کتابخانه > ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۱۶ تعداد بازدید: 24

توضیحات

معرفی کتاب

نویسنده: محمد مسجد جامعی

ناشر: موسسه اطلاعات

مکان نشر: تهران

سال نشر: 1395

تعداد صفحات: 412 صفحه

کتاب حاضر که پایان نامه دکتری نویسنده در دانشگاه پیزای ایتالیا می‌باشد، یکی از تلاش‌های عالمانه برای شناخت و تحلیل منطقه پرآشوب و متلاطم خاورمیانه است. هر چند زمان تدوین رساله در سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۱۱ بوده اما به توصیه ناشر برخی مطالب روزآمد و به رساله افزوده شده است.



کتاب حاضر که پایان نامه دکتری نویسنده در دانشگاه پیزای ایتالیا می‌باشد، یکی از تلاش‌های عالمانه برای شناخت و تحلیل منطقه پرآشوب و متلاطم خاورمیانه است. هر چند زمان تدوین رساله در سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۱۱ بوده اما به توصیه ناشر برخی مطالب روزآمد و به رساله افزوده شده است. این رساله در پی فهم همدلانه تحولات و ساختارهای فرهنگی و اجتماعی شیخ نشین های خلیج فارس است. کشورهای عربستان، کویت، امارات، بحرین و قطر از مهمترین این شیخ نشین‌ها هستند  که به علت دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز و نیز ثروت سرشار و همچنین واقع شدن در منطقه‌ای حساس و مهم، همواره مورد توجه دانشمندان علوم سیاسی و نیز استراتژیست‌های حرفه‌ای بوده است. این کتاب می‌کوشد طی شش فصل مستقل به بررسی دقیق مناسبات قدرت، فرهنگ و اقتصاد در این کشورهای عربی بپردازد.

فصل اول

این فصل که با عنوان مدخل تاریخی گذشته و حال می‌باشد، بیشتر به عناصر تاریخی در منطقه خاورمیانه تاکید کرده و آنها را حتی المقدور معرفی نموده است. ابتدای این فصل مساله اهمیت کعبه و سرزمین حجاز و نیز حضور چندین قرنی حکومت عثمانی بررسی شده است. سپس به نحوه مواجه و آشنایی کشورهایی مانند کویت و بحرین با دنیای مدرن، نگاه تحلیلی شده است. مسائلی مانند انقلاب اسلامی و نیز کشف نفت در اوایل قرن بیستم میلادی و سپس القاعده و سقوط طالبان و صدام از دیگر عناوین این فصل می‌باشد.

فصل دوم

عنوان این فصل سیاست و ساختار قبیله‌ای است که در آن نویسنده کوشیده است رابطه بین حوزه سیاست و ساختارهای قبیله‌ای موجود در کشورهای عربی که عمدتا فاقد سابقه زیست شهری بوده و متشکل از قبایل بیابان نشین است را روشن کند. مولف معتقد است تنها راه درک تحولات کشورهای حاشیه خلیج فارس، فهم عمیق ساختار قبیله‌ای و حاکمیت مطلقه در جامعه حاصل از توسعه قبیله است. بر این اساس، پیش فرض نویسنده آن است که هنوز قبیله و ساختار آ در همه جا و در تمامی موارد، همچون گذشته نیرومند و تعیین کنند است. از سوی دیگر ورود این کشورها به دنیای جدید در بستر و پرتو ساختاری استبدادی صورت گرفته است لذا جامعه سنتی این کشورها تحولی طبیعی را تجربه نکرده است. در پایان فصل پیامدهای اجتماعی این ساختار قبیله‌ای بررسی شده است.

فصل سوم

در فصل سوم که به نام سیاست و تحولات اجتماعی است، نویسنده وارد بررسی عمیق تحولات از منظر تاریخی می‌شود. ابتدا مسئله پیدایش کویت و سپس تحولات بحرین در هنگامه استقلال از ایران بررسی شده و پیش دارمدی می‌شود برای تمرکز بر تحولات مهمترین کشور این حوزه یعنی عربستان سعودی. ظهور عربستان، بخش عمده‌ای از این فصل را به خود اختصاص داده است. پیوند این کشور و مساله وهابیت و تاکید عناصر حاکمیتی بر آموزه‌های وهابیت و تاثیر آن بر حوزه سیاست از دیگر عناوینی است که در این فصل به آن پرداخته شده است. تحول در سیاست دینی عربستان، خاتمه فصل را تشکیل می‌دهد.

فصل چهارم

در فصل چهارم که به عنوان دین و فرهنگ مزین شده است به این دو عامل در حوزه کشورهای خلیج فارس می‌پردازد. نویسنده بر این باور است که انتقال کم و بیش بدون چالش این کشورها از دنیای سنت و قدیم به دنیای جدید و آشنایی آنان با مدرنیته مرهون شرایط دینی و فرهنگی این کشورهاست. رابطه اسلام و عناصر هویتی قبیله از اساسی‌ترین فرازهای تشکیل دهنده این فصل است. نویسنده معتقد است که اسلام حاضر در این بخش، اسلامی قبیله‌ای است. این اسلام، مجموعه‌ای از دستورات عبادی و عملی و رفتاری به صورت بسیار صریح و ساده که بدون هیچ پیچیدگی کلامی و فقهی و فلسفی تجلی یافته است. در حالی که اسلامی که در ایران شاهد هستیم اساسا متفاوت است. در پایان فصل مساله ناسیونالیسم عربی و نیز مفهوم خلافت عربی در این چهار چوب نقد و بررسی شده است.

فصل پنجم

عنوان فصل پنجم، از محافظه کاری تا براندازی وهابیت و سیاست خارجی سعودی است. در این فصل عوامل موثر بر سیاست خارجی عربستان که به نوعی راهبری کلیت کشورهای خلیج فارس است، واکاوی می‌شود. به عنوان سابقه شکل‌گیری کشور عربستان به ظهور محمد بن عبد الوهاب اشاره می‌رود سپس کارنامه عملی معمار اصلی کشور عربستان یعنی عبدالعزیز و ارتباط او با اخوان التوحید و انگلیس و تاثیرات عمیق آن تا کنون تبین می‌شود. در پایان فصل نیز مقابله و رقابت این کشور با عربستان و تاثیر آن بر منطقه طی دهه‌های اخیر مطرح می‌شود.

فصل ششم

آخرین فصل این کتاب با عنوان بهار عربی و ثبات سیاسی به بررسی تحولات اخیر کشورهای عربی اختصاص دارد. این بخش از رساله بعد از اتمام کلیت آن، نگارش و به متن اصلی افزوده شده است تا به تحلیل کلی کتاب در تبیین تحولات منطقه مدد رساند. برخی علل این تحولات و نیز نتایج احتمالی این انقلاب‌ها به صورت گذرا بررسی شده است. خاتمه این فصل نیز به برخی مسائل سوریه  و تاثیر آن بر ایران، اشاره شده است.

نویسنده: محمدجواد خلیلی؛ دانش آموخته حوزه علمیه قم دانشجوی دکتری علوم سیاسی، پژوهشگر اندیشه سیاسی اسلامی و جهان عرب

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

البصائر لمنکری التوسل باهل المقابر

الجوهر المنظم فی زیاره قبر الشریف

دفع شبه عن الرسول و الرساله

الدرر السنیه فی الرد علی الوهابیه

الاقوال المرضیه فی الرد علی الوهابیه

فی ظلال التوحید

جریان شناسی تفکر سیاسی در جهان اسلام

دوازده نکته در بررسی و ارزیابی ادله توسل، شفاعت، تبرک و زیارت

الظاهرة السلفیة التعددیة التنظیمیه والسیاسات

نقد الخطاب السلفی ابن تیمیه نموذجاً

جنبش های فکری و دینی در جهان اسلامی معاصر

لعن های نامقدس

تروریسم و تکفیر (از دوره باستان تا ظهور داعش)

جهاد و ترور در اسلام (دیدگاه‌های علمای شیعه و اهل سنت)

زمینه های فکری سیاسی جریان بعثی تکفیری داعش

الوهابیه (مع ملحق مذکرات مستر همفر)

داعش و جبهه‌النصره چگونه می‌جنگند؟

مخالفة الوهابیة للقرآن و السنة

ابن تیمیه از دیدگاه اندیشمندان حنفی

صیانة القبور

آیین وهابیت

فتنه وهابیت

اعلام المسلمین ببطلان فتوی القرضاوی بتحریم التوسل بالانبیاء والصالحین

تقاریر نجد

ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

الوهابیة بینَ الشِرک و تصدُّع القَبیلة

فرهنگ زندگی و باورهای جماعت سلفی محتسبه

الوهابیه فکراً و ممارسةً

علم و سلطه غیبی اولیا

وهابیت و تبرک

عقل از منظر وهابیان

کلکم کفره (دراسه علمیه تثبت بالادله القاطعه تکفیر السلفیه للامه جمیعا)

تصحیح الاعتقاد فیما توهمه الشیخ محمد بن عبد الوهاب واشیاعه من الاصحاب

التبرک بالصالحین بین المجیزین و المانعین

بحوث قرآنیه فی التوحید و الشرک

العصر الوهابی قرائات فی ادبیات التطرف

نوسلفی گری و جهانی شدن امنیت خاورمیانه

جهادگرایی سلفی تاریخچه یک اندیشه

پژوهشنامه علمی ترویجی نقد وهابیت؛ سراج منیر 20

شفاء السقام فی زیاره خیر الانام

سیف الجبار المسلول علی اعداء الابرار

شروعیه التبرک و فلسفه التوسل و دلیل شرعیته

منهج ابن تیمیة فی التوحید(قرائه نقدیه مقارنه)

مصباح الأنام و جلاء الظلام فی رد شبه البدعی النجدی

نفی ظاهره التکفیر عند الامامیه

وابتغوا الیه الوسیله

تطهیر المناهج من التکفیر

التراث السلفی تحت المجهر

العقل الاسلامی بین سیاط التکفیر و سبات التفکیر

العذر بالجهل و الرد علی بدعه التکفیر

التبرک علی ضوء الکتاب والسنه

هذی هی الوهابیه

الدوله الاسلامیه الجذور التوحش المستقبل

الشفاعه فی الکتاب و السنه

عربستان سعودی و جریان‎های اسلامی جدید

حسن التفهم و الدرک لمسأله التَرک

السلفیه تاریخا و مفهوما و هدفا

الارهاب التشخیص والحلول

رستاخیز داعش

رفتار وهابیان با مسلمانان

حقیقت شرک

المشاهد المشرفه و الوهابیون

البدعه و آثارها الموبقه

هولاء هم الخوارج

السیف السقیل فی الرد علی ابن زفیل

وهابیت و ریشه‎های آن

نقدی بر افکار ابن تیمیه

التوسل

القاعده و خواهرانش

عدو قریب و بعید

درسنامه نقد وهابیت

الانصاف فیما اثیر حوله الخلاف

قاعده من لم یکفر الکافر

استعانت از کفار

خروج بر حاکم از دیدگاه اهل سنت

جذور الارهاب فی العقیده الوهابیه

الاغاثة بأدلة الاستغاثة

دارالاسلام و دارالکفر

التندید بمن عدّد التوحید

عذر به جهل

منهج الرشاد لمن اراد السداد

صدق الخبر فی خوارج القرن الثانی عشر

ابن تیمیه از دیدگاه اهل سنت

مفهوم الشفاعه فی القرآن

استمداد از اولیاء

روابط خارجی در حکومت نبوی

المجاز عند الإمام ابن تيمية وتلاميذه بين الإنكار والإقرار

نقض فتاوى الوهابية

السادة الحنابلة و اختلافهم مع السلفیة المعاصرة

وهابیگری

وهابیت و غلوّ

آرای وهابیت در ترازوی قرآن و سنت

الشفاعة

التوسل مفهومه و اقسامه و حکمه فی الشریعه الاسلامیة

نقد الشیخ محمد بن عبدالوهاب من الداخل

کنت فی الرقه هارب من الدولة الاسلامیة

فرقه ای برای تفرقه

ابومصعب زرقاوی معمار تکفیر و ترور

إتقان الصنعة فی التحقیق معنی البدعة

الوهابیون تاریخ ما أهمله التاریخ

تاریخچه وهابیت

وهابیت

اسلام و نفی خشونت و افراط گرایی

السلف و السلفیون رؤیه من الداخل

تشریح الفکر السلفی المتطرف

النزعه التکفیریه فی فکر الوهابیه

تاریخ و نقد وهابیت

سلفی گری وهابی

بررسی احادیث توسل و زیارت

وهابيت و بازنگرى از درون‏

وهابیت بر سر دو راهی

نوسلفی‌گری در سوریه

وهابيت سياسي

توحید العباده

پیامبر و فرعون (جنبش های نوین اسلامی در مصر)

بنيادهاي فكري القاعده تاثیرات اندیشه های وهابی - سلفی

جریان‌شناسی گروه‌های سلفی، جهادی و تکفیری

خلافه داعش

موسوعه التطرف، سیر وأفکار شخصیات القاعده والسلفیه وداعش فی المنطقه والعالم.

نگاهی به داعش از درون: ۱۰ روز در دولت اسلامی

داعش شجره خبیثه

گفتمان داعش ـ تبیین ذهنیت سلفیت تکفیری

شش گفتار در سلفیت معاصر

الایمان و الکفر فی الکتاب و السنه

دام تکفیر وهابیت به نام رحمان به کام شیطان

داعش گزارشی از درون ارتش وحشت

الأجوبة النجفیة فی الرد علی الفتاوی الوهابیة

فتاوای تفرقه انگیز وهابیان

سلفیه بدعت یا مذهب

السلفیه النشأه، المرتکزات، الهویه

بدعت و احکام آن

سلفی گری (وهابیت) و پاسخ به شبهات

نصیحة لشباب المسلمین فی کشف غلو العلماء المعاصرین

السلفیه الجهادیه فی السعودیه

فتن التکفیریین

هل نجد أرض الشیطان

منهج السلف فی فهم النصوص

التفکیر فی زمن التکفیر ضد الجهل و الزیف و الخرافة

بلاء التکفیر

آراء علماء المسلمین و فتاواهم فی تحریم تکفیر أتباع المذاهب الإسلامیّه

اسلام و خشونت(نگاهی نو به پدیده تکفیر)

الإسلام والعنف قراءه فی ظاهره التکفیر

التکفیر بین الدین و السیاسه

الحلف بغیرالله عز وجل

التوسل و صلته بالتوحید

ائمة الوهابیة

التوحید عند الشیخ ابن تیمیه

کتابشناسی نقد وهابیت

ماضی استمراری

خدای سلفیه (بررسی و نقد آرای سلفیه درباره‌ توحید از دیدگاه قرآن، سنت و برهان)

طالبان خواستگاه و مبانی فکری

مبلغ، نه پیامبر

نظری بر تاریخ وهابیت

تضاد مذهب شافعی با وهابیت

رحله التطرف من التکفیر الی التفجیر

العنف اللفظی و بلاغة التحریض فی خطاب داعش

المتشددون منهجهم و مناقشه اهم قضایاهم

تنظيم داعش النشأة والجرائم والمواجهة

حرمه الغلو فی الدین و تکفیر المسلمین

سلفی گری و وهابیت، تبارشناسی 1

نقد و بررسی اندیشه تکفیر

سلفی گری و وهابیت، (مبانی اعتقادی) 2

برداشتهای نادرست سلفیه جهادی از آیات جهاد

القاعده بررسی انتقادی تاریخ و افکار

حکم بغیر ما انزل الله

وهابیت بررسی انتقادی تاریخ و افکار

داعش تاریخ و افکار

طالبان تاریخ و افکار

سلفی گری در مصر

اطلس اندیشه های سلفی

الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی

ایمان و کفر

فتاوای جریان های تکفیری در جواز قتل مسلمانان

چکیده مقالات کنگره جهانی جریان های افراطی تکفیری

کتابشناسی تکفیر

الوهابیه فی المیزان

بنیادگرایی و سلفیه

شناخت وهابیت

فرماندهان تکفیر

البرهان المبین فی ضوابط تکفیر المعین

سلفیت جهادی در عربستان سعودی

اله التوحش التکفیر و السیاسه الوهابیه

بازخوانی تکفیر و تکفیر گرایی

ضرورت تعامل علمای جهان اسلام و اجتناب از لعن و تکفیر

جهاد با اهل قبله از منظر فقه اسلامی

اندیشه و عمل داعش

تولد اهریمن عوامل پیدایش دولت اسلامی عراق و شام

داعش از کاشت تا برداشت

داعش زیر ساخت های معرفتی و ساختاری

زادگاه تروریسم

وارونگی (نقد بنیان های فکری جریان های تکفیری)

اطلس رهبران

تکفیر اهل الشهادتین موانعه و مناطاته

بررسی فتوای تکفیر در نگاه مذاهب اسلامی

داعش من النجدی الی البغدادی

شبهات تنظیم الدولة الاسلامیة و الرد علیها

متاهة الحاکمیه اخطاء الجهادیین فی فهم ابن تیمیه

پندهای هدایتگر

العباده حدها و مفهومها

ثقافه الارهاب فی کتب الوهابیه

الصوائق الالهیه فی الرد علی الوهابیه

مرزهای توحید و شرک در قرآن

هشدار در خصوص تکفیر های بی‎رویه

التبصیر برد شبهات اهل التکفیر

الحق المبین فی الرد علی من تلاعب بالدین

الحکم و قضیة تکفیر المسلم

نبتة ابلیس داعش و القرآن

البیان لما یشغل الاذهان

نقض الفریضه الغائبة

جذور داعش قراءه فی تراث الوهابیه

الرد علی الفتاوی المتطرفه

داعش العراق و الشام فی میزان السنه و الاسلام