مقالات > سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۲۵ تعداد بازدید: 137

دردهه 90 میلادی مقارن با سال‌های اول پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مولوی حق‌نواز جهنگوی گروهی تکفیری از مدارس مذهبی متعلق به فرقه دیوبندیه در پاکستان به نام سپاه صحابه را توسط تأسیس کرد و هدف خود را مقابله با شیعیان و عزاداری حضرت سیدالشهداءعلیه السلام و تأثیرات انقلاب اسلامی اعلام کرد.



دردهه 90 میلادی مقارن با سال‌های اول پیروزی انقلاب اسلامی ایران، مولوی حق‌نواز جهنگوی گروهی تکفیری از مدارس مذهبی متعلق به فرقه دیوبندیه در پاکستان به نام سپاه صحابه را توسط تأسیس کرد و هدف خود را مقابله با شیعیان و عزاداری حضرت سیدالشهداءعلیه السلام و تأثیرات انقلاب اسلامی اعلام کرد و به جنگ روانی، ترور، ارهاب، حذف فیزیکی شیعیان و تخریب اماکن دینی متعلق به آنان دست زد. این گروه تندرو با تأسیس شاخه نظامی به نام لشکر جهنگوی، تشکیلات خود را برای طی مسیر تعیین‌شده تکمیل کرد. عملکرد این دو گروه افراطی که در امتداد یکدیگرند، موجب واگرایی در جامعه مسلمانان پاکستان و تشدید فرقه‌گرایی و ناامنی و کشتار وسیع و توجیه‌ناپذیر آنان شده است. در مقاله حاضر ضمن بررسی تبار و ریشه‌های شکل‌گیری، به بخشی ازجلوه‌های خشونت آنان به روایت اخبار و آمار پرداخته شده است

 

چگونگی پیدایش سلفیه در پاکستان

قرن ها شیعیان و اهل تسنّن در شبه قارّه هند در کنار هم به عنوان برادران مسلمان مى زیستند، تا زمانى که سلفیون متعصّب با عنوان سپاه صحابه شروع به کشت و کشتار شیعیان کردند و با ترورهاى بى رحمانه خون این گروه از مسلمانان اعمّ از زن و مرد و کودک را بر زمین ریختند و آنها نیز در بعضى از موارد به مقابله برخاستند و ناامنى محیط را فراگرفت.

 

تقسیم هندوستان به دو کشور هند و پاکستان در عین تحقق آرزوی مسلمانان شبه قاره برای داشتن کشور اسلامی، مصیبت هاى بسیارى براى جامعه مسلمان و اسلام در پی داشت. در واقع کشور پاکستان براى پناه دادن به مسلمانانى که مى خواستند پس از رهایى از هند بریتانیا، هویت خویش را حفظ کنند، تأسیس شد. کشور پاکستان در اوت 1947 پس از استقلال هندوستان از یوغ استعمار انگلیس به وجود آمد و در بین ممالک اسلامى از جنبه تاریخى این ویژگى را دارد که تأسیس آن به عنوان کشوری مستقل، نتیجه مبارزات مسلمانان هند براى استقرار یک جامعه و دولت مستقل اسلامى در این شبه قاره بود.[1]

 

محمد على جناح، رهبر حرکت و جنبش پاکستان (قائد اعظم)، و برخی دیگر از اندیشمندان اسلامی به علت تفاوت هاى فرهنگى و مسائل دیگر، درباره نیاز به یک ملت جدید سخن می گفتند. جناح و هم فکران او مانند محمد اقبال، اسلام را نه از دیدگاه شریعت و فقه سیاسى، بلکه از منظر اجتماعى و ایدئولوژى فرهنگى قرائت مى کردند و امیدوار بودند همین چهارچوب براى برپایی نظام ملت ـ دولت اسلامى کافى باشد، ولى این گونه برداشت دروازه ها را براى نفوذ مفاهیم و الگوهاى غرب بازگذاشت و نظام ملت ـ دولت اسلامى، تبدیل به نظام ملت ـ دولت سکولار شد که تفرقه در صفوف مسلمین و زدوخوردهاى ملى، محلى و قومى در سال هاى بعد را در پی داشت و همه اینها زمینه مناسبى برای گسترش عقاید سلفیه گردید. سلفیه در سال هاى اخیر با حمایت و پشتیبانى آمریکا و سرمایه عربستان سعودى، رشد شگفت انگیزى کرده است که بخش عمده این رشد، مدیون گسترش مدارس مذهبی دیوبندیه پاکستان است؛ چنان که در دهه 80 میلادى، پس از آنکه شوروی، افغانستان را اشغال کرد، این مدارس مهم ترین مرکز آموزش و تربیت جوانانى شدند که دغدغه اسلام داشتند.[2] عده زیادى از این جوانان، ناخواسته تحت تعالیم سلفی گری تکفیری و جهادی به ابزاری در جهت مطامع دولت های سکولار غربی و حکام غیراسلامی قرار تبدیل شدند. عده ای دیگر مجاهدانى بودند با ملیت هاى مختلف که در زمان جنگ افغانستان و شوروى، به آن کشور رفته و جنگیده بودند.

 

حمایت آمریکا و غرب از مجاهدان افغان در پاکستان، این کشور را به یکى از فعال ترین پایگاه هاى بنیادگرایان اسلامى در دهه 80 تبدیل کرد و شهر پیشاور از جاذبه بیشترى نسبت به بیروت و فلسطین و طرابلس برخوردار گردید و توجه گروه هاى بنیادگراى اسلامى در خاورمیانه و آسیا را به خود جلب کرد. مراکز تعلیمی دیوبندی در پاکستان، یکى از پایگاه هاى آموزش و تربیت بنیادگرایان اسلامى است که با جذب جوانان اسلام گرا از سرتاسر جهان اسلام و غرب، آنان را به مهره هاى شبکه پیوسته بنیادگرایان در جهان تبدیل کرده است. تنها آژانس اطلاعات و امنیتى ارتش پاکستان که مسئول همکاری هاى نظامى برون مرزى این کشور است، در دهه 80 حدود 25 هزار داوطلب خارجى از جمله عرب، آسیایى، اروپایى و آمریکایى را برای جنگ در کنار مجاهدین افغان علیه ارتش شوروى آموزش داد که بسیارى از آنها یا در افغانستان کشته شدند و یا پس از پایان جنگ به کشورهاى خود بازگشتند، اما تعدادى دیگر که آمار دقیق آنها مشخص نیست همچنان در پاکستان و افغانستان به سر مى برند و منتظر بروز جنگ دیگرى در منطقه هستند. آنها پیدایش رنسانس اسلامى را منوط به جنگ و خون ریزى مى دانند و معتقدند که فقط با ضربه زدن به دیگران است که مى توانند هویت و اقتدار خویش را به دست آورند. به نظر می رسد بیشترین داوطلبان پاکستانى از سوى دو شاخه جمعیت علماى اسلام، فضل الرحمن، سمیع الحق و برخى احزاب کوچک تر به افغانستان اعزام شده اند.[3]

 

از آنجا که شیعه زدایى از اهداف اصلی گروه های افراطی است، سلفیت افراطی در افغانستان با نام طالبان و در پاکستان تحت نام «انجمن سپاه صحابه» وگروه های همگرای دیگر در این زمینه فعالیت جدی می کنند. گروه سپاه صحابه به نام دفاع از اسلام به ترویج عقاید افراطی خود پرداخته و ضمن طرح دیدگاه های خاص خود در دو جبهه دیگر دست به اقدامات وسیع زیر زده است:

 

    ۱. ایجاد انحراف فکرى و عقیدتى در میان مسلمین با انتشار کتب و عقاید افراطی؛

    ۲. ترور و حذف فیزیکى مسلمانان غیردیوبندی به خصوص شیعیان.

 

شیعیان پاکستان هدف اصلی تهاجم لجام گسیخته افراطیون سلفی در پاکستان هستند. این در حالی است که شیعیان حدود بیست درصد جمعیت چند ده میلیونی پاکستان را تشکیل می دهند. رهبران ملی و سیاسی شیعه ازجمله بنیان گذار پاکستان محمدعلی جناح، نقش مهمی در شکل گیری پاکستان در دهه 1940 داشتند. از آن زمان به بعد نیز آنها عمدتاً بخشی ازجریان اصلی سیاسی کشور باقی مانده و معمولاً در ساختارهای قدرت مدنی، نظامی و رسانه ها نماینده داشته اند. به حاشیه رانده شدن و گاه قربانی شدن اقلیت شیعه پدیده جدیدی است که در وقایع مهم اواخر دهه 1970ریشه دارد؛ وقایعی چون بازتعریف هویت پاکستان ازسوی ژنرال ضیاءالحق رئیس جمهور اسبق، تهاجم شوروی به افغانستان و جهاد افغان ها با حمایت پاکستان، عربستان سعودی و غرب. این تحولات وضعیت شیعیان پاکستان را دچار تحول اساسی کرد.[4]

تبارشناسی گروه سپاه صحابه

 

پیشینه سپاه صحابه به فرقه ای صوفی مسلک به نام «دیوبندیه» درشبه قاره هند بر می گردد. دیوبندیه از فرقه های سلفی شبه قاره هند است که در فقه، حنفی است، در کلام، ماتریدی و در عین حال از فرقه های صوفی و متأثر از افکار شاه ولی الله دهلوی است و با تأسیس «دارالعلوم» در روستای دیوبند هند در استان اوترپرادش شکل گرفت. دارالعلوم آموزشگاهی برای تدریس علوم مذهبی در سال 1857 میلادی در روستای دیوبند با تلاش ملا قاسم نانوتوی، از پیروان فکری مکتب شاه ولی الله دهلوی (متوفای 1179 قمری) با پانزده شاگرد به منظور بازیابی هویت اسلامی تأسیس گردید. دیوبند مدرسه و مکتب علوم دینی محافظه کاری بود و با تعالیم مکتب فقه حنفی مطابقت داشت و هدفش آن بود که دانش آموختگانی را تربیت کند که در مقام امام جماعت، نویسنده، واعظ و مدرس برای صیانت وحدت جامعه مسلمانان مصرانه بکوشند.[5]

 

دیوبند بعداً از بزرگ ترین مجامع دینی عربی در شبه قاره هند گردید. از شخصیت های جدید آنان شیخ ابوالحسن علی حسنی ندوی، رئیس جامعة ندوة العلماء در لکهنو، و رئیس رابطة الأدب الإسلامی العالمیه شیخ المحدث حبیب الرحمن الاعظمی می باشند.[6] یکی از فارغ التحصیلان این مدرسه در سال 1930 به نام ملامحمدزکریا کان دهلوی سازمانی به نام «سازمان جماعة التبلیغ» را برای جلوگیری از مسیحی و هندو شدن جوانان مسلمان تأسیس کرد. او کتابی به نام فضائل الصحابه را نوشت. این فرقه تحت تأثیر اسلاف خود در شبه قاره هند برای بازگشت به اسلام اصیل و راست کیشی اولیه به ابن تیمیه اقتدا کردند و خود را سلفی نامیدند. در موقع تقسیم هند، اکثر پیروان دیوبندیه در حوزه جغرافیایی کشور جدیدالتأسیس پاکستان قرار گرفتند. درسال1941 ابوالاعلی مودودی «حزب جماعت اسلامی» را با گرایش نوسلفی و همگرا با اخوان المسلمین مصر در پاکستان به منظور بازگشت به اسلام اصیل تأسیس کرد.[7]

 

درهمین جهت مولوی حامدگیا «جمعیت علمای اسلام» را در پاکستان بنیان گذاشت و مولوی فضل الرحمن، از اعضای فعال آن، درحال حاضر رهبری آن را به عهده دارد.[8]

 

بر اثر تعالیم فضل الرحمن، گروه تندرو سپاه صحابه و شاخه نظامی آن لشکر جهنگوی[9] برای ضدیت میدانی با شیعیان و در کنار آنها سپاه محمد و لشکر طیبه برای آزادی کشمیر از یوغ هندوستان به وجود آمد و از افکار فرد دیگر این جماعت به نام سمیع الحق، گروه طالبان شکل گرفت و در جنگ افغانستان در زمان اشغال شوروی علیه آنها به اصطلاح وارد جهاد شد.[10] بنابراین پدر معنوی سپاه صحابه، رهبر جمعیت علمای اسلام مولوی فضل الرحمن است که افکار او ریشه در جمعیت علمای هند از فرقه دیوبندیه دارد.[11]

 

جمعیت علمای اسلام، مدارس مذهبی فراوانی در پاکستان دارد که ده ها هزار طلبه دینی در آنها مشغول تحصیل اند. این مدارس از مراکز مهم آموزش تفکر تندروانه مکتب دیوبندی شمرده می شوند.[12]

 

از مجموع مدارس مذهبی درپاکستان، هشت هزار مدرسه زیر نظر مدارس دیوبندی، 1800 مدرسه زیرنظر مدارس بریلوی، چهارصد مدرسه زیرنظر مدارس متعلق به اهل حدیث و 1200مدرسه زیرنظر جماعت اسلامی پاکستان فعالیت می کنند. این مدارس از زمان ژنرال ضیاءالحق گسترش یافت.[13] درمجموع تمام رهبران سپاه صحابه و لشکرجهنگوی،... از مدارس مذهبی دیوبندی پاکستان فارغ التحصیل شده اند.[14]

 

گروه سپاه صحابه در 6 سپتامبر 1985 با تلاش یک روحانى سنّى متعصب به نام مولوی حق نواز جهنگوى درشهر جهنگ، از توابع ایالت پنجاب، به فاصله حدود پنج سال بعد از انقلاب اسلامى در ایران تأسیس شد و علت پایه ریزى گروه صحابه این بود که از تأثیرگذارى انقلاب اسلامى ایران بر مردم پاکستان جلوگیرى کند.[15]

 

مولوی جهنگوى پس از پنج سال رهبری این گروه که به ضدّیت با شیعیان پرداخت، در سال 1990 به قتل رسید. او در همان سال در انتخابات شوراى ملى شرکت کرده ولى رأى نیاورده بود، اما کماکان در میان پیروانش از محبوبیّت بهره مند بود. بعد از او ایثار قاسمی و بعد از قتل وی درسال 1998، ضیاءالرحمن فاروقی و پس از او اعظم طارق مسئولیت این گروه را به عهده گرفت.[16]

 

نظامیان طالبان گروه سپاه صحابه را حمایت می کردند و اعظم طارق نیز آشکارا حمایت خود را از رهبر گروه طالبان اعلام مى کرد و او نیز به شدّت با قوانینى چون تحریم تلویزیون و سینما موافق بود. اعظم طارق ابتدا از لشکر جهنگوى حمایت مى کرد، ولى بعدها در فوریه سال 2003 ارتباط خود را با لشکر جهنگوى انکار و ادّعا کرد که بعضى از اعضاى لشکر صحابه از روند صلح آمیز ما! براى اجراى قوانین اسلامى به ستوه آمده و لشکر جهنگوى را تأسیس کرده اند. از این رو ما دیگر با ایشان کارى نداریم.[17] به نظر می رسد این اقدام صرفاً مانور تبلیغاتی و برای در امان ماندن از تبعات عملکرد افراطی تر لشکر جهنگوی است و این دو گروه در آرمان و در مبانی فکری و عملکرد میدانی تفاوتی ندارند. اعظم طارق متهم است که در حدود 103 مورد، رهبرى ترور مقامات شیعیان را به عهده داشته است.

 

درآمد سپاه صحابه گاه از ناحیه سنّى هاى افراطى و ثروتمندى که در عربستان سعودى و خلیج فارس بودند و گاه از ناحیه جریان های داخلى مانند گروه جماعت اسلامى، گروه جماعت علماى اسلامى و سایر گروه هاى هم عقیده با ایشان تأمین مى شد.[18]

 

در 14 آگوست 2001 حکومت پاکستان تصمیم گرفت که جلو حرکت گروه هاى افراطى را بگیرد. بعد از پنج ماه از این تصمیم، گروه سپاه صحابه همچنان به فعّالیّت هاى افراطى خود ادامه مى داد. از این رو پرویز مشرّف در 12 ژانویه 2002 فعّالیّت این گروه را ممنوع اعلام کرد و به دنبال آن، گروه سپاه صحابه را مورد حمله قرارداد و افراد بسیارى را دستگیر کرد. بعد از این واقعه اعظم طارق فعّالیّت خود را تحت عنوان جدیدى به نام «ملّت اسلامیّه» آغاز کرد و مبالغ هنگفتى از ناحیه هواداران خارجى خود به دست آورد.[19]

 

در 15 نوامبر 2003 دولت پاکستان فعالیت این گروه را نیز ممنوع اعلام کرد و اعضاى اصلى این گروه را دستگیر و حساب بانکى آنها را مصادره کرد و محلّ اجتماعات ایشان را در خانه ها، مساجد و سایر اماکن مورد حمله قرار داد.

 

دولت پاکستان براى اینکه جلو فعالیّت دیگرى از این گروه را در قالب اسمى جدید گرفته باشد، حدود ششصد نفر از دستگیرشدگان را به پرداخت وجه ضمانت صدهزار روپیه محکوم کرد.[20]

 

در اوایل اکتبر 2001 اعظم طارق دستگیر شد. او همچنان که در حبس به سر مى برد، در انتخابات 10 اکتبر 2001 شرکت کرد و رأى لازم را به دست آورده و به عنوان عضو مستقل در مجلس فدرال ایالت پنجاب برگزیده شد و در نتیجه در 30 اکتبر از زندان آزاد شد. او چند ماه پس از آزادى، شروع به حمایت از دولت منتخب ظفرالله خان جمالى کرد و در نتیجه همچنان به حرکات افراطى خود علیه شیعیان ادامه داد. وی در 6 اکتبر سال 2003 به قتل رسید. بعد از قتل او نیروهاى امنیّتى در منطقه مستقر شدند و دو روز بعد، افراد مدرسه او که تحت رهبرى او بودند، با هیاهوى بسیار در مراسم تشییع او شرکت کردند و بر پیکر او در مقابل ساختمان مجلس در اسلام آباد نماز گزاردند. بعد از آن، جمعیّت به مغازه ها، رستوران ها و چند سینما حمله کردند و آن اماکن را به آتش کشیدند و خرابى بسیارى به بار آوردند.[21]

 

بعد از طارق علی شیرحیدری و با قتل او در اگوست 2009 در ایالت سند محمد احمد لدهیانوی، رهبر گروه سپاه صحابه شد.[22]

 

در حال حاضر در رأس این گروه دو روحانی تندرو به نام های مولوی احمد و مالک محمد اسحاق قرار دارند و عملیات افراطی علیه شیعیان را رهبری می کنند. به هر حال نام سپاه صحابه و لشکرجهنگوی یادآور خشونت هاى عجیب و کشت و کشتارهاى بى رحمانه حتّى در مساجد و در میان نمازگزاران است که در جاى جاى کشور پاکستان واقع می شود.[23]

 

از نکات درخور توجه در مورد رهبران میدانی افراطیون در پاکستان از جمله سپاه صحابه و لشکر جهنگوی، فقدان توانایی علمی است. این افراد از طلاب معمولی و کم سواد دیوبندی اند و آثار قلمی و مکتوبات علمی ندارند.

تفکرات و عقاید

 

باورها و عقاید این گروه همانند گروه های افراط گرای پاکستانی، در بستر باورهای سلفی گری رشدکرده است. به باور سلفی ها، دوران پیامبر اسلام صلی الله علیه و خلفای راشدین خالص تر از همه دوره های تاریخ ملل اسلامی بوده است. بر این اساس، تاریخ رادیکالیسم سلفیت مشحون از گذشته نگری است. در حقیقت، ریشه گرایش شدید به گذشته، اعتقاد به خلوص مبانی فکری و شیوه های رفتاری عصر طلایی اولیه اسلام است. سلفیة شبه قارة هند با تأسی به اندیشه های شاه ولی الله دهلوی درقرن 19 ظهور کرد. تکوین ایدئولوژی جهادگر در جنوب آسیا، دارای ریشه های تاریخی و فرهنگی است که به پیدایش مکتب دیوبندی درشبه قاره هند بازمی گردد.[24] شکست قیام مسلمانان هند علیه بریتانیا در سال1857 موجب تولد مکتب دیوبندی و اندیشه جهاد شد. بنا به نظر عده ای از محققین، دیوبندیسم، ماهیتاً جنبشی فکری و رفتاری است که در سیر تکاملی خود جهاد را به عنوان یگانه راه احیای هویت اسلامی و جبران عقب ماندگی مسلمانان شبه قاره تئوریزه کرد.[25] در تفکر سلفیة بیگانه ستیز، اعم از دیوبندی و وهابی، جهان به دو بخش خودی و غیرخودی تقسیم می شود که در خارج از جهان اسلام، جهاد واجب است. لذا آنها جهاد را وظیفه شرعی و اعتقادی خود می دانند. این جریان در یک نقطه اساسی با همتایان عرب خود توافق دارند و آن گریز از واقعیت موجود و بازگشت به گذشته آرمانی مسلمانان یعنی دوران سلف بود. هر دو جریان تأکید داشتند که مسلمانان از مسیر اسلام اصیل فاصله گرفته اند. سلفیت ستیزه جو، خاستگاه القاعده و از ثمرات شاخه عربی این جریان و افراط گرایی جنوب آسیا است و همانند سپاه صحابه و لشکر جهنگوی که تعلیماتش را از آموزه های مکتب دیوبندیه دریافت می کند، نتیجه شاخه هندی آن است. سردمداران این گروه های افراطی در پاکستان توانسته اند سلفی گری را از یک گرایش اعتقادی و فقهی، به ایدئولوژی تمام عیار ستیز گر و طردکننده تبدیل کنند. این ایدئولوژی عملاً شکست ناپذیر است؛ زیرا در هر شرایط خود را پیروز میدان نبرد می داند. طبق این ایدئولوژی، افراط گرایان چه بکشند و چه کشته شوند، پیروزند. ایدة برآمده از این ایدئولوژی، تأکید دارد که سایر طیف های مذهبی نیز در صورت مخالفت با این مبانی، تکفیر می شوند. مهم ترین شعار پیروان آن در انگاره «شریعت یا شهادت» تبلور می یابد.[26]

 

شیعه در طرد و رفض سلفیت دیوبندی بیشترین سهم را دارد و به همین دلیل، گروه سپاه صحابه و شاخه نظامی آن یعنی لشکر جهنگوی، عملیات تخریب روانی و تبلیغاتی و میدانی خود را بر روی شیعیان متمرکز کرده اند.

 

این گروه یکى از اهداف مهمّ خود را مبارزه با عزادارى امام حسینعلیه السلام و در واقع تخطئه قیام آن حضرت مى دانست و مجلّه خلافت راشده در طول سال هاى انتشار خود بارها این خواسته را مطرح کرده و از دولت پاکستان خواسته است تا ضمن برچیدن تمامى حسینیه ها و امام باره هاى شیعه (امام باره از مراکز مردمی شیعیان است و محلی شبیه حسینیه ایرانی هاست که در ایام عاشورا و مناسبت های دیگر در آنها مجالس روضه خوانی بر پا می شود) از برگزارى مراسم عزادارى عاشورا در کلّیه مدارس و دانشگاه ها جلوگیرى به عمل بیاورد. البته دولت پاکستان این تقاضا را هیچ گاه قبول نکرده است.[27]

 

از دیگر اهداف این گروه، مبارزه با گروهى شیعى به نام «تحریک جعفرى» بوده است که در پاکستان در سال 1979 تأسیس شد.[28]

 

یکى از علل اصلى تشکیل سپاه صحابه، مبارزه با خطرات احتمالى شیعیان و ترس از رشد قدرت نظامى، سیاسى و مذهبى آنان در منطقه بوده است. آنان به دولت اعلام کرده اند که پاکستان باید کشور اسلامی سنی محافظه کار شناخته شود و برهمین مبنا اداره گردد.[29]

 

این رویکرد با ادعای سلفیت برای حفظ کیان اسلامی از نفوذ کفار معارض است؛ زیرا به جای جهاد با مخالفان اسلام و اشغالگران سرزمین های اسلامی، به مسلمان کشی که درجهت تأمین منافع کفار است، اقدام می کند و این نشانه انحراف جدی آنها از جهاد با کفار و بازی در شطرنج ترسیمی آنان است.

 

نظریه «هر گروهی که با ما نیست، حتی اگر هم کیش ما باشد و به اردوگاه ما مهاجرت نکند، مسلمان نمی باشد و حکم کفار را دارد»، از تراث فکری خوارج تکفیری صدر اسلام است.[30] دیدگاه سپاه صحابه که ناشی از برداشت سطحی از تعالیم سلفی است، به شدت شیعه ستیز است. هرچند تمام سلفی ها به صورت پنهان شیعه گریزند، اما این گروه در دشمنی گوی سبقت را از همه ربوده است. گروه سپاه صحابه مى خواهد که پاکستان به طور رسمى سرزمینى سنّى نشین معرّفى شود، با تفسیر خشک از اسلام حنفی اداره شود، در آن خلافت اسلامی احیا گردد و دولت، شیعیان را رسماً یک اقلیت غیرمسلمان بخواند.[31]

 

این گروه علاوه بر حملات خود بر ضدّ شیعیان پاکستانی، ایرانیان مقیم پاکستان را مورد هدف تهاجمى خود قرار می دهد، به این بهانه که ایشان از ناحیه حکومت شیعى در ایران مورد حمایت قرار مى گیرند و باید از میان برداشته شوند.

 

سپاه صحابه تجمع های ضدشیعی را سازماندهی می کند و پیشتاز برنامه ها و اقداماتی است که بدان طریق، شیعیان را غیرمسلمان اعلام می کند. آنها خواهان ترور رهبران شیعی و حمله به عبادت کنندگان شیعه هستند. گفته می شود این گروه برای اجرای اینگونه فعالیت ها، سه هزار تا شش هزار نیروی فعال دارد. به نظر بسیاری از تحلیل گران، سپاه صحابه یکی از قدرتمندترین و پرنفوذترین گروه های فرقه ای در پاکستان است.[32]

 

قلعه هاى نظامى و سنگرهاى این گروه بیشتر در نواحى جنوبى پاکستان در منطقه مرکزى و پرجمعیّت پنجاب و در مرزهاى کراچى واقع شده و تعداد دفاتر و مراکز فعالیّت این گروه به پانصد مرکز بالغ مى شود و در هربخش از استان پنجاب شاخه اى از این گروه وجود دارد و حدود صد هزار نفر در این گروه ثبت نام کرده اند و در چهارده کشور خارجى نیز مراکزى براى فعالیّت خود دایر کرده اند؛ کشورهایى چون امارات متّحده عربى، عربستان سعودى، بنگلادش، کانادا.[33]

 

بسیارى از حوزه هاى علمیّه و مدارس در ایالت پنجاب و نیز بسیارى از مدرسه هاى سنّى در خارج از کشور پاکستان، تحت نظارت معلمان و نیروهاى سپاه صحابه اداره مى شوند و افراد خود را براى ترور مخالفان آموزش مى دهند.

انشعاب در سپاه صحابه (لشکر جهنگوی و فعالیت های افراطی آن)

 

در دهه 1990 میلادی سه تن از اعضای برجسته سپاه صحابه پاکستان به نام های ریاض بسرا، اکرم لاهوری و مالک اسحاق گروه تروریستی لشکر جهنگوی را تأسیس کردند. این گروه نام خود را از حق نواز جهنگوی، مؤسس سپاه صحابه، برگرفته است. شاخه نظامی سپاه صحابه به نام لشکر جهنگوی در سال 1995 (1374) تشکیل شد. یک سال بعد گروه های شبه نظامی دیوبندی به آن پیوستند.[34]

 

افراد این گروه مسلح اند و فعالیت هایشان فرقه گرایانه است. لشکرجهنگوی تلاش می کرد با استفاده از رویکردهای خشونت بار، دولت پاکستان را به تبعیت از تفسیرهای خود از مذهب سنی وادار سازد. این گروه تشکیلات مستقل مختلفی در سراسر پاکستان دارد که هریک جداگانه عمل می کنند و ارتباطی با قسمت های دیگر ندارند. افراد این گروه نه تنها در اقدامات خشونت آمیز داخل پاکستان دخالت دارند، بلکه در افغانستان و کشمیر نیز در کنار طالبان، حرکة المجاهدین و لشکر طیبه سرگرم مبارزه اند. لشکر جهنگوی دارای ایدئولوژی سلفی و احساسات ضد شیعی است.[35]

 

کارشناسان و مورخان سیاسی در مورد زمان دقیق و نحوه به وجود آمدن لشکر جهنگوی از سپاه صحابه اختلاف نظر دارند. برخی می گویند این گروه در سال 1990 و پس از ترور حق نواز جهنگوی، مؤسس و رهبر سپاه صحابه، موجودیت خود را اعلام کرد، اما اعضای آن تا سال 1995 خود را یکی از شاخه های سپاه صحابه می دانستند. به گفته این دسته از کارشناسان، پس از آنکه در سال 1995 رهبران سپاه صحابه تصمیم گرفتند با رهبران شیعیان پاکستان گفتگو کنند، لشکر جهنگوی راه خود را از این گروه جدا کرد و به گروهی مستقل بدل شد.[36]

 

برخی دیگر از مورخان سیاسی ضمن تأیید اختلافات بین مؤسسان لشکر جهنگوی و برخی از رهبران سپاه صحابه بر سر گفتگو با شیعیان، زمان تأسیس این لشکر تروریستی را سال 1994 یعنی همان سالی که ریاض بسرا، مؤسس اصلی این گروه، از زندان دولتی پاکستان گریخت، می دانند. به رغم اختلاف نظرها در خصوص زمان و نحوه تشکیل لشکر جهنگوی، اکثر کارشناسان متفقاً معتقدند که لشکر جهنگوی و سپاه صحابه هنوز روابط نزدیکی با هم دارند و با همکاری یکدیگر علیه شیعیان توطئه می کنند. لشکر جهنگوی به دنبال پیشبرد اهداف سپاه صحابه مبنی بر به حاشیه راندن شیعیان و تبدیل پاکستان به یک کشور سنّی است.[37]

افکار، اهداف و تاکتیک های لشکر جهنگوی

 

لشکر جهنگوی اساساً یک گروه تکفیری است، بدین معنا که هر فرد یا گروهی را که نگرشی متفاوت با نگرش این گروه به اسلام داشته باشد، کافر می پندارد. این تفکر باعث شده است که اعضای این گروه به راحتی قتل عام مخالفانشان به ویژه شیعیان را برای خود توجیه کنند. به باور آنها، شیعیان کافرند و سه راه بیشتر ندارند: یا دست از مذهب خود بردارند و مسلمان شوند، یا ماهیانه مبلغی ثابت جزیه بپردازند یا از محل سکونتشان کوچ کنند.[38]

 

انتساب شیعیان به کفر و شرک و بدعت گذاری از سوی سلفی های افراطی، به پیشینه تفکر رهبران فکری آنها از قبیل ابن تیمیه و بازتولیدکنندگان اندیشه وی یعنی مشایخ وهابی نجد و دیوبندی شبه قاره هند بر می گردد.

 

ابن تیمیه در شیعه هراسی و شیعه ستیزی الهام بخش گروه های افراطی است. روحانیون سطحی نگر، تعلیمات اولیه او را بعد از چند قرن بی اعتنایی و حتی باوجود مخالفت علمای اهل سنّت، مجدداً احیا کردند و این تعلیمات بهانه هجمه های تبلیغاتی و میدانی بر ضد شیعیان شد.

 

او شیعیان را بدون مستند و ذکر مأخذ این گونه معرفی می کند:

 

    ۱. «لم یعرفوا أصل دین المسلمین؛ شیعیان به اصل دین مسلمانان آگاهی ندارند».[39]

    ۲. «المتظاهرین بالاسلام؛ تظاهر به اسلام می کنند».[40] «الرافضه بدلوا دین الله فعمروا المشاهد و عطلوا المساجد مضاهاة للمشرکین و مخالفة للمومنین؛ رافضی ها (شیعیان) همانند مشرکین و در مخالفت با مؤمنین، دین خدا را تغییر دادند و مساجد را تعطیل و مشاهد و زیارتگاه ها را آباد کردند».[41]

    ۳. «قالوا اخطا جبرئیل بالوحی؛ آنها می گویند جبریل در وحی خطا نمود» (به جای حضرت علیعلیه السلام وحی را به حضرت محمد صلی الله علیه نازل نمود!)[42]

    ۴. «یبغضون السابقین من المهاجرین و الانصار؛ به سابقین در ایمان از مهاجرین و انصار بغض می ورزند». «یبغضون خیارالصحابه؛ «به اصحاب نیک پیامبر ابراز دشمنی می کنند».[43] «الروافض تکفرجمیع الصحابه؛ رافضی ها (شیعیان) تمام صحابه را کافر می دانند».[44]

    ۵. «...مثل اتخاذهم نعجة قدتکون نعجة حمراء لکون عائشة تسمی الحمیراء و یجعلونها عائشة و یعذبونها بنتف شعرها و غیر ذلک و یرون ان ذلک عقوبة لعائشة؛ ...همانند اینکه میشی قرمز رنگ را مشخص می کنند و از آنجاکه عایشه حمیرا (سرخ و سفید) نامیده می شد، آن میش را عایشه می نامند و با کندن پشم و اجزای دیگر آن را اذیت می کنند و این را عذاب و اذیت عایشه می دانند».[45]

 

صلی الله علیه. «...اقامة الماتم و النیاحة علی من قتل من سنین عدیدة؛ ...برای کسی که سال ها پیش به قتل رسیده است، عزا و ماتم اقامه می کنند».[46]

 

در بحث مهم عبادت، ابن تیمیه ضمن تقریر خاص از معنای عبادت بسیاری ازگروه های اسلامی ازجمله شیعیان و عرفا را تکفیر می کند و به خروج آنها از اسلام فتوا می دهد. تقریر وی از عبادت و معنای آن برای روشن کردن علت عیب جویی او ضرورت دارد:

 

العبودیة والعبادة أصل معناها الذل، لکن العبادة المأموربها تتضمن معنی الذل و معنی الحب فهی تتضمن غایة الذل و لله بغایةالمحبة له؛

 

معنای اصلی عبودیت و عبادت، خواری و خاکساری است. معنای عبادتی که انسان مامور به انجام آن است، خاکساری و محبت است، پس این نوع عبادت متضمن معنای نهایت خاکساری است.[47]

 

عبادت عبارت از ذلت توأم با محبت است. محبت بدون خواری، عبادت محسوب نمی شود و این نوع عبادت مخصوص خداست:

 

اما العبادة و ما یناسبها من التوکل و الخوف و نحوذلک فلا یکون الا لله وحده؛

 

عبادت و آنچه همانند توکل و ترس مناسب او است، فقط مخصوص خداست.[48]

 

یکی از مشکلات مبانی ابن تیمیه که منجر به روش تکفیری وی شد، توسعة معنای عبادت است. او در برداشتی غیرمحققانه می نویسد:

 

فالعبد لابد له من رزق و هو محتاج الی ذلک فاذا طلب رزقه من الله صارعبدالله فقیرا الیه و ان طلبه من مخلوق صار عبدا لذلک المخلوق فقیرا الیه و لهذا کانت مسالة المخلوق محرمة فی الاصل و انما ابیحت للضرورة؛

 

بنده محتاج به روزی است، اگر آن را از خدا طلب کند، بنده خدا می شود که محتاج او است و اگر از مخلوقی رزق خود را طلب نماید، بندة آن مخلوق می شود که محتاج او است. به همین دلیل، درخواست از مخلوقات در اصل حرام است و در موارد ضروری مباح می شود.[49]

 

طرف داران ابن تیمیه متوفای 728 و رهبر معنوی سلفی های تکفیری تندرو، وی را با عناوین مبالغه آمیز همانند الامام الهمام و مقتدی الاعلام، خاتمة المجتهدین و سیف السنة المسلول علی المبتدعین، (این عناوین در پشت جلد کتب وی مندرج است) معرفی می کنند. وی الهام بخش جریاناتی تندرو در جهان اهل سنّت همانند سپاه صحابه است که بر ضد شیعیان در پاکستان فعالیت می کنند. طبیعی است تئوریزه کردن این عقاید در ایجاد بدبینی به شیعه نقش بارزی دارد.

 

شاه ولی الله دهلوی، از احیاکنندگان تفکر ابن تیمیه در قرن 12، به دلیل نگاه سلبی به دیگران، هر گونه اعتقاد به یاری خواستن از اولیای الهی، نذر کردن برای آنان به انگیزه رفع حاجت و شفای مریضان به واسطه آنها و سوگند خوردن به اسمای غیر خدا را از مصادیق شرک می داند.[50]

 

دیوبندیه با طواف دور قبر، سجده تعظیم در وقت ورود به زیارتگاه بزرگان و اولیا، سجده در جلو مرشد، مراسم تعزیه شیعیان هندوستان، اعتقاد به قدوم روح پیامبر از عالم ارواح به عالم شهادت در زمان مجالس بزرگداشت میلاد پیامبر6 مخالفت کرده و آنها را بدعت در دین معرفی می نمایند.[51]

 

آنها برپایی مراسم سوگواری، تولد امام زمان و عید نوروز را بدعت می دانند و شدیداً  در مورد خلفای سه گانه متعصب اند و از بی احترامی به آنها ناراحت می شوند و حتی برای معاویه نیز احترام قائل اند.[52]

 

تحت تأثیر این گونه تعلیمات، به طور سنتی، لشکر جهنگوی به شیعیان، احمدی ها و بریلوی ها (از فرقه های اهل تسنن) حساسیت ویژه ای دارد و کمر به قتل پیروان این سه گروه بسته است. آنها همچنین فعالان گروه های مخالف، مقامات دولتی و شهروندان مهم غیر دیوبندی از جمله پزشکان، تجار و اندیشمندان را نیز در فهرست سیاه خود قرار می دهند و گهگاه به این افراد نیز حمله می کنند.[53]

 

لشکر جهنگوی بارها به مساجد و عبادت گاه های شیعیان و سایر فرقه های غیردیوبندی در پاکستان حمله کرده و از طرفی در سال 1999 نیز اقدام به ترور نواز شریف، نخست وزیر سنی مذهب کشور، کرده است. همچنین در پرونده این گروه چندین فقره سوء قصد به دیپلمات ها، شهروندان و اماکن متعلق به جمهوری اسلامی ایران در پاکستان دیده می شود.[54]

 

این گروه که تعداد نیروهای شبه نظامی اش بین سیصد تا هزار نفر تخمین زده می شود، در سال های اولیه فعالیت تروریستی خود، با استفاده از موتورسیکلت و با دو سرنشین (یک نفر راننده و یک تیرانداز) به کشتار مخالفانش می پرداخت. در ادامه آنها به تدریج استفاده از بمب های ساعتی، نارنجک های دستی و سلاح های خودکار را نیز در دستور کار خود قرار دادند. البته چندین مورد بمب گذاری انتحاری نیز از سوی فدائیان این گروه انجام شده است.[55]

 

شبه نظامیان لشکر جهنگوی عموماً پیش از اعزام به عملیات تروریستی، در اردوگاه های تمرینی خود که احتمالاً در اطراف کراچی، منطقه پنجاب، وزیرستان شمالی و حتی در افغانستان قرار دارد، آموزش می بینند. گفته می شود که اعضای این گروه معمولاً به زیرگروه های 8 نفره تقسیم می شوند و اعضای هر زیرگروه پس از انجام عملیات تروریستی، مخفی گاه اولیه خود را ترک می کنند و از هم جدا می شوند.[56]

 

شبه نظامیان لشکر جهنگوی یاد گرفته اند که مرگ را بر دستگیر شدن به دست نیروهای امنیتی ترجیح دهند. آنها از سنین جوانی طوری در مدارس دیوبندیه تربیت شده اند که حتی حاضرند در زندان بمیرند، اما همدستان تروریست خود را لو ندهند.

روابط لشکرجهنگوی با دولت پاکستان

 

اعضای لشکر جهنگوی از اوایل دهه 1980 میلادی یعنی زمانی که هنوز مستقل نشده بودند و زیر پرچم سپاه صحابه به فعالیت می پرداختند، تا سال 1998 میلادی تحت حمایت مالی و سیاسی دولت مرکزی پاکستان قرار داشتند. ارتشبد محمد ضیاء الحق، رئیس جمهور پاکستان، در دهه 1980 میلادی، همواره روی کمک گروه های افراطی برای مقابله با گسترش نفوذ حکومت انقلابی و شیعی ایران در پاکستان و نیز به منظور بر هم زدن توازن در درگیری های کشورش با هند بر سر منطقه کشمیر حساب می کرد و به همین دلیل، هیچ حمایتی را از آنها دریغ نمی کرد.[57]

 

گروه های افراطی نیز با کمال میل از حمایت های دولت استقبال می کردند و می کوشیدند تا آنجا که ایدئولوژی شان اجازه دهد، با دولت همکاری کنند. بنابراین پیوند دولت و گروه های افراطی تکفیری به زمان ریاست جمهوری ژنرال ضیاءالحق برمی گردد.[58]

 

روابط خوب دولت با گروه های افراطی در سال های بعد از ریاست جمهوری ضیاء الحق نیز ادامه یافت و گروه تروریستی لشکر جهنگوی که در دهه 1990 میلادی از سپاه صحابه مستقل شده بود نیز از این حمایت ها بهره می برد تا اینکه در سال 1998 یعنی در زمان نخست وزیری نواز شریف و در آغاز فرماندهی ارتشبد پرویز مشرف بر ارتش پاکستان، روابط این گروه با دولت مرکزی به تیرگی گرایید و نظامیان پاکستان شروع به سرکوب نیروهای آن کردند.[59]

 

در ادامه، اعضای لشکر جهنگوی با ترور نافرجام نواز شریف و ارتشبد مشرف، به تغییر موضع دولت در مورد خود واکنش نشان دادند و خشونت های آنها کار را به جایی رساند که در سال 2001 پرویز مشرف که دیگر رئیس جمهور پاکستان شده بود، لشکر جنهگوی را در فهرست گروه های تروریستی قرار دهد که یک سال بعد نام سپاه صحابه هم به آن فهرست اضافه شد.[60]

 

از سال 2008 و پس از به قدرت رسیدن رئیس جمهور آصف علی زرداری که یک سیاستمدار شیعه مذهب است، شبه نظامیان لشکر جهنگوی بر شدت فعالیت های خود افزودند و حملات بیشتری را علیه وابستگان دولت ترتیب دادند.[61]

ارتباط با سایر گروه های تروریستی فعال در پاکستان و افغانستان

 

هنوز برخی از کارشناسان سیاسی شک دارند که آیا جدایی واقعی بین لشکر جهنگوی و سپاه صحابه رخ داده است یا خیر. اعضای لشکر جنهگوی به آرمان های ضدشیعی رهبر سپاه صحابه کاملاً وفادار است و حتی نام وی را بر گروه خود نهاده است. دیدگاه های مذهبی لشکر جهنگوی با سپاه صحابه کاملاً یکسان است و تنها تفاوت آنها شاید گرایش شدیدتر لشکر جهنگوی به خشونت باشد. لشکر جهنگوی و مؤسس آن یعنی سپاه صحابه، طی دهه 1990 میلادی ارتباط تنگاتنگی نیز با طالبان داشته اند.[62]

 

از سال 2007 ائتلافی از افراط گرایان سلفی، تکفیری، یزیدی ها، بقایای القاعده، جنبش طالبان پاکستان، سپاه صحابه و لشکر جهنگوی در پاکستان شکل گرفته است و عملاً وارد جنگی تمام عیار علیه شیعیان شده اند.[63]

 

حامیان فرامنطقه ای جریان افراطی به منظور ایجاد هویت جمعی بین گروه های مختلف تندرو در جنوب آسیا، با معرفی شیعیان به عنوان عنصری غیرخودی و دارای هویت متعارض تاریخی و مذهبی، خشونت علیه آنان را توجیه می کنند.

 

در آغاز دهه 1990 با شروع جنگ های داخلی در افغانستان، از مدارس مذهبی به منظور آموزش و سازماندهی جنگجویان طالبان استفاده شد. جمعیت علمای اسلام مدارس فراوانی در پاکستان دارد که ده ها هزار طلبه دینی در آنها مشغول تحصیل اند. این مدارس از مراکز مهم آموزش تفکر تندروانه مکتب دیوبندی شمرده می شوند. وجود این مدارس نقشی اساسی در راه اندازی جنبش طالبان افغانستان در سال 1994 ایفاکرد[64] که همه آنها در دشمنی با شیعیان و حکومت شیعی ایران با یکدیگر اتفاق نظر دارند.

 

ارتباط شبکه ای بین لشکر جهنگوی و طالبان افغانستان وجود دارد و این گروه از پناهگاه های طالبان در افغانستان برای آموزش اعضای خود استفاده می کند. القاعده نیز نقش به سزایی در آموزش اعضای لشکر جهنگوی دارد. از آنجا که القاعده به دلایل امنیتی و خطر برملا شدن هویت اعضایش قادر نیست مستقیماً در بعضی مناطق عملیات انجام دهد، از قابلیت های محلی و شبکه ای لشکر جهنگوی بهره می گیرد.[65]

 

شبه نظامیان لشکر جهنگوی، طالبان را در قتل عام مردم قوم هزاره افغانستان در سال 1998 یاری کردند و حتی گفته می شود که ملا عمر، رهبر نامرئی گونه طالبان، در آن زمان نیروهای مورد نیاز خود را به واسطه لشکر جهنگوی و سپاه صحابه، از مدارس مذهبی دیوبندیه در پاکستان تأمین می کرده است.

 

بسیاری از رهبران گروه تروریستی القاعده نیز زنده ماندنشان در حمله آمریکا به افغانستان را مدیون چریک های لشکر جهنگوی هستند. شیخ احمد سلیم، یکی از رهبران القاعده که بعدها به دست نیروهای آمریکایی اسیر شد، در بازجویی های خود اعتراف کرده بود که اعضای لشکر جهنگوی برای نیروهای القاعده پاسپورت، بلیت جعلی و پول تهیه کرده و حتی آنها را در خارج کردن مقادیر زیادی طلا از مرزهای افغانستان یاری نموده اند.

نقش آفرینی لشکر جهنگوی در کشتار سازمان یافته شیعیان پاکستان

 

خشونت های بی حد و حصر گروه تروریستی لشکر جهنگوی در مناطق شیعه نشین کویته پاکستان که تنها در سال های اخیر بیش از دویست نفر از شهروندان شیعی هزاره را به کام مرگ کشانده، نام این گروه افراطی و مخوف را بیش از هر زمان دیگری بر سر زبان ها انداخته است.[66] لشکر جهنگوی درسال های اخیر گوی سبقت را در عمل شنیع کشتار شیعیان مظلوم و بی گناه پاکستانی، از سایر گروه های افراطی همچون القاعده و طالبان ربوده است تا دوباره ثابت کند که تعصبات کورکورانه فرقه ای تا چه حد می تواند خطرناک و مرگ بار باشد.

 

چند سال قبل سیزده گروه دنباله رو وهابیت از جمله سپاه صحابه تحت رهبرى مولوی محمد سرافراز خان دست به ائتلاف زدند و مدعى شدند در زمینه تجاوزها به حریم مذهب اسلام و مسائل اجتماعى موهن مبارزه خواهند کرد. این سیزده گروه عبارت اند از شوراى شریعت پاکستان، مجلس احرار اسلام، سازمان اهل سنّت، جمعیت اشاعة التوحید و السنه، مجلس تحفظ حقوق اهل سنّت، نهضت بین المللى ختم نبوت، سپاه صحابه، وفاق َالمدارس العربیه، جمعیت اهل سنّت، سواد اعظم اهل سنّت، جمعیت علماى اسلام جامو و کشمیر (کشمیر آزاد)، جمعیت المجاهدین و حرکت الانصار جهانى.[67]

 

در پاکستان ده ها میلیون شیعه زندگى مى کنند که از جایگاه مناسب و در خور شأن خویش برخوردار نیستند. پس از پیروزى انقلاب اسلامى، شیعیان پاکستان نیز احساس پیروزى کردند. به همین دلیل، دشمنان احساس خطر کردند و در پاکستان گروه هاى خودفروخته و مزدورى را به کار گرفتند که با حمله به شیعیان موجب آزار آنها شوند که سپاه صحابه عمده این مسئولیت را بر عهده گرفت. گروهى از ناراضیان سپاه صحابه از جمله ملک اسحاق و ریاض بسرا براى گسترش فعالیت هاى تروریستى خود در سال 1996 لشکر جهنگوى را تشکیل دادند که با حمایت مالى عربستان، اکنون یکى از خطرناک ترین گروهک هاى تروریستى است.[68]

 

از سال 2004 گروه افراطی لشکر جهنگوی هدف اصلی خود را کشتار شیعیان قرارداد. یکی از مراکز عمده ای که در سال های اخیر صحنه درگیری های فرقه ای و کشتارشیعیان بوده، شهر پاراچنار، مرکز کوروما، است.[69]

 

ریاض بسرا که به قتل بیش از 125 تن از جمله شهادت صادق گنجى مسؤل اسبق خانه فرهنگ جمهورى اسلامى ایران در شهر لاهور متهم است، در سال 1992 پس از محکومیت به اعدام، از زندان فرار کرد. بسرا در قتل شخصیت هاى برجسته سیاسى، مذهبى و دولتى از جمله اسکندر شاهد رهبر شیعه، تجمل عباس فرماندار اسبق سرگودا، اشرف مارت فرمانده سابق پلیس گوجرانوالا، کشتار پنج دانشجوى ایرانى در راولپندى، شهادت دکتر محمد نقوى از رهبران نهضت جعفرى و کشتار 22 مسلمان در قبرستان مؤمن پوره لاهور نیز دست داشت و اغلب پس از ارتکاب هر اقدام تروریستى به افغانستان پناه برده است. گفته مى شود وى از حمایت برخى مقامات بلندپایه طالبان برخوردار است.[70]

 

ریاض بسرا در سال 1985 در انتخابات غیر حزبى براى کسب یک کرسى مجلس ایالت پنجاب در برابر نواز شریف در لاهور شرکت کرد. گرچه در این انتخابات شکست خورد، اما نُه هزار رأى به دست آورد. ملک اسحاق، بنیان گذار دیگر این شاخه، در سال 75 به جرم ترور سید محمد على رحیمى، مسئول خانه فرهنگ ایران، و هفت کارمند محلى این مرکز به اعدام محکوم شد.

 

در مجموع علل تقویت و شکل گیرى این گروه را مى توان در دو عامل زیر خلاصه کرد:

 

    ۱. جنگ افغانستان: زمانی که شوروی سابق افغانستان را اشغال کرد، حدود سى کشور جهان از طریق پاکستان در مسائل افغانستان مداخله مى کردند. برای مثال اسرائیلى ها چهار سال در پیشاور پاکستان حضور داشتند و مقداری از سلاح هایی که در جنگ افغانستان به کار گرفته مى شد، در سال هاى اخیر به پاکستان بازگردانده شد و در اختیار گروهک تروریستى سپاه صحابه قرار گرفت.

    ۲. حمایت حاکمان پاکستان: حاکمان وقت پاکستان همگى به طرق مختلف از این تروریست ها حمایت کرده اند، هر چند این امر موجب نقض اقتدار این حکومت ها مى گردد و این بهاى سرسپردگى این دولت ها به کشورهاى خارجى و حامى تروریسم مى باشد. برای مثال تحقیقات پلیس پاکستان نشان داده است یک شخصیت شناخته شده در تمام فعالیت هاى فرقه گرایانه دست دارد که نام وى تاکنون فاش نشده است.

 

نمونه دیگر ارسال کارت تبریک سال جدید میلادى از طرف نواز شریف، حاکم وقت پاکستان، براى اعظم طارق، گرداننده اصلى سپاه صحابه پاکستان، در سال 76 شمسى است، هنگامى که اعظم طارق دستگیر و زندانى شده بود که البته او به عنوان اعتراض این کارت را برگرداند. گستاخى رهبران سپاه صحابه تا حدى است که در سخنرانی هاى عمومى خود و در حضور مقام هاى دولتى، مردم را به کشتن شیعیان دعوت مى کنند. عقبه فکری و پشتیبانی گروه های تکفیری سلفی جهان اسلام از جمله گروه سپاه صحابه در عربستان سعودی است. گروه های تندرو وهابی در عربستان بیش از دوازده هزار مدرسه دارند و دو میلیون نفر را تحت آموزش و پوشش تعلیماتی خود قرار داده اند.[71]

همگرایی استکبار، سکولار و سلفیت متصلب در جنایت علیه شیعیان پاکستان

 

از سال 1985 میلادی با تأسیس سپاه صحابه در کشور پاکستان تا به امروز، هزاران نفر از شیعیان مظلوم و بی گناه پاکستان اعم از مرد و زن و پیر و جوان به جرم داشتن مذهب حقه تشیع و دفاع و حمایت از ولایت اهل بیت پیامبر: به دست سپاه صحابه و لشکر جهنگوی در نقاط مختلف پاکستان ترور شده و به شهادت رسیده اند.

 

مزدوران سلفی سپاه صحابه، هر روز تنی چند از شیعیان شیفته و عاشقان دلسوخته حسینی را به شهادت می رسانند و غالباً مغزهای متفکر را نشانه می روند. تعداد جوانان و فرهیختگان شیعه که با ترور ناجوانمردانه سپاه صحابه، شربت شهادت نوشیده و به پیشوای محبوب خود حضرت اباعبدالله الحسینعلیه السلام پیوسته اند، از شمار بیرون است. این جنایات هر روز تکرار می شود و هنوز ادامه دارد.

 

ظلمی که علیه شیعیان در پاکستان رخ می دهد، از دید جهانیان پنهان و سکوت جوامع بشری درباره کشتار شیعیان پاکستان معنادار است. شیعیان پاکستان مظلومانه به شهادت می رسند و نهادها و جوامع بین المللی و حقوق بشری سکوت اختیار کرده اند و تلاشی برای پایان دادن به این فاجعه انسانی انجام نمی دهند.

 

به آسانی می توان علت این کشتارها را در شعارهای مردم پاکستان که پس از این وقایع تروریستی تظاهرات و به این فجایع اعتراض می کنند، مشاهده کرد. مردم پاکستان به خوبی می دانند که سیاست های آمریکا، عامل اصلی کشتارهای شیعیان در پاکستان است. آمریکا می خواهد با ایجاد فضای رعب و وحشت در منطقه به اهداف خودش برسد و در این زمینه از گروه های افراطی و تکفیری که به گمان خود برای جهاد در افغانستان آموزش نظامی دیده اند و پیرو افکار افراطی و سلفی اند، بهره می گیرد.[72]

 

کشتار شیعیان پاکستان از سی سال پیش در زمان ژنرال ضیاء الحق، حاکم نظامی وقت، با همکاری مدارس دینی گروه های افراطی با کمک مالی آمریکا و عربستان به اوج خود رسید. این زمانی بود که روسیه با تفکرکمونیستی وارد افغانستان شده و انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی رحمة الله علیه با تفکر حکومت دینی اسلامی در ایران پیروز گردیده بود.

 

در این زمان آمریکا برای مقابله با تفکر کمونیستی وارد جنگ افغانستان شد و همزمان برای کاهش تأثیرات انقلاب اسلامی ایران برنامه ریزی کشتار شیعیان را در ذهن خود پروراند. هجمه گروهی به شیعیان منطقه شمال پاکستان نیز در همین زمان رخ داد و ضیاء الحق و دوستان او پشتیبان این قضیه بودند. عملیات تروریستی روزانه در پاکستان نشان می دهد که اطلاعات کشور و نهادهای امنیتی در ادای وظایف خودشان کاملاً شکست خورده اند یا نمی خواهند ترور بر ضد شیعه را کنترل کنند. عارف نظامی، روزنامه نگار پاکستانی، معتقد است که دولت پاکستان مسئول این کشتار شیعیان و خشونت های فرقه ای است؛ زیرا هر دولتی برای منافع خود به پشتیبانی از عناصر مختلف درگیر در این خشونت ها می پردازد. وی می گوید: از زمانی که خشونت های فرقه ای در پاکستان به وجود آمد، آسیب های زیادی به پیکره حاکمیت و یکپارچگی در این کشور وارد آمده است. این روزنامه نگار پاکستانی می افزاید: قبل از حکومت دیکتاتور سابق ضیاء الحق این گونه خشونت های فرقه ای کمتر در پاکستان وجود داشت، اما در مدت حکومت او گروهک های تروریستی همچون سپاه صحابه و لشکر جهنگوی فعالیت خویش را به نحو چشمگیری افزایش دادند.[73]

وی تصریح می کند که دولت به دنبال ترویج فرقه خاصی است و از این طریق می خواهد بر دیگر فرقه ها قدرت خود را تحمیل کند. برخی از احزاب سیاسی که به منظور رأی آوردن در انتخابات از بعضی فرقه های درگیر در این خشونت ها حمایت می کنند نیز در قبال خشونت های فرقه ای مسئول هستند.

 

ردپای برخی از کشورهای خارجی هم در خشونت های پاکستان بسیار مشهود است. به همین دلیل، در اواخر دهه 80 و اوایل دهه 90 خشونت های فرقه ای به اوج خود رسید. در آن زمان مشاهده می شد که این افراطیون فرقه ای اجازه دارند آزادانه فعالیت کنند که بمب گذاری مساجد و مقبره های امامزادگان و کشته شدن هزاران تن از مردم بی گناه، نمونه ای از این فعالیت ها بود. این کارشناس پاکستانی سخن خود را با این پرسش ادامه می دهد که چگونه می توان به این کشتارها پایان داد و آن را متوقف کرد؟ به عقیده او، گفتگو میان علمای دینی می تواند به محدود کردن این خشونت ها کمک بزرگی کند. وظیفه رهبران گروه ها و طایفه های مختلف این است که با یکدیگر مذاکره کنند و راه حلی برای پایان بخشیدن به این موج فرقه گرایی در پاکستان پیدا کنند. دولت نیز باید با دعوت از همه احزاب و فرقه ها در یک هم اندیشی راه حل مناسبی برای حل این مشکل پیدا کند.

برکسی پوشیده نیست که کشتار هدفمند شیعیان در پاکستان و افزایش اختلافات مذهبی و قومی فقط در جهت تأمین منافع قدرت های استکباری و در رأس آنها آمریکاست. این سیاستی است که غرب از سال های گذشته تاکنون به دنبال آن بوده است. سیاست آنان یا دخالت نظامی مستقیم در کشورهاست و یا تفرقه انداختن و حکومت کردن.

نقض حقوق شیعیان و ریختن خون مسلمانان، نه فقط تهدیدی علیه وحدت ملی و استقلال و حاکمیت پاکستان است، بلکه دشمنان اسلام را به اهداف شیطانی خود نزدیک تر می سازد. به همین دلیل، مردم پاکستان با تمسک به ریسمان الهی و همکاری و تعاون و دوری جستن از تفرقه، باید جلوی توطئه بیگانگان را بگیرند. دولت نیز باید هرآنچه را که موجب تفرقه افکنی و فتنه میان مردم می شود، منع کند.[74]

بخشی از جنایات سلفیان در پاکستان به روایت اخبار و آمار

اکثر فعالیت های تروریستی لشکر جنهگوی بر روی شیعیان پاکستان متمرکز بوده است، اما در سال های اولیه تأسیس این گروه، سایرین نیز گاهی قربانی خشونت این گروه می شدند. اهم فعالیت های تروریستی این گروه را می توان در موارد ذیل خلاصه کرد:

1997: به قتل رساندن چهار کارگر آمریکایی شاغل در تأسیسات نفتی بندر کراچی.

1998: در سال 1998میراث شوم سپاه صحابه براى زمامداران پاکستان 1100 کشته در پنجاب، 661 کشته در کراچى و 1070 کشته در لاهور بوده است. اکثر کشته شدگان را شیعیان تشکیل داده اند. احتمالاً آمار قربانیان این ترورها در کل پاکستان رقمى به مراتب حزن انگیزتر را در اختیار قرار مى دهند.[75]

1999: تلاش نافرجام برای ترور نواز شریف، نخست وزیر و پرویز مشرف، فرمانده وقت ارتش پاکستان.[76]

2002: بمب گذاری در یک اتوبوس حامل شهروندان اروپایی که به کشته شدن پانزده نفر از جمله یازده تبعه فرانسه انجامید.

2002: بمب گذاری در کلیسای پروتستان اسلام آباد که به کشته و زخمی شدن 45 نفر منجر شد.

2007: اتهام دست داشتن در ترور بی نظیر بوتو، نخست وزیر سابق و سیاستمدار برجسته شیعی مذهب پاکستان، در شهر راولپندی و قتل پانزده شهروند دیگر ظرف چند دقیقه پس از ترور.

2008: در انفجار بمب 45 نفر شهید شدند.[77]

2009: در سال 2009 حدود 87 حمله انتحاری در پاکستان به وقوع پیوست که موجب کشته شدن تقریباً سه هزار نفر از غیر نظامیان و پلیس و کارکنان ارتش شد.[78] و نیز انفجار بمب در شهر کراچی با 46 شهید. از سال 2009 به این سو، خشونت ها روندی صعودی داشته است و در اکثر موارد، کشتارها هدفمند بوده اند و تنها در بمب گذاری عاشورا در دسامبر 2009، کراچی شاهد آتش سوزی و غارتگری بود که بیشتر بخش های مرکز تجاری کراچی را نابود کرد. از آن هنگام تاکنون کشتارهای هدفمند، بی وقفه ادامه یافته است.[79]

2010: انفجار بمب در مراسم عزاداری امیرالمؤمنینعلیه السلام با 49 شهید، انفجار بمب در شهر کویته و در مراسم روز قدس در سال 2010 با هشتاد شهید.

سپتامبر 2011: دزدیدن اتوبوس حامل تعدادی از شیعیان پاکستانی که برای زیارت عازم ایران بودند در نزدیکی شهر موستونگ در ایالت بلوچستان و کشتن 26 نفر از سرنشینان اتوبوس.[80]

2012: عملیات انتحاری در شهر پاراچنار با پنجاه شهید.[81]

2012: در ژوئن 2012 قتل عام سیزده نفر از شیعیانی که از سفر زیارتی مشهد مقدس در ایران به پاکستان باز می گشتند. حداقل بیست نفر نیز در این حادثه زخمی شدند. سال 2012 میلادی مرگبارترین سال برای شیعیان پاکستانی بود و بیش از چهارصد شیعه پاکستانی در خشونت های مذهبی کشته شدند.[82]

2013: در ژانویه 2013 چندین فقره بمب گذاری در مناطق پرجمعیت شیعه نشین شهر کویته در استان بلوچستان پاکستان 130 کشته و بیش از 260 زخمی بر جای گذاشت. همچنین در فوریه همین سال، بر اثر انفجار بمب در بازار اصلی منطقه شیعه نشین هزاره در حومه کویته، بیش از هشتاد نفر کشته و دویست نفر زخمی شدند.

در سال 2013 در عملیات تروریستی این گروهک دست کم دویست نفر شهید و سیصد نفر زخمی شده اند.[83]

در سال 1390 در حدود 1710 نفر در ترورهای کور این گروه کشته شده اند.

 

بر اساس گزارش افراد مطلع، گروه تکفیری سپاه صحابه در شهر «هری پور» یک حسینیه، شش خانه و دو مغازه شیعیان را به آتش کشیدند. در شهر «مالو والی» به حسینیه شهر حمله کردند و گروهی را مجروح و شهید نمودند. در «کوهات» نیز با نارنجک به حسینیه شهر حمله کردند و شیعیان را به شهادت رساندند. در «حیدر آباد» به دسته عزاداران حمله ور شدند و 24 نفر را مجروح و شهید نمودند. در 4 جمادی الاولی 1424 قمری به مسجد جامع کویته حمله کردند و بیش از پنجاه نفر از نمازگزاران را به جرم ارادت به خاندان عصمت و طهارت به خاک و خون کشیدند و در میان شهدا تعداد بسیاری زن و بچه به چشم می خورد.[84]

نتیجه

گروه سپاه صحابه و شاخه نظامی آن، لشکر جهنگوی، علاوه برکشتار و ریختن خون مسلمین که طبق آموزه های قرآنی گناهی نابخشودنی و موجب خلود در آتش جهنم است، در جامعه اسلامی پاکستان موجب واگرایی و سلب آسایش از زندگی مدنی مردم شده است. این گروه محدود ناتوان تر از آن است که با ترور و ارهاب، ده ها میلیون شیعه دیندار پاکستان را حذف کند، اما تلاش های آن جز تفرقه و واگرایی و کمک به اردوگاه دشمنان اسلام و دارالکفر نتیجه دیگری در برندارد. آنان با سازماندهی جوانان ناآگاه و تزریق تعصب و نفرت در دل آنان درباره مسلمانان غیر دیوبندی، موجب واکنش های تند و افراطی گردیده و عامل کشتار سازمان یافته و وسیع شیعیان در پاکستان شده اند. جامعه پاکستان که با نام اسلام از شبه قاره هند جدا شد، در سایه افراط گری انجمن سپاه صحابه و لشگر جهنگوی، گرفتار برادرکشی و ناامنی روانی شده و وحدت اسلامی آنها به گسست و واگرایی تبدیل شده است. اندیشه طرد و رفض شیعیان، ریشه در تعالیم برخی رهبران فکری سلفی همانند ابن تیمیه و شاه ولی الله دهلوی دارد که با بازتولید آن و اقدامات دیگر، شیعه ستیزی توأم با ترور و حذف فیزیکی شیعیان، به صورت سازمان یافته درآمده است.

 

 منابع

 

    ۱. ابن تیمیه، احمد: رسالة العبادة، بی تا، بی جا.

    ۲. : الفتاوی الکبری، بیروت: دارالعلم، 1407ق.

    ۳. ابن حماد جهنی، مانع: الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب و الاحزاب المعاصره، دارالندوة العالمیة، 2008م.

    ۴. پاکتچی، احمد و حسن هوشنگی: بنیادگرایی و سلفیه، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق، چاپ اول، 1390ش.

    ۵. جمالی، جواد: افراطی گری در پاکستان، تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه سازان نور، 1390ش.

    ۶. جمعی ازپدیدآورندگان: کتاب آسیا 5 ویژه مسائل پاکستان، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر، 1389ش.

    ۷. حسن، مشیر: جنبش اسلامی و گرایش های قومی در مستعمره هند، ترجمه: حسن لاهوتی، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، 1367ش.

    ۸. دهلوی، شاه ولی الله احمد بن عبدالرحیم: الفوز الکبیر فی أصول التفسیر، قاهره: دارالصحو، چاپ دوم، 1407ق.

 

رشید، احمد: طالبان، نفت و بازی بزرگ جدید، ترجمه: اسدالله شفایی و صادق باقری، تهران: انتشارات دانش هستی، 1379ش.

 

    ۱. سهارنپوری، خلیل احمد: المهند علی المفند، لاهور: اداره اسلامیات، 1362ش/1983م.

    ۲. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم: الملل و النحل، بیروت: دارالفکر، بی تا.

    ۳. صافی، قاسم: سفرنامه پاکستان، تهران: انتشارات کلمه، چاپ اول، 1366ش.

    ۴. علیزاده موسوی، سیدمهدی: سلفی گری و وهابیت؛ جلد اول: تبارشناسی، قم: پاداندیشه، 1389ش.

    ۵. فرزین نیا، زیبا: پاکستان، تهران: انتشارات وزارت امورخارجه، 1380ش.

    ۶. ـــــــــــــــــــــــــــــ : سیاست خارجی پاکستان تغییر و تحول، تهران: انتشارات وزارت امورخارجه، 1384ش.

    ۷. فلاح زاده، محمدهادی: آشنایی با کشور اسلامی پاکستان، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر، 1385ش.

    ۸. کیم، کوکی: تاریخ جنوب شرقی ـ جنوب و شرق آسیا، ترجمه: علی درویش، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، 1372ش.

    ۹. محمدی، محمدکاظم: سیمای پاکستان، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1368ش.

    ۱۰. نوروزی، حسین: برآورد استراتژیک پاکستان، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار ایران، 1382ش.

 

منابع اینترنتی

 

    ۱. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

    ۲. www.rah-nama.ir/fa/content/682.

    ۳. www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

    ۴. titre1.ir/fa/news/8901.

 

پی نوشت:

[1]. فرزین نیا، زیبا، پاکستان، ص1.

[2]. همو، سیاست خارجی پاکستان تغییر و تحول، ص80.

[3]. جمعی از پدیدآورندگان، آسیا 5 ویژه مسائل پاکستان، ص205.

[4]. همان، ص206.

[5]. حسن، مشیر، جنبش اسلامی و گرایش های قومی درمستعمره هند، ص15.

[6]. ابن حماد، مانع، الموسوعه المیسره فی الادیان و المذاهب، ج2، ص304.

 

[7]. محمدی، محمدکاظم، سیمای پاکستان، ص77.

[8]. همان، ص78.

[9]. علیزاده موسوی، مهدی، سلفی گری و وهابیت؛ تبارشناسی، ج1، ص101.

[10]. پاکتچی، احمد و حسن هوشنگی، بنیادگرایی و سلفیه، ص468.

[11]. نوروزی، حسین، برآورد استراتژیک پاکستان، ص132.

[12]. رشید، احمد، طالبان، نفت و بازی بزرگ جدید، ص52.

[13]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص241.

[14]. همان، ص242.

[15]. جمالی، جواد، افراطی گری در پاکستان، ص68.

[16]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[17]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[18]. www.rah-nama.ir/fa/content/682.

[19]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[20]. titre1.ir/fa/news/8901.

[21]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[22]. جمالی، جواد، پیشین، ص69.

[23]. همان.

[24]. همان، ص117.

[25]. همان.

[26]. همان.

[27]. فلاح زاده، محمدهادی، آشنایی با کشور اسلامی پاکستان، ص113.

[28]. همان.

[29]. کیم، کوکی، تاریخ جنوب شرقی ـ جنوب و شرق آسیا، ص400.

[30]. شهرستانی، محمد، الملل و النحل، ج1، ص140.

[31]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص188.

[32]. همان، ص189.

[33]. جمالی، جواد، پیشین، ص68.

[34]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص245.

[35]. جمالی، جواد، پیشین، ص70.

[36]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص189.

[37]. همان

[38]. جمالی، جواد، پیشین، ص146.

[39]. ابن تیمیه، احمد، منهاج السنة النبویة، ج1، ص2.

[40]. همان.

[41]. همان،ص131.

[42].همان، ص7.

[43]. همان، ص9.

[44]. همان، ص145.

[45]. همان، ص11.

[46]. همان، ص12.

[47]. ابن تیمیه، احمد، رسالة العبادة، ج1، ص5.

[48]. همو، الفتاوی الکبری، ج2، ص309.

[49]. همان، ص323.

[50]. دهلوی، شاه ولی الله، حجة الله البالغة، ج1، ص62؛ همو، الفوز الکبیر فی اصول التفسیر، ج1، ص37.

[51]. سهارنپوری، خلیل احمد، المهند علی المفند، ص61و68.

[52]. ابن حماد جهنی، مانع، پیشین، ج1، ص321.

[53] . titre1.ir/fa/news/8901.

[54]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[55]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[56]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص189.

[57]. www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

[58]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص206.

[59]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[60]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[61]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[62]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص208.

[63]. جمالی، جواد، پیشین، ص145.

[64]. رشید، احمد، پیشین، ص90.

[65]. جمالی، جواد، پیشین، ص70.

[66] . titre1.ir/fa/news/8901.

[67]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[68]. جمالی، جواد، پیشین، ص69.

[69]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص207.

[70] . www.rah-nama.ir/fa/content/682.

[71] . www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

[72] .titre1.ir/fa/news/8901.

[73] . titre1.ir/fa/news/8901.

[74] .titre1.ir/fa/news/8901.

[75] . www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

[76] . www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[77] . www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[78]. جمعی از پدیدآورندگان، پیشین، ص181.

[79]. همان،ص107.

[80] . titre1.ir/fa/news/8901.

[81] .www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

[82]. www.farhangemrooz.com/fa/News/4458/.

[83]. www.avapress.com/vdcj8vei.uqehtzsffu.html.

[84]. titre1.ir/fa/news/8901.

منبع: پایگاه وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش