اطلس > شخصیت ها > ضد تکفیری > شیخ محمود محمد شلتوت

شیخ محمود محمد شلتوت

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۱۱ تعداد بازدید: 262

شیخ محمود محمد شلتوت، عالم بزرگ دینی مصر و رئیس دانشگاه الازهر در زمان خود، سال 1271هـ.ش (1892م) در یکی از بخش‌های استان بحیره مصر در خانواده‌ای کاملاً علمی، دیده به جهان گشود. بعد از تحصیلات مقدماتی و حفظ قرآن در مکتب‌خانه روستا به شهر اسکندریه هجرت و در دانشکده اسکندریه مشغول تحصیل شد. ایشان بعد از اتمام تحصیلات، به عنوان استاد در همان دانشکده مشغول تدریس گردید.



شیخ محمود محمد شلتوت، عالم بزرگ دینی مصر و رئیس دانشگاه الازهر در زمان خود، سال 1271هـ.ش (1892م) در یکی از بخش‌های استان بحیره مصر در خانواده‌ای کاملاً علمی، دیده به جهان گشود. بعد از تحصیلات مقدماتی و حفظ قرآن در مکتب‌خانه روستا به شهر اسکندریه هجرت و در دانشکده اسکندریه مشغول تحصیل شد. ایشان بعد از اتمام تحصیلات، به عنوان استاد در همان دانشکده مشغول تدریس گردید[1].

تدریس و تحصیل شیخ محمود شلتوت با انقلاب مردمی در مصر هم‌زمان بود. شخ شلتوت نیز نسبت به حضور اشغال‌گران صهیونیستی بی‌تفاوت نبوده و با زبان و قلمش در خدمت انقلاب مردم مصر بود. ایشان به علت تسلط بر ادبیات عرب و چیرگی در نویسندگی به دانشگاه الازهر مصر دعوت شد. در سال 1937 عضو جمعیت علمای اَعلام مصر گردید و در سال 1950م سرپرست مباحثات فرهنگی اسلامی الازهر شد و در نهایت به ریاست این دانشگاه گمارده شد[2].

شیح شلتوت در جهت اصلاح رویکرد دانشگاه الازهر بر طبق مبانی امام مصطفی مراغی مقالاتی را آماده و در روزنامه های سیاسی قومیه منتشر می کرد در واقع او جزو اولین مردانی است که در جهت حرکت اصلاحی قدم برداشت. ایشان از شخصیت های بزرگ علمی اهل سنت در دانشگاه الازهر مصر بود که  آراء اهل سنت و معتزله و امامیه و دیگر مذاهب اسلامی را تدریس می کرد. وی صاحب تألیفاتی است که برخی از آنها عبارتند از[3]:

  1. مقارنة المذاهب.
  2. منهج القرآن في بناء المجتمع.
  3. المسؤولية المدنية والجنائية في الشريعة الإسلامية،
  4. القرآن والقتال.
  5. تنظيم العلاقات الدولية الإسلامية.
  6. الإسلامية والوجود الدولي للمسلمين.
  7. الإسلام عقيدة وشريعة.
  8. من توجيهات الإسلام.

شیخ محمود، یکی از پیشگامان تحقق وحدت اسلامی در بین مذاهب مختلف اسلامی بوده است وی معتقد بود که شیعه در تمام کشورهای اسلامی ایمان به خدا و رسول خدا و روز قیامت دارند و ارکان عبادات را به جا می آورند. وی بعد از عمری تلاش در ایجاد وحدت اسلامی در ماه رجب سال 1283هـ قـ مطابق با 1963 میلادی از دنیا رفتند[4].

یکی از مهمترین اقدامات شیخ شلتوت در راستای عدم تکفیر مذاهب دیگر فتوی به جواز تبعیت و تقلید از مذهب شیعه امامیه است. این فتوای دارای سه عنصر اصلی می باشد که عبارتند از:

  1. هیچ مسلمانی ملزم نیست که حتماً تابع یکی از مذاهب چهارگانه فقهی اهل سنت باشد.
  2. انتقال از یک مذهب فقهی به مذهب فقهی دیگر جایز است.
  3. هر مسلمانی اگرچه سنی باشد، می تواند طبق فقه شیعه امامیه عمل کند.

از مهم‌ترین اقدامات او در هنگام ریاست در دانشگاه الازهر، تدریس فقه شیعه در کنار دروس فقه مذاهب اهل‌سنت بود به صورت فقه مقارن که افق نوینی به روی اساتید و دانش‌پژوهان الازهر گشود. بر اساس فقه مقارن، یک محقق تمام نظریات و آرا فقهی مذاهب اسلامی را مطالعه نموده و هر حکمی که دلیلش قوی‌تر بوده را به اجرا در می‌آورد. وی در مقایسه بین ادله علمای مذاهب مختلف یک اصل را قبول داشت و آن این بود که هر دلیل که قوی‌تر باشد، مورد قبول است حال از مذهب خودش باشد، یا از مذهب دیگری؛ و تأکید داشت که فقهای مسلمان باید به دور از تعصب‌ها و هواهای نفسانی هر رأی و اندیشه‌ای که در تحکیم مبانی اسلام مؤثرتر است و رفاه خانواده و اجتماع را بهتر تأمین می‌کند، از یکدیگر بپذیرند.

شیخ شلتوت در این باره می‌فرماید: فراموش نمی‌کنم که تطبیق و مقارنه میان مذاهب را در دانشگاه شریعت درس می‌دادم و آرای مذاهب را در یک مسئله عرض می‌کردم. از جمله نظر مذهب شیعه را مطرح می‌نمودم و آن را بر می‌گزیدم چون پیرو دلیل بودم و در بسیاری از مسائل طبق نظر شیعه فتوا می‌دادم از جمله پیرامون قانون‌هایی که به احوالات فردی و شخصی ربط می‌یافت[5].

علامه شلتوت سال 1378هـ قـ ، روز بابرکت 17/ ربیع الاول/ 1378ه.ق. همزمان با میلاد سعید امام صادق (علیه السلام) رئیس فقه جعفری و سالروز میلاد حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) با حضور نمایندگان مذهب شیعه امامی، زیدی، شافعی، حنبلی، مالکی و حنفی، در ضمن فتوای تاریخی خود تقلید از مذهب شیعه امامی و زیدی را جایز دانستند. وی در پاسخ به این سوال که مذهب شیعه امامیه و زیدی جزو مذاهب اربعه اهل سنت نیست لذا نمی توان از آن تقلید کرد، چنین گفت: دین اسلام کسی را بر تبعیت از مذهب مشخصی مجبور نکرده است بلکه هر مسلمانی حق تقلید از هر مذهبی را دارد که آن مذهب به گونه صحیح نقل شده و احکام مرتب و مکتوبی دارد. لذا تغییر مذهب اشکالی ندارد. بنابراین تقلید از مذهب شیعه (مکتب جعفری معروف به مذهب امامی اثنی عشری) مانند مذاهب دیگر اهل سنت، امری جایز است[6]. شیخ شلتوت بر این باور است که دین خدا و شریعت او تابع مذهبی یا منحصر در مذهبی نیست. هر کس به مقام اجتهاد فائز گردد عنوان مجتهد بر او بار، و در نزد خدای تعالی عملش مقبول خواهد بود. و جایز است برای کسی که اهلیت نظر و اجتهاد را ندارد از ایشان تقلید کند و به آنچه در فقهشان مقرر داشته اند عمل بنماید.[7]

علمای معاصر شیخ شلتوت و شیوخ بعدی الازهر مصر، فتوای تاریخی ایشان مبنی بر جواز تقلید از مذهب جعفری (شیعه امامیه) را تحسین کرده و مهر تأئیدی بر آن زدند که عبارتند از استاد عفيف عبدالفتاح طباوه، جاد الحق، عبدالحليم محمود، محمد الغزالي(رهبر اخوان المسلمين مصر)، شيخ عبدالوهاب عبداللطيف، شيخ باقوري وزير سابق اوقاف مصر، شيخ محمد متولي شعراوي ، وزير اوقاف و امور الازهر و دکتر نصر فريد واصل، مفتي مصر؛ این اندیشمندان اسلامی هر کدام با سخنانی مهر تائید بر فتوای شیخ شلتوت نهادند[8].

محمد غزالی در عصر حاضر شایعات را یکی از عوامل بروز تکفیر یاد می کنند در این خصوص اتفاق جالبی را نقل می کند که خواندن آن مأثر خواهد بود. وی می گوید: زمانی شخصی عادی نزد من آمد و در حالی عصبانیت پرسید: چگونه شیخ الازهر مصر(شیخ شلتوت) فتوی داده است که می توان از مذهب شیعه همانند مذاهب دیگر  تقلید کرد؟ گفتم شما مذهب شیعه را می شناسی؟ ساکت شد و گفت مردمانی که بر دین ما نیستند. گفتم اما آنچه من از نزدیک از آنان دیدیده ام شیعیان مردمانی هستند که مانند ما نماز می خوانند و روزه می گیرند؛ آن مرد با شنیدن پاسخ من تعجب کرد و پرسید: چطور ممکن است؟ در پاسخ گفتم اتفاقا عجیب این است که آنان مثل ما قرآن می خوانند و پیامبرخدا را تعظیم کرده و حج به جا می آوردند. آن مرد پرسید: من شنیده ام که آنها معتقد به قرآن دیگری هستند و به نیت سوزاندن خانه خدا به مکه می روند! با محبت به آن مرد نگاه کردم و گفتم تو درباره این شنیده ها معذور هستی زیرا عادت برخی از ما این است که درباره دیگران شایعه پراکنی کنیم تا آنها را از بین ببریم یا خداقل شخصیتشان را لکه دار کنیم؛ مانند شایعه پراکنی های آمریکائی ها و روسی ها نسبت به هم انجام می دهند. ما مسلمانان نسبت به هم  مانند امتهائی که دشمن یکدیگر هستند، رفتار می کنیم[9].

 

پی نوشت ها:


[6]. إن الإسلام لا يوجب على أحد من أتباعه اتباع مذهب معين بل نقول إن لكل مسلم الحق في ان يقلد بادئ ذي بدء أي مذهب من المذاهب المنقولة نقلاً صحيحاً والمدونة أحكامها في كتبها الخاصة ولمن قلدّ مذهباً من هذه المذاهب أن ينتقل إلى غيره -أي مذهب كان- ولا حرج عليه في شيء من ذلك. إن مذهب الجعفرية المعروف بمذهب الشيعة الإمامية الاثنا عشرية مذهب يجوز التعبد به شرعاً كسائر مذاهب أهل السنة.
http://gadir.free.fr/mustabsirun/shia ... walun/book58/shahadat.htm

[7]. http://www.taghribnews.com/vdceze8w.jh8pwi9bbj.html
 فتواي+تاريخي+شيخ+محمود+شلتوت/http://www.ahlebeit.parsiblog.com/Archive
تصویر فتوی: http://www.taghribnews.com/images/doc ... s/000026/nf00026421-3.jpg

[9]. جاءنى رجل من العوام مغضبا يتساءل: كيف أصدر شيخ الأزهر فتواه بأن الشيعة مذهب إسلامى كسائر المذاهب المعروفة؟! فقلت للرجل: ماذا تعرف عن الشيعة؟ فسكت قليلا ثم أجاب: ناس على غير ديننا!! فقلت له: لكنى رأيتهم يصلون ويصومون كما نصلى ونصوم !! فعجب الرجل، وقال: كيف هذا؟ قلت له: والأغرب أنهم يقرأون القرآن مثلنا ويعظمون الرسول، ويحجون إلى البيت الحرام !! قال: لقد بلغنى أن لهم قرآنا آخر، وأنهم يذهبون إلى الكعبة ليحرقوها! فنظرت للرجل راثيا، وقلت له: أنت معذور! إن بعضنا يشيع عن البعض الآخر ما يحاول به هدمه وجرح كرامته، مثلما يفعل الروس بالأمريكان، والأمريكان بالروس، كأننا أمم متعادية لا أمة واحدة. دفاع عن العقيدة والشريعة، غزالی، ص 212 و 213

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

شیخ محمود محمد شلتوت

آیت الله ناصر مکارم شیرازی

علامه سید محسن امین

آیت الله نجم الدین طبسی

آیت الله سید کمال حیدری

صائب عبد الحميد

آیت الله جعفر سبحانی

محمد عابد سندی انصاری

محمد المسعری

عثمان بن سند بصری نقشبندی

محمد انور شاه کشمیری

خلیل احمد سهارنپوری

محمد بن علوی المالکی

سمهودی

محمود سعید ممدوح

عمر عبدالله کامل

علی بن عبدالکافی سبکی

رمضان البوطی

حسن سقاف

احمد زینی دحلان

سلیمان بن عبد الوهاب

محمد عبده یمانی

احمد بن محمد بن صدیق حسنی غماری

سید احمد زینی دحلان

شيخ محمد زكي إبراهيم

محمد زاهد الکوثری

حسن فرحان مالکی

عبدالله تلیدی

محمد راتب نابلسی

محمد طاهر کردی

محمد سقاف

عیسی بن مانع حمیری

عبدالله هرری

ابوبکر عدنی بن علی مشهور

عبدالعزيز عرفة السليمانی

حبيب علي جفری

سعید عبداللطیف فودة