مقالات > خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۸ تعداد بازدید: 437

در این مقاله با بررسی معنای خشونت و ترور و همچنین با بررسی آیات قرآن در مورد رحمت و رأفت نسبت به هم این مطلب تبیین می‌شود که قرآن کریم و اسلام، نه تنها حامی خشونت نیستند بلکه آیات قرآن بر رحمت و مهربانی و مدارا با مسلمانان و غیر مسلمانان دستور می‌دهد و ترور نیز از منظر قرآن امری نکوهیده می‌باشد.



نويسنده: شوقی شالباف

خشونت و ترور دو کلمه‌ای هستند که اخیرا بیشتر به اسلام و قرآن نسبت داده می‌شودند و در رسانه‌های غربی اسلام را با خشونت و ترور معنا می‌کنند. در این مقاله با بررسی معنای خشونت و ترور و همچنین با بررسی آیات قرآن در مورد رحمت و رأفت نسبت به هم این مطلب تبیین می‌شود که قرآن کریم و اسلام، نه تنها حامی خشونت نیستند بلکه آیات قرآن بر رحمت و مهربانی و مدارا با مسلمانان و غیر مسلمانان دستور می‌دهد و ترور نیز از منظر قرآن امری نکوهیده می‌باشد.

کلمات کليدي : ترور، تروریسم، خشونت، اسلام و ترور، اسلام و خشونت، رحمت و صلح

  مفهوم خشونت

هرگاه به معاجم لغت و فرهنگ نامه ها مراجعه کنيم مي بينيم که خشونت را اين گونه تفسير کرده اند «خشونت» يعني درشتي، زبري، درشت خويي، تندخويي، مقابل نرمي و لين.

«خشونت» با اين معاني پذيرفته شده، چون در ادبيات دعوت در اسلام، به ستيز مي پردازد و در ميان آن و مفاهيم دعوت، تضاد آشکاري وجود دارد که هيچ گاه با هم قرين نمي شوند، و هر کدام يک از آنها جداگانه به فعاليت مي پردازند، و در تقابل و رويارويي آشتي ناپذير با هم ديگر قرار مي گيرند، و مخالف يکديگرند.

خشونت در کردار، گفتار و رفتار با توجه به معاني لغوي آن، «افراط گرايي» يعني عدم حفظ تعادل و تندروي، و همچنين «عنف» يعني تندخويي و تندگويي که هر دو واژه زور، شدت و فشار را به همراه دارند تداعي مي کند. بديهي است که هر دو واژه از ديدگاه شارع و به نص آن مردود و باطل هستند و شرع آنها را محکوم مي کند. به طور مثال در مقابل واژه « افراط گرايي» پرهيز از آن را شاهد هستيم؛ زيرا آن حضرت (ص) مي فرمايد:«اياکم و الغلو في الدين؛ از پيمودن راه افراط در دين برحذر باشيد»(اين حديث با شماره ۳۰۵۷ در سنن نسائي و در سنن ابن ماجه با شماره ۳۰۲۹ آمده است).             

همچنين علي رغم تحريم اين پديده که با کلمه تحذير«اياک» شروع مي شود دنبال کنندگان «افراط گرايي» را با شعار مرگ براي آنها ندا مي دهد، و با تأکيد و تکرا ر مي فرمايد:«هلک المتنطعون، هلک المتنطعون؛ مرگ بر تندروان، مرگ بر تندروان» (اين حديث هم با شماره ۲۶۷۰ در صحيح مسلم آمده است).

در مقابل پديده « افراط گرايي» و « تندروي» شارع مقدس ويژگي امت اسلامي را « وسطيت» يعني ميانه روي و اعتدال معرفي مي کند و مي فرمايد:﴿وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطاً ﴾ بقره/۱۴۳و همچنين ما شما را امت وسط و ميانه روي قرار داده ايم.

جا دارد در اين جا براي بسط موضوع مثال محسوسي ذکر کنيم. ماشيني را در نظر بگيريد که سرعت مجاز و مطمئنه اي برايش در نظر گرفته شده است، چنانچه راننده ماشين از سرعت مجاز تجاوز کند با خطر مرگ و عدم کنترل تعادل ماشين مواجه مي شود. اگر هم با سرعت مجاز رانندگي کند خطر و تهديدي متوجه او نمي شود. « افراط گرايي» را هم مي توان اين گونه تصور کرد. چنان چه فرد، روش هاي افراطي و تندخويانه را در دعوت دنبال کند، روش هاي معقول و منطقي پذيرفته شده و نهادينه گرديده در دعوت، جاي خود را به روش هاي نامتعارف و غلط مي دهد. در چنين وضعيتي، تعادل به هم خورده و به تبع آن هم مرگ اهداف تعقيب شده، که خود را در محقق نشدنش، و سرکوب شديد هدف ها انعکاس مي دهد، و هم ترور شخصيتي امت که خود را در مکدر ساختن چهره زيباي اسلام و زشت کردنش نمايان مي کند به دنبال خواهد داشت.

در مورد واژه «عنف» هم بايد گفت که اين کلمه با مفاهيم نهادينه شده در دعوت در تضاد و تناقض آشکار به سر مي برد. مبناي امر در دعوت نبوي بر «لين» يعني نرمي استوار است که واژه «عنف» تداعي گر مفهوم متضاد آن است زيرا عنف تندخويي و تندگويي را ترسيم گر است. خداوند منان از کلمه لين، اين گونه سخن به ميان مي آورد:

﴿ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ ﴾آل عمران/۱۵۹اين لطف خدا بود که شما در مقابل آنان نرم خوي گرديدي.

نرم گويي و نرم خويي مردمان را حول محور کلمه طيبه، گردهم مي آورد. اما تندخويي و تندگويي ملت را از پيرامون آن، پراکنده مي سازد همان گونه که خداوند در بخش دوم همين آيه آل عمران مي فرمايد:

﴿ وَلَوْ کُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ ؛اگر تندخو و سنگدل مي بودي مردم از پيرامونت پراکنده مي شدند). آل عمران/159

اگر در احاديث نبوي هم واژه «عنف» را تعقيب کنيم همين تضاد قبلي را آشکارا مشاهده مي کنيم. کلمه «عنف» يعني تند خويي، در نقطه مقابل «رفق» يعني نرم خويي قرار گرفته. همان گونه که مي فرمايد:

«ما کان الرّفقُ في شئ إلّا زانهَ و لا کان الخرق في شئٍ إلّا شأنه؛ نرم خويي و مهرباني در هر چيزي وارد شود آن را مي آرايد».       (تحف العقول/47؛ مجمع الزوائد8/18 وافزود: وإن الله رفيق يحب الرفق)

تندخويي در هر چيزي وارد شود آن را بي بها مي سازد. منظور اين بخش پاياني حديث را بايد اينگونه تعبير کرد که هرگاه زور، فشار، خشونت به ميدان آيد، تبعات منفي آن را که زير سؤال رفتن کليت موضوع است که در اينجا مسئله صلح و خشونت در اسلام مطرح است و آن را تحت تأثير نوسانات نگرشي و رويکردي واقع مي کند بايد شاهد شد، و همين زير سؤال رفتن به وضوح در وضعيت کنوني مسلمانان معاصر پيداست؛ زيرا دين رحمت، صلح، نور، دلايل روشن و يقين بخش در کانون طعن و لعن و نفرين و تنفر واقع شده، و با عنوان کردن القاب قبلي و يا ( مسلمان تروريست) رابطه تنگاتنگي ميان اسلام و تروريسم برقرار مي کنند، و براي تخريب چهره آن، سخت در تلاش هستند.

هر چند اين موضوع مقطعي است و ديري نمي پايد که همگان واقعيت ها را مي فهمند اما کمي دير مي شود. باز به حديث ديگري استناد مي کنيم. و اما در آن، مسئله خيلي مهمي مطرح است و آن هم اين که نرم خويي رفتار پسنديده اي است که خداوند دوست دار آن است. بنابراين اگر فعل انسان نزد خدا محبوب باشد فاعل آن هم مورد محبت خدا و محبوب او بدون شک واقع مي شود. حديث مستند به ما در سنن ابن ماجه و با شماره ۳۶۸۸ ذکر شده است. آن حضرت مي فرمايد:

(إن الله يحِبُّ الرّفقَ و يعطي عليه ما لا يعطي عَلَي العُنفِ؛خداوند مهرباني و نرمش در کارها را دوست دارد، و آنچه با نرمي و ملاطفت مي بخشد با زور و خشونت نخواهد بخشيد).

با توجه به مفهوم اين حديث مي توان گفت که خداوند به وسيله «رفق» نرمي، نعمت و نصرت هاي عظيمي را نصيب مسلمانان خواهد کرد مثل هدايت کردن، و ملحق کردن مردمان بي شماري به خيل مسلمانان که به هيچ وجه «عنف» تندخويي نمي تواند چنين ثمرات سودبخشي را رقم زند.

بنابراين بايد گفت که ادبيات دعوت اسلام از واژه هاي تندروي و تندخويي، خشونت و تروريسم به کلي بيگانه است، و بدان ها اصلا نيازي ندارد و از آنها بيزار هم هست، و همين اصطلاحات با مفاهيم نهادينه شده در دعوت، که عبارتند از رحمت، روشن گري، دلايل روشن گفتگو، ميانه روي، نرمي، نصايح، و خيلي ديگر از مفاهيم زيباي دعوت، مخالف هستند.

پس بايد گفت که دعوتگر مسلمان نه افراطي است، نه خشونت طلب است و نه تروريست است. و از اين رو افراطيون پا نهاده در وادي افراط هم منادي مردم به هدايت و نور اسلام نبوده و نيستند بلکه ندا دهنده مردم به سوي آرا و افکار متعصبانه خويش هستند

شبهاتي پيرامون برخي از واژه هاي قرآني

آنچه که تقديم شما خواننده عزيز گرديد از روابط تنگاتنگ واژه هاي «خشونت» و «افراط گرايي» و «عنف»، در پرتو توضيحات لغوي و نصوص شارع، پرده بر مي داشت و آن را به اثبات رساند. واژه هاي روشني در قرآن آمده اند که شايد گروه هاي افراطي بدان ها متمسک شوند، و خود و خواننده نگاشته شده ها را در هاله اي از ابهامات فرو برند؛ تا در نزد افکار عمومي، توجيه و دست آويزي براي اعمال خشونت بار خود بيابند. اين واژه ها عبارت هستند از «اشدا» در آيه ۲۹ سوره فتح که مي فرمايد:( َشِدَّاء عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاء بَينَهُمْ ؛ در برابر کافران تند و سرسخت و نسبت به يکديگر مهربانند).

واژه «اعزه» در آيه ۵۴سوره مائده که مي فرمايد: (أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْکَافِرِينَ ؛ نسبت به مؤمنان نرم و فروتن و در برابر کافران سخت و نيرومندند).

و واژه «غلظة» در آيه ۱۲۳سوره توبه که مي فرمايد:( وَلْيجِدُواْ فِيکُمْ غِلْظَةً ؛ و بايد از شما شدت و حدت (جرات و شهامت ببينند.)

ما در پرتو اقوال مفسرين قرآن، به توضيح آنها مي پردازيم.

در ارتباط با واژه «أشدا» بايد گفت که شارع مقدس به قساوت، نفرت و کينه فرمان نمي دهد، تا وسيله اي براي توجيه حرکات انفجاري و انتحاري قرار گيرد آيه کريمه از مواضع صفت مؤمنان که حکايت دارد که به هيچ وجه تحت تأثير احساسات ظريف، و عواطف لطيف در تعامل با کفار قرار نمي گيرند. اين ديدگاهي است متعادل و منطبق با حقايق قرآني و پذيرفته شدني هاي مفسرين صاحب نام و محقق. اگر مبنا در تعادل با کفار بر نفرت، کينه و خشم و عصبانيت باشد چطور شارع حکيم خيلي از قوانين تسامح آميز که خواهان برقراري همزيستي مسالمت آميز با «اهل کتاب» هست تجويز کرده مانند قوانين مربوط به زناشوئي و ازدواج که محبت و ارتباط نسبي را به دنبال خود مي آورد. و يا مانند حلال بودن گوشت حيوان حلال گوشت که آنان ذبح کرده اند، و يا برخورد احترام آميز با آنان در هنگام مجادله و مباحثه و … .

علامه خازن در تفسير خازن در ذيل آيه شريفه: ﴿ أَشِدَّاء عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاء بَينَهُمْ ﴾مي فرمايد:

“غلاظ اقوياء لا تأخذهم فيه رأفه، رحماء بينهم متعاطفون متوادّون”يعني ياران محمد در مقابل کفّار سفت و محکم هستند که برخورد احساسي با آنها نمي کننند.

همين مفهوم دال بر عاطفه اي و احساساتي عمل کردن در فرهنگ “المعجم الوسيط” در ذيل واژه (رأفه) مورد تأييد واقع شده و آن را اين گونه معني کرده «اي رحمه اشد رحمة و عطف عليه» يعني در حق او بي نهايت ترحم نمود و عواطفش برانگيخته شده. بنابراين نقطه مقابل واژه هاي «غلاظ و اقويا» تراحم، تعاطف و توادد قرار گرفته که همگي بر احساسات نازک و عواطف عميق دلالت دارند. نتيجه واژه کاوي اين مي شود که “اشدا” بر کافر و “رحماء” بر مؤمن برابر است با مواضع نااحساسي نسبت به کافر و مواضع احساسي نسبت به مؤمن.

در ارتباط با کلمه “اعزة” هم بايد گفت که اين واژه از شکسته نفسي و فروتني در مقابل مؤمنان و نافروتني در مقابل کفار حکايت دارد. ابن کثير در تفسير آيه ۵۴ سوره مائده که ﴿أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْکَافِرِينَ﴾

در آن عنوان شده در جلد اول صفحه ۲۵۸ اينگونه مي فرمايد: «متواضعا لا فيه متعززا علي عدوه» يعني در مقابل برادر فروتن، و در مقابل دشمن نافروتن هستند.

از آيه شريفه مورد بحث و از توضيحي که ابن کثير که روش (تفسير قرآن به قرآن) او در تفسير ستودني است چنين استنباط مي شود که خداوند منان مي خواهد زمينه هرگونه سوءاستفاده هاي دشمن را از تواضع و فروتني مؤمنان مسدود کند؛ تا به منصرف ساختن مؤمنان از مواضع قاطع، که بر سر دين خود سازش نمي کند، و با هيچ چيزي آن را معاوضه نمي کنند، و آموزه هاي اسلام را به تعطيلي نمي کشانند دل نبندند، و نقطه اميدي برايشان در اين خصوص پيدا نشود؛ زيرا آنان تمامي تلاش هاي خود را به کار مي گيرند، تا مسلمانان را از مواضع پرصلابت و خلل ناپذيري ايماني منصرف سازند. همان گونه که خداوند (جل جلاله) مي فرمايد:﴿وَلَن تَرْضَى عَنکَ الْيهُودُ وَلاَ النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ؛ يهود و نصارا از تو خشنود نمي شوند تا وقتي که به کيش آنان درآيي).   بقره/۱۲۰

و در مورد مشرکين هم که همين نظر را داشتند مي فرمايد:﴿وَلاَ يزَالُونَ يقَاتِلُونَکُمْ حَتَّىَ يرُدُّوکُمْ عَن دِينِکُمْ؛ مشرکين پيوسته با شما در ستيزند؛ تا اين که شما را از آموزه هاي ديني خودتان برگردانند). بقره/۲۱۷

بنابراين: نبايد مؤمنان در مفابل کافران تواضع کنند؛ تا آنان به حيله متوسل نشوند، و جسارت حمله به مسلمانان از اسلام و قرآن را به خود ندهند.

در نتيجه تحليل ما از آيه هاي دوگانه قبلي که “اشدا” و “اعزة” در آنها عنوان شده بود در راستاي دو چيز بود، يکي استحکام و استواري و صلابت و احساسي عمل نکردن در مقابل دشمنان و مخالفان و ديگري اين که مخالفين ما هم اين را بفهمند که ما مسلمانان از صلابت و پايداري در مکتب خود برخوردار هستيم. بنابراين نبايد چشم اميد را به انصراف دادن ما از مواضع مؤمنانه و تن در دادن به سازش کاري داشته باشند، و اين راه بر آنان به کلي مسدود شد. استنباطات قبلي در نهايت، ما را به اين نکته مي رساند که بگوييم مفهوم ملموس و روشن کلمه “غلظة” همان نتيجه گيري هاي قبلي ما را مورد تأکيد و تأييد قرار مي دهد زيرا “غلظة” روايت آشکار و زبان گوياي است از مواضع با صلابت و پراستوار مؤمنان، که حتي قرابت و فاميلي با کفار هم آن را تحت تأثير قرار نمي دهد و آنان را گرفتار احساسات، و مواضع سازش کارانه مخالف با نصوص صريح، و ثابت و مسلم شريعت نمي کند همان گونه که خداوند(جل جلاله) مي فرمايد:

أَيهَا الَّذِينَ آمَنُواْ قَاتِلُواْ الَّذِينَ يلُونَکُم مِّنَ الْکُفَّارِ وَلْيجِدُواْ فِيکُمْ غِلْظَةً؛ اي مؤمنان، با اقارب کافر خود به مبارزه برخيزيد تا صلابت و استواري را در شما مشاهده کنند).   توبه/۱۲۳

اين آيه شريفه نهايت استواري، استحکام و صلابت و سازش نکردن مسلمانان را براي همگان به تصوير مي کشد. که آنان حاضر نيستند تحت هيچ شرايطي حتي اگر وضعيت، خيلي اضطراري و حساس هم باشد مثل اينکه کفار اقارب فرد مؤمن باشند، منفعل، منقلب و احساساتي نمي شوند، و به هيچ وجه عواطف و روابط خوني بر روابط مکتبي و عقيدتي چيره نمي گردد، اگر مسئله صلابت و استواري بر عقيده و احساسي عمل نکردن و وارونه نشدن نباشد؛ بلکه نفرت، خشم و عصبانيت، زور و خشونت باشد چطور ممکن است که خداوند(جل جلاله)به نيک خويي، نيک رفتاري و نيک گفتاري در تعامل با دو تن از اقارب مشرک فرد مؤمن که عبارت هستند از “والدين مشرک” دستور فرمايد و بگويد: ( ووصينا الانسان بوالديه حسنا وإن جاهداک لتشرک بي ما ليس لک به علم فلا تطعهما؛ اگر تلاش کردن شما را به شرک بازگردانند تو از آنان اطاعت نکن و اما با آنها با نيکي رفتار کن). عنکبوت/8؛ لقمان/15

ونيز فرمود: (وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً ؛ ولي در عين حال با ايشان هميشه به طرز شايسته رفتار کن). لقمان/۱۵

اين نيکي و احسان در امور دنيوي و تعاملات روزانه چکونه ممکن مي شود اگر زور و خشونت و خشم و نفرت در کار باشد. با توجه به تحقيق و تفحصي که در واژه هاي مذکور صورت گرفت به هيچ وجه اين کلمات، فرد مسلمان را به اتخاذ اعمال خشونت آميز سوق نمي دهند. برعکس او را به برخوردهاي حکمت آميز، منطقي دعوت مي کنند. بنابراين: متوسل شدن بدان ها فقط براي مشروعيت بخشيدن به خشونت گرايي تلقي مي شود، و در راستاي اهداف حزبي و گروهي و تعصب آميز است.

 

ترور، يکي از مظاهر بارز خشونت و نفي آن

اشتباه بزرگي که مخالفين اسلام آن را تعمداً و آگاهانه مرتکب مي شوند اين است که ترور، و تروريسم را در ارتباط با دين اسلام مي دانند؛ زيرا به زعم باطل خود اين گونه القا مي کنند که آيه هاي قرآني در خصوص جنگ و جهاد، محرک و مشوق برخي از گروه هاي اسلام گرا هستند، که آنان به اقدامات تروريستي روي مي آورند. ما نخست واژه ترور را از منظر لغت شناسان و در پرتو توضيحاتي که در ادبيات و در ميان مصطلحات سياسي در ذيل آن مندرج ساخته اند متذکر مي شويم، سپس نتيجه مي گيريم که آيا ترور و تروريسم با اسلام و قوانين جنگي و تعليمات جهادي او مي تواند در ارتباط باشد؟ يانه؟

 

واژه «ترور» در لغت نامه ها

واژه ترور واژه اي فرانسوي است. همان گونه که در فرهنگ مجمع اللغة العربيه، آکسفورد، لغت نامه دهخدا و فرهنگ عميد، و ديگر فرهنگ ها آمده است. لغت شناسان در تشريح واژه ترور مي گويند که ترور يعني هراس، هراس افکني، ايجاد ترس و وحشت. تهديد مردم که گاهي اوقات به قتل منجر مي شود. معجم الوسيط، واژه ترور را مترادف واژه ارهاب قرار داده و مي گويد “ارهب فلانا اي خوفه و فزعه” يعني فلاني را ترساند، وحشت زده کرد. سپس مي گويد “ارهابيون” صفتي است که بر کساني اطلاق مي شود که براي تحقق اهداف سياسي خود، روش خشونت و ترساندن را در پيش مي گيرند. بنابراين: هر فردي و يا هر گروهي از راه ترس، خشونت، قتل و وحشت براي نيل به يک هدف سياسي اقدام کند تروريست است و عمل ارتکابي او ترور است، و راه او تروريسم است. همان گونه که در فرهنگ عميد هم مي گويد، تروريسم روش کساني است که آدم کشي و تهديد مردم، و ايجاد خوف و وحشت را به هر طريقي که باشد براي رسيدن به هدف هاي سياسي خود از قبيل: تغيير حکومت، و يا در دست گرفتن زمام امور لازم و مباح مي دانند.

در مصطلاحات، و ادبيات سياسي

در کتاب ” دانشنامه سياسي” تأليف داريوش آشوري مي گويد: در سياست، به کارها ي خشونت آميز و غير قانوني حکومت ها براي سرکوبي مخالفان خود، و ترساندن آنها ترور گويند. و نيز کردار گروه هاي مبارزي که براي رسيدن به هدف هاي سياسي خود، دست به کار خشونت آميز و هراس انگيز مي زنند ترور ناميده مي شود. بنابراين در فرهنگ سياسي ترور به معناي کشتار سياسي تعبير مي شود، و کساني که با استفاده از اسلحه به کشتار سياسي اقدام مي کنند “تروريست” ناميده مي شوند.

محل پيدايش واژه ترور کجاست؟ و از کي بر سر زبان ها افتاده است؟

قبلاً گفتيم که ترور واژه اي فرانسوي است. در سال ۱۷۹۳ در کشور فرانسه در ادبيات گفتاري داخل شد و در ميان مردمان آنجا، و سپس در زبان هاي ديگر رايج شد. در روزگار مربوط به انقلاب بزرگ فرانسه، از مه ۱۷۹۳ تا ژوئيه ۱۷۹۴ دوره حکومت ترور خوانده مي شود؛ زيرا پس از انقلاب، فردي به نام “روبسپير” زمام حکومت را در دست گرفت. او براي اعمال قدرت، روش خشونت را در پيش گرفت. به هر فردي که مشکوک مي شد و او را به زعم خود ضد انقلاب مي پنداشت به قتل مي رساند. در دوران حاکميت سياه او حدود ۳۵هزار نفر در مدت نزديک به يک سال به بهانه ضد شورش بودن کشته شد، که در ميان کشته شده ها مي توان به دانتون رهبر معنوي انقلاب فرانسه و لويي شانزدهم” پادشاه فرانسه اشاره کرد.

دسته ترور او با استفاده از ابزاري به نام ” گيوتين” افراد را به قتل مي رساندند. اين ابزار به گونه اي ساخته شده بود که فرد را در داخل آن دراز مي کردند، کارد برنده اي بر سر داشت که آن را بر حلقوم فرد فرود مي آوردند و مي فشردند. فرد، فوراً سرش از بدن جدا مي شد. همين “روبسپير” هم در ۱۷۹۴ با همين ابزار کشته شد. در فارسي، اين دوره به ” دوران وحشت” ، در عربي به ” عصر ارهاب” و در فرانسوي به ” دوران تروريسم” معروف است.

همان گونه که مشاهده کرديم، واژه ترور و تروريسم کاملاً با جهان اسلام، و قوانين جنگي اسلام، و تعليمات جهادي او بيگانه است، و محل پيدايش واژه منفور ترور همان مهد دموکراسي غربي است که عبارت است از کشور فرانسه.

همان گونه که قبلاً گفته شد خشونت با تمامي محتوياتش که ترور، و حذف فيزيکي يکي از مصاديق بارز آن، محسوب مي شود، محکوم، مردود و نفي شده مي باشد. و با نهادينه شده هاي دعوت و اصلاح در تضاد است و هيچ گاه مفاهيم دعوت با محتويات خشونت، در جبهه موافق و متحد قرار نمي گيرند؛ بلکه در دو جبهه متضاد، مخالف، و متناقض، در تقابل و ستيز هستند. پس بايد گفت اعمال زور و فشار از راه خشونت، و ايجاد رعب و هراس و تهديد که ترورگران، براي تحقق اهداف سياسي خود که عبارت است از تحميل روش و نگرش خود بر ديگران، و ملزم ساختن آنان به پذيرفتن طرز تفکري که خود، بدان مقيد هستند، و هم چنين حذف فيزيکي مخالفان سياسي، علي رغم اين که با تمامي عنوان شده هاي قبلي ما در بخش هاي مختلف اين نوشتار از ابتدا تا بدين جا که در نفي خشونت گراي و اثبات مسالمت خواهي بودند مخالف است اما در سه تا مورد، تضاد آشکار ترور با آموزه هاي اسلامي را برجسته مي سازيم، و مي گويم ترور مخالف فلسفه حيات است که مبتني بر امتحان است.

الف) خداوندمنان حيات دنيوي انسان ها را بر مبناي امتحان قرار داده است که در آن، انسان ها به جنگ بدي ها مي روند. اين ستيز با بدي ها، تا وقتي که زندگي انسان ها ادامه دارد امتداد مي يابد؛ تا در نهايت، انسان که از ميدان عمل دنيايي رهسپار ميدان جزاي اخروي مي شود به يکي از دو تا نتيجه پيکارهايش نايل شود، و آن هم نمره قبولي يا مردودي است. اين آموزه هاي الهي همان چيزي است که در خيلي از آيه هاي قرآن، با الفاظي چون نبلوهم، يبلوکم، بلوناهم، فبتليه و … از آن سخن به ميان آمده است.

براي مثال در آيه هاي آغازين سوره انسان خداوند فلسفه حيات انسان را اين گونه بيان مي کند که بر آزمون و امتحان مبتني است؛ تا انسان بر اثر شکرگزاري اش که اطاعت و فرمان برداري را به دنبال دارد، و يا بر اثر ناسپاسي اش که عصيان و تمرد را با خود مي آورد به يکي از دو نتايج حاصله، نايل شود. همان گونه که مي فرمايد: ﴿إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعاً بَصِيراً ‏ إِنَّا هَدَينَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاکِراً وَإِمَّا کَفُوراً‏﴾ انسان/۲-۳

پس اگر ما بياييم و با اعمال زور و فشار فردي را به يک بينش خاص وادار کنيم به تباه کردن ازمون الهي اقدام کرده ايم؛ زيرا مجبور کردن فرد به نيکي يا بدي، باعث مي شود که امتحان محقق نشود، چرا که فرد در انتخاب نيکي و بدي آزاد گذاشته شده تا نتيجه خوب يا بد بگيرد. بنابراين: ترور که تحميل يکي از دو نيروي نيکي و بدي را تعقيب مي کند با فلسفه حيات دنيوي در تعارض است، و شريعت خدا از تک نگر کردن انسان بيزار و مبرا است.

شريعت خدا هيچ گاه پذيراي اين نيست که انسان برخلاف ميل باطني خود وادار به امري شود، و اختياري که خداوند، به انسان بخشيده است از او سلب گردد. همانگونه که مي فرمايد:﴿فمن شاء فليؤمن و من شاء فليکفر﴾ کهف/29

ب) با فطرت انسان در تعارض است.

اختلاف نگرش، و روش امري است که در فطرت انسان ها نهفته شده است، و خداوند مي فرمايد يکي از هدف هايش در خلقت انسان ها متفاوت ساختن آنان و اختلاف نظر و سليقه و مخالفت با يکديگر در اصول اعتقادي است. همان گونه که مي فرمايد:﴿‏ وَلَوْ شَاء رَبُّکَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلاَ يزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ ‏*إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّکَ وَلِذَلِکَ خَلَقَهُمْ﴾ هود/۱۱۸-۱۱۹

همين حقيقت ماندگار است که دانشمندان علم انسان شناسي در مقابلش سر پذيرش را فرود مي آورند و مي گويند:«انسان ها داراي اختلاف هاي ذاتي هستند و رفتار و احکام و قضاوت هاي مختلف نسبت به مسايل و اشيا دارند». بنابراين: اعمال زور و خشونت و ترور براي پذيرفتن يک نوع بينش خاص، امري فطرت ستيز تلقي مي شود و مخالف طبيعي بودن، و فطري بودن اختلاف نظر و سليقه قلمداد مي شود.

ج) با اهداف تعقيبي اسلام در جنگ ها هم خواني ندارد.

همان گونه که قبلاً هم گفته شد يکي از هدف هاي تعقيب شده اسلام در جهاد مسلحانه برگرداندن اراده و اختيار بود به انسان ها که سلاطين سلطه گر، از آنان غصب کرده بودند، و بر خلاف ميل باطني خود آنان را به طرز فکر خاص خود وادار کرده بودند، و آنان را هيچ انگار مي دانستند. پس اسلام آمد و با نداي ” لا اکراه في االدين” مردم را در انتخاب کيش مورد نظر آزاد گذاشت. بنابراين: اگر در استراتژي جنگي اسلام خبري از زورگويي و قلدري نباشد. ترور که مشرب قلدرمآباني است که با توسل به زور و خشونت و فشار بينش متبوع خود را بر ديگران تحميل مي کنند مردود و ناپذيرفتني است.

 

تصحيح يک ديدگاه غلط

لازم مي بينم که در مباحث پاياني راجع به ترور، به تصحيح يک برداشت سطحي، و قرائت غلط از يکي دو تا مورد از سيره نبوي هم که برخي از گروه هاي اسلام گراي افراطي، آن را دلايل قابل استنادي بر اعمال تروريستي، و حذف فيزيکي مخالفان مي دانند، بپردازم. آن هم اين که پيامبر اسلام (ص) محمد بن مسلمه را براي کشتن مخفيانه کعب بن اشرف رئيس يهودي هاي خيبر، و عبدالله بن عتيک را براي کشتن مخفيانه ابن ابي حقيق مکني به ابو رافع فرستاد.

در توضيح موارد مذکور، که آن را دليلي براي حذف فيزيکي مخالفان، مي دانند بايد بگويم که اين از دلايل قابل استنادي نمي تواند باشد.

اولاً :تفاوت هاي بنياديني ميان مقاصدي که تروريست ها در حرکت ها ي تروريستي خود دنبال مي کنند، و براي رسيدن به اهداف نامشروع شخصي و گروهي آنها را تعقيب مي کنند. و مقاصد مشروع و مطهري که پيامبر اسلام (ص) دنبالش بود، وجود دارد. زيرا ايشان در راستاي مصالح ملي، و نه شخصي و براي تحقق دعوت خدا محور و نه تحقق مطامع شخصي، اقدام مي کردند. بنابراين ساحت کردارهاي پيامبر(ص) از اعمال نامشروع کاملا مبرّا است.

ثانياً: اين دو فرد در رديف رهبران جنايت کاري جاي مي گيرند که امروز تعبير جنايت کاران جنگي بر آنها اطلاق مي شود، و مجازات هاي سنگيني را هم برايشان در نظر مي گيرند. اين دو فرد هم حتماً مي بايست در دادگاه پيامبر، محاکمه شوند و تاوان جنايت هاي خود را پس دهند. زيرا که از هيچ کوششي در راستاي دشمني با پيامبر فروگذار نکردند به طور مثال کعب ابن اشرف بعد از اين که خبر شکست قريشيان را در بدر شنيد تحرکات عجيبي را بر ضد پيامبر(ص) آغاز کرد. قبل از هر چيزي به فحاشي از پيامبر(ص) پرداخت، دشمنان را ستود و آنان را بر ضد پيامبر تحريک کرد. به اين هم بسنده نکرد خود را به مکه رساند و با توجه به مهارتي که در شعر سرايي داشت اشعاري را در تحريف از کشته شده هاي قريش در جنگ بدر سرود و با صداي محزوني آنها را مي خواند و سپس هم مي گريست. با اين حيله گريهايش مي خواست نفرت قريشيان شکست خورده را بيش از پيش از پيامبر اسلام برانگيزد و براي تهاجم همه جانبه بر ضد آن حضرت، آنان را دعوت مي کرد. علي رغم همه ي اين ها هنگامي که به مدينه هم برگشت با سروده هايي در خصوص حجاب زنان اصحاب، آنان را به شدت مورد اذيت و آزار رواني و حيثيتي قرار مي داد. همين اقدامات و تحرکات عداوت آميز باعث شد که پيامبر بفرمايد: «چه کسي ابن اشرف را به قتل مي رساند؟ زيرا خدا و پيامبر را هم آزرد.

ابن ابي حقيق هم يکي از بزرگان جنايت کار يهودي بود که نقش اساسي را در شورش قبيله هاي مختلف عرب بر ضد پيامبر(ص) و يارانش بازي کرد که به جنگ (احزاب) شهرت يافته است و حتي رؤساي يهود کمک هاي مادي و معنوي خويش را هم از آنان دريغ نورزيدند و او هم مانند ابن اشرف با گفتار و تحرکاتش پيامبر(ص) اسلم را سخت مورد اذيت و فشار روحي قرار داد و لذا دستور قتل مخفيانه او را هم صادر کرد.

البته به علت اينکه آنان قبلاً تفهيم شده بودند و مجازات جرم سنگيني همچون نقض معاهده ها را به خوبي مي دانستند لازم نبود که به صورت محاکمات امروزي علاناً محاکمه شوند. کافي بود که به طور مخفيانه اي سايه ي اين سرطان هاي مهلک، و ميکروب هاي آفت خيز، و مخرب از سر جامعه برچيده شود.

موضوع معاهدات في مابيني که مسلمانان با مخالفان در جنگهاي رهايي بخش منعقد مي کردند از اهميت و حساسيت ويژه اي برخوردار بود. البته هدف از اتخاذ چنين سياستي هم فراگير ساختن دعوت مبارک اسلام بود که خواهان برقراري همزيستي مسالمت آميز با ديگران بود، و هم مي خواست آنان را به اين حقيقتت معترف گرداند که اسلام، دين صلح و آشتي است و از جنگ و خونريزي بيزار است، و تهديدي عليه هيچ اديان و اقوامي نبايد تلقي شود. براي نيل به اين دو هدف، دستور التزام به معاهدات را با واژه «إنّ» مؤکد مي سازد و آن را وجوب قطعي، و غير قابل برگشت مي داند، و مصرانه از مسلمانان مي خواهد، و بر آنان واجب مي گرداند که بايد به مفاد معاهدات خود، با ديگران وفادار بمانند و به هيچ وجه آن را نقض نکنند، و در صورتي که معاهده ها را زيرپا بگذارند بايد در پيشگاه خداوند جوابگو باشند و مي فرمايد:

﴿وَأَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْؤُولاً ؛ و به عهد و پيمان خود وفا کنيد چرا که از عهد و پيمان پرسيده مي شود). اسراء/۳۴

البته التزام به معاهدات بدين معنا بود که مخالفان هم متوجه اهميت ويژه معاهده ها گردند و به جايگاه والا و حساسي که آنها داشتند واقف گردند، زيرا يهودياني که پيامبر(ص) با آنان معاهداتي منعقد کرد به خاطر اينکه معتقد به يکي از اديان آسماني بودند خيلي خوب اهميت معاهده ها را درک مي کردند؛ و خيلي خوب به آنان تفهيم جرم شده بود. خداوند منان براي اين که مخالفان را از نقض معاهدات برحذر دارد آن دسته از کفار را که مفاد پيمان ها را زير پا مي گذارند بدترين حيوانات معرفي مي کند و قبل از صدور فرمان أشد مجازات براي پيمان شکنان، با اشاراتي تلويحي آنان را متوجه عواقب بد پيمان شکني مي کند و مي فرمايد:﴿إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِندَ اللّهِ الَّذِينَ کَفَرُواْ فَهُمْ لاَ يؤْمِنُونَ ‏*‏ الَّذِينَ عَاهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ ينقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي کُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لاَ يتَّقُونَ ‏؛ بي گمان بدترين جنبنده ها و حيوانات نزد خداوند کساني هستند که کافرند و ايمان نمي آورند. همان هايي که از آنان پيمان گرفته اي(که مشرکين را ياري نکنند) اما آنان هر بار پيمان خود را مي شکنند و (از خيانت و نقض عهد) پرهيز نمي کنند). انفال/۵۵-۵۶

خداوند با واژه «دواب» يعني جنبنده، و نه انسان از پيمان شکنان، ياد مي کند براي اين که نهايت نفرت آميز بودن عمل ارتکابي نقض معاهده را گوشزد فرمايد، و آن را جريمه بزرگي قلمداد کند که از اتخاذ اشد مجازات براي افرادي که معاهدات منعقده را تقض مي کند خود را برحذر ندارد. طبيعي است که براي اشخاص و افرادي هم چون کعب ابن اشرف، بزرگ يهوديان خيبر و ابن ابي حقيق از يهوديان سرشناس و داراي نفوذ که به مفاهيم معاهده هاي منعقده با پيامبر(ص) پايبند نماند، و آنها را نقض کردند و زيرپا گذاشتند مجازات حذف فيزيکي در نظر گرفته شود، و پيامبر اسلام (ص) هم به وسيله ياران جان برکفش آن را مخفيانه به اجرا درآورد.

اين عين عدالت الهي است که نقض کنندگان معاهده هايي که در پي برقراري همزيستي مسالمت آميز بودند، و در سايه آن ها جنگ و خونريزي کنار نهاده مي شد با چنين مجازات سنگيني روبرو شوند. و لذا در تاييد و تصويب مواضع قبلي پيامبر که قتل رؤساي ناقض پيمان را تجويز کرده بودند فرمان خداوند مبني بر کشتن سران کفري که معاهدات منعقده با پيامبر(ص) را زير پا گذاشتند صادر شد، و در ارتباط با آنان، و تمامي مشرکين پيمان شکن، بعد از آنکه فرصت زيادي را در اختيارشان قرار داد تا از مواضع خيانت آميز و پيمان شکني هاي خود دست بردارند در آخرين سوره نازل شده قرآن، با اعلام “برائت” و بيزاري، خروج از تمامي معاهدات، از مؤمنان خواسته شد، و آنان را به جنگ با مخالفان پيمان شکن دعوت کرد.

در مورد رهبران کفر، ناقض پيمان خداوند اين گونه فرمودند: ﴿وَإِن نَّکَثُواْ أَيمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِکُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ ينتَهُونَ ‏؛ و اگر پيمان هاي منعقده خويش را شکستند و آموزه هاي ديني شما را مورد طعن و ملامت قرار دادند با پيشوايان کفر بجنگيد؛ زيرا که آنان پيماني ندارند شايد (با شدت عمل از خيانت و پيمان شکني) دست بردارند). توبه/۱۲

بنابراين: لازم بود که ناقضين معاهدات و پيمان نامه ها که توده هاي پيرو آنان، هيچ تقصيري در نقض معاهدات نداشتند به تنهايي مجازات شوند. براي اين منظور هم مي بايست مخفيانه در مورد آنان اقدام شود، و مردمان ناآگاه از نقض پيمان نامه ها به جرم گناه رهبرانشان که خيانت کرده بودند و پيمان ها را زير پا گذاشته بودند مؤاخذه نگردند پس بهترين راه حل اين بود که هم توده هاي پيرو آنان و هم مسلمانان از شرشان رهايي يابند و به مجازات جرايم ارتکابي خود برسند. و به طور مخفيانه به قتل برسند، و لذا چنين هم عمل شد.

منبع : مجمع جهانی تقریب و مذاهب اسلامی

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

بررسی و نقد دیدگاه وهابیان درباره تبرک با نگاهی به تفسیر آیه اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي...

وحدت؛ یگانه راه مبارزه با افراط

خدا در نگاه وهابیت

فضیلت زیارت قبور بزرگان دین، در فقه فریقین

پاسـخ به شـبهات وهابیـان بر روایت مالک الدار در توســل به پیـامبر پس از وفـات

ریشه ‏های پدیده تکفیر در گذر تاریخ

سلفى‏ گرى دیرینه و نوین

وهابیت، آیین تشبیه و تجسیم

مشروعیت دعا نزد قبور اولیای الهی

پاسخ به شبهات وهابیان بر روایات عثمان‏ بن حنیف در خصوص توسل

انحرافات وهابیت در توحید صفات

بررسی تطبیقی«شفـاعت» از منظر آیات و روایات و دانشمندان فریقین

ریشه‏ هاى اعتقادى تکفیر‏نوین در تاریخ اسلام‏

تقابل توحید محمد بن عبدالوهاب با توحید قرآنی

ممنوعیت تکفیر اهل قبله از نگاه متکلمان و فقیهان تشیع و تسنن

ماهیت «تأویل» از دیدگاه ابن‌تیمیه و علامه طباطبائی

واکاوی پدیدۀ «فرقه‌سازی درون‌مذهبی» در جریان سلفیه معاصر

بررسی و تقویت نقدهای «محمد بن علوی مالکی» بر «محمد بن صالح عثیمین» درباره توسل

نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه

بررسی تطبیقی مبانی کلامی سید قطب و سلفیه در مباحث توحید و تکفیر

تكفير در انديشه كلامى ابوالثناء آلوسى با محوريت تطبيق رويكرد وى بر جريان فكرى سلفيه

ابن تيميه از ديدگاه علماي شافعي

بررسي تطبيقي توحيد و شرک از ديدگاه مذاهب اسلامي و جريان‌هاي تکفيري

بررسی بدعت از دیدگاه البانی

گفت و گو با اندیشه تکفیر و مخالفان آن

مشروعیت شدِّ رحال برای زیارت قبور

وهابیت در سفرنامه دومینگو بادیا ای لبلیچ (علی بیک عباسی)، خاورشناس اسپانیایی

معنا و شروط تکفیر

واکاوي فقهي مشروعيت زيارت قبور توسط زنان با تاکيد بر مباني قرآن و سنت

چالش‌های انتقال سیاسی در عربستان سعودی

روانشناسی داعش و داعشی ها

معرفی مهم ترین گروه های مسلح تحت پشتیبانی ترکیه در شمال سوریه

نقش ایالات متحده امریکا در شکل گیری جریانهای افراطی در جهان اسلام(مطالعه موردی القاعده و داعش)

بررسی پدیده ترور و نفی و محکومیت آن از منظر امام خمینی(ره)

جهاد و تکفیر در جهان اسلام؛گذر از فقه الخلافه به فقه المصلحه

جریان‌شناسی سلفی‌گری هندی و تطبیق مبانی آن با سلفی‌گری وهابی

ملاک و شرایط تکفیر از دید رشید رضا

بازنگری مفاهیم قابل تأمل اندیشه‌های محمد قطب در پرتو سلفی‌گری اعتدالی و اعتزال نوین

نقدی بر تأویل‌ستیزی ابن‌تیمیه

عناصر ظاهرگرایی سلفیه افراطی در تفسیر قرآن

بررسی و نقد آراء وهابیّت در انتساب عنوان شرک به شیعه از منظر قرآن کریم

ابن قيم جوزيه

ابن تیمیه

آل سعود

غزالی و ابن تیمیه

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (2)

وهابیت شناسی در بیان آیت الله سبحانی (1)

ارزش و جایگاه وحدت از منظر قرآن و سنّت

تفکر تکفیری

راهبردهای ضدتروریسم در ایران: رویکرد فرهنگی

سند «نقشه محرمانه» القاعده در مصر

توسل به اموات

بررسی علل رفتار خشونت آمیز نیروهای اسلامی در پاكستان با تاكید بر طالبانیسم

داعش: پیوند سلفیت تکفیری و بعثی گرایی

تحليل عملكرد گروه هاي تكفيري در تضاد با هويت تمدني مسلمان

تحلیل گفتمانی نقش دستگاه استنباطی گروه های تکفیری بر عملکرد آن ها

بازکاوی روانشناختی کنش گروه‌های سلفی- تکفیری: مطالعه موردی داعش

القاعده، داعش؛ افتراقات و تشابهات

مبانی اعتقادی تروریسم تکفیری

ریشه یابی مؤلفه هاي تأثیرگذار بر گسترش تروریسم در خاورمیانه

روانشناسی تروریسم و تأثیر آن بر گسترش تکفیر

مفهوم‌سازی گفتمان ژئوپلیتیکی تروريسم؛ تصویرسازی ژئوپلیتیکی دولت بوش از خاورمیانه

سنخ شناسی و دگردیسی گروه های تروریستی ادلب

گزارش کتاب «الصارم المسلول علی من انکر التسمیة بعبد النبي و عبدالرسول»

بررسی دلایل حضور گروهک تروریستی- تکفیری داعش در افغانستان بر اساس تئوری دومینوی ویلیام بولیت

تبیین زیرساختار های ایدئولوژیک و ساختاری گروه تکفیری تروریستی داعش

بررسی اندیشه‌های سلفی ـ تکفیری و تفاوت‌های داعش با سایر گروه‌های تروریستی

سلفی کیست و چه می گوید؟چرا سلفی گری بزرگترین خطر پیش روی جهان اسلام است؟

مرحله جدید اختلافات درونی دواعش

اهداف آمریکا و هم‏ پیمانان از ایجاد تا ائتلاف علیه جریان‏هاى تکفیرى

بررسی و تکوین حضور داعش در غرب آسیا؛ مطالعه موردی افغانستان

بررسى مبانى فکرى تکفیر

علل و آینده حضور داعش در آفریقا

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

تكفير از دیدگاه مذهب شيعه

مکتب تکفیر بر خلاف عقل، نص و صریح قرآن است

نقش داعش در شکل‌گیری معادلات جدید در خاورمیانه

واکاوی ریشه‌های پدیده بنیادگرایی در خاورمیانه؛ مطالعه موردی جهانی شدن

خشم به فرمان خرد، شرع و غریزه: تأملی در خشونت داعش از زاویه‌ای دیگر

آسیب شناسی رشد جریان‌های تکفیری در خاورمیانه

دو متن ماندگار: «هنر جنگ» و «درباره جنگ»

تأملی غیر غربی در افراطی گری و خشونت ورزی به نام دین

خشونت تکفیری‌ها، توحشی چنگیزی در لباس اسلامی است

درنگی در مبانی و آینده‌ خشونت به سبک رادیکالیسم تکفیری

سلفی‌گری افراطی در قفقاز شمالی؛ با تاکید بر مولفه‌های تاریخی، فرهنگی و سیاسی

نئوتروریسم با تأکید بر تروریسم مذهبی

راهبردهای مدیریتی نبی اکرم(ص) در راستای تحکیم وحدت بین اقوام در صدر اسلام

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

واکاوی جایگاه تروریسم بنیادگرا در راهبرد خاورمیانه ای غرب

خوارج، اولین گروه تکفیری در جهان اسلام (پیشینه جریان تکفیری خوارج) و پیامدها و نتایج سوء تکفیر و افراطی گری در جهان اسلام

قرآن و همگرایی بین مذاهب اسلامی

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

بررسی ارتداد در مذاهب اسلامی

زیارت قبور از نگاه مذاهب اسلامی

تأثیر اندیشه های سیاسی برنارد لویس در ترویج اسلام هراسی در غرب

آيا استعانت از غير خدا جايز است؟

داعش پس از ناكامي در تأسيس دولت

بررسی زبان شناختی واژه‌ی قرآنی «کفر»

چالش امنیتی تروریسم تکفیری علیه ایران

شبکه سلول هاي تروريستي داعش در آسياي مرکزي

پرسمان؛ آیا تبرک جایز است؟

شناسایی و تأمین منابع مالی داعش

وضعیت فعلی و آینده کشورهای شمال آفریقا (تاکید بر کشورهای مصر، تونس و لیبی)

رفت و برگشت اسلام‌گرایی رادیکال از سوریه به شمال آفریقا

اسلام سیاسی و نقش آن در خاورمیانه

طالبان در عصر داعش: آینده سلفی گری تکفیری در همسایگان شرقی ایران

چرخش خلافت داعشی؛ از خلافت حقیقی تا خلافت مجازی

واقعه 11 سپتامبر ؛ سرآغاز شکل گیری بزرگترین گروههای تروریستی

دلایل و پیامدهای حمایت عربستان از گروه‌های اسلام‌گرای افراطی

آموزه‌ها و آینده داعش

بررسی استناددهی تروریسم تکفیری به سنت نبوی و جهاد اسلامی

توسل در سیره پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)

توسل و شفاعت از نگاه دیوبندیه

سرچشمه های فکری القاعده

تضاد عقايد احناف با وهابيت درموضوع توسل

مسئله توسل به اموات با نگاهی به آیه 22 سوره مبارکه فاطر

مخالفت دیوبندیان با دعوت محمد بن عبدالوهاب

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

نگاهی به رشد تکفیری‌ها در تونس

نقدي بر كتاب «التبرك المشروع و التبرك الممنوع»

ردّ نظر وهابیت از سوی اهل‌سنت در حرمت زیارت قبور

نقد و بررسی اندیشه‌های دهلوی

قبیله خشونت

تحقیقی درباره رابطه ذهبی و ابن‌تیمیه

اندیشمندان حنفی و کژ اندیشی های ابن تیمیه

وهابیان و توحید ربوبی

وهابیان و تحریف قرآن کریم

محمد بن عبدالوهاب و مخالفان نجدی معاصر او

وهابیان و توحید در اسما و صفات

شگرد ابن تیمیه در انکار فضائل امام امیرالمؤمنین (علیه السلام)

قبیله بدعت

وهابیت و تحریف میراث‌های علمی

بررسی رابطه عقاید دیوبندیه و وهابیت

قبیله انحراف

علمای شافعی و ابن‌تیمیه

مرز بین تروریسم و جهاد در اسلام

سرچشمه اندیشه وهابیت

القاعده در تانزانیا

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(1)

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

عربستان و وهابیت در آفریقا

پاکستان و «نبرد جهانی علیه تروریسم»

التکفیر و الهجره

نقش وهابیت در کنیا

کفر و تکفیر در قرآن کریم و سوء برداشت از آن

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جریان های تکفیری عراق

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جهان از نگاه داعش

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

عربستان معمار جنایت و مکافات

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش