مقالات > علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱۹ تعداد بازدید: 185

در سال‌های اخیر گروه‌ها و فرقه‌های تروریستی زیادی در سرزمین‌های اسلامی شکل گرفته‌اند. درباره ی عوامل مؤثر در شکل گیری آن‌ها مطالب زیادی نوشته شده، اما در این پژوهش با نگاهی جدید علل شکل گیری این گروه‌ها از نقطه نظر میدانی و جغرافیای سیاسی بررسی خواهد شد.



نویسنده: غلام رضا مقامی مقیم (1)

چکیده

در سال‌های اخیر گروه‌ها و فرقه‌های تروریستی زیادی در سرزمین‌های اسلامی شکل گرفته‌اند. درباره ی عوامل مؤثر در شکل گیری آن‌ها مطالب زیادی نوشته شده، اما در این پژوهش با نگاهی جدید علل شکل گیری این گروه‌ها از نقطه نظر میدانی و جغرافیای سیاسی بررسی خواهد شد. بر این اساس ابتدا با روش کتابخانه‌ای و بررسی اسناد تاریخی و جغرافیایی مشخص شد که تکفیری‌ها محدوده‌ای بین هند و چین تا شمال غربی افریقا را تحت تأثیر قرار داده‌اند، به دلیل متنوع مسائل جغرافیایی، حضور تکفیری‌ها در همه کشورها یکسان نیست، در برخی از آن‌ها مانند: عراق، سوریه حضور گسترده‌ای دارند، در تعدادی دیگر مانند: اردن و یمن حضور متوسط و در بعضی مانند: ترکیه در حال حاضر حضور تکفیری‌ها چندان مشهود نیست. از نظر جغرافیای سیاسی مهم‌ترین دلایل شکل گیری و گسترش آن‌ها عبارتند از: وجود منطقه حاصلخیز هلال خصیب، تحمیلی بودن مرزهای سیاسی، وجود قومیت‌های مختلف، اقلیت‌های دینی و مذهبی، رقابت سیاسی قدرت بزرگ جهان، مجاورت منطقه با‌هارتلند زمین، وجود مناطق استراتژیکی جهان، بحران‌های اقتصادی و چشم اندازهای طبیعی از مهم‌ترین دلایل جغرافیایی مؤثر در شکل گیری این گروه‌ها می‌باشد، برای مقابله با این گروهها موارد زیر پیشنهاد می‌گردد: تهیه نقشه‌ای جامع از محدوده جغرافیایی فعالیت آن‌ها، تلاش برای برقراری وحدت بین کشورهای اسلامی، حمایت از حکومت‌های مردمی، گسترش فعالیت‌های دیپلماسی، هوشیاری نیروهای نظامی و انتظامی در کنترل و نابودی فعالیت این گروه در داخل و خارج از مرزها، بستن قراردادهای همکاری‌های امنیتی با کشورهای درگیر با این گروه، گسترش فعالیت‌های فرهنگی، استفاده از روش‌های جدید کنترل مرزها، تشکیل سازمان‌های دفاعی مشترک بین کشورهای اسلامی و جلوگیری از پیوستگی میدانی تکفیری‌ها.

کلید واژه : تکفیری‌ها، جغرافیای سیاسی، خاورمیانه، شمال افریقا، گروه‌های تروریستی.

مقدمه

حضور گسترده گروه‌های تروریستی و فرقه‌های افراطی در سال‌های اخیر، مشکلات گسترده‌ای را برای کشورهای جهان از جمله: کشورهای آسیایی و منطقه مسلمان نشین خاورمیانه به وجود آورده است. این گروه‌ها که عمدتاً از سوی قدرت‌های استکباری حمایت می‌شوند ابتدا با عناوین گروه‌های مبارزه علیه نظام‌های حکومتی، گسترش اسلام ناب و ... کار خود را شروع می‌کنند و در قالب اسلام دست به اقدامات ضد انسانی می‌زنند؛ این گروه‌ها در چند اقرن اخیر حضور گسترده‌ای در مناطق مسلمان نشین داشته و مشکلات زیادی در آن ایجاد کرده‌اند. تشدید فعالیت این گروه در سال‌های اخیر جغرافیای سیاسی منطقه مسلمان نشین خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داده است. تغییر سریع حکومت‌ها، ظهور گروه‌های مختلف تروریستی، درگیری‌های داخلی و تغییر مرزها از مهم‌ترین آثار جغرافیایی این گروه‌ها به حساب می‌آید. شکل گیری و انجام فعالیت‌های تروریستی به وسیله ی این گروه افراطی مشکلات جغرافیایی زیادی را به دنبال داشته است؛ بنابراین با توجه به تأثیرات جغرافیا روی سیاست‌های جهانی بهتر است دلیل شکل گیری و گسترش این گروه افراطی از نظر جغرافیای سیاسی بررسی می‌کنیم، زیرا از اوایل دهه 70 در پی ظهور دیدگاه‌های فضایی و توجه جغرافی دانان به مسائل سیاسی بسیاری از مشکلات سیاسی جهان حل شده و جغرافی دانان نقش مهمی در این زمینه داشته‌اند (Soja 1971, 1) در این مقاله با بررسی مدارک و اسناد جغرافیایی، علل گسترش این گروه‌ها بررسی و راهکارهایی علمی جهت مقابله با آنان مطرح گردد. این مقاله در سه قسمت شامل: بررسی محدوده ی جغرافیایی تکفیری‌ها، علل جغرافیایی شکل گیری و گسترش آن‌ها و راه حل‌های مقابله با آن‌ها نگارش شده است.

روش تحقیق

این پژوهش با روش کتابخانه‌ای انجام شد و جهت تهیه آن چندین کتاب، مقاله، سایت اینترنتی، نقشه‌های مختلف منطقه و اسناد تاریخی و جغرافیایی بررسی شد. از نرم افزارهای کامپیوتری به ویژه نرم افزارهای GIS جهت ترسیم نقشه‌های این پژوهش استفاده شد که در این میان استفاده از نرم افزارهای GIS ARC.VIW و R2V در ترسیم نقشه‌های منطقه قابل توجه بود.

بحث نظری

همان طور که در مقدمه بیان شد این مقاله در سه قسمت، با عناوین محدود جغرافیایی تکفیری‌ها، علل جغرافیایی شکل گیری و گسترش تکفیری‌ها و راه حل‌های مقابله با آن‌ها نگارش شده است.

الف) محدوده فعالیت تکفیری‌ها

شکل (1) نقشه محدوده فعالیت و پراکندگی تکفیری را مشخص می‌کند. همان طور که در نقشه مشاهده می‌شود تکفیری‌ها برای دسترسی به اهدافشان محدوده‌ای را از هند و چین تا تنگه جبل الطارق به صورت یک نوار پیوسته در نظر گرفته‌اند. بر این اساس کشورهایی که تحت تأثیر فعالیت آن‌ها قرار گرفته‌اند به چهار دسته تقسیم می‌شوند.

 

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

توضیح شکل 1- نقشه پراکندگی گروه‌های تکفیری در جهان

 

گروه اول:

کشورهایی که به دلیل عدم وجود دولت مقتدر، شدیداً تحت تأثیر این گروه‌ها قرار گرفته و گروه‌های تکفیری حضوری گسترده در آنها دارند؛ مانند: افغانستان، پاکستان، عراق، یمن، سوریه و لبنان در قاره آسیا و کشورهای سومالی، مصر، نیجریه و سودان در قاره افریقا. این کشورها در نوک پیکان فعالیت‌های تکفیری‌ها قرار دارند. کشور افغانستان به دلیل همسایگی با دو قدرت بزرگ جهانی یعنی چین و روسیه همواره از سوی پنج قدرت اتمی جهان مورد توجه می‌باشد؛ چین و روسیه به دلیل همسایگی و قرار دادن این کشور به عنوان سپر بلا و کشورهای غربی انگلستان، آمریکا و فرانسه به عنوان اهرم فشار برای دو قدرت بزرگ جهانی یعنی روسیه و چین دارای اهمیت بوده و هر یک از کشورها با حمایت از گروه‌های تروریستی سعی در نفوذ به داخل آن دارند. پاکستان نیز به عنوان راه نفوذ به دل قدرت‌های بزرگ از طریق دریا همواره مورد توجه این قدرت‌ها به حساب می‌آید. به همین دلیل به یکی از مناطق اصلی حضور گروه‌های تکفیری تبدیل شده است. عراق نیز به عنوان یکی از مهم‌ترین قدرت‌های نظامی منطقه مورد توجه قدرت‌های بزرگ بود در بین کشورهای یاد شده کشور یمن به دلیل مجاورت با تنگه باب المندب نقش ویژه‌ای دارد و جهت تسلط بر راه آبی حوضه مدیترانه به اقیانوس هند همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ می‌باشد؛ بدون شک قدرتمند شدن کشور یمن هیچ سودی برای هیچ کدام از قدرت‌های بزرگ نخواهد داشت، بنابراین تلاش قدرت‌های بزرگ این است تا از ظهور یک دولت قدرتمند به هر نحو ممکن در این کشور جلوگیری کنند، اما سوریه و لبنان شرایط کاملاً متفاوتی دارند؛ این دو کشور به دلیل داشتن مرز مشترک با کشور اسرائیل همواره مورد تهاجم نیروهای حامی این رژیم غاصب رو به رو بوده‌اند. از سوی دیگر کشور سوریه به دلیل استفاده از آب رودخانه فرات همواره با ترکیه و دنیای غرب مشکل داشته و ترکیه از راه‌های مختلف سعی در دخالت در امور این کشور دارد، بدون شک حمایت ترکیه از گروه‌های تکفیری سوریه بی ارتباط با این مسائل نیست.

در این گروه کشورهای سودان، سومالی و نیجریه به دلیل مشکلات فرهنگی و موقعیت سخت طبیعی، شرایط دشوارتری داشته و بیشتر در تهاجم این گروه‌های قرار دارند؛ و به دلیل فقدان یک دولت مقتدر، این کشورها به یکی از پایگاه‌های اصلی تکفیری‌ها تبدیل شده‌اند.

گروه دوم:

کشورهایی که فعالیت این گروه در آن‌ها ریشه دار بوده، اما دولت‌های این کشورها تا حدودی فعالیت‌های ایشان را تحت کنترل دارند؛ مانند: اردن، عمان و بحرین در آسیا و کشورهای تونس، مغرب، لیبی در آفریقا. مطلب قابل توجه کشور اردن می‌باشد؛ این کشور به دلیل این که از سیاست‌های حامیان اسرائیل پیروی می‌کند، از این رو تنها کشور منطقه هلال خصیب می‌باشد که گروه‌های تروریستی توان تأثیر گذاری زیادی در آن نداشته و نتوانسته‌اند مانند سایر کشورهای این منطقه به اهداف خود برسند؛ دولت اردن به دلیل همسایگی با رژیم اسرائیل تا زمانی که با سیاست‌های اسرائیل و حامیان او همراه باشد از شر این گروه‌ها در امان خواهد بود، ولی چنانچه مانند سایر کشورهای منطقه هلال خصیب برای اسرائیل مشکل تراشی کند، قطعاً از سوی این گروه تهدید خواهد شد.

گروه سوم:

کشورهایی که فعالیت گروه‌های تکفیری در آن‌ها چندان مشهود نیست و دولت‌های مقتدر آن‌ها توانسته‌اند فعالیت‌های ایشان را کاملاً کنترل کنند، اما در برهه خاصی این گروه‌ها جهت اعلام وجود دست به اقدامات تروریستی نظیر: انفجارهای انتهاری و آدم ربایی می‌زنند؛ مانند گروه‌های تکفیری‌های جنوب شرق ایران، قطر، کویت و عربستان در آسیا. در این گروه کشور ایران به دلیل قرارگیری در جنوب‌هارتلند و داشتن مرزهای سیاسی طولانی با منطقه‌ هارتلند یکی از اهداف اصلی گروه‌های تروریستی می‌باشد و حامیان اصلی این گروه، یعنی: انگلستان ایالات متحده امریکا و روسیه تلاش گسترده‌ای برای حضور تکفیری‌ها در این کشور کرده‌اند که خوشبختانه به دلیل حس بالای میهن خواهی و قدرت نظامی بالای جمهوری اسلامی ایران هنوز کوچک‌ترین اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است، اما کشور دیگر در این گروه، عربستان سعودی می‌باشد، همان طور که می‌دانیم این کشور از سه جهت مورد توجه قدرت‌های بزرگ جهانی می‌باشد: نفت، مراسم عبادی سیاسی حج و خرید سلاح‌های جنگ این کشور در حال حاضر با خرید انواع سلاح از آمریکا، حمایت از تکفیری‌های سوریه تا حدودی اهداف قدرت‌های بزرگ حامی خود را تامین نموده از این نظر فعالیت‌های تکفیری‌ها در این کشور نمود بارز ندارد، ولی در زمینه فرهنگی عملاً بدنه نظام صعودی مورد هدف قرار گرفته و با کوچک‌ترین جبهه گیری در برابر اربان خود حکومت آل سعود بیشترین آسیب را از گروه‌های تروریستی خواهد دید.

گروه چهارم:

کشورهایی که گروه‌های تکفیری هنوز نتوانسته‌اند در آنها اقداماتی انجام دهند، اما به دلیل اهمیت سیاسی نظامی از اهمیت آینده این گروه به حساب می‌آیند، مانند: کشورهای ترکیه، در اروپا، الجزایر در افریقا، و هندوستان و ترکمنستان در قاره آسیا، همان طور که می‌دانیم کشور ترکیه به دلیل قرار گرفتن در محل ارتباط دو قاره اروپا و آسیا، نزدیکی به منابع نفت عراق، داشتن منابع آب غنی و در اختیار داشتن تنگه‌های بوسفر و داردانل مورد توجه قدرت‌های بزرگ می‌باشد و در صورت کوچک‌ترین اشتباه در سیاست‌های بین المللی می‌تواند یکی از قربانیان گروه‌های تکفیری و تروریستی شود. بدون تردید حمایت ترکیه از گروه‌های تکفیری سوریه و عراق یکی از سیاست‌های چندگانه این کشور می‌باشد، الجزایر نیز به دلیل نقش مهمی که در اقتصاد کشورهای اروپایی از جمله فرانسه دارد و از تولید کنندگان اصلی محصولات کشاورزی برای آن‌ها محسوب می‌شود می‌تواند از سوی رقیبان فرانسه مورد تهدید گروه‌های تکفیری قرار گیرد، ترکمنستان نیز به دلیل قرار گرفتن در همسایگی روسیه به عنوان یک حیاط خلوت عمل کرده و هندوستان به دلیل رقابت‌های تسلیحاتی و اختلاف در منطقه کشمیر با دولت پاکستان همواره بیم از این دارد که حمایت پاکستان از گروه‌های ترویستی در آینده برای این کشور مشکل ساز شود؛ به همین دلیل این کشور تهدیدات گسترده‌ای برای مقابله با گروه‌های تروریستی از جمله تکفیری‌ها اندیشیده است. بدون شک، ملایمت سیاست مداران هندوستان در مقابل گروه‌های تند مذهبی هند تا حدودی راه را برای فعالیت‌های گروه‌های تروریستی بسته است.

دلایل جغرافیایی شکل گیری تکفیری‌ها

دلایل شکل گیری این گروه از سوی محققان بسیاری بررسی شده و هر یک از آنان دلایل خاصی را برای شکل گیری آنان آورده‌اند، اما در تمامی این موارد دلایل اصلی که همان دلایل جغرافیایی و ژئوپولیتیکی می‌باشند. فراموش شده است. در این مقاله سعی بر این است تا دلایل شکل گیری این گروه افراطی از نظر جغرافیای سیاسی بررسی شود. بنابراین بر اساس جغرافیای سیاسی می‌توان دلایل زیر را برای شکل گیری و گسترش گروه‌های تکفیری مطرح کرد.

1. وجود منطقه حاصل خیز هلال خصیب در محدوده فعالیت آنها

هلال خصیب به سرزمین مرتفع و حاصل خیز هلالی شکل بین خلیج فارس و سواحل فلسطین اطلاق می‌شود، که بر اساس مدارک و شواهد تاریخی خاستگاه کهن‌ترین فرهنگ بشری می‌باشد. ارتفاعات غرب ایران، شمال عراق و جنوب ترکیه در قسمت شمال و شرق هلال خصیب و بیابان سوریه و شبه جزیره عربستان، جنوب و غرب آن را فرا گرفته است. بر اساس شواهد و قراین، این منطقه نخستین جایگاه خلقت انسان در روی زمین به حساب می‌آید. و به دلیل اهمیت طبیعی، سیاسی، دینی و مذهبی همیشه در تلاتم بوده و اختلافات قومی زیادی شاهد بوده است، که ابتدایی‌ترین آن اختلاف میان ‌هابیل و قابیل می‌باشد. بدون شک شکل گیری و فعالیت گروهای تکفیری منطقه بی ارتباط با مسائل قومی و مذهبی این منطقه نیست.

2. تسلط استعمار کهن بر منطقه تحت فعالیت تکفیری‌ها

در قرون گذشته یکی از دلایل شکل گیری فرقه‌های گوناگون در منطقه خاورمیانه، تسلط استعمار انگلیس بر این منطقه بوده است. این کشور استعماری، بر منطقه وسیعی از کشورهای خاورمیانه از جمله: منطقه هلال خصیب شمال افریقا و جنوب غربی اسیا تسلط داشته و جهت پیش برد اهداف تفرقه افکنانه اش در این منطقه اقدام به فرقه تراشی کرده و یا از فرقه‌های مختلف حمایت کرده است. به دلیل آشنایی مورخان، روان شناسان، سیاست مداران و جغرافیدانان انگلیسی با مردم و سرزمین‌های خاورمیانه و شمال آفریقا همواره جهت پیشبرد اهداف سلطه طلبانه خود این کشور از فرقه تراشی استفاده کرده و سیاست‌های توسعه طلبانه اش به گونه‌ای تنظیم کرده است که هر 5 سال یک بار کشورهای خاورمیانه درگیر جنگ باشند و در صورت رهایی از جنگ گرفتار جنگ‌های داخلی شوند. فراموش نکنیم که دولت‌های استعماری هرگاه به مردم سرزمین‌های خود استقلال دادند آثار طولانی از خود در آن سرزمین‌ها به جای گذاشتند، آلمانی‌ها سرزمین‌های سوخته باقی می‌گذاشتند، روس‌ها قرار دادهای ننگین بر ملت‌ها تحمیل می‌کردند و انگلیسی‌ها سیاست‌های تفرقه افکنانه را اعمال می‌کنند، بدون شک شکل گیری گروه‌های تکفیری در منطقه خاورمیانه بی ارتباط با سیاست‌های تفرقه افکنانه و استعماری گذشته انگلیس نیست.

3. تحمیلی بودن مرزهای سیاسی در کشورهای تحت فعالیت این گروه

مطالعه مرزهای سیاسی کشورهای خاورمیانه و صحرای افریقا نشان می‌دهد بیشتر مرزهای سیاسی این کشورها به دست کشور سومی از جمله: انگلیس، روسیه، فرانسه و امریکا بر مردم منطقه تحمیل شده و این مرزبندی به گونه‌ای بوده که شرایط را برای حضور گروه‌های افراطی فراهم می‌کند. به عنوان مثال در صحرای افریقا، مرزها به وسیله انگلیس، فرانسه و آمریکا مرزبندی شده و این گونه مرزبندی بسیاری از قومیت‌های دینی، زبانی و نژادی را از یکدیگر جدا کرده و شرایط را برای اختلافات قبیله‌ای فراهم نموده است. این نوع مرزبندی در کشورهای شبه جزیره عربستان نیز نمود دارد و هر ساله اختلافات مرزی بین این کشورها به چشم می‌خورد، از سوی دیگر مرزهای ایران نیز از مهمترین مرزهای تحمیلی دنیای به حساب می‌آید که به وسیله انگلیس به ایران و همسایگان آن تحمیل شده و به گونه‌ای مرزبندی شده که استان‌های مرزی ایران اغلب واگرا بوده و با مردم ماوراء مرزی ارتباط بیشتری دارند؛ بدون شک اگر اقدامات فرهنگی و هوشیاری مرزنشینان ایرانی نباشد قطعاً این مناطق نیز از سوی گروه‌های تکفیری مورد نظر خواهد بود. با نگاهی به فعالیت‌های اندک این گروه در ایران متوجه می‌شویم که همان فعالیت‌های اندک در استان‌های مرزنشین بوده است و در کشورهای دیگر منطقه نیز فعالیت گروه‌های تکفیری از استان‌های مرزنشین شروع شده و به مرور سایر قسمت‌های آن کشورها را تحت تاثیر قرار داده است.

4. وجود قومیت‌های مختلف، اقلیت‌های دینی و مذهبی در کشورهای منطقه فعالیت تکفیری‌ها

به دلایل تاریخی و فرهنگی گرایش‌های شدید جدایی طلبانه دارند، به ویژه اگر این اقلیت‌ها در مناطق مرزی باشند (2) با مطالعه و بررسی محدوده فعالیت این گروه مشخص می‌شود در این منطقه قومیت‌های مذهبی، دینی، نژادی و زبانی زیادی زندگی می‌کنند که به دلیل ضعف فرهنگی شرایط شکل گیری و گسترش فعالیت‌های فرقه‌های مختلف در آن، بیشتر از هر نقطه دیگر جهان می‌باشد. علاوه بر اقلیت‌های زبانی اقلیت‌های دینی و مذهبی نیز به گونه‌ای در کشورهای منطقه پراکنده شده اند که قدرت‌های بزرگ استعماری به راحتی می‌توانند بین آن‌ها تفرقه ایجاد کرده و با ایجاد فرقه‌های جدید شرایط را برای بحران‌های دینی و مذهبی در منطقه فراهم کنند، و با فرقه تراشی سیاست‌های خود را در منطقه اعمال هیچ کجای جهان به اندازه این منطقه از تنوع انسانی برخوردار نیست.

5. رقابت سیاسی سه قدرت بزرگ جهان: انگلیس، روسیه و امریکا در منطقه

با مطالعه سطحی جغرافیای سیاسی، منطقه فعالیت این گروه مشخص می‌شود، که در قرن اخیر محل اصلی رقابت قدرت‌های بزرگ جهان بوده و هر یک از آن‌ها سعی می‌نمایند رژیم‌های تحت سلطه خود را بر سر کار آورند و چنانچه به این امر نرسند با حمایت از گروه‌ها و فرقه‌های تروریستی تلاش می‌کنند برای حکومت‌های غیر وابسته به خود مشکل سازی نمایند. بدون شک سقوط صدام در عراق و روی کار آمدن حکومت مردمی تا حدودی دست روسیه را، یکی از قدرت‌های بزرگ، از منطقه کوتاه کرد و آن کشور با حمایت از گروه‌های تروریستی در عراق، تلاش می‌کند تا کودتای خونین در این کشور فراهم شود دقت در سلاح‌های کاربردی تکفیری‌های عراق و سایر تروریست‌های این کشور نشان می‌دهد که 90 درصد آن‌ها ساخته کشور روسیه می‌باشد، بدون شک در تجهیز تروریست‌های تکفیری عراق دخالت روس‌ها بی تاثیر نیست.

6. اهمیت قومیت جغرافیایی فعالیت تکفیری‌ها

همان طور که بیان شد حداکثر محدوده فعالیت تکفیری‌ها عموماً در منطقه استراتژیکی هلال خصیب می‌باشد؛ بر اساس نظریات ژئوپولیتیکی این منطقه موقعیت ممتازی دارد، زیرا از یک طرف گره گشای اساس سیاست برای آسیا می‌باشند و از سوی دیگر حکم مکمل‌های عملیاتی ژئواستراتژیکی روسیه هستند و از طرفی در مرکز جبهه پدافندی ژئواستراتژی بحری واقع شده‌اند (با توجه به کتاب دکتر عزتی کامل شود)

7. نزدیکی کشورهای درگیر با این فرقه به‌هارتلند زمین

اصطلاح‌ هارتلند را نخستین بار در سال 1904 یکی از جغرافیدانان انگلیس به نام مکیندر به کار برد؛ علاوه بر او جغرافی دانان دیگری نظیر: آلفرد ماهان، راتزل و‌هاوس این اصطلاح را به کار برده‌اند (3) بر اساس تعاریف‌ هارتلند بزرگ‌ترین دژ طبیعی بر روی کره زمین می‌باشد که تسخیر آن برای دشمنان غیرممکن است است این محدوده‌ای در روسیه کنونی در بر می‌گیرد. شمال آن به دلیل سرزمین‌های منجمد شمالی، جنوب آن به سبب ارتفاعات کپه داغ، شرق آن به دلیل اقیانوس آرام و غرب آن به دلیل کوه‌های اورال غیر قابل تسخیر است. این دژ در دوره‌های مختلف تاریخی همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ بوده است. حضور تکفیری‌ها در ضلع جنوبی‌ هارتلند قابل پیش بینی می‌باشد. بنابراین هر کدام از قدرت‌های بزرگ سعی دارند همسایگان‌ هارتلند را ناامن جلوه دهند تا بر آن تسلط یابند اشغال افغانستان به وسیله روسیه و آمریکا، جنگ ایران و عراق، حمله آمریکا به عراق نتوانست اهداف سیاسی کشورهای مخالف روسیه را تامین کند، بنابراین فرقه سازی و ناامن جلوه دادن همسایگان‌ هارتلند گامی تازه جهت این سیاست دولت‌های بزرگ بود.

8. وجود مناطق استراتژیکی جهان

نقاط استراتژیکی به نقاطی گفته می‌شود که راه کلیدی یک منطقه مهم جهانی باشد. در دنیا تعداد این نقاط انگشت شمار است. تسلط بر آن‌ها از آرزوهای قدرت‌های بزرگ به حساب می‌آید. با دقت در شکل شماره 2 مشاهده می‌شود که 6 نقطه از 12 نقطه استراتژیکی جهان در محدوده فعالیت این گروه قرار گرفته است، که عبارتند از: تنگه‌های هرمز (شکل 2 شماره 1) این تنگه به دلیل تسلط بر منطقه نفت خیز خلیج فارس مورد توجه قدرت‌های بزرگ بوده است، به همین دلیل سعی می‌کنند بر آن مسلط شده و اگر نتوانند، تلاش می‌کنند از طریق حمایت از این گروه‌ها، کشورهای واقع در مجاورت این تنگه را ناامن جلوه داده و راه را برای دخالت در آن جا همواره کنند.

 

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

توضیح شکل 2- مناطق استراتژیکی محدوده فعالیت تکفیری‌ها

 

تنگه باب المندب (شکل 2، شماره 2) این تنگه محل ارتباط دریای سرخ با اقیانوس هند است و راه ارتباطی دریای مدیترانه با آب‌های آزاد می‌باشد و نقش مهمی در تردد کشتی‌های تجارتی اروپایی با آسیا داشته و نزدیک‌ترین راه آبی کشورهای اروپایی به جنوب و شرق آسیا می‌باشد، به همین دلیل کشورهای اروپایی اهمیت زیادی برای آن قائل بوده و هستند. در دوره جنگ سرد رقابت بر سر کنترل این تنگه از سوی دو قدرت بزرگ، سبب شد تا کشورهای نزدیک این تنگه هر کدام به کشوری متمایل شده از یکدیگر جدا شوند، با فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد رقابت از سوی کشورهای جهان برای تسلط بر این منطقه گسترش یافت و گروه‌های مختلف تروریستی کشورهای این منطقه جهت پیش برد اهداف خود و اربابان خود انتخاب کردند و این مکان را به یکی از بحرانی‌ترین مناطق جهان تبدیل کردند.

کانال سوئز (شکل 2، شماره 3) کانال سوئز و باب المندب که در حکم مکمل‌های یکدیگرند در کوتاه کردن فاصله بین شرق دور و اروپا نقش مهمی دارند. بدون شک حضور گروه‌های تکفیری در شاخ آفریقا بی ارتباط با ناامنی این تنگه نیست. کانال سوئز به عنوان یکی دیگر از مناطق استراتژیکی جهان مورد توجه گروه‌های تروریستی و تکفیری قرار دارد. اهمیت استراتژیکی این نقطه به واسطه ارتباط دادن دریای مدیترانه و دریای سرخ می‌باشد و به دلایل مختلفی مورد توجه قدرت‌های بزرگ جهانی می‌باشد، به عنوان مثال روسیه به دلیل دسترسی به آب‌های آزاد، انگلیس جهت عبور کشتی‌های تجاری، فرانسه برای تجارت با آسیا و اسرائیل به دلیل مسائل امنیتی و فشار علیه مردم بی دفاع فلسطین به این منطقه توجه ویژه‌ای دارند. این کانال ملی بوده و متعلق به کشور مصر است، اما عدم تبعیت این کشور از یکی از قدرت‌های نام برده، زمینه برای ورود و خراب کاری گروه‌های تروریستی را در کشور مصر فراهم کرده است. یکی از مهمترین مشکلات کشور مصر در چند ساله اخیر فعالیت‌های انواع گروه‌های تروریستی از جمله گروه‌های تکفیری می‌باشد که حضور آن‌ها بی ارتباط با اهمیت کانال سوئز نیست.

جبل الطارق (شکل 6 شماره 6) جبل الطارق به دلیل حلقه اتصال قاره اروپا به افریقا همواره مورد توجه قدرت‌های بزرگ اروپایی بوده و این کشورها در تلاش هستند که ضلع جنوبی آن که یک کشور مسلمان است از قدرت چندانی برخوردار نباشد، تا سیاست‌های یک جانبه خود را درباره آن اعمال کنند، بنابراین می‌کوشند که دولت جنوبی این کشور، یعنی کشور مغرب، کاملاً ضعیف و منفعل باقی بماند. یکی از راه‌ها برای ضعیف نگه داشتن این کشور حمایت از گروه‌های تروریستی و تکفیری می‌باشد.

تنگه بوسفر (شکل 2، شماره 5) تنگه بوسفر یکی از مهم‌ترین مناطقی است که به احتمال زیاد در آینده از اهداف مهم گروه‌های تروریستی و تکفیری خواهد بود، این مکان در حقیقت تنها راه دست رسی روسیه به آب‌های آزاد می‌باشد، امری که همواره در طول تاریخ از آرزوهای اصلی بیشتر دولت‌های حاکم بر روسیه می‌باشد. بنابراین هر یک از قدرت‌های بزرگ قصد تسلط بر آن را دارند مدتی بود که در اوکراین با جابه جایی قدرت بین طرف داران و مخالفان دولت روسیه این آرزوی روسیه با تهدید رو به رو شد و در حال حاضر با پیوستن شبه جزیره کریمه به روسیه تا حدودی ارتباط روسیه با آب‌های آزاد تضمین شده و دلیل رقابت‌های شرق و پای گروه‌های تروریستی و تکفیری را به کشورهای مسلط به تنگه از جمله ترکیه باز خواهد کرد.

بوسفر و داردانل (شکل 2، شماره 4) از نظر شرایط سیاسی تنگه داردانل تقریباً شرایط تقریباً مشابه تنگه بوسفر دارد. تنگه‌های یاد شده به دلیل عبور فراوان کشتی از آن‌ها، حجم کالا و نفت، عدم وجود راه‌های بدل و شدت بهره برداری‌های نظامی از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردارند. (4)

9. بحران‌های اقتصادی جهان

قرن 21 از نظر اقتصادی شروع خوبی برای کشورهای اروپایی نداشت و با آغاز قرن جدید کشورهای اروپای غربی با بحران‌های شدید اقتصادی رو به رو شده‌اند و برای رهایی از این بحران، سیاست‌های مختلفی را در جهان اعمال می‌کنند؛ یکی از این سیاست‌ها نابودی زیر ساخت‌های اقتصادی کشورهای نفت خیز و بازسازی مجدد آن‌ها می‌باشد، این سیاست به روش‌های مختلفی انجام می‌شود، به عنوان مثال در کشور نفت خیز لیبی با حمایت از گروه‌های مخالف دولت قزافی راه برای ورود گروه‌های تروریستی به صف مخالفان فراهم کرد. و با ورود گروه‌های تروریستی به صف مخالفان، خراب کاری‌ها و تخریب زیر ساخت‌ها آغاز گردید. کشورهای اروپایی به راحتی می‌توانستند مشکل لیبی را حل کنند، اما درگیری 2 ساله دولت لیبی و مخالفان راه را برای نابودی زیر ساخت‌های این کشور فراهم کرد و باقی مانده این زیرساخت‌ها نیز در اثر بمباران‌های هوایی پالایشگاه‌ها و مراکز اقتصادی به وسیله هواپیماهای ناتو نابود شدند برای بازسازی این زیر ساخت‌ها، کشورها و شرکت‌های غربی در اولویت قرار گرفته و بسیاری از این شرکت‌ها از ورشکستگی کامل رهایی یافتند در حال حاضر نیز بسیاری از گروه‌های تکفیری در لیبی به همین دلیل از سوی قدرت‌های بزرگ حمایت می‌شوند تا با بمب گذاری‌ها و تخریب مراکز اقتصادی راه برای ورود این شرکت‌ها به اقتصاد لیبی فراهم گردد. علاوه بر مورد یاد شده، مواردی نیز در سایر کشورهای نفت خیز خاورمیانه به چشم می‌خورد که با ترفند اختلاف و جنگ‌های داخلی در این کشورها و از طریق فرقه تراشی بهتر از هر سیاستی انجام می‌شود. بدون شک تغییرات حکومت در تونس، لیبی و مصر تا حدودی بحران‌های اقتصادی غرب را فروکش کرد.

10. ناامن جلوه دادن بزرگترین منطقه نفت خیز جهان

با توجه به این که نفت در حدود 42 درصد سوخت جهانی را به خود اختصاص می‌دهد (درایسدل، بلینگ 1389، 429) 63 درصد از نفت جهان در خاورمیانه تولید می‌شود و از آن جایی که بیشتر نفت خاورمیانه در منطقه خلیج فارس تولید می‌گردد، از این رو این منطقه اهمیت زیادی برای کشورهای اروپایی دارد.

با نگاهی گذرا به کل ذخایر نفتی شناخته شده جهان و سایر مناطق، پی به اهمیت این موضوع می‌بریم. کل ذخایر نفتی شناخته شده جهان 1003 میلیارد بشکه اعلام شده است که از این رقم، حدود 665 میلیارد بشکه، یعنی دو سوم کل ذخایر نفتی جهان، در خلیج فارس واقع شده است. قسمت ذخایر نیز، یعنی یک سوم آن، به ترتیب: آمریکا 156 میلیارد بشکه، اروپا 76 میلیارد، آفریقا حدود 65 میلیارد و سایر مناطق آسیا، به جز کشورهای حوزه خلیج فارس 43 میلیارد است. این در حالی است که بیشترین ذخایر نفتی خلیج فارس را عربستان داراست، یعنی چیزی حدود 265 میلیارد بشکه که از کل ذخایر نفتی قاره آمریکا و اروپا بیشتر است و تقریباً برابر با ذخایر سایر مناطق جهان است. بعد از عربستان ایران در رتبه دوم ذخایر نفتی قرار دارد که میزان آن 130 میلیارد بشکه است که از کل ذخایر اروپا و آفریقا بیشتر است. همچنین از نظر گازی، ایران دومین تولید کننده گاز بعد از روسیه است.

سومین کشور عراق است با 113 میلیارد بشکه نفت. امارات با 100 میلیارد و کویت با 92 میلیارد بشکه نفت در رده‌های بعدی قرار دارند. سه کشور دیگر حوزه خلیج فارس هم قابل مقایسه با کشورهای بالا نیستند. ویژگی دوم خلیج فارس که باعث اهمیت روز افزون این منطقه شده مربوط به هزینه‌های استخراج است. بعضی از حوزه‌های نفتی در خلیج فارس را ابر حوزه می‌گویند که به دریاچه‌ای از نفت منتهی می‌شود. چاه‌های نفتی در خلیج فارس وجود دارد که 200 برابر چاه‌های نفتی آمریکا نفت دارند. همچنین درباره هزینه استخراج نیز استخراج هر بشکه نفت از خلیج فارس چیزی معادل 2 یا 3 دلار هزینه دارد که در مقایسه با آمریکا که استخراج هر بشکه نفت 10 دلار هزینه بردار است، رقم بسیار پایینی می‌باشد. (5) با توجه به اهمیت تولید، استخراج و صادرات نفت در منطقه خلیج فارس و درآمدهای حاصل از آن و با توجه به این که کشورهای دارنده نفت توانایی اکتشاف، استخراج، تصفیه و صادرات نفتی را ندارند، به نظر می‌رسد که کشورهای دارنده غول‌های بزرگ نفتی تمایل داشته باشند که شرکت‌های آنان سود کلان نفتی را ببرد و در صورتی که دست آنها از این ثروت‌های کلان کوتاه باشد، با ناامن کردن این منطقه، راه را برای سرکار آمدن حکومت‌های وابسته به خود فراهم کنند. حمایت از گروه‌های تکفیری در عراق، کویت، قطر و امارات در همین راستا انجام می‌شود.

11. وجود بیابانی خشن به نام صحرای آفریقا در غرب و جنوب کشورهای اسلامی

امروزه صحرای افریقا جزء مناطق بی دفاع جهان به حساب می‌آید و با تمام پیشرفت‌های صورت گرفته و فعالیت‌های نظامی، این پدیده هنوز برای کشورهای مسلمان به عنوان یک نقطه ضعف به حساب می‌آید (6) و هنوز برای کشورهای جهان اسلام و غرب جهان اسلامی یک تهدید به حساب می‌آید، این عارضه طبیعی به عنوان یک منطقه بی دفاع و بدون مرز، همواره مورد توجه گروه‌های تروریستی بوده و از سوی آنان به عنوان یک مکان امن جهت اقدامات تروریستی است. عمداً گروه‌های تروریستی و تکفیری شمال و شرق آفریقا پایگاه‌های تروریستی خود را در این مناطق احداث کرده و از جنوب، شمال و شرق افریقا این مناطق را مورد اهداف تروریستی خود قرار می‌دهند. نمونه: اخیراً یکی از گروه‌های تکفیری به نام «بوکوحرام» در این منطقه شکل گرفته و در کشور مسلمان نشین نیجریه اقدامات وحشیانه‌ای را انجام داده است. بدون شک وجود بیابانی خشن به نام صحرای آفریقا، شرایط را برای شکل گیری این گروه فراهم کرده است

(شکل 3).

 علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

توضیح شکل 3- محدوده فعالیت تکفیری‌ها در صحرای افریقا

12. ترس قدرت‌های بزرگ از شکل گیری دولت‌های مقتدر در خاورمیانه

بدون شک قبل از جنگ ایران و عراق بیشتر تئورسین‌های جهان، قدرت نظامی عراق، قدرت ایدئولوژیکی ایران و قدرت اقتصادی کشورهای عربی را تهدیدی بزرگ علیه قدرت‌های استعماری و از جمله اسرائیل می‌دانستند و بر این باور بودند که اگر قدرت نظامی صدام، قدرت ایدئولوژی ایران و قدرت اقتصادی اعراب با هم متحد شوند به یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های جهانی تبدیل خواهند شد و این قدرت جهانی می‌تواند، هر قدرتی را در جهان به زانو درآورد. ترس قدرت‌های بزرگ جهانی و از جمله اسرائیل از شکل گیری چنین قدرتی، کشورهای استعمارگر را بر این داشت تا به هر نحو ممکن، از شکل گیری این قدرت به کاهند، و با بروز جنگ‌های مختلف در منطقه از شکل گیری چنین قدرتی جلوگیری کنند و پس از جنگ، در حال حاضر نیز با اتخاذ سیاست‌های تفرقه افکنانه همواره تلاش کرده تا از اتحاد این کشورها در منطقه جلوگیری کنند. بدون شک شکل گیری گروه‌های تکفیری عراق ارتباط نزدیکی با این سیاست‌ها دارد.

13. چشم اندازهای طبیعی منطقه

با نگاهی اجمالی به منطقه تحت تأثیر گروه‌های تکفیری متوجه می‌شویم که این منطقه از تنوع شرایط طبیعی برخوردار است. در این جا تمامی پدیده‌های طبیعی جمع می‌باشند، صحراهای خشک و وسیع، ارتفاعات خشن تند آب‌های سطحی و ناآرام، پوشش گیاهی انبوه و تنک، برخورداری از تنوع آب و هوا و شرایط طبیعی دیگر، با دقت در نقشه طبیعی جهان می‌بینیم هیچ کجای جهان مانند منطقه خاورمیانه مستعد شکل گیری و تداوم فعالیت‌های گروه‌های تروریستی از جمله گروه‌های تکفیری نیست.

14. وجود منطقه استراتژیکی خلیج فارس

اهمیت خلیج فارس بر کسی پوشیده نیست، اما چیزی که امروزه اهمیت آن را چند صد برابر کرد. این است که آن جا به عنوان کلیدی برای اقیانوس هند به حساب می‌آید؛ در واقع هر حرکت سیاسی و نظامی که در اقیانوس هند انجام شود آغازش در خلیج فارس و دریای سرخ می‌باشد، این همه امکانات و اهمیت برای خلیج فارس باعث شده است تا کلیه سرزمین‌های خلیج فارس یک جبهه استراتژیکی برای غربی‌ها به حساب آید و شرقی‌ها هم در اهداف استراتژیکی خود تلاش کرده که در این جبهه استراتژیکی وضعیت آفندی به خود بگیرند با این تفاوت که تلاش خود را در مرکز منطقه خلیج فارس متمرکز کرده‌اند. (7) علاوه بر موارد یاد شده خلیج فارس 65/4 درصد کل ذخایر نفتی جهان و 33/8 درصد کل ذخایر گاز جهان را در اختیار دارد (8) بنابراین باید مورد توجه قدرت‌های بزرگ باشد.

15. شیوه‌های جدید استعماری

در گذشته کشورهای استعماری برای به دست آوردن سرزمین‌های سایر ملل، به آن‌ها لشکرکشی کرده و پس از تصرف آن سرزمین و اجرای قوانین، می‌توانستند برای مدت‌های طولانی بر آن کشورها حکومت نموده و ثروت‌های آنان را چپاول نمایند (9) اما این شیوه استعماری، امروزه جواب گوی اهداف استعمارگران نیست یکی از راه‌های جدید ناامنی کشورهای ضعیف و چپاول ثروت آنان به بهانه‌های هم چون، ایجاد امنیت، مبارزه با تروریسم و گروه‌های افراطی می‌باشد؛ بنابراین خود به مبارزه با گروه‌هایی می‌پردازند که خود بانی آن‌ها بوده‌اند.

16. تلاش کشورهای استعمارگر برای تجدید حیات امپراتوری عثمانی

با فروپاشی امپراتوری عثمانی، کشورهای جدیدی شکل گرفتند؛ بدون شک شرایط جدیدی در کشورهای حاصل از فروپاشی امپراتوری عثمانی، مطلوب کلیه کشورهای استعماری می‌باشد و هیچ کدام از قدرت‌های بزرگ جهانی، تمایلی به تجدید قدرت امپراتوری عثمانی نداشته و تلاش می‌کنند این منطقه ضعیف باقی بماند تا به راحتی بتوانند ثروت‌های آن را چپاول نمایند. بهترین راه در این زمینه فرقه گرایی بوده و بهترین فرقه که می‌تواند در این محدوده از وحدت اسلامی جلوگیری کند، فرقه تکفیری‌ها خواهد بود.

نتیجه گیری

1. تکفیری‌ها برای انجام فعالیت‌های خود مناطق خاصی از جهان را برگزیده و به فعالیت شان در این مناطق ادامه می‌دهند؛ مناطق تحت فعالیت‌های این گروه بر اساس میزان تأثیرگذاری و حضور، عبارت است از: منطقه خاورمیانه و هلال خصیب در غرب آسیا، شمال آفریقا و صحرای آفریقا و شبه قاره هند؛

2. ظاهراً قدرت‌های بزرگ جهانی گروه‌های تکفیری را از دشمنان خود به حساب می‌آورند و برخی از آن‌ها را در ردیف گروه‌های تروریستی قرار داده‌اند، اما شواهد و قراین نشان از حمایت پشت پرده ی این گروه‌ها از سوی قدرت‌های بزرگ از جمله: آمریکا، روسیه و انگلیس دارد؛

3. شکل گیری و گسترش فعالیت این گروه زیاد بوده و اغلب از مناطق مرزی بحران زده شروع به شکل گیری کرده و با سرعت گسترش می‌یابند؛

4. حضور کم رنگ گروه‌های تکفیری در کشورهای خاورمیانه همسو با سیاست‌های اسرائیل، نشان از ردپای این کشور در شکل گیری این گروه‌ها دارد؛

5. از گروه‌های تکفیری در حال حاضر به عنوان ابزار فشار استفاده می‌شود و هر یک از کشورهای بزرگ استعماری سعی در حمایت این گروه‌ها داشته و از آنان جهت پیش برد اهداف سلطه گیری علیه کشورهای دیگر استفاده می‌کند؛

6. بسیاری از کشورهای منطقه در خطر نفوذ این گروه‌ها قرار داشته و در آینده قطعاً از سوی این گروه‌ها تهدید خواهند شد.

پیشنهادات

برای مقابله با گروه‌های تکفیری و پیش گیری از گسترش این گروه تروریستی در جهان اسلام موارد زیر پیشنهاد می‌گردد.

1. تهیه نقشه‌ای جامع از محدوده جغرافیایی فعالیت این گروه افراطی جهت مبارزه و کنترل فعالیت آن‌ها در سراسر جهان با مشارکت کلیه کشورهای درگیر با آن‌ها؛

2. تلاش برای برقراری وحدت بین کشورهای اسلامی؛ در هیچ کجای جهان به اندازه سرزمین‌های اسلامی فرقه گرایی صورت نگرفته است وحدت اسلامی می‌تواند ضمن جلوگیری از فرقه تراشی‌های جدید راه را برای اضمحلال سایر فرقه‌های افراطی فراهم کند؛

3. شناساندن و گوشزد کردن ایده‌ها، افکار و محدوده فعالیت این گروه به کشورهای اسلامی؛ بسیاری از کشورهای اسلامی با عقاید، افکار و ایده‌ها این گروه‌های آشنایی کامل ندارند و این گروه‌ها در قالب، گروه‌های اسلامی، ظلم ستیز، مبارز و مخالف اسرائیل ظاهر می‌شوند و در ابتدا با حمایت بیشتر مردم واقع می‌شوند اما زمانی که با عقاید و افکار آن‌ها آشنا می‌شوند، دیگر نتوانسته کاری از پیش برده و به راحتی قربانی اقدامات تروریستی این گروه‌ها خواهند شد.

4. گسترش فعالیت‌های دیپلماسی در جهان و تحت فشار قرار دادن گروه‌های تکفیری از طریق مجامع بین الملل؛

5. هوشیاری نیروهای نظامی و انتظامی در کنترل و نابودی کوچکترین فعالیت این گروه در داخل و خارج از مرزها؛

6. بستن قراردادهای همکاری‌های امنیتی با کشورهای درگیر با این گروه؛

7. به دلیل حمایت کشورهای استکباری از این فرقه‌های افراطی، شکل گیری، رشد و گسترش آن‌ها سرطانی بوده و کوچک ترین غفلت و نادیده گرفتن این گروه، سبب رشد سریع و گسترده آن‌ها شده، و راه را برای فعالیت‌های ضد انسانی آنها فراهم خواهد نمود.

8. گسترش فعالیت‌های فرهنگی با ایجاد مراکز فرهنگی بین المللی مبارزه با گروه‌های تکفیری در کشورهای اسلامی و افزایش سطح اطلاعات دانش آموزان، دانش جویان این کشورها با ایده‌ها، عقاید و شیوه‌های تبلیغاتی آن‌ها؛

9. استفاده از روش‌های جدید کنترل مرزهای آسیب پذیر کشور، به ویژه در مناطق قابل نفوذ از جمله مرزهای جنوب شرقی، شمال غربی، غرب و جنوب غربی، هر چند که توجه به مرزهای شرق و شمال شرقی نیز نباید از اهداف حفاظتی ایران در این زمینه از یاد برده شود، به ویژه در استان‌های مرزی که حالت واگرایی دارند.

10. تشکیل سازمان‌های دفاعی بین کشورهای اسلامی و بستن قراردادهای دفاعی و امنیتی مشترک با کشورهای اسلامی، جهت برقراری امنیت در مناطق ناامن ممالک اسلامی، مخصوصاً کشورهای افریقای شمالی و شرق افریقا؛

11.ایجاد شکاف و جلوگیری از پیوستگی میدانی تکفیری‌ها با کمک به کشورهای محدوده ی فعالیت آن‌ها، به عنوان مثال در صحرای آفریقا می‌توان با کمک به کشورهای موریتانی، چاد و کشورهای شمال صحرا از گسترش فعالیت‌های تکفیری‌ها در منطقه صحرای افریقا جلوگیری کرد؛

12. حمایت از حکومت‌های مردمی و تلاش برای تغییر نظام‌های دیکتاتوری در منطقه خاورمیانه و صحرای افریقا؛

13. تلاش برای روی کارآمدن حکومت‌های ملی با محوریت‌های قالب فرهنگی، دینی و مذهبی در جغرافیای سیاسی؛ کشور ملی به کشوری گفته می‌شود که مرزهایش با پراکندگی جغرافیای افراد آن کشور منطبق باشد (10) کشورهای ملی تعدادشان انگشت شمار است اما می‌توان حکومت‌هایی ایجاد کرد که با محوریت‌های دین، مذهب و فرهنگ بین مردم آن وحدت ایجاد کرده و از فرقه سازی‌های افراطی در آن جلوگیری به عمل آورد.

14. افزایش فعالیت‌های احزاب سیاسی در کشورها، زیرا احزاب می‌توانند نقش عمده‌ای در یکپارچه سازی ملی با هماهنگی و گردآوری اعضای خود از نواحی مختلف جغرافیایی داشته باشند (درایسدل، بلینگ 1389).

پی‌نوشت‌ها:

1. استادیار دانشگاه علوم پایه دامغان .

2. Muir, 1975, 40.

3. Mahan, 1905, 28.

4. دره میر حیدر، 200، 1391.

5. خوش آیند 1371.

6. عزتی 171، 1371.

7. عزتی 170، 1371.

8. مجتهد زاده 171، 1389.

9. Glassner, 1989, 17.

10. Taylor, 1990, 76.

منابع تحقیق:

1. رادن، کتلین و شلی، فرد، ژئوپلیتیک فراگیر، ترجمه علیرضا فرشچی و حمیدرضا رهنما، دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه، تهران 1383.

2. درایسدل، آلاسدیر و جرالدچ بلیک، جغرافیای سیاسی خاورمیانه و شمال افریقا، ترجمه دکتر دره میرحیدر، انتشارات دفتر اطلاعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه، تهران، 1369.

3. خوش آیند دولت آباد، حمید، روزنامه مردم سالاری تهران 1391 یکشنبه دهم اردیبهشت.

4. عزتی، عزت الله، ژئوپولیتیک، انتشارات سمت، تهران 1371.

5. مجتهد زاده، پیروز، جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، سمت، تهران 1381.

6. مجتهد زاده، پیروز، جغرافیای سیاسی و ژئوپولیتیک، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1389.

7. میرحیدر، دره، «ژئوپولیتیک: ارائه تعریفی جدید»، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال سیزدهم، شماره 4. مشهد: زمستان 1377.

8. میرحیدر، دره، مبانی جغرافیای سیاسی، انتشارات سمت، تهران 1391.

9-Soja,E.w(1971)The political. organization of space,AAG, Resource, No.and

Washington.D.C

10-Mahan.A,T.sea power in its Relation to the war of 1812,Boston,little,brown and co 1905 Glassier, Martine; (1989). “ Systematic political Geography::John Wiley & Sons,Inc. Taylor,p.j.(1990);political Geography; Second Edition, Longman Scientific and Technical,u.k.

Dikshit, Ramesh Dutta; (1995) “POLITICAL GEOGRAPHY The Discipline and Its Dimension Tata McGraw - Hill Publishing Company Limited Muir,R.(1975);Modern Political Geography;London:The Macmillan Prees Ltd.

The causes formation takfiri s of point of view political geography

منبع: به کوشش مهدی فرمانیان؛ مجموعه مقالات کنگره جهانی «جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای اسلام» جلد هشتم، قم: دارالإعلام لمدرسة اهل البیت (علیه السلام)، چاپ اول، (1393).

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

آسيب‏ شناسى جريان‏هاى تكفيرى و ...، از منظر مقام معظم رهبرى

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش