کتابخانه > معرفی کتاب > ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۱۰/۱۶ تعداد بازدید: 66

توضیحات

نویسنده: محمد مسجد جامعی

ناشر: موسسه اطلاعات

مکان نشر: تهران

سال نشر: 1395

تعداد صفحات: 412 صفحه

کتاب حاضر که پایان نامه دکتری نویسنده در دانشگاه پیزای ایتالیا می‌باشد، یکی از تلاش‌های عالمانه برای شناخت و تحلیل منطقه پرآشوب و متلاطم خاورمیانه است. هر چند زمان تدوین رساله در سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۱۱ بوده اما به توصیه ناشر برخی مطالب روزآمد و به رساله افزوده شده است.



کتاب حاضر که پایان نامه دکتری نویسنده در دانشگاه پیزای ایتالیا می‌باشد، یکی از تلاش‌های عالمانه برای شناخت و تحلیل منطقه پرآشوب و متلاطم خاورمیانه است. هر چند زمان تدوین رساله در سال‌های ۲۰۰۹-۲۰۱۱ بوده اما به توصیه ناشر برخی مطالب روزآمد و به رساله افزوده شده است. این رساله در پی فهم همدلانه تحولات و ساختارهای فرهنگی و اجتماعی شیخ نشین های خلیج فارس است. کشورهای عربستان، کویت، امارات، بحرین و قطر از مهمترین این شیخ نشین‌ها هستند  که به علت دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز و نیز ثروت سرشار و همچنین واقع شدن در منطقه‌ای حساس و مهم، همواره مورد توجه دانشمندان علوم سیاسی و نیز استراتژیست‌های حرفه‌ای بوده است. این کتاب می‌کوشد طی شش فصل مستقل به بررسی دقیق مناسبات قدرت، فرهنگ و اقتصاد در این کشورهای عربی بپردازد.

فصل اول

این فصل که با عنوان مدخل تاریخی گذشته و حال می‌باشد، بیشتر به عناصر تاریخی در منطقه خاورمیانه تاکید کرده و آنها را حتی المقدور معرفی نموده است. ابتدای این فصل مساله اهمیت کعبه و سرزمین حجاز و نیز حضور چندین قرنی حکومت عثمانی بررسی شده است. سپس به نحوه مواجه و آشنایی کشورهایی مانند کویت و بحرین با دنیای مدرن، نگاه تحلیلی شده است. مسائلی مانند انقلاب اسلامی و نیز کشف نفت در اوایل قرن بیستم میلادی و سپس القاعده و سقوط طالبان و صدام از دیگر عناوین این فصل می‌باشد.

فصل دوم

عنوان این فصل سیاست و ساختار قبیله‌ای است که در آن نویسنده کوشیده است رابطه بین حوزه سیاست و ساختارهای قبیله‌ای موجود در کشورهای عربی که عمدتا فاقد سابقه زیست شهری بوده و متشکل از قبایل بیابان نشین است را روشن کند. مولف معتقد است تنها راه درک تحولات کشورهای حاشیه خلیج فارس، فهم عمیق ساختار قبیله‌ای و حاکمیت مطلقه در جامعه حاصل از توسعه قبیله است. بر این اساس، پیش فرض نویسنده آن است که هنوز قبیله و ساختار آ در همه جا و در تمامی موارد، همچون گذشته نیرومند و تعیین کنند است. از سوی دیگر ورود این کشورها به دنیای جدید در بستر و پرتو ساختاری استبدادی صورت گرفته است لذا جامعه سنتی این کشورها تحولی طبیعی را تجربه نکرده است. در پایان فصل پیامدهای اجتماعی این ساختار قبیله‌ای بررسی شده است.

فصل سوم

در فصل سوم که به نام سیاست و تحولات اجتماعی است، نویسنده وارد بررسی عمیق تحولات از منظر تاریخی می‌شود. ابتدا مسئله پیدایش کویت و سپس تحولات بحرین در هنگامه استقلال از ایران بررسی شده و پیش دارمدی می‌شود برای تمرکز بر تحولات مهمترین کشور این حوزه یعنی عربستان سعودی. ظهور عربستان، بخش عمده‌ای از این فصل را به خود اختصاص داده است. پیوند این کشور و مساله وهابیت و تاکید عناصر حاکمیتی بر آموزه‌های وهابیت و تاثیر آن بر حوزه سیاست از دیگر عناوینی است که در این فصل به آن پرداخته شده است. تحول در سیاست دینی عربستان، خاتمه فصل را تشکیل می‌دهد.

فصل چهارم

در فصل چهارم که به عنوان دین و فرهنگ مزین شده است به این دو عامل در حوزه کشورهای خلیج فارس می‌پردازد. نویسنده بر این باور است که انتقال کم و بیش بدون چالش این کشورها از دنیای سنت و قدیم به دنیای جدید و آشنایی آنان با مدرنیته مرهون شرایط دینی و فرهنگی این کشورهاست. رابطه اسلام و عناصر هویتی قبیله از اساسی‌ترین فرازهای تشکیل دهنده این فصل است. نویسنده معتقد است که اسلام حاضر در این بخش، اسلامی قبیله‌ای است. این اسلام، مجموعه‌ای از دستورات عبادی و عملی و رفتاری به صورت بسیار صریح و ساده که بدون هیچ پیچیدگی کلامی و فقهی و فلسفی تجلی یافته است. در حالی که اسلامی که در ایران شاهد هستیم اساسا متفاوت است. در پایان فصل مساله ناسیونالیسم عربی و نیز مفهوم خلافت عربی در این چهار چوب نقد و بررسی شده است.

فصل پنجم

عنوان فصل پنجم، از محافظه کاری تا براندازی وهابیت و سیاست خارجی سعودی است. در این فصل عوامل موثر بر سیاست خارجی عربستان که به نوعی راهبری کلیت کشورهای خلیج فارس است، واکاوی می‌شود. به عنوان سابقه شکل‌گیری کشور عربستان به ظهور محمد بن عبد الوهاب اشاره می‌رود سپس کارنامه عملی معمار اصلی کشور عربستان یعنی عبدالعزیز و ارتباط او با اخوان التوحید و انگلیس و تاثیرات عمیق آن تا کنون تبین می‌شود. در پایان فصل نیز مقابله و رقابت این کشور با عربستان و تاثیر آن بر منطقه طی دهه‌های اخیر مطرح می‌شود.

فصل ششم

آخرین فصل این کتاب با عنوان بهار عربی و ثبات سیاسی به بررسی تحولات اخیر کشورهای عربی اختصاص دارد. این بخش از رساله بعد از اتمام کلیت آن، نگارش و به متن اصلی افزوده شده است تا به تحلیل کلی کتاب در تبیین تحولات منطقه مدد رساند. برخی علل این تحولات و نیز نتایج احتمالی این انقلاب‌ها به صورت گذرا بررسی شده است. خاتمه این فصل نیز به برخی مسائل سوریه  و تاثیر آن بر ایران، اشاره شده است.

نویسنده: محمدجواد خلیلی؛ دانش آموخته حوزه علمیه قم دانشجوی دکتری علوم سیاسی، پژوهشگر اندیشه سیاسی اسلامی و جهان عرب

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

ابومصعب زرقاوی معمار تکفیر و ترور

از افغانستان تا لندنستان

اسامه بن لادن افسانه یا واقعیت

اسلام و خشونت(نگاهی نو به پدیده تکفیر)

اسلام و نفی خشونت و افراط گرایی

اطلس اندیشه های سلفی

اطلس رهبران

التوسل و صلته بالتوحید

التکفیر بین الدین و السیاسه

الحالة السلفية المعاصرة في مصر

الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی

الحکم و قضیة تکفیر المسلم

العنف اللفظی و بلاغة التحریض فی خطاب داعش

القاعده از پندار تا پدیدار

القاعده بررسی انتقادی تاریخ و افکار

القاعده و نقش آن در ترتیبات منطقه ای

المتشددون منهجهم و مناقشه اهم قضایاهم

امارت تاریکی

اندیشه و عمل داعش

ایدئولوژی گروه‌های تروریستی تکفیری - وهابی؛ از القاعده تا داعش

بازخوانی تکفیر و تکفیر گرایی

بررسی حکم توسّل به انبیاء واولیاء وصالحین در فقه اسلامی

بنيادهاي فكري القاعده تاثیرات اندیشه های وهابی - سلفی

بنیادگرایی و سلفیه

بنیادگرایی: پیکار در راه خدا در یهودیت، مسیحیت و اسلام

تاریخچه وهابیت

تروریسم و تکفیر (از دوره باستان تا ظهور داعش)

تنظيم داعش النشأة والجرائم والمواجهة

تولد اهریمن عوامل پیدایش دولت اسلامی عراق و شام

تکفیر و توحید؛ جستاری در مبانی، پیشگامان و اهداف گروه های تکفیری

تکفیری

تیشه ها و ریشه ها بنیان های وهابیت

جریان شناسی آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه

جریان شناسی تفکر سیاسی در جهان اسلام

جریان شناسی جریان های سلفی، تکفیری و جهادی

جریان شناسی سیاسی گروهک تروریستی تکفیری داعش

جریان های افراطی در پاکستان

جریان‌شناسی گروه‌های سلفی، جهادی و تکفیری

جماعات العنف التكفيري الجذور والبنى والعوامل المؤثرة

جنبش های فکری و دینی در جهان اسلامی معاصر

جهاد با اهل قبله از منظر فقه اسلامی

جهاد و ترور در اسلام (دیدگاه‌های علمای شیعه و اهل سنت)

خاطرات یک تکفیری

خدای سلفیه (بررسی و نقد آرای سلفیه درباره‌ توحید از دیدگاه قرآن، سنت و برهان)

خوارج و داعش (بررسی تطبیقی بر اساس اندیشه‌های استاد مطهری)

داعش از کاشت تا برداشت

داعش تاریخ و افکار

داعش حقیقی و حقیقت داعش

داعش در سوریه و پیشینه و روندها

داعش زیر ساخت های معرفتی و ساختاری

داعش شجره خبیثه

داعش مبانی فکری زمینه های پیدایش

داعش و جهاد النكاح؛ داستان هولناك جنگ، كشتار، فحشا و بردگی زنان

داعش گزارشی از درون ارتش وحشت

داعش، شهروندان و تبلیغات دینی

داعش، نوستالژی خلافت

داعشی خاطرخواه

دام تکفیر وهابیت به نام رحمان به کام شیطان

در دام داعش؛ دولت اسلامی یا عقب‌گرد تاریخ

در راه پر دردسر

درآمدی بر تئوری های حاکمیت و دولت از منظر اسلام

درآمدی بر پراکندگی سلفی گری و وهابیت در جهان

درسنامه نقد وهابیت

درسنامه وهابیت؛ پیدایش، جریان‌ها و کارنامه

دفترچه نیمه سوخته یک تکفیری

دیدگاه های بزرگان اهل سنت بر ضد تکفیر و جریان های تکفیری

رستاخیز داعش

رمانتیک تکفیری: نگاهی به آثار و افکار سید قطب

روابط خارجی در حکومت نبوی

روابط مخفی: همدستی بریتانیا با اسلام تند رو (٢٠١٠ )

روایتی متفاوت از منطق حضور ایران در سوریه

زادگاه تروریسم

زمینه های فکری سیاسی جریان بعثی تکفیری داعش

سلفی گری در مصر

سلفی گری و وهابیت (مبانی اعتقادی)

سلفی گری و وهابیت، تبارشناسی (1)

سلفیت جهادی در عربستان سعودی

سلفیه از گذشته تا حال

شش گفتار در سلفیت معاصر

ضرورت تعامل علمای جهان اسلام و اجتناب از لعن و تکفیر

طالبان

طالبان تاریخ و افکار

طالبان خواستگاه و مبانی فکری

فتاوای تفرقه انگیز وهابیان

فرار از زندان داعش

فرهنگ زندگی و باورهای جماعت سلفی محتسبه

ماهیت داعش

ماهیت و جایگاه جریان‌های سلفی در کشورهای اسلامی

مستند ضد صهیونیزمی - تکفیری حیفا

مسجدسازی بر قبور (مجموعه داستانی پاسخ به شبهات وهابیت)

معمای جذب داعش

من در رقه بودم

موسوعه التطرف، سیر وأفکار شخصیات القاعده والسلفیه وداعش فی المنطقه والعالم.

نظری بر تاریخ وهابیت

نقد اندیشه های وهابیت

نقد و بررسی آراء و جنایات داعش

نقد و بررسی اندیشه تکفیر

نماز کنار قبور (مجموعه داستانی پاسخ به شبهات وهابیت)

نوسازی، تحریم و تاویل (از شناخت علمی تا هراس از تکفیر)

نوسلفی‌گری در سوریه

نگاهی به داعش از درون: ۱۰ روز در دولت اسلامی

نگاهی تطبیقی به خوارج و تکفیری‌ها زیر ذره‌بین تاریخ

هویت سلفی؛مطالعه‌ای در هویت واقعی و تصوری سلفی‌ها

وارونگی (نقد بنیان های فکری جریان های تکفیری)

وحدت جهان اسلام؛ چشم‌انداز آینده

وهابيت سياسي

وهابیت

وهابیت بررسی انتقادی تاریخ و افکار

پاسخ به شبهات وهابیت

پرچم های سیاه

پنجه آهنین؛ دستکش مخملی

پیرامون تروریسم

چالش های فکری و سیاسی وهابیت

چالش های وهابیت ایران، جهان اسلام و غرب

ژئوپلتیک خلیج فارس عربستان و شیخ نشین‌ها

کالبدشکافی داعش از ظهور تا افول

کفر و تکفیر، پژوهشی تطبیقی در مذاهب اسلامی

گفتمان داعش ـ تبیین ذهنیت سلفیت تکفیری