اطلس > مفاهیم و مبانی > تأویل از دیدگاه سلفیها

تأویل از دیدگاه سلفیها

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱۵ تعداد بازدید: 313

تأویل به معنای برگرداندن ظاهر لفظ از معنای حقیقی به معنایی دیگر که دلیلی بر آن وجود داشته باشد و در صورت دارد نبودن آن دلیل، همان معنی ظاهری مقدم بود. مانند استقرار خداوند در عرش که به معنی سیطره داشتن خداوند بر عرش معنی شود و آن به خاطر گرفتار نشدن به تشبیه و تجسیم، با استفاده از قرائن لغوی و عقلی است.



نویسنده: ابوالفضل حسینی پور

تأویل به معنای برگرداندن ظاهر لفظ از معنای حقیقی به معنایی دیگر که دلیلی بر آن وجود داشته باشد و در صورت دارد نبودن آن دلیل، همان معنی ظاهری مقدم بود.[1] مانند استقرار خداوند در عرش که به معنی سیطره داشتن خداوند بر عرش معنی شود و آن به خاطر گرفتار نشدن به تشبیه و تجسیم، با استفاده از قرائن لغوی و عقلی است.[2]

سلفیه برخلاف عموم مسلمانان تأویل را جایز ندانسته و آن را نوعی تحریف قرآن می دانند.[3] آنها برای عدم پذیرش تأویل به سیره سلف استناد می کنند. ابن تیمیه می گوید: هیچ یک از صحابه و تابعان، کمترین تردیدی بر عدم تأویل صفات خبری در قرآن نداشتند و به غیر از مقتضای ظاهری آيات، تفسیر نمی کردند.[4]

ابن قیم معتقد است صحابه با اینکه در بسیاری از احکام با یکدیگر اختلاف داشتند ولی در معنی صفات و اسماء خداوند اختلافی نداشتند و گزارشی از به تأویل بردن این صفات از آنها نقل نشده است.[5]

آنها بر خلاف بداهت عقل، استدلال های عقلی قطعی را که مخالف با ظواهر هستند را وهم می دانند. از این رو نیازی به تأویل بردن ظاهر نمی دانند.[6] آنها شرط صحت استدلال عقلی را این می دانند که مخالف ظواهر نباشد و الا آن عقل را ناصحیح تلقی می کنند.[7]

عدم تأویل در غیر از صفات خبریه

سلفیها  با جمود بر ظواهر متون دینی، بسیاری از قرائن عقلی و نقلی در تفسیر متون را رد می کنند. آنها بسیاری از دستاوردهای بدیهی و تجربی علوم را به خاطر مخالفت با ظهور آیات و روایات رد می کنند.[8] سلفیه جهادی نیز که در مبانی متأثر از سلفیه تقلیدی است، بدون در نظر گرفتن قرائن آیات و روایات جهاد، تفسیرهای خشونت آمیزی از جهاد را ارائه کرده است. به گفته قرضاوی ظاهر گرایی سلفیه جهادی باعث شده آنها در مراجعه به آیات و روایات جهاد، به مقاصد شریعت در جهاد توجهی نداشته باشند.[9] 

قرضاوی درادامه می گوید: قرآن در هنگام امر به جهاد دستور می دهد که افراط در قتال نداشته باشید[10] و یا جهاد را منوط به فتنه گری کفار[11] می کند. همچنین نگاه کلی آیات جهاد، حدود و قیدهایی دارد که با برداشتهای سلفیهای جهادی از ظاهر آیات جهاد کاملاً متفاوت است.[12]

ارزیابی:

همان گونه که گذشت بیشترین استناد سلفیها در نفی تأویل و مجاز، اقتدا به سلف بوده است. حال باید دید که آیا سلف همگی این دو اصل را رد می کرده اند یا نه؟

طبق گزارش های روایی و تاریخی، سلف این دو اصل را نیز به کار می برده اند:

شهرستانی در توصیف مواجهه سلف با صفات خبریه، عده ای از سلف را طرفدار تأویل می داند.[13]

تقی الدین حصنی (م 829 ق) در کتاب «دفع شبه من شبه و تمرد» در مورد  تأویل برخی از آیات توسط احمد بن حنبل چنین می گوید: «ومن ذلك قوله تعالى وجاء ربك قال الإمام أحمد معناه جاء أمر ربك قال القاضي أبو يعلى قال الإمام أحمد المراد به قدرته وأمره وقد بينه في قوله تعالى أو يأتي أمر ربك».[14]

و از آیاتی که تأویل برده می شود، آیه «وجاء امر ربک» است که امام احمد گفته است به معنی امر پرودگار است. قاضی ابویعلی در مورد نظر امام احمد چنین گفته: مراد از این آیه قدرت و امر خداوند است و او این تأویل را در مورد آیه «یأتی امر ربک» بیان کرده است. وی همچنین اوزاعی و مالک را نیز طرفدار تأویل می داند چرا که آنها روایت نزول را تأویل می بردند و ظاهر آن روایت را مستلزم انتقال و حرکت و از صفات حدوث می دانستند.[15]

يكي از علمای معاصر اهل سنت بعد از بررسی اقوال سلف و ظاهر گرایی ابن تیمیه در صفات خبری، می گوید: آنچه مسلم است سلف، ذات خداوند را از جسم منزه می دانسته اند و حال آنکه سخنان ابن تیمیه تشبیه و تجسیم را ثابت می کند. وی نتیجه می گیرد که ادعای ابن تیمیه در سلفی بودن، دروغ است.[16]

منابع

  1. ابن تیمیه لیس سلفیا، منصور محمد محمد عویس، دارالنهضه العربیه، قاهره، چاپ اول، 1970م.
  2. الادلة النقلية و الحسية علي جريان الشمس و سكون الارض و امكان السعود الي الكواكب، عبد العزیز بن باز، الجامعه الاسلامیه بالمدینه المنوره، 1395ق.
  3. إعلام الموقعين عن رب العالمين، محمّد ابن قيم جوزية، تحقيق: محمد عبد السلام إبراهيم، دار الكتب العلمية، ييروت، چاپ اوّل، 1411ق.
  4. تعریف الخلف بمنهج السلف، مصطفی حلمی، نشر  دار ابن الجوزی، ریاض، چاپ اول، 1418ق.
  5. تعریف الخلف بمنهج السلف، مصطفی حلمی، نشر  دار ابن الجوزی، ریاض، چاپ اول، 1418ق.
  6. تفسير مفاتيح الغيب‏، فخر الدين رازى‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت، چاپ سوم‏،1420ق‏.
  7. درء تعارض العقل والنقل، ابن تیمیه، تحقيق: محمد رشاد سالم، بیجا: نشر جامعة محمد بن سعود الإسلامية، چاپ دوّم، 1411ق.
  8. دفع شبه من شبه و تمرد، تقی الدین حصنی، تحقیق محمد زاهد کوثری، مکتبه الازهریه للتراث، قاهره، بی تا.
  9. دقائق التفسير الجامع لتفسير ابن تيمية، ابن تیمیه، تحقیق محمد السيد الجليند، نشر مؤسسة علوم القرآن، دمشق، چاپ دوم، 1404ق.
  10. الدلاله العقلیه فی القرآن و مکانتها فی مسائل العقیده الاسلامیه، عبدالکریم نوفان عبیدات، عمان: نشر النفائس، چاپ اول، 1420ق.
  11. 11. الرد الأثري المفيد على البيجوري في جوهرة التوحيد، ابوقتاده فلسطینی، (سایت منبر التوحید و الجهاد)www.tawhed.ws
  12. 12. الصحوه الاسلامیه من المراهقه الی الرشد، یوسف قرضاوی، دارالشروق، قاهره، چاپ سوم، 2002م.
  13. مجموع فتاوى ورسائل فضيلة الشيخ محمد بن صالح العثيمين، محمد بن صالح العثيمين، تحقيق فهد بن ناصر بن إبراهيم السليمان، دار الوطن - دار الثريا، 1413 هـ..
  14. 14. الملل و النحل، عبدالکریم شهرستانی، دارالمعرفه، بیروت، 1404ق.
  15. 15. النهاية في غريب الحديث والأثر، ، المبارك بن محمّد ابن الأثير (م 606)، تحقيق: طاهر أحمد الزاوى، محمود محمد الطناحي المكتبة العلمية، بيروت، 1399هـ.

پی نوشت:



[1] النهایه فی غریب الحدیث، ابن اثیر، ج1، ص80.

[2] مفاتيح الغيب، فخر رازی، ج‏25، ص137-138

[3]. تعریف الخلف بمنهج السلف، مصطفی حلمی، ص103.

[4] دقائق التفسیر، ابن تیمیه، ج2، ص481.

[5]. اعلام الموقعین، ابن قیم جوزی، ج1، ص39؛ الرد الأثري المفيد على البيجوري في جوهرة التوحيد، ابوقتاده فلسطینی، ص19.

[6] درء تعارض العقل و النقل، ج6، ص4-5.

[7]. الدلاله العقلیه فی القرآن و مکانتها فی مسائل العقیده الاسلامیه، عبدالکریم نوفان عبیدات، ص200.

[8]. رک: مجموع فتاوى ورسائل فضيلة الشيخ محمد بن صالح العثيمين، محمّد بن صالح ابن عثیمین، ص72-70؛ الادلة النقلية و الحسية علي جريان الشمس و سكون الارض و امكان السعود الي الكواكب، عبد العزیز بن باز، ص17.

[9] . رک: الصحوه الاسلامیه من المراهقه الی الرشد، یوسف قرضاوی، ص263.

[10] .  «و قاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم و لاتعتدوا ان الله لا یحب المعتدین» (بقره190 )

[11] وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَکُونَ فِتْنَةٌ وَ یَکُونَ الدِّینُ لِلَّه» (انفال/۳۹)

[12] الصحوه الاسلامیه من المراهقه الی الرشد، یوسف قرضاوی، ص299-304.

[13] الملل و النحل، شهرستانی، ج1، ص104.

[14] دفع شبه من شبه و تمرد، تقی الدین حصنی، ص11.

[15] دفع شبه من شبه و تمرد، تقی الدین حصنی،  نشر مکتبه الازهریه للتراث، تحقیق محمد زاهد کوثری، ص11.

[16]. ابن تیمیه لیس سلفیا، منصور محمد محمد عویس، ص66.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه