اطلس > جریان ها > اخوان المسلمين يمن

اخوان المسلمين يمن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۱۴ تعداد بازدید: 227

اخوان یمن یکی از شاخه های فعال و قدیمی اخوان المسلمین به شمار می آید که فعالیت های بسیاری در این کشور داشته و در برخی از مراحل نیز جوانان یمنی بسیاری را جذب این حزب سلفی کرده است. اما ویژگی اخوان المسلمین یمن این است که در دوره های متعدد رنگ ها و رویرکردهای متنوعی را اتخاذ کرده و همین امر باعث شده است که اعتماد افراد و گروه های یمنی از این حزب و گروه سلفی در یمن سلب شود.



نویسنده: احمد ربیعی فر

مقدمه

اخوان یمن یکی از شاخه های فعال و قدیمی اخوان المسلمین به شمار می آید که فعالیت های بسیاری در این کشور داشته و در برخی از مراحل نیز جوانان یمنی بسیاری را جذب این حزب سلفی کرده است. اما ویژگی اخوان المسلمین یمن این است که در دوره های متعدد رنگ ها و رویرکردهای متنوعی را اتخاذ کرده و همین امر باعث شده است که اعتماد افراد و گروه های یمنی از این حزب و گروه سلفی در یمن سلب شود.

اخوان المسلمین یمن اگرچه در دوره های متعددی صاحب نفوذ و تأثیر در این کشور بوده است اما در برخی مراحل و بویژه در عصر حاضر، جایگاه مناسبی در جامعه یمن ندارد که این امر نیز به دلیل فقدان ثبات فکری و سیاسی رهبران این گروه است.

شکل گیری و تاریخچه تحولات اخوان یمن

حسن البنا، مؤسس اخوان المسلمین مصر، از ابتدا نگاهی ویژه به یمن داشته و تلاش کرده است تا شعبه جماعت اخوان المسلمین را در این کشور تبیت و تقویت کند. یکی از دلایل اهتمام ویژه او به یمن این بود که یمن برخلاف سایر کشورهای اسلامی، از گزند نفوذ استعمار و فرهنگ پذیری از کفار ایمن مانده بود و مردم آن همچنان بر اساس تفکرات و سبک اسلامی زندگی می کردند. حسن البنا به شاگردان خود در مورد یمن گفته بود: «پیروزی جنبش اسلامی در این سرزمین مبارک (یمن) خواهد بود؛ زیرا استعمار در این سرزمین قدرتی ندارد و ایمان و حکمت در اهل یمن مشهود است».[1]

هرچند ارتباط میان حسن البنا و شخصیت های یمنی از سال 1928م  برقرار بود، اما ارتباط فکری و تشکیلاتی میان اخوان مصر و یمنی ها از سال 1937م آغاز شد. جوانان یمنی که برای تحصیل به دانشگاه الازهر مصر وارد می شدند به مرور زمان تحت تأثیر اخوان المسلمین قرار گرفته و با ورود شیوخ مصری و اخوانی به یمن جهت تدریس علوم دینی، این ارتباط عمیق تر شد.

اما اخوان المسلمین یمن که اغلبشان از معترضان به حکومت بودند با ترور حاکم یمن، انقلاب زودهنگامی را آغاز کردند که ولیعهد یمن با کمک قبایل آن توانست آنان را سرکوب و اغلب سران این انقلاب را اعدام کند. پس از این ماجرا تقریباً اخوان المسلمین در یمن نابود شد و طی سال های 1984 – 1962م فعالیتی در این کشور نداشت.[2]

اما با روشن شدن  شعله انقلاب یمن در سال 1962م، اخوان المسلمین نیز فرصت را غنیمت شمرده و به نفوذ دوباره در این کشور اقدام کرد. اخوانی ها همزمان با شروع انقلاب و برپایی جمهوری یمن توسط انقلابیون، خود را به یمن رسانده و علاوه بر ترویج تفکرات خود در میان یمنی ها، سعی کردند تا میان گروه های متخاصم در این کشور میانجی گری کنند.

شیخ عبدالمجید الزندانی، اولین مرشد اخوان یمن توانست با کمک جوانان اخوانی که در آن دوره در تعداد بسیار کمی بودند، دو هدف را پیگیری کند: 1) ترویج افکار اخوان المسلمین در یمن، 2) اسلامی کردن انقلاب و جمهوری برپا شده در یمن.

دوره طلایی حیات اخوان المسلمین در یمن

در سال 1974م، با روی کار آمدن سرهنگ ابراهیم الحمدی، مجال وسیعی جهت فعالیت اخوانی ها در یمن فراهم شد؛ زیرا حمدی برای کسب محبوبیت و حمایت های مردمی، نزدیک شدن به علمای دین را شیوه خود ساخت و سه مؤسسه بزرگ آموزشی و دینی را تأسیس کرد که مدیریت این مؤسسات را به اعضای اخوان و افراد نزدیک به اخوان سپرد.

اما پس از سه سال، ابراهیم حمدی به همراه برادرش کشته شدند و پس از اونیز احمد حسین الغشمی، نُه ماه بعد از به قدرت رسیدن هدف ترور واقع شد و در سال 1978م، قدرت در یمن به دست علی عبدالله صالح افتاد.

او که یکی از چهره های نظامی یمن محسوب می­شد، اولین تکلیف پیش روی دولتش را مقابله با نفوذ و گسترش مارکسیسم در یمن دانسته در همین راستا نیز با اخوان المسلمین هم ­پیمان شد. اخوانی­ ها نیز او را در پیروزی بر مارکسیست ها و حزب سوسیالیستی یمن یاری کردند و در نبردهای داخل یمن علی این احزاب، با حمایت از علی عبدالله صالح، در مقابل نفوذ مارکسیسم و احزاب سوسیالیستی مبارزه کردند.

اخوان المسلمین یمن در سال 1990م از تشکیل حزبی سیاسی با نام «التجمع الیمنی للاصلاح» خبر داد که تأسیس این حزب اخوانی نیز به پیشنهاد علی عبدالله صالح و برای مقابله با نفوذ تفکرات مارکسیستی و سوسیالیستی در یمن بود.

اما با تضعیف شدن کامل طرف­های مارکسیست و سوسیالیست در یمن، این اخوان المسلمین بودند که با تأسیس مراکز تربیتی و آموزشی به تربیت نیرو و گسترش تفکراتشان در یمن پرداختند.

افول اخوان المسلمین یمن

نفوذ تفکرات افراط گرایانه اخوانی در یمن، مقارن بود با شدت یافتن عملیات های تروریستی القاعده در جهان، به همین دلیل، پس از حادثه تروریستی 11سپتامبر، علی عبدالله صالح، بهانه مناسبی را جهت محدود ساختن اسلام گرایان اخوانی به دست آورد و با شعار مبارزه با افراط گرایی و تروریسم، برخی از مراکز آموزشی اخوان المسلمین مانند دانشگاه الایمان را تعطیل کرد و آنان را مورد محدودیت قرار داد.

سیاست های محدود کننده دولت یمن در قبال اخوان باعث شد که اخوان المسلمین که تا پیش از این هم پیمان علی عبدالله صالح بودند به یکی از دشمنان او بدل شده و با احزاب چپ و سوسیالیستی که در سال های گذشته به عنوان دشمنان اخوان محسوب می­ شدند، هم پیمان شود. این هم پیمانی نیز تنها یک هدف داشت و آن هم مبارزه با علی عبدالله صالح بود.

با توجه به نزدیکی تفکرات اخوان با االقاعده و گرایش بسیاری از جوانان اخوانی به این سازمان تروریستی، اخوان المسلمين نیز به عنوان عقبه تشکیلاتی و سیاسی القاعده در یمن شناخته شد. چنان که به گفته قاضی عبد الوهاب قطران، رئیس کمیته قضاوت و دادگستری در جبهه نجات انقلاب یمن، اخوان المسلمین یمن با استفاده از نفوذ سیاسی خود، حتی برخی از استانداران یمن را از عناصر سرسپرده به القاعده و اعضای آن قرار دادند که این امر خود بزرگترین تهدید و خطر برای یمن محسوب می شد. او در ادامه سخنانش، القاعده را بازوی نظامی اخوان المسلمین در یمن توصیف کرده است.[3]

بعد از انقلاب یمن در برابر دیکتاتوری علی عبدالله صالح و سرنگونی او اگرچه فرصت برای گسترش فعالیت اخوان و القاعده در یمن فراهم شد، اما جبهه نجات انقلاب یمن با درک خطرگسترش افراط گرایی در یمن، به مقابله با گسترش اخوان در یمن پرداخت و انصار الله یمن نیز در زمینه پاکسازی یمن از تکفیری ها و تروریستهای مرتبط با اخوان و القاعده به یاری انقلابیون یمن شتافت.

منابع:

1. کتاب الحرکات الاسلامیه فی الوطن العربی، گروهی از نویسندگان تحت اشراف عبدالغنی عماد.

2. سایت بوابة الحرکات الاسلامیه

پی نوشت:

[1]. گروهی از نویسندگان، تحت اشراف عبدالغنی عماد: الحرکات الاسلامیة فی الوطن العربی، جلد1، ص553.

[2]. همان، ص556.

[3]. «الإخوان المسلمون في اليمن (تاريخ من التحالفات والغدر)»، سایت بوابة الحرکات الاسلامیه.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

آشنایی با داعش

آشنایی با گروهک تررویستی جندالشیطان

آل شیخ

اجناد القوقاز

احرار الشام

احزاب سلفی در مصر

اخوان اصیل (حسن البناء)؛ جریانی در رؤیای اصلاح

اخوان المسلمين و شيعه (بخش اول)

اخوان المسلمين و شيعه (بخش دوم)

اخوان المسلمين يمن

اخوان المسلمین اردن

اخوان المسلمین سوریه

اخوان المسلمین عربستان؛ زندگی گیاهی

اخوان المسلمین قطر؛ حرکتی خزنده

اخوان در عربستان

اخوان‌المسلمین امارات؛ پیوندی دیرهنگام

البانیه

التوحید و الجهاد فی ارض الکنانه (توحید و جهاد در مصر)

التکفیر و الهجره

الشباب المجاهدین

القاعده در تانزانیا

القاعده در کنیا

القاعده عراق

القاعده فی بلاد المغرب الاسلامی

المرابطون (مالی)

النهضه تونس؛ از «حرکت» تا «حزب»

الکتبیه الخضراء

امارت اسلامی قفقاز

اندیشه های طیف حیاتی جریان دیوبندیه

اندیشه های گرایش «مماتی» جریان دیوبندیه

انصار الشریعه تونس

انصار الشریعه یمن

بوکوحرام

تحریر الشام

تحریک نفاذ شریعت محمدی

تقابل دیوبندیه با جریان ها و مذاهب دیگر

جريان نوسلفي‌ها

جريان نوسلفي‌ها در دوران معاصر (2)

جريان های سلفی در تونس

جریان اخوان‌التوحید

جریان جامیة یا عالمان درباری

جریان شناسی جماعت التبلیغ و الدعوه

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان های تکفیری عراق

جریان های سلفیه

جماعة المسلمين في بلاد الشام

جماعت اخوان المسلمین: ریشه ها و روندها

جماعت اسلامی اندونزی

جماعت انصار بیت المقدس

جماعت تبلیغ

جنبش اسلامی ترکستان شرقی

جنبش انصار الدین مالی

جنبش انصار الشریعه لیبی

جنبش حسم «حرکة سواعد مصر»

جنبش نورالدین زنکی

جند الاقصی

جیش احرار الشام

جیش الحر السوری

جیش المهاجرین و الانصار                                          

جیش محمد

جیش محمد

جیش محمد فی بلاد الشام

حازمیه

حدادیه

حرکت المجاهدین

حرکت النهضه تونس

حرکت جهیمان العتیبی

حرکه احرار الشام الاسلامیه

حرکه الفجر الاسلامیه

حرکه شام الاسلام

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر: آسیب ها وتحریف ها

خلافت داعش، موافقان و مخالفان

داعش 2017/دگرگونی ها و تاکتیک ها

دورنمائی از مکتب دیویند (1)

دورنمائی از مکتب دیویند (2)

دیوبندیه در پاکستان

دیوبندیه، بریلویه و رابطه آنها با وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

سازمان القاعده

سازمان جماعة التبلیغ

سرایا مروان حدید

سروریه

سلفی گری در شبه قاره هند

سلفی گری در پاکستان

سلفیت سنتی(وهابی) در یمن

سلفیه درباری

سپاه صحابه

سپاه صحابه(2)

سیر شکل گیری جریان دیوبندیه در شبه قاره هند

شباب محمد (آکادمی ارتش)

شبکه ی حقانی

طالبان

طالبان

طالبان پاکستان

عمليات درع الفرات

قبیله انحراف

لشکر طیبه

لشگر جهنگوی

لواء التوحید

هیئه تحریر الشام

وهابیت تکفیری (دوران تاسیس و تثبیت)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره دوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار (دوره سوم)

وهابیت و خاندان سعود، از ظهور تا اقتدار(دوره اول)

کتیبه صقور العز

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گردان های عبدالله عزام

گروه تکفیری ریاض الصالحین

گروه طالبان

گروههای تروریستی در آفریقا

گروههای تروریستی در آفریقا

گروهک تروریستی ـ تکفیری جندالله

گونه شناسی جریان های فکری و جنبش های اسلامگرا