اطلس > جریان ها > اخوان المسلمین اردن

اخوان المسلمین اردن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۱۸ تعداد بازدید: 58

اخوان المسلمین اردن مانند اخوان یمن، در ابتدا در راستای مقابله با چپ گراها و سوسیالیستهای آن کشور، از جانب حکومت اردن مورد حمایت و تشویق واقع شد، اما پس از گذشت چند سال و ضعف احزاب چپ گرا، اخوان المسلمین، چهره افراطی خود را آشکار ساخت.



نویسنده: احمد ربیعی فر

مقدمه

اخوان المسلمین اردن نیز مانند اخوان یمن، در ابتدا در راستای مقابله با چپ گراها و سوسیالیستهای آن کشور، از جانب حکومت اردن مورد حمایت و تشویق واقع شد، اما پس از گذشت چند سال و ضعف احزاب چپ گرا، اخوان المسلمین، چهره افراطی خود را آشکار ساخت و به عنوان یک حزب معارض دولت و محور تفکرات افراطی به فعالیت پرداخت. از این رو، پادشاه اردن نیز مانند رئیس جمهور یمن، ناچار به مقابله با افراط گرایی های این حزب برآمد.

تاریخچه شکل گیری و تحولات اخوان المسلمین اردن

اخوان المسلمین اردن در سال 1945م رسماً در اردن اعلام وجود کرد و با تأیید نظام اردن، دفتر این حزب، در 1946م و در عمان پایتخت اردن افتتاح شد. دبیر این حزب در اردن، عبداللطیف ابوقوره بود که هیئت مؤسس اخوان المسلمین در مصر نیز او را به عضویت پذیرفت.  او که تا سال 1953م رهبری اخوان اردن را بر عهده داشت، توانست جایگاه مناسبی برای اخوان در این کشور ایجاد کند. تأسیس دانشکده علوم اسلامی، شرکت در کنفرانس اسلامی، مؤسسه رابطه العالم الاسلامی و کنفرانس اسلامی بیت المقدس، از فعالیت های اخوان المسلمین اردن در این سالها بوده است.

از سال 1953م محمد عبدالرحمن خلیفه به جانشینی از ابوقوره، مسئولیت مدیریت اخوان المسلمین اردن را به دست گرفت و از این سال، جنبه سیاسی این حزب بر فعالیت های خیریه ای و اجتماعی آن غلبه یافت.

از طرفی از آنجا که جمعیت قابل توجهی از مردم اردن را فلسطینی تبارهای ساکن اردن تشکیل می­دهند، فعالیت های اخوان المسلمین اردن با اخوان المسلمین فلسطین به صورت یکپارچه درآمده و اغلب رهبران و مدیران اخوان المسلین اردن را نیز فلسطینی تبارهای موجود در این کشور به دست گرفتند.

دبیران کل (ناظران عام) اخوان المسلمین اردن              

  1. عبداللطیف ابوقوره : (1945-1953).
  2. محمد عبد الرحمن خليفة (1953 - 1994).
  3. عبد المجيد ذنيبات (1994 - 2006).
  4. سالم الفلاحات (2006م - 2008م).
  5. همام سعيد (2008م - 2016).

اخوان المسلمین و نفوذ سیاسی در اردن

اخوان المسلمین در سال 1957م در قیام احزاب چپ گرا و ناسیونالیست علیه نظام اردن، با حمایت از ملک حسین، پادشاه اردن، به مقابله با این قیام نافرجام برخاست. هرچند برخی از کارشناسان و اعضای سابق اخوان اردن، این اقدام را به این دلیل دانسته اند که اخوان المسلمین اردن در آن دوره به نظام ملک حسین نیاز داشت؛ چون عبدالناصر رئیس جمهور مصر، عناصر اخوانی را مورد تعقیب قرار داده بود و اردن میتوانست پناهگاه خوبی برای آنان باشد. از طرفی ناسیونالیست ها به رهبری عبدالناصر، به عنوان دشمنی مشترک برای دولت اردن و اخوان المسلمین محسوب می شدند.[1]    

از دیگر اموری که نفوذ اخوان المسلمین را در اردن افزایش داد، درگیری نیروهای وابسته به جریان فلسطینی فتح با دولت اردن بود، که باعث شد، نظام اردن به جای جریان فتح، اخوان المسلمین را به عهده دار امور فلسطینیان سازد؛ زیرا اردن کشوری است که بیشترین مهاجران فلسطینی را در خود جای داده است و رسیدگی به این شهروندان و رفع نیازهای فکری و اجتماعی آنان نیازمند همراهی جریانی فکری و فرهنگی بود که مقبول آنان باشد.[2]

یکی از مهم ترین مراکز فعالیت اخوان المسلمین اردن، اردوگاه های مسکونی فلسطینیان بوده و تا کنون نیز بیشترین نفوذ اخوان اردن در میان فلسطینیان بوده است. از این رو، اهتمام به مسئله فلسطین یکی از محورهای اصلی فعالیت اخوان المسلمین اردن بوده و در اغلب بیانیه های آن نمود دارد.

اخوان المسلمین اردن با مشارکت در امور سیاسی کشور، طی سال های 1989 الی 1996م مناصب مهمی را در مجلس نمایندگان، وزارتخانه­ ها و شهرداری های اردن در اختیار گرفت. حزب «جبهة العمل الاسلامی» یکی از بازوهای اخوان اردن در عرصه سیاسی اردن بود که در سال 1992م تأسیس شد و یکی از مهم ترین مؤسسان آن، دکتر اسحاق الفرحان بود.[3]

 اما با امضای توافق صلح «وادی عربه» میان نظام اردن و رژیم اشغالگر اسرائیل، اخوان المسلمین در سال 1997م در انتخابات نمایندگان شرکت نکرد و از همین سال رسماً مشارکت سیاسی خود را در اداره نظام سیاسی اردن قطع کرد. در مقابل، به گرفتن مواضع معترضانه در برابر سیاستمداران اردنی اهتمام ورزید.

اخوان اردن پس از بیداری اسلامی

با آغاز امواج بیداری اسلامی در کشورهای عربی، اسلام گرایان اردن نیز به جنب و جوش درآمده و اعتراضات خود به حکومت را به خیابانها کشاندند، اما این اعتراضات در اردن به جایی نرسید و تنها تأثیر امواج بیداری اسلامی در اردن این بود که اختلافات و شکاف هایی را در میان اخوان المسلمین اردن ایجاد کرد. چنان که یکی از رهبران سابق اخوان اردن، به نام رحیل الغرایبه جمعیت سیاسی جدیدی را با عنوان «زمزم» تأسیس کرد که این اقدام به مذاق رهبران اخوان خوش نیامد. تاجایی که سرکرده های این جمعیت سیاسی را منفصل شده از جماعت اخوان المسلمین خواندند.

اعضای جمعیت زمزم یا همان «المبادرة الاردنیه للبناء»، که خود سابقاً در عضویت اخوان المسلمین بودند، اخوان را ابزاری در دست حکومت اردن توصیف کرده و به مخالفت با رهبران اخوان المسلمین برخاستند.

خاتمه

اخوان المسلمین با بیش از هفتاد سال سابقه فعالیت در کشور اردن، تعداد زیادی از جوانان و اسلام گرایان این کشور را زیر پرچم خود قرار داده است. اما پس از اختلافات به وجود آمده میان اعضای آن، در سایه بیداری اسلامی و همچنین پس از شکست دولت اخوان المسلمین در مصر و تبلیغات منفی علیه این جریان در کشورهای مختلف عربی، اخوان اردن نیز رو به ضعف و انزوا نهاد. هرچند مشارکت اخوان المسلمین طی سالهای اخیر در هیئت حاکمه و عرصه سیاسی اردن کمرنگ بوده اما با وجود تشکیلات فعال اخوان در این کشور و تجمع های سالیانه مناسبتی اعضا و هواداران این جماعت در اردن، اخوانی های اردن هنوز می توانند در فرصتی مناسب، جایگاه خود را در عرصه سیاسی اردن تثبیت کرده و بالا ببرند.

منابع:

  1. کتاب الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، گروهی از نویسندگان تحت اشراف عبدالغنی عماد.
  2. سایت بوابة الحرکات الاسلامیه
پی نوشتها

[1]. گروهی از نویسندگان، الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، ج1، ص427.

[2]. همان ص429.

[3]. همان ص433.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

طالبان پاکستان

گردان های عبدالله عزام

طالبان

سپاه صحابه(2)

جیش محمد

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

انصار الشریعه یمن

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

لواء التوحید

جنبش نورالدین زنکی

جنبش انصار الدین مالی

اخوان المسلمین اردن

عمليات درع الفرات

اخوان المسلمين يمن

جیش الحر السوری

حرکه احرار الشام الاسلامیه

المرابطون (مالی)

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

انصار الشریعه تونس

جیش احرار الشام

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جماعت اسلامی اندونزی

الشباب المجاهدین

هیئه تحریر الشام

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جیش محمد فی بلاد الشام

سرایا مروان حدید

جماعت انصار بیت المقدس

جنبش انصار الشریعه لیبی

کتیبه صقور العز

اجناد القوقاز

التکفیر و الهجره

جند الاقصی

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

جیش المهاجرین و الانصار                                          

الکتبیه الخضراء

احرار الشام

تحریر الشام

آل شیخ

القاعده عراق

دیوبندیه در پاکستان

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

امارت اسلامی قفقاز

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جريان نوسلفي‌ها

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

گروه تکفیری ریاض الصالحین

حدادیه

  سازمان جماعة التبلیغ

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

قبیله انحراف

تحریک نفاذ شریعت محمدی

سلفیه درباری

جیش محمد

حرکت النهضه تونس

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

شباب محمد (آکادمی ارتش)

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا

احزاب سلفی در مصر

گروه طالبان

شبکه ی حقانی

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

اخوان المسلمین سوریه

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

جماعت تبلیغ

سلفی گری در شبه قاره هند

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

جریان های تکفیری عراق

حزب التحریر ازبکستان

سلفی گری در پاکستان

جريان های سلفی در تونس

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

سازمان القاعده

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

بوکوحرام

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

لشکر طیبه

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

گروههای تروریستی در آفریقا

حرکت المجاهدین

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

گروههای تروریستی در آفریقا

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

آشنایی با داعش

سپاه صحابه

طالبان

لشگر جهنگوی

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

سروریه

حازمیه

اخوان در عربستان

البانیه

جریان جامیة یا عالمان درباری

حرکت جهیمان العتیبی

جریان اخوان‌التوحید

جریان های سلفیه