شناخت خدا و شناخت انبيا و آخرين پيامبر صلی الله علیه و آله است، تنها با كتاب و سنت انجام نمي‏پذيرد. حتي قرآن مجيد "توحيد در خالقيت و ربوبيت" را با قانون خرد ثابت مي‏كند و مي‏فرمايد:  لَوْ كانَ فيهِما آلِهَةٌ إِلاَّ اللهُ لَفَسَدَتا؛[17] "اگر در آسمان و زمين، خداياني جز "الله" وجود داشتند، آن دو تباه و نابود مي‏شدند."

در پايان مي‌گوييم شيوة سلف صالح در تمام برخوردهاي نظامي، بر نرمش و مدارا و سازش با رسوم و آداب مردم و ملت‏ها بود و رمز موفقيت و گسترش سريع اسلام در گرو همين عدم مداخله در آداب و فرهنگ‏ها بود. پس از مسأله توحيد و اعتقاد به سراي ديگر و نبوت پيامبر اسلام و به پا داشتن نماز و پرداخت زكات، در بقية مسائل كوچك‏ترين دخالتي نمي‏كردند. در حقيقت، هدف اين بود كه انسان‏ها از بندگي غير خدا به بندگي خدا درآيند. هرگاه به اين امر اعتراف مي‏كردند، بقية مسائل به خود آن‌ها واگذار مي‏شد، مگر آن‌كه مسائلي مانند شراب و قمار حرام باشد، كه فقط حدّ شرعي اجرا مي‏شد، آن هم با رعايت همة شرايط كه در موارد اندكي تحقق مي‏يافت.

ولي آيا روش اين "سلفي‏ها" هم همين است؟ آيا افراد در انجام وظايف ديني خود در حرمين شريفين آزادند؟ مسألة "زيارت قبور" و "توسل به ارواح مقدسه" يكي از مسائل فرعي است كه هرگز سلف صالح آن‌ها را مطرح نمي‏كردند، ولي الآن در رأس تمام امور قرار گرفته است. گسترش قمار و شراب و روابط نامشروع دختر و پسر و تأسيس بانك‏هاي ربوي، تربيت نسل نو، و رساندن پيام اسلام به ناآگاهان و نشان دادن رأفت اسلامي، اصلاً براي آنها مطرح نيست.

اشغال سرزمين‏هاي اسلامي، سيطرة كفار بر مسلمانان و به خاك و خون كشيده شدن مسلمانان بي‏گناه و غصب اراضي و خانه‏هاي آنان، اصلاً مورد نظر اين سلفي‏ها نيست و آنها خود را به غفلت زده‏اند و همة اين امور را ناديده مي‏گيرند و نسبت به آنها احساس وظيفه نمي‏كنند، فقط به يك رشته مسائل فرعي و جزئي پرداخته‏اند. حال ببين تفاوت ره از كجاست تا به كجا؟

به همين دليل، در طول فعاليت اين گروه‏ها، اسلام و مسلمانان نه تنها به عزت و كرامت، دست نيافته‏اند، بلكه روز به روز در دام كفار گرفتارتر و دچار آسيب و شكست بيشتر شده‏اند.

ما در اينجا دامن سخن را كوتاه كرده و از عالمان واقعي اسلام در هر مكان و منطقه‏اي كه زندگي مي‏كنند، خواهان تشكيل يك همايش بي‏طرف، دربارة دعوت به وحدت و تقريب و اصلاح روش‏هاي فكري و اعتقادي هستيم تا خلف اين امّت نيز همچون سلف آن به عزّت و كرامتي كه مورد نظر خدا و رسول است، دست يابند.

 

پی ‌ نوشت :

[1] تبيين كذب المفتري، قسم تعليقه، ص 391

[2] السلفية مرحلة زمينة مباركة لا مذهب اسلامي، تأليف دكتر محمد سعيد رمضان البوطي، ص 232 و 233

[3] عين عبارت آنان در پاره تختي كه خدا روي آن مي‏نشيند اين است: «له أطيط كأطيط الرجل» به خاطر سنگيني وجود اقدس الهي، عرش او به سان تخته‏هاي كجاوه و تخت روان صدا مي‏كند.

[4] نجاري، صحيح، حديث شماره 2652، 3651 و 6429

[5] انعام: 6

[6] لسان العرب، ج 13، ص 313، ماده «قرن»؛ قاموس المحيط، ج 4، ص 208

[7] فتح الباري، ج 7، ص 4، باب فضائل أصحاب النبي صلی الله علیه و آله .

[8] فتح الباري، ج 7، ص 4، باب فضائل أصحاب النبي صلی الله علیه و آله .

[9] انفال: 68

[10] سيرة ابن هشام، ج 3، ص 346. دار احياء التراث العربي، 1421 / 2000 م.

[11] شرح صحيح مسلم از نووي، ج 7، ص 32

[12] صحيح بخاري، حديث 114، (كتاب العلم(

[13] صحيح مسلم، ج 7، صص 123ـ122؛ ترمذي، شماره 874؛ كنزالعمال، ج 1، ص 44؛ حاكم، مستدرك، ج 3، ص 148

[14] مستدرك حاكم، ج 3، ص 151 و غيره.

[15] بحوث مع اهل السنة و السلفية، ص 235

[16] صحيح مسلم، باب زكات، حديث شماره 2341

[17] انبياء : 22

منبع: پایگاه وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام