مقالات > بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۱۴ تعداد بازدید: 240

در این نوشته به روش های نادرستی که در رد عقاید شیعه استفاده شده، می پردازیم و نقدی کلی بر روش کتاب او خواهیم داشت. از جمله این نقدها می توان به تحریف و تقطیع و افتراء، استفاده از احادیث ضعیف، و اعتماد به منابع مخالفان شیعه اشاره کرد.



نويسنده: قاسمی، ابوالفضل، نجارزادگان، فتح الله

از آثاری که در سال های اخیر بر ضد شیعه به نگارش در آمده و تبلیغات زیادی برای آن شده کتاب اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، نوشته دکتر ناصر عبدالله بن علی قفاری است. او در این کتاب اصول عقاید شیعه را بررسی می کند و طبق آنچه خود مدّعی است عقاید شیعه را با رجوع به کتب شیعه بررسی و نقد می کند. در این نوشته به روش های نادرستی که در رد عقاید شیعه استفاده شده، می پردازیم و نقدی کلی بر روش کتاب او خواهیم داشت. از جمله این نقدها می توان به تحریف و تقطیع و افتراء، استفاده از احادیث ضعیف، و اعتماد به منابع مخالفان شیعه اشاره کرد.

کلمات کليدي : قفاری، اصول مذهب الشیعة الاثنی عشریة، تحریف، تقطیع، افتراء.

مقدمه

در دوره معاصر، وهابی ها تبلیغات ضد شیعی گسترده ای داشته اند. استفاده از کتاب های ضد شیعی و انتشار گسترده آنها نمونه ای از فعالیت های آنان است. از جمله این کتاب ها، اصول مذهب الشیعة الاثنی  عشریة، اثر ناصر بن عبدالله قفاری است. از روش های مقابله با این کتاب ها بیان کردن روش نادرست آنها در نقد عقاید شیعه است، مثل اینکه روایتی را تقطیع کرده اند و سعی در مخدوش نشان دادن عقاید شیعه دارند. در این مقاله به بررسی منهج قفاری در کتابش می پردازیم و می کوشیم برخی از شیوه های غلط او در استدلال علیه عقاید شیعه را بیان کنیم.

نویسنده کتاب آثار دیگری نیز دارد، که در آنها ضدیت با شیعه مشهود است، از جمله: فکرة التقریب بین اهل السنة والشیعة؛ الموجز فی الأدیان والمذاهب المعاصرة؛ نواقض توحید الاسماء والصفات؛ بروتکولات آیات قم حول الحرمین الشریفین؛ حقیقة ما یسمی زبور آل محمد. کتابی که محل بحث ما است، در اصل رساله دکتری وی به راهنمایی محمد رشاد سالم[1] است که در سال 1407 در دانشگاه محمد بن  سعود، در بخش عقاید و مذاهب معاصر، دفاع شده و توصیه به چاپ و تبادل آن بین دانشگاه ها گردیده است.

به برخی نکات، که نویسنده در آن شیوه کار خود را مطرح کرده، اشاره می کنیم. قفاری می نویسد:

گذشتگان اهل سنت درباره شیعه اثنا عشری مطالبی نوشته اند ولی آن نوشته ها قبل از شیوع و فراوانی کتب شیعه بوده است و شیعه دوازده امامی به دلیل تقیه ای که دارد کار را مشکل کرده، به گونه ای که ما اسمی از اصول کافی نزد اشعری، ابن حزام و ابن تیمیه نمی بینیم. کتاب هایی که قبلاً علمای اهل سنت نوشته اند در پاسخ به شبهاتی بوده که شیعه در خصوص کتب اهل سنت مطرح می کرده اند.[2] در این تألیفات از مطالب مهمی درباره شیعه دوازده امامی، مانند عقیده شیعه راجع به اصول دین و دیدگاه های معاصران شیعه و رویکردهای آنان و ارتباط آنان با فرقه های قدیمی و کتاب های گذشته شیعه، غفلت شده است.[3]

قفاری در این کتاب قصد داشته به منابع شیعی به طور مستقیم و بدون واسطه رجوع کند و از منابعی که باواسطه از شیعه نقل می کنند بپرهیزد.[4] او ادّعا می کند که مسائل را صادقانه از کتب آنها نقل می کند و از منابعی استفاده می کند که نزد شیعه معتبر است.[5]

 

بررسی و نقد روش های نادرست کتاب

1. تقطیع احادیث اهل بیت (علیهم السلام)

یکی از آسیب هایی که در نقل روایات وجود دارد بخش بخش کردن روایت و ذکرنکردن بخش های دیگر آن است. ناقلان حدیث این کار را به هر انگیزه ای انجام داده باشند مانع فهم صحیح روایت می شود. گرچه این مشکل در گذشته در کتاب های مذاهب وجود داشته، اما با گذشت زمان و فراوان شدن نسخه های کتاب های حدیثی این مشکل کمتر اتفاق می افتد. البته این مشکل به روشی دیگر رخ نموده است و وهابیت به گونه ای در نقد شیعه از آن استفاده می کند و با تقطیع روایات باعث ایجاد شبهه می شود. کتاب قفاری نیز، که در نقد شیعه نگاشته شده، نمونه هایی از این دست دارد، از جمله:

 

نمونه اول: مشرک دانستن شیعه

 

قفاری در مطلبی با «الصلوة عند الضریح»، در بحثی راجع به زیارت امام حسین (علیه السلام) شیعه را مشرک می داند و دلیل آن را متن زیارت نامه و نحوه زیارت امام حسین (علیه السلام) بیان می کند. وی می نویسد:

این زیارت برای حسین است که به گمان شیعه جعفر صادق آن را توصیه کرده است و دستور داده که قبل از زیارت سه روز روزه بگیرند. سپس غسل کنند و لباس پاک و طاهر بپوشند. سپس دو رکعت نماز بخوانند. بعد جعفر صادق گفته است زمانی که به در حرم رسیدی خارج قسمت گنبد بایست و با چشم به سمت قبر اشاره کن و بگو: ای مولای من! ای ابا عبدالله! ای پسر رسول خدا! بنده تو و فرزند بنده تو و فرزند کنیز تو، ذلیل در مقابل تو ایستاده است؛ کسی که کوتاهی کرده در شناخت مقام و شأن تو و اعتراف می کند به حق تو و به سوی تو آمده تا تحت حمایت تو قرار گیرد. حرم تو را قصد کرده است. به مقام تو روی آورده است. تا اینکه می گوید: سپس بر روی قبر بیفتد و بگوید: ای مولای من به سوی تو آمدم در حالی که می ترسم پس تو مرا ایمنی ده و به سوی تو آمدم تا مرا در پناه خود گیری. پس مرا در پناه خود گیر ... و دوباره بر روی قبر خود را بیندازد ... تا آخر زیارت، که در این زیارت مخلوقی را می خواند و به سوی او تضرع می کند، مثل اینکه در مقابل خداوند تضرع می کند و اگر این کار شرک نباشد چه چیز شرک است.[6]

قفاری بخشی از عبارت زیارت نامه را حذف کرده تا استدلال خود را به مخاطب القا کند. نکات حذف شده نشان دهنده توجه شیعه در زیارات خود به خداوند و توسل آنها به اولیای الهی است که اهل سنت نیز قبول دارند.[7] عبارت روایت به صورت کامل در ذیل آورده شده است. بخش های تقطیع شده نیز مشخص شده است:

فَإِذَا تَوَجَّهْتَ إِلَی الْحَائِرِ فَقُلِ اللَّهُمَّ إِلَیک قَصَدْتُ وَ لِبَابِک قَرَعْتُ وَ بِفِنَائِک نَزَلْتُ وَ بِک اعْتَصَمْتُ وَ لِرَحْمَتِک تَعَرَّضْتُ وَ بِوَلِیک الْحُسَینِ تَوَسَّلْتُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ اجْعَلْ زِیارَتِی مَبْرُورَةً وَ دُعَائِی مَقْبُولًا فَإِذَا أَتَیتَ الْبَابَ فَقِفْ خَارِجَ الْقُبَّةِ وَ أَوْمِ بِطَرْفِک نَحْوَ الْقَبْرِ وَ قُلْ یا مَوْلَای یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ عَبْدُک وَ ابْنُ عَبْدِک وَ ابْنُ أَمَتِک الذَّلِیلُ بَینَ یدَیک الْمُقَصِّرُ فِی عُلُوِّ قَدْرِک الْمُعْتَرِفُ بِحَقِّک جَاءَک مُسْتَجِیراً بِذِمَّتِک قَاصِداً إِلَی حَرَمِک مُتَوَجِّهاً إِلَی مَقَامِک مُتَوَسِّلًا إِلَی اللَّهِ تَبَارَک وَ تَعَالَی بِک أَ فَأَدْخُلُ یا مَوْلَای یا حُجَّةَ اللَّهِ...  .[8]

ترجمه عبارت هایی که زیر آن خط کشیده شده چنین است:

زمانی که به قبر توجه کردی، بگو: خدایا فقط تو را قصد کردم و فقط درِ خانه تو را می کوبم و به پیشگاه تو آمدم و به تو پناه آوردم و به رحمت تو روی آوردم و به ولیِّ تو متوسل شدم، خدایا بر محمد و آل او درود بفرست و زیارت من را قبول شده قرار ده و دعایم را استجابت فرما ... در حالی که متوسل به خداوند تبارک و تعالی به واسطه تو [امام حسین (علیه السلام)] شده ام ... .

 

نمونه دوم: رؤیت خداوند

یکی از مباحث مطرح شده در علم کلام رؤیت کردن یا نکردن خداوند با چشم مادی است. شیعه با دلایل قرآنی و روایی و عقلی، قائل به رؤیت ناپذیری خداوند به صورت مطلق است و قفاری این مطلب را از اعتقادات نادرست شیعه می داند و در عبارات خود برای نقد نظر شیعه ادّعا می کند که روایات شیعه متناقض با نظریه شیعه است. او در این  باره می نویسد:

فنفیهم لرؤیة المؤمنین لربهم فی الآخرة خروج عن مقتضی النصوص الشرعیة، وهو أیضاً خروج عن مذهب أهل البیت، وقد اعترفت بعض روایاتهم بذلک، فقد روی ابن بابویه القمّی عن أبی بصیر، عن أبی عبد الله علیه السّلام قال: قلت له: أخبرنی عن الله عزّ وجلّ هل یراه المؤمنون یوم القیامة؟ قال: نعم.[9]

اینکه شیعه رؤیت پذیری خدا را در آخرت نفی می کند، خارج از مقتضای نصوص شرعی و مخالف مذهب اهل بیت است و این در حالی است که روایات شیعه به دیده شدن خداوند در آخرت اشاره دارد. ابن بابویه قمی از ابی بصیر از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده است که: پرسیدم از ایشان درباره خداوند عزوجل که آیا مؤمنین خدا را در قیامت می بینند؟ فرمود: بله.[10]

 این روایت هم تقطیع شده و هم بخش دوم روایت، که معنای دقیق آن را بیان می کند، حذف شده است. متن کامل روایت چنین است:

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِی عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ هَلْ یرَاهُ الْمُؤْمِنُونَ یوْمَ الْقِیامَةِ قَالَ نَعَمْ وَ قَدْ رَأَوْهُ قَبْلَ یوْمِ الْقِیامَةِ فَقُلْتُ مَتَی قَالَ حِینَ قَالَ لَهُمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکمْ قالُوا بَلی ثُمَّ سَکتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ الْمُؤْمِنِینَ لَیرَوْنَهُ فِی الدُّنْیا قَبْلَ یوْمِ الْقِیامَةِ أَ لَسْتَ تَرَاهُ فِی وَقْتِک هَذَا قَالَ أَبُو بَصِیرٍ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاک فَأُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْک فَقَالَ لَا فَإِنَّک إِذَا حَدَّثْتَ بِهِ فَأَنْکرَهُ مُنْکرٌ جَاهِلٌ بِمَعْنَی مَا تَقُولُهُ ثُمَّ قَدَّرَ أَنَّ ذَلِک تَشْبِیهٌ وَ کفْرٌ وَ لَیسَتِ الرُّؤْیةُ بِالْقَلْبِ کالرُّؤْیةِ بِالْعَینِ تَعَالَی اللَّهُ عَمَّا یصِفُهُ الْمُشَبِّهُونَ وَ الْمُلْحِدُون.

از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که از ایشان پرسیده شد، آیا مؤمنان روز قیامت خداوند را می بینند؟ فرمود: بله؛ و مؤمنان خدا را قبل از قیامت هم دیده اند؛ پرسیدم چه زمانی؟ فرمود: زمانی که به آنها گفته شد: «أَلَسْتُ بِرَبِّکمْ قالُوا بَلی» (آیا من پروردگار شما نیستم؟ گفتند: بله). سپس لحظاتی ساکت شدند و فرمودند: همانا مؤمنان خدا را در دنیا قبل از قیامت می بینند. آیا الان تو او را نمی بینی؟ ابوبصیر می گوید: از امام پرسیدم فدای شما شوم. آیا این مطلب را از شما نقل کنم؟ فرمود: خیر؛ اگر تو در این باره سخن بگویی پس کسی که جاهل به منظور و معنای آنچه است که تو می گویی، آن را انکار می کند. سپس فکر می کند که این تشبیه و کفر است و در حالی که دیده شدن با قلب مثل دیده شدن با چشم نیست خداوند بلندمرتبه تر از آن است که مشبّهه و کافران او را با آن توصیف می کنند.[11]

همان طور که در متن روایات دیده می شود امام توضیح داده اند که مراد از دیده شدن خداوند دیدن با چشم نیست، بلکه دیدن با قلب است که در این دنیا هم ممکن است.

 

نمونه سوم: تفویض امور از طرف خداوند به امامان

از شبهاتی که در خصوص عقاید شیعه مطرح می شود این است که شیعیان مقامی غلوآمیز برای ائمه خود قائل هستند و معتقدند آنها بدون اذن الهی هر کاری بخواهند انجام می دهند و هر چه را بخواهند حلال می کنند و هر چه را بخواهند حرام می کنند. قفاری روایاتی را از منابع شیعی ذکر کرده است تا ادعای خود را در این خصوص اثبات کند:

عبارات او چنین است:

والشیعة تزعم فی روایاتهم أن الله سبحانه و تعالی «خلق محمّدًا و علیا و فاطمة فمکثوا ألف دهر ثم خلق جمیع الأشیاء فأشهدهم خلقها و أجری طاعتهم علیها و فوّض أمورهم إلیها، فهم یحلّون ما یشاءون ویحرّمون ما یشاءون».

شیعه بر اساس روایاتش گمان می کند خداوند سبحان، محمد و علی و فاطمه را خلق کرد و مدتی طولانی صبر کرد و سپس جمیع مخلوقات را خلق کرد و از آنها شهادت گرفت که اطاعت آنها را بر مخلوقات واجب کرده است و امور مخلوقات را به آنها واگذار کرده و آنها هر چه بخواهند، حلال می کنند و هر چه بخواهند حرام می کنند.[12]

 در این خصوص نیز قفاری بخشی از روایت را، که کامل کننده معنا است و شبهه را برطرف می کند، حذف کرده است. عبارت حذف شده این است: «ولن یشائوا الا ان یشاء الله تبارک و تعالی»؛ «هرگز نمی خواهند چیزی را مگر اینکه خداوند تبارک و تعالی بخواهد».

به اصل متن روایت دقت شود.

«... فَهُمْ یحِلُّونَ مَا یشَاءُونَ وَ یحَرِّمُونَ مَا یشَاءُونَ وَ لَنْ یشَاءُوا إِلَّا أَنْ یشَاءَ اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَی ثُمَّ قَالَ یا مُحَمَّدُ هَذِهِ الدِّیانَةُ الَّتِی مَنْ تَقَدَّمَهَا مَرَقَ وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا مَحَقَ وَ مَنْ لَزِمَهَا لَحِقَ خُذْهَا إِلَیک یا مُحَمَّدُ».[13]

عبارت حذف شده بیانگر آن است که خواسته پیامبر (صلّی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) به خواست الهی است و آنچه را خداوند متعال بخواهد آنها نیز می خواهند نه اینکه از نزد خود چیزی را حرام یا حلال کنند.

 

نمونه چهارم: بنده بودن مردم

 

قفاری در کتاب خود ادّعا می کند که شیعه مردم را بندگان امامان می دانند. وی می نویسد:

الشیعة حینما اعتقدت فی أئمتها أنهم جهة تشریع أکملت ذلک بدعواها أن الناس جمیعًا عبید للأئمة لتتضح صورة الشرک أکثر. قال الرضا: «الناس عبید لنا فی الطاعة، موالٍ لنا فی الدین فلیبلغ الشاهد الغائب». فالناس جمیعاً عبید لله وحده لا لأحد سواه.

شیعه علاوه بر اینکه معتقد است امامان می توانند تشریع در احکام داشته باشند، این ادعای خود را با اینکه همه مردم بندگان امامان اند کامل کرده و شرک خود را بیشتر آشکار کرده است. [امام] رضا [علیه السلام] فرموده است: «مردم بنده ما در اطاعت کردن هستند و پیرو ما در دین؛ و این را شاهدان به غایبان خبر دهند». [14]

 

در خصوص این روایت دو نکته در خور ذکر است:

 

    ۱. سند این روایت ضعیف است. زیرا در سند آن أَبِی الْفَضْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِیسَ است که شخصیتی است مجهول؛ و در خصوص مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ نیز اختلاف است و نمی توان به این روایت استناد داد.

    ۲. اگر به اصل روایت در امالی شیخ مفید و بحار الانوار رجوع کنیم متن کامل تری را می یابیم که قفاری با حذف بخشی از آن ایجاد شبهه کرده است. قسمت حذف شده در حقیقت پاسخ شبهه ای است که قفاری مطرح کرده است. در امالی چنین آمده است:

عن محمد بن زید الطبری قال کنت قائما علی رأس الرضا علی بن موسی (علیه السلام) بخراسان و عنده جماعة من بنی هاشم منهم إسحاق بن العباس بن موسی فقال له یا إسحاق بلغنی أنکم تقولون إنا نقول إن الناس عبید لنا لا و قرابتی من رسول الله  (صلّی الله علیه و آله) ما قلته قط و لا سمعته من أحد من آبائی و لا بلغنی عن أحد منهم قاله لکنا نقول الناس عبید لنا فی الطاعة موال لنا فی الدین فلیبلغ الشاهد الغائب.

محمد بن  زید طبری می گوید من در خراسان نزد امام رضا (علیه السلام) ایستاده بودم. در آنجا گروهی از بنی هاشم نیز بودند از جمله اسحاق  بن  عباس  بن  موسی. امام فرمودند: «ای اسحاق! خبردار شده ام می گویید، ما گفته ایم مردم بنده ما هستند؛ نه این گونه نیست؛ قسم به قرابتم به رسول الله  (صلّی الله علیه و آله) هرگز چنین نگفته ام و از هیچ یک از پدرانم نیز نشنیده ام و این مطلب روایت نشده است، ولی ما می گوییم مردم در اطاعت کردن بنده ما هستند و پیرو ما در دین؛ و این را حاضران به غایبان خبر دهند».[15]

 

امام (علیه السلام) در این روایت دو معنای عبد را مطرح کرده است:

 

    ۱. عبد به معنای بندگی و عبودیت، که فقط مختص خداوند است و در غیرخداوند باعث شرک است و حضرت آن را از خود و پدران گرامی خویش نفی می کند؛

    ۲. عبد در طاعت، یعنی وجوب در اطاعت؛ همان طور که اطاعت بنده، از مولای خود لازم است و تعبیر «عبد» برای شخصی که از شخص دیگر اطاعت کند، استعمال می شود؛ مانند غلام که از مولای خود فرمان برداری می کند و می گویند عبد اوست، یا کسی که زیاد معصیت می کند و گوش به فرمان شیطان است و می گویند عبد شیطان شده است.

 

2. تحریف احادیث اهل بیت (علیهم السلام)

 

تحریف در لغت به معنای «تغییردادن سخن»[16] است؛ هرچند تحریف گاه در لفظ و گاه در تفسیر و تأویل معنای لفظ صورت می گیرد، اما آنچه مد نظر این مقاله است تحریف در لفظ است؛ به معنای زیادکردن لفظی که باعث سوء فهم می شود. در بحث تعداد امامان، قفاری روایتی را نقل کرده است که بر اساس آن تعداد امامان سیزده نفر است. او در این  باره می نویسد:

کما أنک تری الکافی أصح کتبهم الأربعة قد احتوی علی جملة من أحادیثهم تقول بأن الأئمة ثلاثة عشر. فقد روی الکلینی بسنده عن أبی جعفر قال: قال رسول الله: إنی و اثنی عشر إمامًا من ولدی و أنت یا علی زرّ الأرض – یعنی أوتادها و جبالها – بنا أوتد الله الأرض أن تسیخ بأهلها، فإذا ذهب الاثنا عشر من ولدی ساخت الأرض بأهلها و لم ینظروا.[17]

همان طور که در صحیح ترین کتاب های چهارگانه یعنی کتاب کافی می بینی، این کتاب شامل تعدادی از روایات است که در آنها تعداد امامان را سیزده نفر بیان کرده است. کلینی به سند خود از امام محمد باقر نقل کرده است که رسول الله (صلّی الله علیه و سلم) فرمودند: همانا من و دوازده تن امام از فرزندان من و تو ای علی! قوام زمین، یعنی اوتاد و نگاه دارنده زمین، هستیم. به واسطه ما خداوند زمین را نگاه داشته تا اهل زمین را فرو نبرد و زمانی که دوازده تن از فرزندان من رفتند زمین اهلش را فرو می برد، در حالی که به آنها مهلت داده نمی شود.

 

نقدهایی بر این کلام قفاری وارد است، از جمله:

 

    ۱. قفاری روایت را تحریف کرده و کلمه «اماماً» را در متن روایت اضافه کرده است. با رجوع به روایت مذکور در کافی می بینیم کلمه «اماماً» در روایت نیامده است. متن روایت در کافی چنین است.

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلّی الله علیه و آله) إِنِّی وَ اثْنَی عَشَرَ مِنْ وُلْدِی وَ أَنْتَ یا عَلِی زِرُّ الْأَرْضِ یعْنِی أَوْتَادَهَا وَ جِبَالَهَا بِنَا أَوْتَدَ اللَّهُ الْأَرْضَ أَنْ تَسِیخَ بِأَهْلِهَا فَإِذَا ذَهَبَ الِاثْنَا عَشَرَ مِنْ وُلْدِی سَاخَتِ الْأَرْضُ بِأَهْلِهَا وَ لَمْ ینْظَرُوا.[18]

رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمود: من و دوازده تن از فرزندانم و تو ای علی بند و قفل زمین هستیم؛ یعنی میخ ها و کوه های زمین. به سبب ما خدا زمین را نگاه داشته تا اهلش را فرو نبرد. چون دوازدهمین فرزندم از دنیا برود، زمین اهلش را فرو برد و مهلت داده نشوند.

 

    ۱. سند روایت ضعیف است. علت این ضعف وجود ابی جارود در سند روایت است. او زیاد بن منذر است که زیدی شد و همان طور که در رجال کشی آمده، ثقه نیست.[19]

    ۲. کلمه «ولدی» شامل فرزندان پسر و دختر می شود که این عبارت شامل حضرت فاطمه (علیها السلام) نیز می شود، که با دوازده تن امام، تعداد آنها به سیزده تن می رسد.

 

3. افتراء

افتراء از ریشه «ف ر ی» و در اصل به معنای قطع کردن و شکافتن است؛[20] و در اصطلاح به معنای از پیش خود بافتن، به دروغ به کسی چیزی نسبت دادن.[21] شاید وجه ارتباط معنای لغوی و اصطلاحی این باشد که فرد با افترای به دیگری و متهم کردن وی ارتباط او را با جامعه قطع و او را طرد می کند.

یکی از روش هایی که قفاری برضد شیعه به کار برده است، نسبت دادن مطالبی به شیعه است که شیعیان به آن اعتقاد ندارند، از جمله:

مثال اول؛ اعتقاد شیعه به شفابخشی خاک کربلا به جای خداوند

یکی از مصادیقی که قفاری برای مشرک دانستن شیعه به آن استدلال کرده، استشفاء به خاک کربلا است. او در این  باره می نویسد:

تقول الشیعة - مخالفة بذلک النقل والعقل، والطب والحکمة بأن تربة الحسین هی الکفیلة لشفاء الأدواء والأسقام بشتی أنواعها و أشکالها، ...، و زعموا أن الشفاء یتحقق من تراب قبر لا من رب الأرباب.

شیعه می گوید خاک حسین درمان بیماری های مختلف است، در حالی که این گفتار شیعه مخالف با نقل و عقل طب و حکمت است ... و گمان می کنند شفا از خاک قبر تحقق پیدا می کند نه از خداوند.[22]

آیا شیعه اعتقاد دارد که خاک کربلا مستقلاً و بدون اراده الهی شفا می دهد، یا این تهمت به شیعه است؟ اگر شیعه اعتقاد داشت که خاک به طور مستقل بدون اراده الهی مریض را شفا می دهد، این شرک بود؛ مثل اعتقاد به اینکه داروی طبیب به تنهایی و مستقل، بدون اذن الهی، درمان کند، در حالی که شیعه اعتقاد دارد خاک کربلا با اذن الهی شفا می دهد و این خاک مانند دارو می تواند انسان مریض را شفا دهد؛ و هم اثر دارو و هم اثر خاک از خداوند است. روایات شیعه به این نکته، که شفا از خاک کربلا با اذن الهی است، تصریح دارند. اما جالب است که خود قفاری در جای دیگری از کتابش این روایات را ذکر کرده است و اگر دقت لازم را داشت دچار این تناقضات نمی شد. وی می نویسد:[23]

ثم یقوم و یتعلق بالضریح و یقول: «یا مولای یا ابن رسول الله إنی آخذ من تربتک بإذنک اللهم فاجعلها شفاء من کل داء، و عزًا من کل ذل، و أمنًا من کل خوف، و غنی من کل فقر».[24]

سپس می ایستد و خود را به ضریح می چسباند و می گوید: «ای مولای من! ای پسر رسول خدا! من از خاک تو به اذن تو برداشتم. خداوندا در این خاک درمان از هر بیماری و عزت از هر ذلت و ایمنی از هر ترسی و بی نیازی از هر فقری قرار ده».[25]

عبارت «اللهم فاجعلها شفاء من کل داء؛ خدایا این خاک را درمانی برای همه بیماری ها قرار ده» تصریح دارد بر اینکه خداوند در این خاک درمان قرار می دهد و شیعه به این مطلب اعتقاد دارد و از خداوند می خواهد که در این خاک شفا قرار دهد؛ مانند همان درمانی که خداوند در داروهای گیاهی و غیر آن قرار داده است؛ و این اعتقاد شیعه مخالف سنت های الهی و قرآن کریم نیست. برای مثال، آیا خداوند شفای حضرت یعقوب  (علیه السلام) را در پیراهن فرزندش یوسف  (علیه السلام) قرار نداد؟ در آیه 93 از سوره یوسف این گونه می خوانیم: «اذْهَبُواْ بِقَمِیصی هَذَا فَأَلْقُوهُ عَلی وَجْهِ أَبی یأْتِ بَصِیرًا»؛ این پیراهنم را ببرید و روی صورت پدرم بیندازید، او بینا می شود.

و در آیه 96 سوره یوسف آمده است: «فَلَمَّا أَن جَاءَ الْبَشِیرُ أَلْقَئهُ عَلی وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِیرًا قَالَ أَ لَمْ أَقُل لَّکمْ إِنی  أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ»؛ پس هنگامی که مژده رسان آمد، پیراهن را بر صورت او افکند و او دوباره بینا شد. گفت: آیا به شما نگفتم که من از خدا حقایقی می دانم که شما نمی دانید؟

همان طور که خداوند شفا را در پیراهن یوسف (علیه السلام) قرار داده است می تواند در هر شیء دیگری نیز شفا قرار دهد. علت اینکه شیعه از خاک کربلا برای شفای بیماری استفاده می کند وجود روایات معتبری از اهل بیت (علیهم السلام) است[26] و به تجربه هم این مطلب ثابت شده است.

 

مثال دوم؛ قبله قراردادن قبر امامان

یکی دیگر از تهمت های قفاری به شیعه این است که شیعیان قبور امامان را مانند کعبه قبله قرار می دهند. وی می نویسد: «قال شیخ الشیعة المجلسی: إنّ استقبال القبر أمر لازم، و إن لم یکن موافقًا للقبلة»؛ شیخ شیعه مجلسی می گوید: «قبله قراردادن[27] قبر امری لازم است، اگرچه موافق با قبله نباشد».[28] در جای دیگری هم می نویسد: «شیعه در خصوص قبرهای امامان غلو کرده، در اطراف آنها طواف می کنند و حتی در حالی که پشت به قبله هستند به سمت آنها نماز می خوانند و کارهای دیگری نیز انجام می دهند که فقط مشرکان با بت هایشان انجام می دادند»؛ و در ادامه می گوید: «اگر در این خصوص شک دارید به زیارتگاه های شیعه بروید تا حقیقت را با چشم خود ببینید».[29]

در خصوص نقد این تهمت بزرگ می توان به تفصیل سخن گفت. ولی برای اینکه از اصل بحث خارج نشویم به بیان چند نکته اکتفا می کنیم. اگر کسی به مساجد شیعه و زیارتگاه های امامان شیعه مراجعه کند یا به جهت نمازخواندن شیعیان نگاه کند، می بیند که شیعه کعبه را قبله خود می داند. همچنین، می توان به کتب فراوان فقهی شیعه رجوع کرد که در آن همه فقهای شیعه فتوا داده اند که یکی از شرط های درستی نماز رو به کعبه نمازخواندن است.[30] این کلام قفاری و امثال او تهمت به شیعه است. همچنین، در زیارتگاه ها نیز مردم به سمت قبله یعنی کعبه نماز می خوانند.

اما درباره عبارت مجلسی، که قفاری از آن برای ایجاد شبهه استفاده کرده، کلمه «استقبال» یعنی روبه رو قراردادن و مقابل آن بودن و ضد معنای پشت کردن است،[31] نه به معنای قبله قراردادن. پس معنا این گونه است که زائر در هنگام زیارت رو به قبر قرار گیرد، به گونه ای که قبر در مقابل او باشد. در عبارات علمای اهل سنت نیز چنین مطالبی درباره زیارت قبر پیامبر وجود دارد. مانند:

روایت شده که منصور عباسی، دومین خلیفه عباسی، از مالک پرسید: ای ابا عبدالله! آیا رو به پیامبر بایستیم و دعا کنیم یا رو به قبله و دعا کنیم؟ مالک به او گفت: صورت را از طرف پیامبر برنگردان. زیرا او شفیع تو و شفیع پدر تو آدم (علیه السلام) در روز قیامت است؛ و رو به او بایست و شفاعت بخواه تا او نیز نزد خداوند شفاعت کند.

و در ادامه نویسنده می گوید این مطلب نقل شده از مالک از حیث سندی نیز اشکالی ندارد.[32]

 

مثال سوم؛ نام امام خمینی در اذان

قفاری در کتاب خود درباره شیعه معاصر نیز مباحثی را مطرح کرده است. او در بخشی از این مباحث، شخصیت امام خمینی را نقد، و تهمت هایی را در این زمینه مطرح می کند، از جمله به نقل از دیگران می گوید امام خمینی اسم خود را در اذان داخل کرده است. او در این باره می نویسد:

و یقال: إن الخمینی أدخل اسمه فی أذان الصلاة و قدمه علی الشهادتین.

یقول د. موسی الموسوی أدخل الخمینی اسمه فی أذان الصلوات، و قدم اسمه علی اسم النبی الکریم، فأذان الصلوات فی إیران بعد استلام الخمینی للحکم، و فی کل جوامعها کما یلی: «الله أکبر، الله أکبر (خمینی رهبر) أی أن الخمینی هو القائد، ثم أشهد أن محمداً رسول الله» (بل لم تذکر شهادة أن لا إله إلا الله أصلاً و قد کون هذا سهواً من المؤلف).[33]

گفته شده است که خمینی اسم خود را در اذان نماز داخل، و بر شهادتین مقدم کرده است. دکتر موسی موسوی می گوید خمینی اسم خود را در اذان ها داخل، و بر اسم پیامبر مقدم کرده است؛ و اذان در ایران بعد از به حکومت رسیدن خمینی و در همه اجتماع ها به این طریق است: الله أکبر، الله أکبر (خمینی رهبر)، سپس أشهد أن محمداً رسول الله.

بعد برای تصحیح عبارت موسی موسوی آورده است: «(بلکه اشهد ان لا اله الا الله ذکر نشده و این از سهو مؤلف بوده است)».[34]

در هیچ یک از اذان های جمهوری اسلامی ایران چنین چیزی وجود ندارد و جملات «الله أکبر، الله أکبر، خمینی رهبر» به اذان ربطی ندارد، بلکه شعاری انقلابی است.

 

4. استفاده از احادیث ضعیف برای بیان دیدگاه شیعه و نقد آن

یکی دیگر از روش های غلط قفاری برای نقد شیعه این است که از روایات ضعیف استفاده می کند. می دانیم که وجود هر حدیثی در منابع دلیل بر مقبول بودن آن حدیث نیست و چه بسیار احادیثی که احادیث معتبر دیگری در مقابل آن وجود دارد و صرف وجود حدیث ضعیف در کتب شیعه دلیل بر این نیست که آن حدیث نزد شیعه پذیرفته شده باشد؛ چنان که وجود هر روایتی در منابع اهل سنت دلیل بر صحت آن روایت نیست. به نظر می رسد خود قفاری از این نکته اطلاع داشته ولی آن را رعایت نکرده است. او می نویسد: «اصولیان و مجتهدان شیعه حکم به صحت هر آنچه در کتب اربعه است نمی کنند».[35]

نمونه دیگر استفاده قفاری از احادیث ضعیف این است که وی در کتابش به رجال شیعه نسبت کفر می دهد و درباره شخصیت هشام بن حکم روایتی را ذکر می کند تا نشان دهد که این شخصیت نزد اهل بیت  (علیهم السلام) مقبول نبوده است. او می نویسد:

جاء فی أصول الکافی و غیره ... عن محمد بن الفرج الرّخجی قال: «کتبت إلی أبی الحسن (علیه السلام) أسأله عما قال هشام بن الحکم فی الجسم و هشام بن سالم فی الصورة، فکتب: دع عنک حیرة الحیران واستعذ بالله من الشیطان، لیس القول ما قال الهشامان».

محمد بن فرج رخجی می گوید به امام دهم نوشتم و از درباره آنچه هشام بن حکم راجع به جسم گفته و هشام بن سالم راجع به صورت پرسیدم. در پاسخ نوشت سرگردانی حیران را از سر بگذار و پناه ببر به خدا از شیطان رجیم. قول درست آن نیست که دو هشام گفته اند.[36]

به این سخنان قفاری چند اشکال وارد است؛ این روایت به دلیل مرفوع بودن ضعیف است. روایت را کلینی این گونه نقل کرده است که محمد بن علی رفعه عن محمد بن فرج رخجی؛ محمد بن فرج از اصحاب امام رضا و امام جواد و امام هادی (علیهم السلام) بوده است و علی بن محمد، که کلینی از او روایات فراوانی نقل کرده، به دلیل فاصله طبقه نمی تواند از محمد بن فرج روایت کرده باشد.

نکته دیگر اینکه روایات صحیحی از امام صادق و امام کاظم (علیهما السلام) وجود دارد که از جایگاه باعظمت هشام بن حکم خبر می دهد. از جمله روایتی در خصوص تعداد امامان. قفاری درباره تعداد امامان شبهه وارد می کند و می نویسد:

کذلک روت کتب الشیعة الاثنی عشریة عن أبی جعفر عن جابر قال: «دخلت علی فاطمة و بین یدیها لوح فیه أسماء الأوصیاء من ولدها فعددت اثنی عشر آخرهم القائم، ثلاثة منهم محمد وثلاثة منهم علی» فانظر کیف اعتبروا أئمتهم اثنی عشر کلهم من أولاد فاطمة، فإذن علی لیس من أئمتهم.

از کتب شیعه روایت شده است که جابر می گوید: «نزد فاطمه رفتم و در مقابل او لوحی را دیدم که در آن اسم اوصیا از فرزندان فاطمه در آنها بود و آنها را شمردم. دوازده تن بود که آخرین آنها قائم بود. سه تن از آنها محمد و سه تن از آنها علی».

در ادامه قفاری می گوید: «پس در این روایت همه امامان شیعه از فرزندان فاطمه شمرده شده اند. پس علی [امیرالمؤمنین همسر فاطمه زهرا (علیها السلام)] از امامان شیعه نیست».[37]

سند به این طریق است: «مُحَمَّدُ بْنُ یحْیی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَینِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِی قَالَ ...».[38] در سند این روایت ابی جارود وجود دارد که درباره ضعیف بودن او قبلاً توضیح دادیم. از طرفی، روایات فراوانی با سند صحیح وجود دارند که در مقابل این حدیث قرار می گیرند، که بر فرض ضعیف نبودن حدیث هم با تعارض این حدیث با آن احادیث، این حدیث ساقط می شود و حجیت ندارد.

 

5. اعتماد به کتب مخالفان شیعه

ناصر قفاری در ابتدای کتاب خود ادعا می کند که در بیان مطالب و نقد عقاید شیعه با استناد به کتب موثق نزد شیعه به نقد شیعه می پردازد. وی می نویسد: «همانا من طبق شیوه و منطق شیعه و به مقتضای قوانین و قواعد آنان و طبق روایات آنها بحث می کنم».[39] یا می گوید: «موضوع درست آن است که از کتاب های شیعه به حفظ امانت نقل شود و از منابع موثق نزد آنها استفاده شود».[40]

آنچه در کتاب قفاری اتفاق افتاده این است که با اینکه از روایات شیعه استفاده کرده، و شاید از این جهت، در نگاه اول، فرد غیرمتخصص را بفریبد، ولی در نقد شیعه از کتاب ها و منابع غیرشیعی برای اثبات کلام خود استفاده کرده و از کتاب های مخالفان شیعه، مثل ابن تیمیه و موسی  جارالله و احسان الهی ظهیر، بهره برده است. برای روشن شدن موضوع دو مثال را بیان می کنیم.

در نقد شخصیت هشام بن حکم از کتب اهل سنت استفاده می کند و نسبت تشبیه و تجسیم به او می دهد. او برای اثبات ادعای خود از کتاب الفَرْقُ بین الفِرَق، اثر عبدالقاهر بن طاهر فقیه شافعی، استفاده می کند و می نویسد:

یقول عبد القاهر البغدادی: «زعم هشام بن الحکم أن معبوده جسم ذو حد و نهایة و أنه طویل عریض عمیق و أن طوله مثل عرضه ...» [الفرق بین الفرق، ص65]؛[41] عبدالقاهر بغدادی می گوید: هشام بن حکم گمان می کرده است که معبودش جسمی است دارای حد و نهایت و طول و عرض است و طولش مثل عرض آن است.

مثال: در شأن نزول آیه ولایت

قفاری در تبیین استدلال شیعه بر آیه ولایت (آیه 55 سوره مائده) طبق ادعای خود می بایست ادله شیعه را از منابع شیعی نقل و سپس نقد می کرد. همچنین، روایات ضمن آیه را بررسی می کرد و اعتبار این روایات را رد می کرد. ولی او از ابن تیمیه، که مخالف شیعه است، مطلب نقل می کند و احادیث مربوط به این آیه درباره علی (علیه السلام) را دروغ و ساختگی می داند؛ [42]و بر اساس سخن ابن تیمیه احادیث مربوط به علی (علیه السلام) را موضوع و جعلی می داند. لذا استدلال شیعه را باطل اعلام می کند.

 

نتیجه

توجه نکردن به شیوه نقد صحیح و دشمنی با مخالفانِ خود، از جمله آسیب هایی است که دامنگیر جریان وهابیت شده است. آنها به روش های غلط سعی در باطل جلوه دادن عقاید مخالفان، به خصوص شیعه، دارند. برخی از این شیوه های غلط در این مقاله بررسی شد، اما به سایر پژوهشگران پیشنهاد می شود با مطالعه دقیق تر به نقد روشی این مباحث بپردازند تا بتوانند زمینه را برای روشن کردن حق از باطل فراهم کنند.

 

منابع

    ۱. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم، 1414ق.

    ۲. ابن نعمان (شیخ مفید)، محمد، الأمالی (للشیخ المفید)، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ دوم، 1413ق.

    ۳. ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی بن  حسین، التوحید، بی جا: انتشارات جامعه، 1398ق.

    ۴. سمهودی، أبو الحسن نور الدین، وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی (ص)، بی جا: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1984م.

    ۵. شرتونی، سعید، اقرب الموارد فی فُصح العربیّة و الشّوارِد، قم: بی نا، ۱۴۰۳ق.

    ۶. طباطبایی یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، بیروت: مؤسسة الاعلمی، چاپ دوم، 1409ق.

    ۷. عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: مکتبة داوری، چاپ اول، 1410ق.

    ۸. قسطلانی، أحمد بن محمد، المواهب اللدنیة  بالمنح  المحمدیة، بی جا: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1416ق.

    ۹. قفاری، عبدالله، بروتکولات آیات قم حول الحرمین الشریفین، شبکة الفوائد الإسلامیة، fwaed.net

    ۱۰. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، بی جا: دار الرضا، 1418ق.

    ۱۱. قفاری، ناصر بن عبدالله، حقیقة ما یسمی زبور آل محمد، ریاض: دار الفضیلة، چاپ اول، 1419ق.

    ۱۲. قفاری، ناصر بن عبدالله، فکرة التقریب بین اهل السنة والشیعه، رساله کارشناسی ارشد، ریاض: جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة، 1402ق.

    ۱۳. قفاری، ناصر بن عبدالله، مسألةُ التّقریب بین أهْل السُّنة والشّیعَة، بی جا: دار طیبة للنشر والتوزیع، چاپ سوم، 1428ق.

    ۱۴. قفاری، ناصر بن عبدالله، نواقض توحید الاسماء والصفات، ریاض: دار طیبه، 1419ق.

    ۱۵. قفاری، ناصر بن عبدالله؛ عقل، ناصر بن عبد الکریم، الموجز فی الأدیان والمذاهب المعاصرة، ریاض: دار الصمیعی، چاپ اول، 1413ق.

    ۱۶. کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد، 1348ش.

    ۱۷. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1365ش.

    ۱۸. مجلسی، محمد باقر ، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404ق.

    ۱۹. مصری، أبومحمد، أرشیف ملتقی أهل التفسیر، نرم افزار المکتبة الشاملة، نسخه 8/3 و سایت aldahereyah.net

    ۲۰. موسوی خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی«، 1421ق.

 

پی نوشت ها:

[1]. محمد رشاد سالم، نماینده تفکر ابن تیمیه در عصر حاضر است، که با تأسیس مرکز «مکتبة ابن تیمیه» تمام همت خود را صرف نشر آثار و آرای وی کرده و بیشتر کتاب های او را تحقیق و منتشر کرده است، از جمله کتاب منهاج السنة  النبویة فی الرد الشیعة القدریة؛ قفاری، ناصر بن علی، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج1، ص26.

[2]. همان، ص13.

[3]. همان، ص14.

[4]. همان، ص16.

[5]. همان.

[6]. «فهذه زیارة للحسین أوصی بها جعفر الصادق – کما یزعمون – وأمر قبل بدء هذه الزیارة بصیام ثلاثة أیام ثم الاغتسال، و لبس ثوبین طاهرین، ثم صلاة رکعتین، ثم قال: فإذا أتیت الباب فقف خارج القبّة، و أوم بطرفک نحو القبر و قل: یا مولای یا أبا عبد الله یا ابن رسول الله عبدک وابن عبدک وابن أمتک، الذّلیل بین یدیک، المقصّر فی علو قدرک، المعترف بحقّک، جاءک مستجیرًا بذمّتک، قاصدًا إلی حرمک، متوجّهًا إلی مقامک – إلی أن قال: ثمّ انکبّ علی القبر و قُل: یا مولای أتیتک خائفًا فآمنّی، وأتیتک مستجیرًا فأجرنی ... ثم انکبّ علی القبر ثانیة» ... إلی آخر الزیارة التی یدعو فیها مخلوقًا من دون الله سبحانه، و یتضرع إلیه و کأنه یتضرع أمام الله، فماذا یکون الشرک إذا لم یکن هذا شرکا؟!؛ قفاری، ناصر بن علی، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ص517.

[7]. توسل به اولیای الهی، مانند پیامبر گرامی اسلام، نزد علمای جهان اسلام پذیرفته شده بود، تا اینکه جریان فکری ابن تیمیه با آن مخالفت کرد. برای نمونه نک.: سبکی، تقی الدین، شفاء السقام فی زیاره خیر الانام.

[8]. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج98، ص259.

[9]. قفاری به نقل از: ابن بابویه، التّوحید، ص117؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج4، ص44؛ کشی، محمد بن عمر، رجال الکشّی، ص450 (رقم 848).

[10]. قفاری، ناصر بن عبدالله، أصول مذهب الشعیة الإمامیة الإثنی عشریة، ج2، ص565.

[11]. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج4، ص45؛ شیخ صدوق، التوحید، ص117.

[12]. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج2، ص558.

[13]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول الکافی، ج1، ص441؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج15، ص20.

[14]. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج2، ص289.

[15]. شیخ مفید، الامالی، ص253، مجلس 30، ح3.

[16]. شرتونی، سعید، اقرب الموارد فی فُصح العربیّة و الشّوارِد، ذیل «حرف».

[17]. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الاثنی عشریة، ج2، ص809.

[18]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول الکافی، ج1، ص534.

[19]. نک.: کشی، محمد بن عمر، رجال  الکشی، ص230، شماره 413 و ص231، شماره 416.

[20]. ابن منظور، محمد ابن مکرم، لسان  العرب، «فری»، ج۱۵، ص۱۵۳.

[21]. ابن منظور، محمد ابن مکرم، لسان  العرب، ج۱۵، ص۱۵۴.

[22]. قفاری، ناصر بن عبدالله، أصول مذهب الشعیة الإمامیة الإثنی عشریة، ج2، ص549.

[23]. عبارتی که قفاری نقل می کند کمی با اصل روایت فرق می کند. در روایت آمده است: «ثُمَّ تَقُومُ وَ تَتَعَلَّقُ بِالضَّرِیحِ وَ تَقُولُ یا مَوْلَای یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ» و افعال به صورت مخاطب آمده است، ولی قفاری افعال را به صورت غایب آورده است؛ نک.: مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج98، صص138-137.

[24]. ناصر بن عبدالله قفاری، به نقل از: مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج101، ص37؛ ابن طاووس، مصباح الزائر، ص136.

[25]. قفاری، ناصر بن عبدالله، أصول مذهب الشعیة الإمامیة الإثنی عشریة، ج2، ص595.

[26]. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، ج98، ص139.

[27]. این ترجمه بر اساس چیزی است که قفاری قصد کرده و بر اساس آن ایجاد شبهه کرده است؛ ترجمه صحیح این گونه است: «شیخ شیعه مجلسی می گوید: روکردن به قبر امری لازم است اگرچه موافق با قبله نباشد».

[28]. قفاری، ناصر بن عبدالله، أصول مذهب الشعیة الإمامیة الإثنی عشریة، ج2، ص574.

[29]. «و قد ذکر صاحب التحفة الاثنی عشریة بأنهم لا یزالون یغلون فی قبور الأئمة و یطوفون حولها، بل و یصلون إلیها مستدبرین القبلة، إلی غیر ذلک من الأمور التی یستقل لدیها فعل المشرکین مع أصنامهم ثم قال: إن حصل لک ریب من ذلک فاذهب إلی بعض مشاهدهم لتری الحقیقة بعینک». همان، ج3، صص1394-1293.

[30]. طباطبایی یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقی، ج1، ص539؛ عاملی (شهید ثانی)، زین الدین، الروضة  البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة الروضة، ج1، ص501؛ موسوی خمینی، سید روح الله، تحریر الوسیله، ج1، ص141.

[31]. «الاستقبال: ضدُّ الاستدبار واسْتَقْبَلَ الشی ءَ و قَابَلَهُ: حاذاه بوجهه»؛ نک.: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج11، ص537.

[32]. سمهودی، نورالدین، وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی (ص)، ج4، ص1376؛ قسطلانی، أحمد بن محمد، المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة، ج3، ص409؛ مصری، أبومحمد، أرشیف ملتقی أهل التفسیر، ج1، ص334.

[33]. ناصر بن عبدالله قفاری به نقل از: موسوی، موسی، الثورة البائسة، صص163-162؛ عمر، عبد الجبار، الخمینی بین الدین والدولة، ص6.

[34]. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج3، ص1392.

[35]. نک.: همان، ج1، صص143-142.

[36]. همان، ج2، ص533.

[37]. همان، ص810.

[38]. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول الکافی، ج1، ص532.

[39]. همان.

[40]. قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج1، ص17.

[41]. همان، ج2، ص47.

[42]. «وأجمع أهل العلم بالحدیث علی أن القصة المرویة فی ذلک من الکذب الموضوع» [منهاج السنة، ج4، ص4]»؛ قفاری، ناصر بن عبدالله، اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریة، ج2، ص823.

منبع : نشریه سلفی پژوهی شماره 2 موسسه دار الاعلام

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

آشنایی با مکتب سلفیه

آل سعود و عربستان سعودی

آموزه‌ها و آینده داعش

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

آينده داعش در عراق

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

آینده جنبش های اسلامی

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

ابن تیمیه و اهل بیت

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

ابن تیمیه که بود و چه کرد

ابوبكر بغدادی

ابومصعب زرقاوي و داعش

اجتهاد از نگاه وهابیون

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

احزاب سلفی در مصر

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

اسامه بن‌ لادن

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

استراتژی داعش در عراق و شام

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

افترائات وهابیت علیه شیعه

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

افغانستان در دوران پساطالبان

افغانستان و گروه طالبان

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

التکفیر و الهجره

القاعده

القاعده در اوگاندا

القاعده در تانزانیا

القاعده و تروریسم مذهبی

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

الگوی سازمانی القاعده و داعش

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

ایمن الظواهری

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

بدعت

بدعت از منظر وهابیان

بدعت در دین

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

بربهاری

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسى مبانى فکرى تکفیر

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

بررسی قتال در قرآن 1

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی مبانی فقهی تکفیر

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

بن بست خلافت با اندیشه داعش

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

بیوگرافی ابن تیمیه

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

تأویل

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تاریخ وهابیت

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

تبرک و استشفا به آثار اولیا

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

ترسیم نقشه راه جدید داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

توحید در مذاهب کلامی

توحید عبادی و شبهات وهابیت

توحید و شرک

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

تکفیر

تکفیر

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

تکفیر از دیدگاه سید قطب

تکفیر از دیدگاه قرآن

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

تکفیر اهل قبله

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

تکفیر در آیات و روایات

تکفیر در جهان اسلام

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

تکفیر در روایات نبوی (3)

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر گذشته، حال، آینده

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

تکفیریها در انگلستان

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

جریان شناسی القاعده

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

جریان شناسی وهابیت مصری

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

جریان شناسی سلفیگری

جریان های تکفیری عراق

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

جنبش شاه ولی­ الله در هند

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

جهاد در اندیشه سید قطب

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

جهادی‌های جدید کیستند؟

جهان از نگاه داعش

جهانى شدن و القاعده

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جوانان يهودی در صف داعش

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

حرکت سلفیه

حزب التحریر ازبکستان

حزب التحریر در آسیای مرکزی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

خاستگاه سلفی گری تکفیری

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

خاورمیانه و جنگ های دینی

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

داعش خوب داعش بد

داعش در مسیر القاعده شدن

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

دشمن نزدیک و دور

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

دموکراسی

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

رقابتى براى هويت و شناسه‏

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

روش های تبلیغی وهابیت

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

ریشه‌های تفکر داعش (١)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

زمینه های تاریخی سلفیه

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

سب الصحابه

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

سرچشمه اندیشه وهابیت

سرچشمه های فکری القاعده

سفر وهابیت به مصر

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

سلفيان

سلفيان

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

سلفی گری

سلفی گری در مصر و دوره جدید

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

سلفیه

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

سلفیه درباری

سلفیه و تقریب

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

سونامی تکفیری در جهان بشری

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (جهادی تکفیری)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت تکمیلی)

سیر مطالعاتی نقد اندیشه تکفیر (وهابیت مقدماتی)

شباهت وهابی ها با خوارج

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

صحیحین و نفی تکفیر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

طالبان؛ دین و حکومت

ظهور داعش در شبه‌ قاره

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

ظهور و افول القاعده در عراق

عبادت

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

عبور از «خاورمیانه جدید»

عربستان در عرصه تبلیغات

عربستان معمار جنایت و مکافات

عربستان و وهابیت در آفریقا

عزاداری بدعت یا سنت

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

عقل از دیدگاه سلفیه

عقل از منظر وهابیان

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

عوامل روانی تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

فتنه تكفير

فتنه و هابیت

فرا واقعیت بنا العابد!

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

فعالیت وهابیت در جهان

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

قبیله انحراف

قبیله بدعت

قبیله خشونت

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

لشگر جهنگوی

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

مانیفست توحش در فقه داعش

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

مباني اعتقادی داعش

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مبانی فکری ابن تیمیه

مبانی مذهبی و قومی طالبان

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

مراتب و متعلقات ایمان

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

مفهوم و مراحل شرک

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

موافقين و مخالفين خلافت داعش

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

نظری بر تاریخ وهابیت

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

نقش وهابیت در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

نقش وهابیت در کنیا

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

نگاه داعش به مهدویت

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی بر وهابیت

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

وهابيت از نگاهي ديگر

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

وهابیان و توحید در اسما و صفات

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

وهابیت در آیینه تاریخ

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

وهابیت و تخریب قبور

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و تکفیر شیعه

وهابیت و سماع موتی

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

وهابیت، مکتب تشبیه

پاسخ به شبهات جهاد

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

کتاب شناسی تکفیر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

کودتا در داعش

کویت و وهابیت در آفریقا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام