اطلس > مفاهیم و مبانی > تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۹/۴ تعداد بازدید: 258

تقلیدهمه مذاهب اربعه قائل به تقلید خاص از امام مذهب خود هستند و لذا احناف هیچ‌گاه از احمد حنبل و بقیه ائمه اربعه تقلید نمیکنند و نیز شوافع فقط از محمدبن ادریس شافعی تقلید می‌کنند و مجتهدین آنها تنها در مذهب امام خود اجتهاد می‌کنند. اما وهابیون و سلفی‌های تکفیری این اعتقاد را برنتافته‌اند و تقلید را انکار کرده و قائل به اجتهاد حتی در زمان فعلی شده اند. آنان با تعابیر تندی به تقلید اهل سنت از مذاهب اربعه اعتراض کرده‌اند و حتی آنرا شرک پنداشته‌ و قائل آنرا خارج از اسلام دانسته‌اند.



حسین توانا

تعریف تقلید

در لغت؛ مصباح المنیر تقلید را قرار دادن قلاده در گردن کسی که از او تقلید می‌شود، معنا کرده است.[1]

دیگران هم همینگونه معنا کردند و مثالهایی برای آن زدند؛ مثلا «قلّدهُ السيفَ» را بمعنای «بند شمشير بر گردن او انداختن» گرفته‌اند و نیز «قلده‏ القَلّادَةَ» را «گردن بند بر گردن او آويختن» معنا کرده‌اند و یا «قلده الْعَمَلَ »که بمعنای «اختيار كار را به او واگذار كردن» است.[2]

پس در لغت، تقلید در فقه یعنی مقلّد عمل خود را به گردن کسی که از او تقلید می‌کند، می‌اندازد. و در عقائد هم یعنی آراء و عقائد خود را به گردن کسی می‌اندازد که از او در این آراء و عقائد تبعیت می کند.[3]

در اصطلاح؛ مشهور این تعریف را برای تقلید آوردند: تقليد عبارتست از قبول قول غیر بدون دلیل.[4]

تعریف اجتهاد

چون اجتهاد در مقابل تقلید قرار می‌گیرد ناگزیریم از اینکه آنرا هم تعریف کنیم.

ابن منظور اجتهاد را در لغت «بذل الوسع و المجهود؛ نهایت سعی و کوشش»[5] دانسته و راغب اصفهانی آن را «بسختى و مشقّت واداشتن خود با صرف نيرو» تعریف کرده است .[6]

و اما در اصطلاح؛ علامه حلی و حاجبی اجتهاد را اینگونه تعریف کردند: «استفراغ الوسع في تحصيل الظن بالحكم الشرعي؛ به كارگيرى تلاش و كوشش از سوى فقيه براى به دست آوردن ظن به حكم شرعى ».[7]

تقلید

دلایل سلفیان تکفیری بر عدم جواز تقلید:

1. آیات قرآن در نکوهش تقلید

مانند این آیه: «وَ إِذا قيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُون؛  و چون به آنان گفته شود از آنچه خداوند فرو فرستاده است پيروى كنيد مى‏گويند: (نه) بلكه ما از آنچه پدرانمان را بر آن يافته‏ايم پيروى مى‏كنيم آيا حتى اگر پدرانشان چيزى را در نمى‏يافته و راه به جايى نمى‏برده‏اند، (باز از پدرانشان پيروى مى‏كنند؟)»[8] . مضمون این آیه را میتوان در آیات دیگری چون آیه 104 سوره مائده[9] و... هم یافت.

مناقشه در استدلال:

الف- این آیات در نکوهش و منع تقلید در اصول دین می‌باشد، درحالیکه آنجایی که محل اختلاف و بحث است تقلید در فروع دین است.

ب- پدران آنان جاهل بوده‌اند و تقلید جاهل از جاهل را هیچ مذهبی اجازه نمیدهد.


2. اصل حرمت تقلید است.[10]

مناقشه در استدلال:

اولا: اصل کلی در همه امور اباحه است[11]؛ و بر این اصل ادله فراوان وجود دارد که اصولیون در جای خود آنرا بحث کرده‌اند؛ از جمله آیه «لایکلف الله نفسا الا ما آتاها» و روایت«کل شیء هو لک حلال حتی تعرف الحرام...» و آیات و روایات دیگر و حکم عقل. حتی خود ابن تیمیه هم به این اصل پایبند است.[12] بنابراین تاوقتی که در امری نهی وارد نشده باشد حکم اولی اباحه است.

ثانیا: برفرض که اصل اولی در امور حرمت هم باشد،‌ تقلید از این اصل خارج می‌شود؛ زیرا ادله متقنی بر جواز تقلید وجود دارد که در ادامه به آن میپردازیم.


3. اجماع بر منع از تقلید وجود دارد و اگر نگوییم اجماع، لااقل منع از تقلید مذهب جمهور است. [13]

مناقشه در استدلال: اظهر من الشمس است که این ادعایی واهی وبدون دلیل است؛ چراکه اگر فقط همین مقلدین مذاهب اربعه را که بزرگان اهل سنت در قرون متمادی را شامل می‌شود درنظر بگیریم کافی است در اینکه بگوییم مذهب جمهور بر خلاف این ادعاست بلکه شکی نیست که تا قبل از ظهور سلفیان اجماع بر جواز تقلید بوده است[14]؛ و طبق دیدگاه غالب میان اهل‌سنت که اجماع را اتفاق علمای عصری از اعصار تعریف می‌کنند[15] این اجماع معتبر است و نظر مخالفین معدود وهابی و سلفیان تکفیری به آن ضرری نمیرساند.

 

پی نوشت:


.[1] «(قَلَّدتُ‏) المَرأَةَ (تَقلِيداً) جَعَلْتُ (الْقِلَادَةَ) فِي عُنُقِهَا» فيومى، احمد بن محمد، المصباح المنير، ج‏2، ص512 .

.[2] افرام، فواد،فرهنگ ابجدي عربي فارسي، ج1، ص 705.

.[3] «فالتقلید سمّي تقليدا لأنّ المقلّد يجعل ما يعتقده من قول الغير كحق أو باطل قلادة في عنق من قلّده. فإذا قلّد فلان آخر يعني أنه جعل أعماله على رقبته‏.» محمد جميل حمود، الفوائد البهية في شرح عقائد الإمامية ؛ ج‏1 ؛ ص59.

.[4] همان. شرح کشف المراد هم همین تعریف را می‌آورد و برای آن مثالی می‌زند: «فى المثل در باب وضو براى مكلف شكى پيش مى‏آيد و به مجتهد مراجعه مى‏نمايد و وقتى كه از زبان وى حكم شرعى را شنيد پذيرفته و بدان عمل مى‏كند بدون اينكه بپرسد دليل بر اين حكم چيست.» محمدى، على، شرح كشف المراد، ص23. دانشنامه عقاید اسلامی هم به همین مضمون تقلید را تعریف کرده است:« تقليد، پذيرفتن رأى ديگران بدون درخواست برهان است». محمدى رى شهرى، محمد ، دانشنامه عقايد اسلامى ؛ ج‏1 ؛ ص30.

.[5] ابن منظور، لسان العرب ج2 ص530 . در مورد معنای جهد نیز می‌گوید: « الجَهْدُ و الجُهْدُ: الطاقة، تقول: اجْهَد جَهْدَك‏؛ و قيل: الجَهْد المشقة و الجُهْد الطاقة». مفردات الفاظ القرآن هم شبیه آن معنا کرده و می‌نویسد: «الْجَهْدُ و الْجُهْدُ: الطاقة و المشقة». راغب اصفهانى،حسين بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، ج1، ص208. و قاموس قرآن هر دو را به معنای صعوبت و مشقت می‌گیرد. قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج3 ص77.

[6]. خداپرست، حسين، ترجمه مفردات راغب ج1 ص424. فرهنگ ابجدی هم اجتهاد را به معنای کوشش بسیار می‌گیرد:« اجْتَهَدَ- اجْتِهَاداً [جهد] في الأمر: در آن كار كوشش بسيار نمود» افرام، فواد، فرهنگ ابجدی عربی فارسی ج 1 ص15.

[7]. حکيم، محمّد تقي، اصول العامه فی الفقه المقارن، ص543.

.[8] بقره / 170 .

.[9] «وَ إِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ إِلىَ‏ مَا أَنزَلَ اللَّهُ وَ إِلىَ الرَّسُولِ قَالُواْ حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءَابَاءَنَا  أَ وَ لَوْ كاَنَ ءَابَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَ لَا يهْتَدُون»

.[10] «إن التقليد الأصل فيه أنه لا يجوز». البانی، محمدناصرالدین، الاجتهاد و الافتاء،  http://audio.islamweb.net.

[11]. « قَاعِدَة: الْأَصْلُ فِي الْأَشْيَاءِ الْإِبَاحَةُ حَتَّى يَدُلُّ الدَّلِيلُ عَلَى التَّحْرِيمِ» سيوطي، جلال الدین، الأشباه والنظائر، ص: 60؛ «الاصل فی الاشیاء، الاباحه» خلّاف، عبدالوهاب، مصادر التشریع الاسلامی، ص153؛ «الاصل فی المنافع الاباحه» سبکی، علی بن عبدالکافی، الإبهاج فی شرح المنهاج، ج3، ص168؛ «الاصل فی الافعال الاباحه» فاضل تونی، الوافیه فی اصول الفقه، ص168.

.[12] « وَلَا يُكْرَهُ الْبَوْلُ قَائِمًا لِعُذْرٍ، ...قَدْ رُوِيَتِ الرُّخْصَةُ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأَنَسٍ؛ وَلِأَنَّ الْأَصْلَ الْإِبَاحَةُ فَمَنِ ادَّعَى الْكَرَاهَةَ فَعَلَيْهِ الدَّلِيلُ». حراني، تقي الدين ابن تیمیه، شرح عمدة الفقه (من كتاب الطهارة والحج)، ج1،‌ص146و147؛ «هَل الأَصْل الْإِبَاحَة حَتَّى يقوم الدَّلِيل على التَّحْرِيم أم الأَصْل الْمَنْع رلا مَا قَامَ الدَّلِيل على إِبَاحَته وَالصَّحِيح الأول». بدر الدين البعليّ، أبو عبد الله(المتوفى: 778هـ)، مختصر الفتاوى المصرية لابن تیمیه، ص 18.

.[13] «أَنَّ الْمَنْعَ مِنَ التَّقْلِيدِ إِنْ لَمْ يَكُنْ إِجْمَاعًا، فَهُوَ مَذْهَبُ الْجُمْهُورِ». الشوكاني اليمني، محمد بن علي، إرشاد الفحول إلي تحقيق الحق من علم الأصول، ج2،ص244.

.[14] در ادامه در دلایل جواز تقلید،‌ بحث اجماع آمده است.

.[15] « ذَهَبَ الْأَكْثَرُونَ مِنَ الْقَائِلِينَ بِالْإِجْمَاعِ إِلَى أَنَّ الْإِجْمَاعَ الْمُحْتَجَّ بِهِ غَيْرُ مُخْتَصٍّ بِإِجْمَاعِ الصَّحَابَةِ بَلْ إِجْمَاعُ أَهَّلِ كُلِّ عَصْرٍ حُجَّةٌ ». آمدی، علی، الإحکام فی اصول الأحکام، ج1، ص254؛ سبکی، علی بن عبدالکافی، الإبهاج فی شرح المنهاج، ج5، ص2021.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه