اطلس > شخصیت ها > ضد تکفیری > ابوالحسن اشعری

ابوالحسن اشعری

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۱۸ تعداد بازدید: 163

علی بن اسماعیل بن اسحاق اشعری، متکلم و بنیان‌گذار مکتب اعتقادی اشعری است. اشعری در بصره به دنیا آمد و سال ولادتش در بین سالهای ۲۶۰، ۲۶۶ یا و ۲۷۰ ضبط شده است. او در سال 324 در بغداد درگذشت.



علی بن اسماعیل بن اسحاق اشعری، متکلم و بنیان‌گذار مکتب اعتقادی اشعری است[1]. اشعری در بصره به دنیا آمد و سال ولادتش در بین سالهای ۲۶۰، ۲۶۶ یا و ۲۷۰ ضبط شده است[2]. او در سال 324[3] در بغداد درگذشت[4].

ابوالحسن اشعری در مقالات الاسلامین می نویسد: « مسلمانان بعد از پیامبرشان درباره مسائل زیادی اختلاف کردن که برخی، عده دیگری را گمراه دانسته و از آنها تبری جستند این اختلافات باعث شد که به فرقه ها و گروه های جدای از هم تبدیل شوند که دین اسلام همه آنان را جمع کرده و شامل می شود. »[5] لذا در کتاب «الابانه عن اصول الدیانه» می نویسد: « ما بر این باوریم که هم بر جنازه اهل قبله نماز بخوانیم و هم از آنها ارث برده و بر آنها ارث بگذاریم. »[6]

رئیس مکتب اعتقادی اشعری می گوید: «ما بر این باور هستیم که احدی از اهل قبله را مادامی که گناهی را حلال نشمرده است، تکفیر نکنیم مانند زنا و دزدی و خوردن شراب؛ همانگونه که خوارج مرتکب چنین اعمالی را کافر می پنداشتند. ما معتقدیم که صاحب گناه کبیره در صورتی که آن گناه را حلال بداند و باور به حرامت آن نداشته باشد، کافر می گردد.»[7] نکته دیگری که جناب اشعری متذکر می شود رابطه بین اسلام و ایمان است که وی با صراحت می گوید: « اسلام وسیعتر از ایمان است لذا هر اسلامی ایمان نیست. »[8]

اشعری از عالمانی است که همه فرق اسلامی را داخل در اسلام دانسته و در عبارتی می نویسد: « مسلمانان ده گروه هستند که عبارتند از شیعه و خوارج و مرجئه و معتزله و جهمیه و ضرارریه و حسینیه و بکریه و عامه و اصحاب حدیث. »[9]

اندیشه ضد تکفیری اشعری به قدری برای او اهمیت داشته و به دنبال انتشار این تفکر اسلامی بوده است که تذکر تکفیر نکردن مسلمانان را در زمان احتضار نیز فراموش نکرد. سرخسی[10] می گوید: «کنار بستر مرگ ابوالحسن اشعری در بغداد بودم که گفت: « تو شاهد باش که من احدی از اهل قبله را تکفیر نمی کنم زیرا همه بر یک معبود واحد اشاره دارند. »[11]

اشعری ایمان را تصدیق به وحدانیت خداوند می‌داند و ارزش عمل را از مفهوم ایمان خارج می‌سازد. مبنای او برای این دیدگاه این است که الفاط کتاب الاهی، هر چند کاربردهای اصطلاحی داشته باشند، معانی لغوی خود را حفظ می‌کنند؛ بنابراین، برای تحقق ایمان، معنی لغوی آن یعنی «تصدیق» کفایت می‌کند .[12]اما حقیقت ایمان امری قلبی است و اقرار زبانی اگر با انکار قلبی همراه باشد، ایمان حقیقی نیست. هر چند حکم ظاهری و فقهی ایمان بر آن صدق می‌کند. به همین گونه، انکار زبانی هم اگر با انکار قلبی همراه نباشد، کفر حقیقی محسوب نمی‌شود[13].

 

پی نوشت ها:

[1]. http://fa.wikishia.net/view/ابوالحسن_اشعری

[2]. رج: خطیب بغدادی، ج۱۳، ص۲۶۰؛ مقریزی، ج۴، ص۴۴۳. به نقل از:

http://olama-orafa1393.ir/?p=13566

[3]. ابن‌عساکر، ص۱۴۶ـ-۱۴۷؛ ابن‌خلّکان، ج۳، ص۲۸۵؛ ذهبی، ج۲، ص۲۰۸؛ ابن‌کثیر، ج۱۱، ص۱۸۷. به نقل از:

http://olama-orafa1393.ir/?p=13566

[4]. ابن‌عساکر، ص۱۴۹؛ قس همو، ص۴۱۲؛ خطیب بغدادی، ج۱۳، ص۲۶۰؛ ابن‌خلّکان، ج۳، ص۲۸۴. به نقل از:

http://olama-orafa1393.ir/?p=13566

[5]. اختلف الناس بعد نبيهم صلى الله عليه وسلم في أشياء كثيرة ضلل فيها بعضهم بعضاً وبرئ بعضهم من بعض فصاروا فرقاً متباينين وأحزاباً متشتتين إلا أن الإسلام يجمعهم ويشتمل عليهم. مقالات الإسلاميين ت زرزور (1/ 21).

[6]. وندين بالصلاة على من مات من أهل القبلة، برهم وفاجرهم، وتوارثهم. ابوالحسن اشعري، الإبانة عن أصول الديانة، ص 32.

[7]. وندين بأن لا نكفر أحدا من أهل القبلة بذنب يرتكبه ما لم يستحله، كالزنا والسرقة وشرب الخمر، كما دانت بذلك الخوارج، وزعمت أنهم كافرون. ونقول: إن من عمل كبيرة من هذه الكبائر... مستحلا لها، غير معتقد لتحريمها كان كافرا. ابوالحسن اشعری، الإبانة عن أصول الديانة، ص 26.

[8]. ونقول: إن الإسلام أوسع من الإيمان، وليس كل إسلام إيمانا. ابوالحسن اشعری، الإبانة عن أصول الديانة، ص 26.

[9]. اختلف المسلمون عشرة أصناف الشيع والخوارج والمرجئة والمعتزلة والجهمية والضرارية والحسينية والبكرية والعامة وأصحاب الحديث عبد الله بن كلاب القطان. مقالات الإسلاميين ت زرزور (1/ 25).

[10]. وی زاهر بن احمد سرخسی فقه شافعی مذهب است که آثار زیادی از خود به جای گذاشته و در سن 96 سالگی در سال 389 هـ دار فانی را وداع گفت.

[11]. اشهدْ عليَّ أَنِّي لاَ أَكفِّر أَحَداً مِنْ أَهْلِ القِبْلَة، لأَنَّ الكلَّ يُشيَرَوْنَ إِلَى معبودٍ وَاحِد. سير أعلام النبلاء ط الحديث (1/ 72).

[12]. اللمع، ص۷۵؛ ابن فورک، ص۱۴۹ - ۱۵۰، ۱۵۳ - ۱۵۶، ۱۹۱.

[13]. انواری محمدجواد، اشعری، در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۹، ص۶۳.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

شيخ عبد الله بن محمد بن الصديق الغماري

شيخ أسامه محمود الأزهري

شیخ اکرم احمد برکات

شیخ محمد حسن هيتو شافعی

شیخ وهبي سليمان غاوجي حنفی

شیخ محمد عوامه

شیخ احمد محمود کریمه

شيخ علوي امين الخليل

شیخ ابوالمحاسن یوسف دجوی

امام موسی صدر

شیخ یوسف بن سید هاشم رفاعی

شیخ مأمون رحمه سوری

شیخ احمد الطيب

حاج ماموستا حسام الدین مجتهدی

شیخ شوقی ابراهیم علام

مولوی محمد امین صفدر

مولوی محمد عمر سربازی ملازهی

شیخ محمد متولی الشعراوی

شیخ عبدالملک سعدی

شيخ حسين حلمي ايشيق

شمس الدین محمد بن أحمد السفـّاريني حنبلی

آیت الله میرزا محمد حسن شیرازی

شيخ عبد الله أحمد کاظم يوسف

شیخ حيدر محمد كامل حب الله

محمد بن محمد مشهور به ابن الحاج

شیخ داود بغدادی نقشبندی

شیخ احمد الوائلی

مولوی عبدالخیر صمدانی فر

حمد الله جان الداجوی

دکتر شیخ عدنان ابراهیم

شیخ عبدالغنی غنیمی حنفی

آخوند احمد قربان پور

آخوند عبدالصدیق کشمیری

شیخ صالح المغامسی

محمد النوری الحاتمی

الشریف حاتم بن عارف العونی

شیخ یوسف نبهانی

ابوالحسن اشعری

شیخ علی جمعه

محمد امین ابن عابدین

شیخ خالد عبدالوهاب الملا

محمد الهذال العنزی

عثمان بن عبدالعزیز بن منصور

مولوی طارق جمیل

امام الحرمین جوینی

شیخ ماهر حمود

علوی بن احمد حداد

شیخ محمد العربی التبانی

نذیر احمد سلامی

عصام العماد

احمد حمدی صابونی

دکتر صالح الوردانی

عبدالحلیم محمود

شیخ محمود محمد شلتوت

آیت الله ناصر مکارم شیرازی

علامه سید محسن امین

آیت الله نجم الدین طبسی

آیت الله سید کمال حیدری

صائب عبد الحميد

آیت الله جعفر سبحانی

محمد عابد سندی انصاری

محمد المسعری

عثمان بن سند بصری نقشبندی

محمد انور شاه کشمیری

خلیل احمد سهارنپوری

محمد بن علوی المالکی

سمهودی

محمود سعید ممدوح

عمر عبدالله کامل

علی بن عبدالکافی سبکی

رمضان البوطی

حسن سقاف

احمد زینی دحلان

سلیمان بن عبد الوهاب

محمد عبده یمانی

احمد بن محمد بن صدیق حسنی غماری

سید احمد زینی دحلان

شيخ محمد زكي إبراهيم

محمد زاهد الکوثری

حسن فرحان مالکی

عبدالله تلیدی

محمد راتب نابلسی

محمد طاهر کردی

محمد سقاف

عیسی بن مانع حمیری

عبدالله هرری

ابوبکر عدنی بن علی مشهور

عبدالعزيز عرفة السليمانی

حبيب علي جفری

سعید عبداللطیف فودة