مقالات > وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت در آیینه تاریخ

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۲۵ تعداد بازدید: 141

در این مقاله پیشینه تفکر وهابیت، و منشأ افکار محمد بن عبد الوهاب که از بربهاری و ابن تیمیه ریشه گرفته است، بررسی شده وبه نحوه شکل گیری وهابیت اشاره می شود.



در این مقاله پیشینه تفکر وهابیت، و منشأ افکار محمد بن عبد الوهاب که از بربهاری و ابن تیمیه ریشه گرفته است، بررسی شده وبه نحوه شکل گیری وهابیت اشاره می شود، در این مر حله با اتفاق بین محمد بن عبد الوهاب و محمد بن سعود، تفکرات ابن عبد الوهاب و ترویج آنها وارد مرحله جدیدی می شود، وهابیت با کمک آل سعود به شهرها و قریه های مختلف حمله می کنند و مکه و مدینه و طائف و کربلا و شهرهای دیگر را تصرف می کنند و با زور شمشیر به ترویج عقائد خود میپردازند. در ادامه، به حمله عثمانیها توسط محمد علی پاشا و سقوط آل سعود و شکل گیری دوباره آن و نقش استعمار در گسترش وهابیت پرداخته می شود.

مقدمه

در طول تاریخ همواره انسانهایی کژاندیش و خودپسند بوده اند که برای ایصال به اهداف مادی و پلید خود همواره اعتقادات و باورهای مردم ساده نگر را به بازی گرفته اند و گاه با سوء استفاده از این باورها، لطمه های غیر قابل جبرانی را به جوامع بشری و تمدن انسانی وارد کرده اند.

در جوامع اسلامی نیز این عده با استفاده از زور و گاه با تزویر، احساسات پاک و بی آلایش مسلمانان را به باد سخره گرفته و حتی سخنان بی پایه و اساس خود را با عنوانی اسلامی به جای اسلام ناب معرفی نموده تا ره اهداف پست خود نایل شوند.

جدا از خسارت های مرگبار مادی این نوع انحرافات، صدمات معنوی و دینی آن به مراتب عمیق تر و مهلک تر می باشد. به طوری که بعد از ظهور وهابیت غیر از خسارت های سنگین مادی، لطمه ها و صدمات دینی و معنوی آن بسیار خطرناکتر و همچون سمّی خطرناک و مهلک است که بر پیکرۀ بی جان جامعۀ اسلامی وارد شده است. سمّی که بی شک نه تنها عامل تضعیف و انحطاط جامعۀ اسلامی می شود بلکه حتی تأثیرات سوء و غیر قابل تصور بر جوامع دینی (غیر اسلامی)می گذارد.

شایان ذکر است که اگرچه در طول تاریخ اسلام فرق و آبشخورهای اسلامی زیادی متولد شده و هر کدام به نوبۀ خود تأثیر بسزایی در جهان پیرامون خود گذاشته است، اما به جرأت می توان گفت هیچکدام از آنها همانند تأثیر وهابیت، آثار سوء و مخرّبی نداشته اند.

از این رو تحقیق در جنبه های مختلف؛ پیدایش؛ رشد و گسترش و. . . فرقۀ نوپای وهابیت از اهمیت والایی برخوردار است و اهمیت موضوع، هنگامی روشن می شود که بتوان پادزهری برای این اندیشه کاملا ضد دینی و انحرافی پیدا کرد.

فرقۀ نو بنیاد وهابی، آئینی بدعت گذار و تحریف گر است که در ظاهر، خود را متمسک به قرآن و حدیث نشان می دهد ولی در نهان، همّ خود را جهت زدودن و محو آثار اسلامی مصروف می دارد. با هجوم ناجوانمردانه استعمارگران و چپاولگران بین المللی به سرزمینهای اسلامی به منظور غارت منابع تضعیف اقتدار اسلام، وهابیت مورد توجه و عنایت خاصی از طرف آنها قرار گرفت. از این رو با حمایت همه جانبۀ خود زمینۀ سلطه و اقتدار آن را بر بعضی از سرزمینهای مقدس و مهم اسلامی فراهم آورند.

این فرقه بصورت ابزاری کارآمد و استعماری، علاوه بر تأمین منافع غارتگران، با مبارزات آزادیخواهانه و حق طلبانه مسلمانان به نخالفت و ستیز برخاست. امروز وهابیت دست دوستی به مشترکین و کفار صهیونیسم دراز کرده و دستهای پلید و ناپاک آنها را به گرمی می فشارد اما دست حاجتمندان مستضعفی که از ظلم و جور و جنایتهای غیر قابل وصف همین اشقیای زمانه بر ضریح مبارک و متبرک نبی مکرم اسلام حضرت محمد بن عبد اللّه(ص)دراز می شود، قطع می نماید و با کمال وقاحت و بی شرمی این تضرعهای خالصانه عاشقانه را شرک قلمداد می کند و زائران را مورد استنطاق و حتی ضرب و شتم قرار می دهد و یا همانطور که در رسانه های تصویری و غیره ملاحضه می شود بقیع را-که مدفن مقدی چهار امام همام و دیگر بزرگان صحابه است-با شعار توحید و اعتلای کلمه اللّه به تلی از خاک مبدل می سازد.

آری این پرورش یافتگان استعمار به لحاظ جمود فکری، تعصب، خشک مقدسی و کج اندیشی و کج فهمی و بالاخره دنیاطلبی، امروزه عملا در خدمت استعمار و به عنوان فدائیان و نیروهای خط مقدم مبارزه برای تضعیف و تفرقه و نفاق در جامعه اسلامی و محو نشانه ها و اسناد حیات معنوی اسلام درآمده اند، آنانی که برای رسیدن به اهداف پلید خود حتی به هم کیشانشان رحم نکردند و دین و ایمان خود را به بهایی اندک فروختند. از این رو آنچه برای شناخت این فرقۀ حقیقتا ضد اسلامی مهم است، رجوع به تاریخ پیدایش آنهاست ولو اندک.

در این مبحث سعی می شود اجمالا به سرچشمه ها و آبشخورهای فکری این مرام و تاریخچه زندگی بنیانگذار آن و چگونگی نشو و نما و. . . پرداخته شود.

 

منشأ نامگذاری

نام رویه وهابی منسوب به بنیانگذار آن یعنی محمد بن عبد الوهاب اهل نجد و از پیروان مذهب حنبلی [1]، می باشد. گرچه نام وی«محمد»است ولی به خاطر اشتراک با نام پیامبر اکرم (ص)، مذهب نوین او بنام پدرش عبدالوهاب، مشهود گشته است و این در حالی است که عبد الوهاب با افکار فرزندش مخالف بود و با هم مشاجراتی نیز داشته اند، حتی به مردم توصیه می کردک که از وی تبعیت نکنند

وهابیان این نام را قبول ندارند و می گویند نام وهابی را دشمنان گفته اند و درست این است که«محمدیه»(در نسبت به محمد بن عبد الوهاب)گفته شود. [2]

احمد امین، نویسندۀ معروف مصری در نامگذاری این آیین می گوید: «محمد بن عبد الوهاب و پیروانش خود را«موحدین»می نامند نام وهابی را دشمنانشان بر ایشان اطلاق کردند، سپس این نام بر سر زبان ها افتاد. »[3]

 

معلمان فکری وهابی

تأمل و اندیشه در عقاید و آراء وهابیان این موضوع را روشن می سازد که قرنها قبل از محمدبن عبد الوهاب-یعنی در دوران سلفیه(سلفیون)[4]، در افکار گروهی که در قرن چهارم هجری پیدا شدند و خود را پیرو احمد بن حنبل بشمار می آورند-زمینه های این کج اندیشی وجود داشت.

نظریه پردازان این مسلک، تفکر منطقی و فلسفی معتزله را در بیان عقاید اسلامی، نوعی بدعت می پنداشتند. و در مقابل این، گروهی که خود را سفلی می خواندند، میانۀ خوبی نداشتند و تنها خویشتن را رهروان طریق«سلف صالح»[5]به حساب می آوردند و همه گروه های غیر خود را مشرک می انگاشتند.

به اعتقاد سلفیون برای دریافت عقاید و احکام دینی، صرفا باید به نصوص قرآن و حدیث تمسک جست. از این رو، این گروه همانند دیگر فرقه های اسلامی، توحید را اصل اول به شمار می آوردند، اما برای ذات پاک احدیت قائل به تجسیم و تجسد بودند ولی ذات خداوند را از اینکه همانند مخلوقاتش تصور شود منزه می دانسته و می گفتند خدا در جهتی قرار دارد و بر عرش مستقر است و از آنجا به زیر عرش خود نظاره می کند. [6] شایان ذکر است سلفیه همچنین برخلاف تمام فرق اسلامی، توسل به انبیا و اولیا رامنافی با توحید و آنرا شرک می پنداشتند.

آراء سلفیون با تعصب، جمود و انحراف شدیدتری به وسیلۀ شخصی بنام«ابومحمد حسن بن علی بن خلف بربهاری»مطرح و دنبال شد، وی در اوایل قرن چهارم رئیس حنبلیان بغداد بود و با مخالفان آرا و نظریاتش به شدت برخورد می کرد به طوری که از غارت خانه و کاشانۀ آنها دریغ نمی ورزید و به خاطر همین کج اندیشی و تعصب جاهلی بود که خانۀ طبری سنگباران شد و فرمان قتل نوحه گران و مرثیه خوانان امام حسین(علیه السلام)صادر گردید.

«ابوعلی مسکویه» در ضمن شرح وقایع سال 323 ه. ق می گوید: «به اعتقاد بربهاری شیعیان اهل بیت پیامبر(علیه السلام)در کفر و ضلالت بودند و تهدید کرد در صورتی که شیعیان از اعتقادات خویش دست برندارند، گردنشان را خواهد زد و خانه و محله شان را به آتش خواهد کشید. »[7]

ابن اثیر در«الکامل»دربارۀ عقاید بربهاری می نویسد: «بربهاری معتقد به تشبیه بود و می گفت ذات احدیت دارای کف دست انگشتان و دو پا و با کفشی از طلا و گیسوان، به آسمان می رود و به دنیا فرود می آید، وی شیعۀ آل محمد(صلی اللّه علیه و آله)را کافر و زلارت قبور ائمه را منع می نمود. »[8]

این آراء و عقاید منحرف قشری و ظاهراندیشی به همراه تعصب و جهود، حدود سه قرن بعد با زاویه انحراف بیشتری مجددا به وسیلۀ عالمی به ظاهر حنبلی به نام«ابن تیمیه»مطرح شد.

 

آراء ابن تیمیه(661-728 ه. ق)

ابوالعباس احمد بن عبدالحلیم حرانی معروف به ابن تیمیه، متکلم و فقیه حنبلی در قرن هفتم و هشتم می زیسته است. گرچه او را از علمای مذهب دیگر حنابله به شمار می آوردند اما در واقع مقید به پیروی از مشرب فقهی احمد بن حنبل یا مذاهب دیگر نبود و آنچه را خود صحیح می دانست اختیار می کرد البته مذهب حنبلی را به لحاظ تمسک به ظاهر قرآن و حدیث، بر دیگر مذاهب ترجیح می داد.

ابن تیمیه به خاطر آراء انحرافی و بدعت آمیز خود، مورد نفرت و حتی تکفیر علمای معاصر خود قرار گرفت و اولین بار در ماه ربیع الاول سال 698 ه. ق به خاطر فتوایی که در مورد صفات باری تعالی داده بود به دستور قاضی مالکی زندانی شد و در همان ماه به واسطۀ شفاعت مهّنا، امیر آل فضل، آزاد شد.

بار دیگر در شعبان سال 726 ه. ق به خاطر صدور فتوای نهی از سفر به قصد زیارت قبور پیامبران، به فتوای جمعی از علما کافر شناخته شد و به زندان افتاد و سرانجام در سال ه. ق 727 در زندان درگذشت. [9]

ابن بطوطه، جهانگرد مراکشی در سفرنامه اش دربارۀ عقاید ابن تیمیه می نویسد: «او. . . را در مسجد دمشق دیده است که مردم را موعظه می کرد و می گفت: «خداوند به آسمان دنیا فرود می آید[10]، همانگونه که من اکنون فرود می آیم، سپس یک پله از منبر پایین آمد. »[11]

ابن تیمیه در بحث توحید، معتقد به رؤیت و جهت برای ذات اقدس اللّه بود و به ظاهر آیات و اخبار استدلال می کرد، چنانچه در دسالۀ«حمویّه»می گوید که تمام نصوص بر این دلالت دارد که خداوند در بالای عرش بر فراز آسمان است و نیز با انگشتان می توان به او اشاره کرد و در قیامت دیده می شود. به عقیده وی، ذات احدیت می خندد و اگر کسی معتقد به بودن خداوند در روی عرش و بالای آسمانها نباشد، باید او را توبه داد و در صورتی که توبه نکند باید گردنش زده شود. »[12]

همچنین می گوید، به موجب ظاهر آیات، خداوند دارای اعضاء و جوارح است اما فوقیّت خدا و صفات و اعضاء و جوارح او را نمی توان با فوقیّت و اعضاء و جوارح مخلوقات مقایسه کرد.

ابن تیمیه چنان در گرداب تفکر بدعت آمیز خود غرق شد که فتوایی از جمله، حرام بودن زیارت قبر پیامبر اکرم(صلی اللّه علیه و آله)و اولیاء الهی، توسل به ساحت مقدس نبی اکرم و درخواست شفاعت از آن وجود نازنین و دیگر اولیای خدا، حرمت بنا و تعمیر و تزیین قبور آنها و وجوب تخریب آنها، حرام بودن نذر برای آنها و. . . را صادر کرد و حتی می توان گفت: [13]کسانی که به زیارت می روند قصدشان همان قصد مشرکین است که از بت، چیزهایی را طلب می کنند![14]

استاد جعفر سبحانی دربارۀ عقاید و آراء ابن تیمیه می نویسد: وی دو اصل را وارد مذهب سلفی گری کرد در حالیکه احمد بن حنبل، از آن دو اصل خبر نداشت؛ یکی سفر برای زیارت رسول خدا را بدعت شمرد و آنرا حرام نمود، بر این اساس هر نوع توسل به پیشوایان اسلام و اولیاء الهی مانند تبرک به آثار آنان را بدعت و حرام و مخالفت با اصل توحید دانست.

دیگر اینکه احادیث فراوانی را که دربارۀ فضایل اهل البیت وارد شده که خود«احمدبن حنبل»و شاگردان وی نیز آن را نقل کرده اند، نادرست خواند و همۀ آنها را انکار کرد و از این طریق اندیشۀ عثمانی گری عصر اموی را که در انکار فضایل علی(علیه السلام)خلاصه می گردد، و احمد بن حنبل با تلاش بسیار زیاد، آتش آنرا خاموش کرد، دوباره زنده ساخت و از این طریق مسألۀ«تربیع»و این که علی(علیه السلام)چهارمین خلیفۀ اسلامی است که امام حنابله پایه گذار آن بود، موهن و سست اعلام کرد. [15]

 

تعد از مرگ ابن تیمیه در زندان دمشق، شعلۀ این بدعت و کج اندیشی به خاموشی گرائید و حتی شاگرد معروف او«ابن القیّم»نتوانست در احیا آن کاری از پیش ببرد.

این اندیشه همچنان در لابه لای کتابها و گوشۀ کتابخانه ها باقی ماند تا اینکه حدود چهار قرن بعد(قرن دوازدهم)توسط محمد بن عبد الوهاب، تحول نوینی در حنبش سلفی گری ایجاد شد. [16]

 

شخصیت و تکوین اندیشۀ محمد بن عبد الوهاب

محمد بن عبد الوهاب بن سلیمان بن علی تمیمی بین سالهای(1111-1115 ه. ق)در شهر «عینیه»از سرزمین نجد، در صحرایی دور افتاده با مردمی بیابانی و خشن و به دور از راه و رسم مسلمانی، به دنیا آمد.

پدرش عبد الوهاب حنبلی بود که در شهر عینیه منصب قضاوت را به عهده داشت و محمد از همان کودکی نزد او به فراگیری فقه حنبلی پرداخت

محمد به مطالعه سرگذشت مدعیان پیامبری نظیر مسیلم، شجاع، الاسود عسنی، طلیعه اسدی، و امثال آنها علاقۀ مفرطی داشت. [17] و تأثیر این مطالعات به طوری بود که از آغاز جوانی بسیاری از اعمال مذهبی مسلمانان را زشت می شمرد. پدر محمد و برادر دانشمندش شیخ سلیمان او را مذمت می کردند واز مردم می خواستند که به دلیل انحراف و بدعتهایی که در اسلام ایجاد می کند از او دوری گزینند. [18]

«احمد زینی دحلان»شافعی، مفتی بزرگ مکّه(متوفی 1304 ه. ق)دربارۀ پدر و برادر محمد بن عبد الوهاب می گوید: «پدر محمد(شیخ عبد الوهاب)دانشمندی حنبلی و فردی شایسته بود و چون دید محمد سخنانی برخلاف سیرۀ مسلمانان می گوید و داعیه ای دارد او را از خود طرد کرد. برادرش شیخ سلیمان نیز دانشمند و مانند پدر فردی معتدل بود. »[19]

شیخ محمد برای تحصیل، از علمای دو شهر مکه و مدینه نیز استفاده کرد و حتی اساتید او در مدینه(شیخ محمد بن سلیمان کردی و شیخ محمد حیات سندی)آثار انحراف، گمراهی و الحاد را در او مشاهده و آنرا اظهار می کردند. [20]

به هرحال، محمد بن عبد الوهاب در سفری که برای زیارت خانۀ خدا داشت پس از انجام مناسک، رهسپار مدینه شد و در آنجا، توسل و استغاثۀ مردم به پیامبر اکرم(صلی اللّه علیه و آله)را انکار کرد، سپس به نجد مراجعت نمود و از آنجا به بصره رفت. هدف او این بود که از بصره به شام رود و تا مدتی در آنجا بماند، پس از آنکه مردم با نظرات و آراء بدعت آمیز او آشنا شدند، در گرمای نیم روزی از شهرش بیرونش کردند و بزدیک بود بر اثر شدت گرما جان خود را از دست بدهد. [21]

محمد بن عبد الوهاب پس از اخراج از بصره رهسپار«احساء»شد و از آنجا به شهر «حریمله»از شهرهای نجد رفت. جایی که پدرش قبل از عینیه به آنجا انتقال یافته بود(1139 ه. ق)در حریمله ملازم پدر شد ولی از انکار افکار انحرافی اش خودداری نورزید و به همین سبب میان او و پدرش مشاجرات و جدالهایی رخ داد تا اینکه در سال(1153 ه. ق)عبد الوهاب از دنیا رفت و محمد با آرامش بیشتری به تبلیغ مسلک خود پرداخت. آلوسی در این باره می نویسد: «. . . بعد از اینکه اهل بصره محمد را بیرون انداختند، پس از مدتی به شهر حریمله، یکی از شهرهای نجد رفت و چون پدرش در آنجا بود در آن شهد ماند و در جلسات درس وی حاضر می شد. در این شهد نیز بسیاری از عقاید مسلمانان نجد را به باد انتقاد گرفت پدرش او را از این کار منع کرد ولی او نپذیرفت و سرانجام بین او و پدرش نزاع و کشمکش درگرفت و نیز میان او و مسلمانان مشاجراتی چند رخ داد.

دو سال به همین منوال گذشت تا اینکه پدرش در سال 1153 ه ق چشم از جهان فروبست. آنگاه او جرأت بیشتری پیدا کرد و عقاید خود را بی پروا آشکار ساخت و عقاید و اعمال مورد اتفاق مسلمانان را مورد حمله قرار داد و جمعی از اوباش نیز دور او را گرفتند. »[22]

آراء بدعت آمیز و کج اندیشی های محمد بن عبد الوهاب چنان بود که برادرش(شیخ سلیمان)نیز از بیم تندرویهایش از نجد به مدینه رفت و کتابی با عنوان«الصواعق الالهیه فی الرد علی الوهابیه»در ردّ افکار برادرش نوشت و برایش به نجد فرستاد. از جمله مسائلی که شیخ سلیمان در این کتاب آورده است این است: این اموری که وهابیان مورد شرک و کفر مسلمانان می دانند، قبل از احمدبن حنبل و در زمان پیشوایان(اهل سنت)هم مطرح بوده است و جمعی آنرا انکار کردند ولی هیچیک از پیشوایان اسلام نشنیده و روایت نشده که مرتکبین این اعمال را کافر و مرتد دانسته و دستور جهاد با آنها داده باشند یا اینکه بلاد مسلمانان را به همان گونه که تو می گویی، بلاد شرک یا دارالکفر نامیده باشند.

لازمه این سخن این است که تمام امّت پیامبر اکرم(صلی اللّه علیه و آله)بعد از زمان احمد بن حنبل چه علما و امرا، چه عامۀ مردم، همه کافر و مرتد هستند.

انّا اللّه و انّه الیه راجعون!

شیخ سلیمان در اینجا در مقام تأثر و اندوه می گوید: «و اغوثاه از این سخن که می گویی، قبل از من هیچ کسی اسلام را نشناخته است. »[23]

 

پیمان محمد بن عبد الوهاب با آل سعود

محمد بن عبد الوهاب در«حریمله»به تبلیغ آراء و نظرات خود پرداخت، عده ای به او گرویدند و در زمرۀ مریدان او درآمدند. در مقابل عده ای نیز بنای ستیز و مخالفت و دشمنی با او گذاشتند، به گونه ای که قصد قتل او را داشتند و محمد متوجه شد و به ناچار برای حفظ جانش از آنجا رهسپار عینیه شد. رئیس آن شهد(عثمان بن حمد بن معمر)به گرمی از وی استقبال کرد. شیخ محمد نیز قول داد که همه نجد را به امر به معروف و نهی از منکر کرد!و در این راستا دستور داد درختانی را که مورد احترام مردم بود بریده و گنبد و ساختمان روی قبر زیدبن خطاب را ویران سازند. [24]

چون این اخبار به حاکم احساء رسید، نامه ای به عثمان نوشت مبنی براینکه شیخ محمد را به قتل برساند و تهدید کرد اگر این کار را انجام ندهد، خراج احساء را قطع خواهد کرد[25]

عثمان هم چون قدرت مهالفت با امیر احساء را در خود ندید ناچار از محمد بن عبد الوهاب خواست تا از شهر عیینه خارج شود. [26]

محمد بن عبد الوهاب به ناچار در سال 1160 ه. ق از«عینیه»خارج و به«درعیّه»[27]یکی از شهرهای نجد رفت، در آن هنگام محمدبن سعود(جدّ آل سعود)حاکم درعیّه بود. وی به توصیۀ زنش با شیخ ملاقات کرد و به گرمی از او استقبال نمود.

شیخ نیز قدرت غلبه و قدرت بر همه و بلاد نجد را به وی بشارت داد و با هم، پیمان بستند که حکومت در دست محمدبن سعود و بعد از او در دست فرزندش باشد. همچنین توافق کردند که زعامت دینی و علمی به موروثی در خانوادۀ محمد بن عبد الوهاب باقی بماند. [28]

این دو هم پیمان برای رسیدن به دنیا، تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر، با مخالفان خود به جنگ و جدال پرداختند و از میان مریدان خویش سپاهی تشکیل دادند و به قتل و غارت مسلمانان پرداختند بطوری که مردم در عیه که قبل از ورود شیخ برای قوت روزانه کار می کردند، از راه غارت وچپاول اموال دیگران، صاحب ثروت قابل توجهی شدند. [29]

سید ابراهیم علوی در مورد شکل گیری سپاه وهابی می نویسد: «محمد بن عبد الوهاب از پیروان خود یک دهم چهارپایان، نقدینه و اجناس بلکه انسانها را(با قرعه از میان پیروان) می گرفت و در نتیجه ثروتی کلان جمع آوری کرد و سپاه انبوهی بالغ بر یکصد و بیست هزار جنگجو آماده کرد. [30]

از بزرگترین کج اندیشی ها و بدعتهای محمد بن عبد الوهاب این است که با کسانی که مرید او نمی شدند معاملۀ کافر حربی می کرد؛ یعنی همانند خوارج، که مسلمانان مخالف عقاید خود را کافر می پنداشتند، آنها نیز بدین شیوه با مخالفین خود برخورد می کردند از این رو برای جان و مال و ناموس آنها ارزشی قایل نبودند و در نبردهای نظامی، هر شهری را که به تصرف در می آورند، غارت و تصرف اموال و اهالی آنها برای وهابیان حلال می شد.

در دایره المعارف اسلامی آمده است: محمد بن سعود پس از توافق با محمد بن عبد الوهاب در سال 1157 ه. ق از هرطرف به بلاد مجاور و مناطق بدویانی که به او نزدیک بودند، به بهانۀ نشر تفکر وهابی به آنها حمله می برد و اموالشان را غارت می کرد. [31] البته بیان خواهیم کرد که وهابیان جسارت را به حدی رساندند که در به یغما بردن اموال و عتیقه جات بقاع متبرک هیچ ابایی نداشتند و علاوه بر تخریب، آنجا را غارت هم می کردند.

سرانجام محمد بن سعود پس از قریب سی سال فرمانروایی و قتل و غارت مسلمین در سال 1179 ه. ق به هلاکت رسید. با توصیه سعود و موافقت محمد بن عبد الوهاب، عبد العزیز بن محمد بن سعود(1218-1179 ه. ق)به جانشینی برگزیده شد. وی با دختر محمد بن عبد الوهاب ازدواج کرد و نخستین کسی از آل سعود است که لقب امام یافت. [32]

با این پیوند، حکومت او صیغۀ دینی به خود گرفت و آل سعود و جاکمان و حامیان رسمی وهابیت شدند. عبد العزیز نیز برای پیشرفت وهابیت تلاشهای زیادی انجام داد و با به تصرف درآوردن نواحی احساء و قطیف در سال 1208 ه. ق گسترۀ جغرافیایی حکومت خود را به کرانه های خلیج فارس رساند.

محمد بن عبد الوهاب در سال 1206 ه. ق به هلاکت رسید و پسر بزرگش بنام عبد اللّه [33]جای او را گرفت و مطابق پیمان پدرش با آل سعود همکاری نزدیک و صمیمانه ای را ادامه داد. کیش نوین وهابی در ادامۀ گسترش تفکرات بدعت آمیز خود از سال 1216 تا 1225 ه. ق عراق را مورد حملات بدی قرار داده و عمدۀ این تهاجمات متوجه دو شهر نجف و کربلا بود. شیخ عثمان بن بشر، مورخ نجدی دربارۀ حملۀ وهابیان به کربلا می نویسد: «در سال 1216 ه. ق در ماه ذیقعده، سعود با سپاهی مرکب از جمیع شهرک نشینان و بادیه نشینان نجد و جنوب و حجاز و تهامه و نقاط دیگر به قصد حمله به سرزمین کربلای حسینی(علیه السلام)حرکت کرد. سپاه مزبور دیوار شهر را خراب کرد و به زور وارد شهر شد، بیشتر مردم را در بازارها و خانه ها به قتل رساندند و گنبد روی قبر را ویران ساختند و صندوق روی قبر را که زمرد و یاقوت و جواهرات دیگر در آن نشانده شده بود برگرفتند و آنچه در شهر از مال و سلاح و لباس و فرش و طلا و نقره و قرآنهای نفیس و جز آنها یافتند غارت کردند، نزدیک ظهر از شهد بیرون رفتند در حالیکه قریب به دو هزار نفر از اهل کربلا را کشته بودند. [34]

مرحوم علامه سید محمد جواد عاملی از علمای بزرگ شیعه مقیم نجف که خود شاهد حمله سفاکانه وهابیان به نجف بوده گفته است: «در سال 1216 ه. ق(وهابیان)به مشهد حسین (علیه السلام)حمله بردند و مردان و کودکان را کشتند، اموال مردم را گرفتند و در بی احترامی به آستان مقدس زیاده روی کردند و آنرا ویران ساختند و از ریشه درآوردند. »[35]

مؤلف کتاب«تاریخ کربلا»در بیان قساوت و سنگدلی وهابیان در حمله به کربلا این چنین می نویسد: «. . . قریب پنجاه تن را نزدیک ضریح و پانصد نفر را بیرون ضریح و در صحن به قتل رساندند و به هرکسی برخورد می کردند، بدون رحم و شفقت او را کشتند، بر پیران و خردسالان ترحم نکردند. . . »[36]

 

اشغال مکّه

وهابیان در سال 1217 ه. ق متوجه مکه شدند، ابتداء شهر طائف را که در دوازده فرسخی مکّه بود تصرف کردند و با قساوت تمام به کشتار مردم پرداختند به طوری که«جمیل صدقی زهاوی»دربارۀ عملکرد آنها به هنگام تصرف طائف می نویسد: «از زشت ترین کارهای وهابیان، قتل عام مردم است که بر صغیر و کبیر ترحّم نکردند. طفل شیرخواره را بر روی سینه مادرش سر بریدند، جمعی که مشغول فراگرفتن قرآن بودند کشتند. چون در خانه ها کسی باقی نماند، به دکانها و مساجد رفتند و هرکس بود حتی گروهی را که در حال رکوع و سجود بودند کشتند.

کتابها را که در میان آنها تعدادی صحف شریف و نسخه هایی بخاری و مسلم و کتب فقه و حدیث بود، در کوچه ها و بازارها افکندند و آنها را پایمال کردند. . . »[37]

در واقع آل سعود وهابی با این جنایات، درمردم دیگر مناطق از جمل مکّه رعب و وحشت انداخت. وهابیون پس از طائف به مکّه معظمه نیز حمله بردند و در هشتم محرم 1218 ه. ق این شهر مقدس را اشغال کردند. پس از اشغال شهر، سعود خطاب به مردم مکه گفت: «من امسال خود را برای جنگ با مردم عراق(شیعیان)آماده می کردم ولی وقتی شنیدم مسلمانان(وهابیان) با مردم طائف جنگیده اند و می خواهند به طرف شما بیایند، از هجوم اعراب بادیه نشین(در واقع مریدان وحشی وهابی)بر اهل مکه ترسیدم. خدا را حمد کنید که شما را به سوی اسلام رهنمون شد و از شرک نجات داد!»[38]

وهابی ها پس از تصرف مکه، ظرف سه روز اماکن مقدس و قبه ها و بارگاههای ائمه(علیهم السلام)و اولیای الهی را خراب کردند. در این عملیات وحشیانه و ضد انسانی، اماکنی همچون قبور حضرت ابوطالب، عبد المطلب، خدیجه و اولاد پیغمبر گرامی اسلام(ص)گنبد زادگاه حضرت رسول، علی(ع)و حضرت خدیجه را ویران کردند. وهابیان در توجیه تخریب قبه ها و اماکن و بارگاهها می گفتند اینها بتهایی است که به دست خود مسلمانان ساخته شده است می بایست منهدم گردند![39]

«احمد زینی دحلان»می گوید: «وهابی ها چهارده روز در مکه ماندند و در این مدت مردم را توبه می دادند و به نظر خود اسلام مردم را تجدید کردند. و از کارهایی که به اعتقاد ایشان شرک بود از قبیل توسل و زیارت قبور منع می کردند. »[40]

ادامۀ جنایات وهابی ها در حرم امن الهی سبب شد تا«شریف غالب»حاکم مکه با مساعدت و همکاری «شریف» حکمران جده و حمایت تسلیحاتی امام مسقط، مکه را از دست وهابی ها خارج کند. وهابی ها بر اثر این شکست به قبایل اطراف مکه هجوم بردند و بسیاری از آنها را کشتند و زنان را لخت و عریان نمودند و در میان مردم رها کردند، و پس از اینکه امان خواستند به این شرط که وهابی شوند از کشتن آنها درگذشتند. »[41]

 

کشته شدن عبد العزیز

در ماه رجب 1218 ه. ق عبدالعزیز وهابی به خاطر ارتکاب جنایات متعدد و بخصوص حمله به کربلای معلّی به هنگام نماز عصر بدست یکی از شیعیان عراق مورد حمله قرار گرفت و مجروح شد به خاطر همین جراحات، چندی بعد درگذشت و ضارب نیز بوسیلۀ عبد اللّه برادر عبدالعزیز از پا درآمد. »[42]

پس از مرگ عبدالعزیز پسرش سعود به جای وی نشست. سعود که از مقتدرترین امرای آل سعود به شمار می رود تلاش زیادی در بسط نفوذ و تحکیم سلطه وهابی بر جزیره العرب داشت و چنان رعب و وحشتی به راه انداخت که در سال 1220 ه. ق«شریف غالب»(حاکم مکه) قبول نمود که در امارات خود تابع سعودیها باشد و طبق دستور مسلک وهابی به مؤذنان گفته شد که فقط اذان بگویید و از اسلام دادن به پیغمبر و طلب رحمت در ضمن اذان خودداری کنند. »[43]

 

تصرف مدینۀ منوره

سعود در سال 1220-1221 ه. ق پس از یکسال و نیم محاصرۀ مدینه النبی سرانجام موفق شد، آن را به تصرف خود درآورد. وی مطابق معمول ابتداء تمام اشیاء گرانبهای حرم را به یغما برد و مردم را از زیارت مرقد پیغمبر اکرم(ص)و ائمۀ بقیع منع کرده آنگاه دستور تخریب قبه های چهار امام معصوم بقیع، قبۀ قبر عبد اللّه پدر پیامبر(ص) را صادر کرد. البته در طی این سالها آل سعود از عراق غافل نشدند، از جمله حمله ای به نجف اشرف داشتند که با ایثار و پایداری مردم خنثی شد و چون نتوانست کاری از پیش ببرد به طرف کربلا حرکت کرد مردم آنجا نیز با فداکاری تمام به مقابله با لشکر وهابی پرداختند و چون نتیجه ای نگرفت در 1777 ه. ق بار دیگر شهرهای مقدس مکه و مدینه را محاصره کرد و به قتل و غارت حجاج پرداخت و چنان ددمنشانه تهاجم کرد که تا سه سال حج بیت اللّه الحرام به حال تعطیل درآمد. »[44]

 

برخورد عثمانی ها با وهابی ها

از رمان اشغال مکه در 1218 ه. ق توسط سعود بن عبد العزیز تا 1224 ه. ق بارها دولت عثمانی به محمد علی پاشا حکمران مقتدر مصر دستور داد که فرقۀ وهابی و آل سعود را سرکوب نماید، اما هربار این کار به نوعی این کار به تأخیر می افتاد تا اینکه در 1225 ه. ق محمد علی پاشا پسرش احمد طوسن را با سپاهی مجهز به جنگ وهابیان فرستاد و توانست شهرهای مقدس مکه و مدینه و نیز طائف را از لوث آل سعود پاک کند، محمد علی پاشا خود نیز در حمایت پسرش در1227 ه. ق با سپاهی گران وارد جده شد و«شریف غالب»امیر مکه و سه پسرش را که با وهابیان ارتباط داشتند دستگیر و به جزیرۀ«سالاتیک»تبعید کرد این موضوع سبب ناراحتی مردم و حتی پیوستن عدّه ای به جبهۀ مخالف شد.

در سال 1229 ه. ق سعود از دنیا رفت و پسرش عبد اللّه به جای وی نشست و راه پدر را برای گسترش آئین وهابی در پیش گرفت. [45] حکومت عثمانی قصد داشت کار وهابی ها را یکسره کند، لذا محمد علی پاشا سپاه دیگری به فرماندهی ابراهیم پاشا پسر دیگرش (پسر زنش) را به حجاز فرستاد و به لحاظ دلیری و مجرب بودن ابراهیم، شهر«درعیه»پایتخت ابن سعود را محاصره کرد و پس از مدت کوتاهی آنرا به تصرف درآورد و امیر عبد اللّه بن سعود به همراه بسیاری از نزدیکان و خویشان تسلیم شدند.

ابراهیم پاشا عده ای از امرای سعودی اسیر را در دهانۀ توپ گذاشت و نابود کرد و جمعی را به جوخه های اعدام سپرد و تعدادی را نگاه داشتند. تا اینکه در آغاز سال 1234 ه. ق اسرا را به همراه امیر عبد اللّه بن سعود سالم به باب عالی(درباره عثمانی)برد. عبد اللّه را در جلو باب همایون(قصر سلطان) و همراهانش را در ناحیه ای از شهر استامبول به دار آویختند. [46]

در ماه شعبان همان سال محمد علی پاشا در نامه ای که برای ابراهیم پاشا فرستاد به او دستور داد شهر«درعیه» را با خاک ویران کند، [47]ابراهیم هم مطابق فرمان پس از خارج کردن مردم، شهر به تلّی از خاک مبدل ساخت.

 

تشکیل مجدد حکومت آل سعود وهابی

حکومت عثمانی پس از اعدام و تبعید امرای آل سعود و تخریب مرکز آنها«درعیه»، تصور کرد که دیگر آل سعود از صحنۀ سیاسی محو شده اند. اما برخلاف انتظار، عده ای از دو خاندان (سعود و وهابی)که گریخته بودند چندی بعد به درعیه بازگشتند و پس از آبادانی شهر مجددا بنای حکومت آل سعود را برپا کردند. یکی از این گریختگان«ترکی بن عبد اللّه»بود که توانست دوباره تا حدودی بنیان حکومت آل سعود را سامان دهد وی در سال 1249 ه. ق به وسیلۀ خواهرزاده اش«مشاری بن عبد الرحمن»به قتل رسید. «فیصل»پسر ترکی خیلی زود انتقام خون پدر را گرفت و خود در اوایل 1250 ه. ق به جای پدر بر امارات نجد استقرار یافت. [48]

فیصل در 1282 ه. ق درگذشت و پسرش عبد اللّه به جای وی نشست در دورۀ حکومت عبد اللّه (1300 ه. ق)دولت آل سعود بسیار ضعیف و ناتوان شده بود و دولت عثمانی با تقویت حکومت آل رشید در حجاز، عبد اللّه بن سعود را که مورد حمایت انگلیس بود، شکست داد. بر اثر این شکست عبد الرحمن پسر چهارم فیصل ترکی برادر عبد اللّه سعود، با پسر جوانش عبد العزیز(پدر فهد کنونی) به همراه خانواده رهسپار کویت شدند.

عبد العزیز در سال 1219 ه. ق در حالی که بیش از بیست و یک سال از عمر او نمی گذشت به همراه چهل تن از جوانان که نسبت به او وفادار بودند شهر ریاض را به دست آورد و با کمک مریدان وهابی خود در سال 1320 ه. ق بر قسمت جنوبی نجد غلبه یافت. این دوره که مصادف با نفوذ روزافزون سلطه بریتانیا بر منطقه بود، آل سعود مورد توجه بیشتر استعمار قرار گرفتند به طوری که پس از جنگ جهانی 1919 ه. ق نجد به صورت کشور مستقل آل سعود شناخته شد و عبد العزیز که به نام جدش«ابن سعود»خوانده می شد به عنوان پادشاه نجد پذیرفته شد و سالانه در حدود چهل هزار لیرۀ انگلیسی برای وی مقرری تعیین شد که به مدت شش سال ادامه داشت.

علامه سید امین عاملی(ره)دربارۀ دلایل پرداخت این هزینه از قول وزیر مستعمرات انگلیس(مستر امری)در«کشف الارتیاب»می نویسد: «دولت انگلیس این مقرری را بدان علت به پادشاهی سعودی می داد که اولا او را در جنگ بر ضد عثمانی یاری کند و ثانیا پس از جنگ بر ضد حجاز و عراق و کویت شورش ننماید، و در سیاست خارجی خود از خواسته های بریتانیا پیروی کند، و در ترویج سیاست خاص انگلیس در مورد صلح و آشتی در کشورهای عربی بکوشد. . . »[49]

عبد العزیز که پشتوانۀ قدرتمند استعماری پیدا کرده بود در ماه صفر سال 1343 ه. ق شهر طائف را فتح کرد و در سال 1344 ه. ق جده سقوط کرد و در همان سال بر مدینه سلطه پیدا کرده و در 25 جمادی الثانی 1344 ه. ق عنوان پادشاه نجد و حجاز را پیدا کرد و اتحاد جماهیر شوروی اولین دولتی بود که او را به رسمیت شناخت. [50] و چندی بعد مناطق تحت سلطۀ خود را به«المملکه العربیّه السعودیّه»نامگذاری کرد. [51]

 

تخریب قبور و آثار اسلامی شهرهای مقدس مکه و مدینه

پس از سلطۀ وهابیان بر شهرهای مقدس مکه و مدینه در سال 1343 ه. ق ره فرمان ملک عبد العزیز آل سعود و فتوای مفتی وهابی، بار دیگر قبۀ ابن عباس و دیگر قبور طائف و قبور عبد المطلب و ابوطالب و حضرت خدیجه همسر پیامبر گرامی اسلام(ص)و زادگاه حضرت زهرا(س)و هرگونه آثار اسلامی که در مکه برپا بود، منهدم شد.

سپس در سال 1344 ه. ق به تخریب قبور ائمۀ بقیع و تخریب اماکن مقدسه و متبرکه و آثار اسلامی مدینه دست زدند. ضریح فولادی ائمۀ بقیع را که در اصفهان ساخته شده بود از روی قبر متبرک امام حسن مجتبی(ع) و امام زین العابدین(ع)و امام محمد باقر(ع)و امام جعفر صادق(ع) برداشتند و بردند. قبور عباس عموی پیامبر و فاطمه دختر اسد مادر امیر المؤمنین را که با قبور چهار امام همام، در زیر یک قبه بود ویران کردند.

همچنین قبور دیگر بقیع همچون قبر ابراهیم فرزند پیغمبر(ع)و زنان آن حضرت و قبر ام البنین مادر حضرت ابوالفضل العباس و قبر عبد اللّه پدر پیغمبر و قبر اسماعیل پسر امام جعفر صادق(ع)که نزد اسماعیلیه بسیار محترم بود و قبر عثمان بن عفان و مالک بن انس و دیگر صحابه و تابعین همه را بدون استثناء خراب و با زمین یکسان نمودند. وهابیان سپس متوجه قبر حضرت حمزه سید الشهداء و سایر قبور شهدای احد و مسجد جنب آن شدند و به تخریب آنها پرداختند. [52]

مؤلف«کشف الارتیاب»در بی احترامی و جسارت وهابیان به قبور شریف می نویسد: «پس از تخریب قبور ائمه و بزرگان مسلمین و مساوی نمودن آنان با زمین، این مکان ها را محل ریختن کثافات و قاذورات و سرگین چهارپایان و سگهای ولگرد قرار دادند و همچنین با لگدکوب کردن و نشستن روی آنها و انواع اهنتهای دیگر بیشترین بی احترامی را به آنها روا داشتند. »[53]

وهابیها همانطور که قبلا گفته شد به خاطر تفکر بدعت گرایانه و انحرافی که داشتند زیارت و توسل و احترام به قبور متبرک و آثار اسلامی را شرک و بت پرستی قلمداد می کردند و اگر ترس حکومت آل سعود و حامیان استکباریش از اعتراض مسلمین نبود، هر آینه قبر پیامبر عظیم الشأن را نیز تخریب می کردند. مرحوم علامه سید محسن عاملی دربارۀ دلایل وهابیون در عدم تخریب قبر پیامبر(ص) می نویسد: «وهابیها نسبت به خراب کردن قبر پیغمبر اکرم(ص)و از بین بردن ضریح آن خودداری نمودند و این خودداری به جهت ترس از عواقب آن بود و الا قبر پیغمبر اکرم(ص)در نزد آنها مانند قبور دیگر است، بلکه قبر پیغمبر اکرم در نزد آنها بدتر است، چون بیشتر از قبرهای دیگر در نظر مسلمین عظمت دارد و استغاثه می شود و دلیل و فتاوای وهابی نسبت به خرابی گنبد و بارگاه و از بین بردن قبور، یکی است و هیچ قبری حتی قبر پیغمبر از آن استثناء نشده است.»[54]

 

نتیجه

بنابر آنچه ذکر شد، تفکر بدعت گرایانه توأم با تعصب و جمود فکری تحت عنوان تمسک به قرآن و حدیث در میان برخی از پیروان کج اندیش اسلام(در قرن چهارم)پدید آمد. گروهی که تنها خود را رهروان راستین قلمداد کردند. این رویه علاوه بر عدم بینش شفاف دربارۀ توحید(به دلیل قائل به رؤیت و تجسم خدا)در شأن و منزلت انبیاء و اولیای دین خدشه وارد کردند به طوری که توسل به آنها را منافی توحید قلمداد نمودند. و در یک اقدام جاهلانه حکم قتل و آزار و اذیّت مخالفان عقاید خود را صادر کردند.

ابن تیمیه در قرن هشتم با فتوای حرمت زیارت قبر نبی اکرم اسلام به این انحراف و بدعت عمق بیشتری داد و پس از چهار قرن سکوت و سکون، در قرن دوازدهم محمد بن عبد الوهاب خیزش نوینی در این تحریف صورت داد. وی با پیمان اتحاد با آل سعود و حمایت های پیدا و پنهان استعمار و قتل و غارت و تجاوز، کیش خود را بر منطقۀ نجد و حجاز امروز نیز تحمیل کرد. این فرقه در راستای خشنودی استعمار علاوه بر تخریب اماکن مقدس و آثار اسلامی در شهرهای مقدس مکه و مدینه و تکفیر مسلمانان، به تبعیّت از اسلاف خود، با استفاده از ابزار خشونت و تهدید، زوّار بیت اللّه الحرام را مجبور به تبعیت از کج اندیشی های خود در ایام زیارت می نمایند.

البته وقوع حوادث اخیر در کشورهای همسایۀ شرقی، بیانگر این واقعیت است که تفکّر وهابی، طبق خواست استعمار، تغییر استراژدی داده و در صدد گسترش آئین خود از طریق ترور، کشتار و تجاوز با حمایت استکبار بین المللی در دیگر کشورهای اسلامی می باشد.

 

پی نوشت:

[1] فرهنگ فرق اسلامی، محمد جواد مشکور، صص 169-170.

[2] وهابیان، علی اصغر فقیهی، ص 117

[3] همان مأخذ، ص 19

[4] سلیفه، بدعت یا مذهب، محمد سید رمضان البوطی، ترجمه: حسین صابری ص 261

(به تصویر صفحه مراجعه شود)-ملاحظه می شود که آنها در عقاید خود دچار تناقض گویی هستند. بعنوان نمونه قائل بودند به تجسم و تشبیه خداوند ولی نه آنطوری که در مورد مخلوقات صدق می کند. . . خوب اگر منظور آنها از تشبیه و تجسم چیزی غیر از معنای تجسم و تشبیه در مخلوقات است ناچار چیزی نیست جز تنزیه خداوند ولی مراد آنها نیست و در باب تجسیم هم مشکلات عدیده ای در آنها وارد است.

[5] فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، استاد جعفر سبحانی، ج 1، ص 278

[6] همان، ص 278

[7] تجارب الامم، ج 1، ص 322

[8] لکامل، ج 5، ص 172

[9] وهابیان، صص 316-317

[10] فرقۀ وهابی، ترجمۀ علی دوانی، ص 160.

[11] همان، ص 55 به نقل از وهابیگری، ص 60.

[12] فرقۀ وهابی، ص 160.

[13] وهابیان، ص 58

[14] فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، ج 1، ص 281

[15] همان، ج 1، ص 283

[16] وهابیگری، ص 81

[17] برگی از جنایات وهابی ها، ص 18

[18] فرقۀ وهابی، علی دوانی، ص 22

[19] برگی از جنایات وهابی ها، صص 17-18

[20] همان، صص 17-18

[21] تاریخ نجف، آلوسی، ص 111 تا 113، به نقل از کشف الارتیاب، ص 13

[22] الصواعق الالهیه، ص 38

[23] وهابیان، ص 120

[24] خراج احساء معادل یکهزار و دویست سکه طلا و مقداری مواد خوراکی و لباس بود.

[25] آیین وهابیت، صص 26-27

[26] فرقۀ وهابی، ص 93

[27] برگی از جنایات وهابی، ص 32

[28] عنوان المجد فی التاریخ النجد، ج 1، ص 87

[29] وهابی ها، صص 3-4

[30] دایره المعارف اسلامی، ج 2، ص 26

[31] همان، ص 26

[32] کشف الارتیاب، ج 1، صص 7-8

[33] عنوان المجد فی التاریخ النجد، ج 1، صص 121-122 به نقل از وهابیان، ص 255

[34] مفتاح الکرامه، ج 5، ص 512

[35] تاریخ کربلا و حائز حسین(ع)، ص 235

[36] کشف الارتیاب، مترجم، ج 1، صص 62-61

[37] همان، صص 12-13

[38] فرقۀ وهابی، صص 36-37

[39] فتوحات الاسلامیه، ج 2، ص 234 به نقل از کتاب فرقۀ وهابی، ص 37

[40] فرقۀ وهابی، ص 38

[41] همان، ص 38

[42] وهابیان، صص 284-285

[43] فرقۀ وهابی، ص 41-42

[44] همان، ص 46

[45] همان، ص 48

[46] وهابیان، ص 293

[47] همان، ص 289

[48] فرقۀ وهابی، ص 53

[49] کشف الارتیاب، مترجم، ج 1، ص 51

[50] وهابیان، صص 340-431

[51] همان، ص 343

[52] فرقۀ وهابی، صص 55-56

[53] کشف الارتیاب، مترجم، ج 1، ص 4

[54] همان، ج 1، صص 202-204

منبع: پایگاه وهابیت شناسی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش