مقالات > جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱۴ تعداد بازدید: 185

امت اسلامی امروز به تیغ تکفیر افراطی مجروح است. مداوای این جراحت نیازمند بحث و بررسی در خصوص خطرات جریان‌های تکفیری برای امت و عوامل شکل‌گیری جریان‌های تکفیری است.



نویسنده: شیخ محمدعلی کیوه (1)

چکیده

امت اسلامی امروز به تیغ تکفیر افراطی مجروح است. مداوای این جراحت نیازمند بحث و بررسی در خصوص خطرات جریان‌های تکفیری برای امت و عوامل شکل‌گیری جریان‌های تکفیری است.

بسم الله الرحمن الرحیم، الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا محمد رسوله الأمین، قدوة المتقین، و أمام المرسلین و علی آله و أهل بیته الطیبین الطاهرین و علی من اختارهم لصحبته من الأنصار و المهاجرین.

بسم الله الرحمن الرحیم: «وَلاَ تَكُونُواْ كَالَّذِینَ تَفَرَّقُواْ وَاخْتَلَفُواْ مِن بَعْدِ مَا جَاءهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَأُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ» (2) [و چون کسانی مباشید که پس از آن که دلیل‌های آشکار برای‌شان آمد، پراکنده شدند و با هم اختلاف پیدا کردند، و برای آنان عذابی سهمگین است]

«یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ» [ای مردم! ما شما را از مرد و زنی آفریدیم و شما را ملت ملت و قبیله قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید در حقیقت ارجمندترین‌تان نزد خدا پرهیزگارترین شماست].

خدمت دبیرکل محترم همایش و سایر اعضای همایش، فضلا و دیگر شرکت‌کنندگان و حضّار عرض سلام و ادب دارم. از سوی شمال آفریقا، تونس سرزمین مسجدجامع زیتونه به نمایندگی از اتحادیه‌ی صوفیان کشورهای مغرب اسلامی خدمت شما عرض سلام و ادب دارم. از اینکه توانسته‌ام به این جلسه شرفیاب شده، از چنین جایگاهی در خدمت شما حاضر گردم، بسیار خوش‌حال و خوشوقتم. امیدوارم این دیدار زمینه‌ساز دوره‌ای جدید در امت اسلامی باشد دوره‌ای که امت اسلامی با در پیش گرفتن الگوی الهی و رسول وی، بزرگی و فخر پیشین خود را بازیابد.

ای بزرگان! جریان‌های تکفیری پدیده‌ای جدید و مربوط به دیروز یا امروز نیست، بلکه این جریان‌ها همان دودهایی (3) هستند که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در 15 قرن پیش، از آن خبر داده است.

رسول اکرم در تفسیر دودها فرمودند: «قَومٌ یَستَنُّونَ بِغَیرِ سُنَّتِی وَیَهدُونَ بِغَیرِ هَدیِی تَعرِفُ مِنهُم وَتُنکِرُ» [مردمی که به غیر سنت من، که تشابه کامل به حق دارد، متوسل می‌شوند].

این دودها همان انسان‌هایی هستند که اندیشه‌هایشان در کشورهای امریکا، انگلیس و اروپایی کینه‌توز شکل گرفته و اجراکننده طرح‌های کشنده صهیونیسم‌اند. این دود، اکنون در گروه‌های تکفیری و پیش از این در خوارج نمایان شد اما در عین حال خداوند مردان مؤمنی را فرستاد بساط آنان را برچیدند.

متأسفانه باید گفت امروزه جریان‌های تکفیری با نیروی مضاعفی در امت اسلامی سربرآوردند و حملات زیان‌بار و دردآوری را بر پیکر اسلام وارد ساخت لکن بحمدالله اسلام استوار و پابرجاست. این جریانها در قرن هجدهم میلادی شکل گرفت. براساس گزارش‌ها که کمیته‌های صلیبی و صهیونیستی و نیز الحادی در جهان عربی و اسلامی بدان مأمور شده‌اند، وظیفه نخست این گروه‌ها در ابتدا یافتن عناصری از میان مسلمانان بود که شروطی نظیر خیانت به امت خود و آمادگی جهت زیرپا گذاشتن هویت داشته باشند و در برابر هرگونه درخواستی ممانعت نورزند و تمام اوامری را که به آنان دیکته و تحمیل می‌شود، اجرایی سازند. (4) اعضای این کمینه در نشستی که در سال 1824 به شکل مخفیانه در لندن تحت نظارت وزارت مستعمرات بریتانیا با حضور عده‌ای از نمایندگان صهیونیستی، و اتحادیه کمیته یهودیان آمریکا و عده‌ای از نمایندگان فراماسونری برگزار شد، حضور یافتند تا به گزارش‌های این کمیته و نتایج آن گوش فرا دهند. در این نشست سه روزه، مواردی مطرح شد که مهم‌ترین آن‌ها از قبیل ذیل بود:

- انتشار افکار و الگوهای خاص و عام در جوامع عربی اسلامی به منظور دورساختن آن‌ها از دین

- طرح برخی افکار متروک و مهجور، بر این اساس که برگرفته از تعالیم اسلامی است.

- گزینش عناصری از میان مسلمانان که شروط مطرح شده توسط کمیته در آن‌ها تحقق یافته باشد و این عناصر بر اساس الگو و فاکتورهای لازم و برنامه ریزی شده انتخاب شده باشد. که من نمی‌توانم این افکار را در ذهن خود تصور کنم. از زمره افکاری پیشنهاد شده، اندیشه‌های تروریستی تکفیری بود که از جانب خوارج آن زمان جهت شکل‌گیری خوارج این دوره وضع شده بود. این‌گونه نیروهای مخالف و دشمن اسلام توانستند، با جذب عده‌ای از این مزدوران، جریان تکفیری و عناصر تروریستی را تشکیل دهند؛ عناصری که آن‌ها را در جای جایِ مناطق اسلامی و عربی پرورانده‌اند و خود را ملزم به آموزش آن‌ها نموده‌اند که این اشخاص نیز باید در ازای دریافت کمک مالی و نیز وسایل اجرایی، طرح‌های آن‌ها را به انجام رسانند. اینان همان کسی هستند که از زبان پیامبر، دود فتنه‌ی امت اسلامی هستند، و بر تحریف منهج و منش الهی و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) جرئت ورزیده‌اند؛ اراده‌ی این اشخاص بر این استوار شده که مردم را بر غیر از کتاب خدا و سنت پیامبر به همان شیوه‌ای که دشمنان پدیدار ساخته‌اند هدایت کنند.

از آنچه که گفته شد، دو امر به دست می‌آید:

اول آنکه، اینان بدترین مردم‌اند که هوای نفسشان را با هوای دشمنان امت اسلامی تظاهرکننده به حق درهم فرو می‌پوشانند و آن‌ها را به اسلام نسبت می‌دهند به گونه‌ای که عوام، جاهلان و فریب خوردگان به خاطر فریفته شدن و مشتبه شدن امر، تمام این مشکلات را به اسلام و مسلمانان نسبت می‌دهند.

دوم آنکه، اهل ذکر از جمله علمای امت اسلامی، ائمه و فقها و نیز حاضران در این همایش می‌توانند به سادگی چنین دود فتنه یا جعلی و تقلبی را تمیز دهند و با نظرها، قلم و زبان خویش چنین دروغی را فاش سازند و نسبت بدان هشدار دهند. اما در عین حال با به کارگیری ابزارهای سرکوب، این اشخاص روشن‌فکر را از حضور در عرصه پنهان ساخته‌اند و آن‌ها را به سکوت واداشته‌اند و برخی را نیز فریفته‌اند که اکنون سبب شده این دود فتنه به واسطه حضور جریان‌های تکفیری هر روز شدت بیشتری گیرد و دامنه آن گسترش یابد تا حدی که اکنون از طول و عرض آزار آن به شکل فراگیر به امت اسلامی رسید. در این میان خطرناک‌ترین امری که موجب رشد و افزایش سپاه تکفیریها شده، برداشت‌های نادرست و تحمیل عقیده بر متون مقدس (کتاب خدا و سنت رسول) از سوی جریان‌های تکفیری، برای موجّه نشان دادن اقدامات تروریستی و عملیات‌های انتحاری است. آنان آیات و روایات را در مواردی بی‌ارتباط قرار می‌دهند و با جسارت تمام به خداوند و رسولش افترا می‌بندد و مردم را از دین بیزار می‌‌سازند و نیز عده‌ای را بر آن دارند که این دین را خفیف و سبک شمارند؛ چنین توجیهات بی‌شرمانه‌ای از جانب آن‌ها به این دلیل است که متاع عالم دنیا را بر آخرت ترجیح داده‌اند و از اوامر خداوند و رسولش روی گردان شده‌اند و اوامر دشمنان خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) را اجابت نموده‌اند. (5)

ای بزرگان! دخن یا دود فتنه چنان که پیامبر از آن خبر داده، باید رخ دهد؛ زیرا پیامبر صادق مصدق است و عدم وقوع سخن ایشان موجب بدگمانی به ایشان خواهد شد. اما اکنون دقیقاً گفته رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) عملی شده است؛ و این امر جز بر ایمان و استقامت مسلمانان نخواهد افزود، اما در ازای آن بر حیرت، دو دلی و تردید کسانی که دلهایشان بیمار است افزوده خواهد شد. چنین فتنه‌هایی منافقان را در بوته آزمایش قرار خواهد داد: «وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّكُمْ» (6) چه بسا که از چیزی کراهت داشته باشید، اما خیر شما در آن باشد و چنان که خداوند خطاب به رسول خویش فرمود: «مبادا از فتنه‌ها کراهت داشته باشید، چرا که آن سبب برداشت و جمع‌آوری منافقان خواهد بود».

ای بزرگان! بی‌تردید شما می‌دانید و شاید بیشتر از من از تلاش‌ها، اموال، جان‌ها و ابزارهایی که قوای شر برای آسیب رساندنی به اسلام اطلاع داشته باشید. زمانی که خداوند آنان را در میدان جنگ نظامی شکست داد آنان میدان معرکه را به میدان جنگ فکری تغییر دادند و امت اسلامی را نشانه گرفتند تا آنان را از دین دور کنند. چرا که آنان به خوبی دریافتند که اسلام منبع نیرو و قدرت مسلمانان است و وقتی مسلمانان باشند، به دین خویش تمسک جسته و بر اساس آن عمل می‌کنند. چنان که این امر از اظهارات و اندرزهای «تئودور هرتسل» نماینده حزب کارگران صهیونیسم آشکار است. او گفته بود: سه چیز را برای من ضمانت کنید تا برپایی حکومت اسرائیل طی پنجاه سال را برایتان تضمین کنم: نخستین شرط، دور ساختن شعار لا اله الا الله از میدان کارزار یا همان دورساختن شعار جهاد در راه خداست (7). آنان با همین انگیزه دین‌های جعلی را به وسیله مدّعیان دروغین ترویج وتبلیغ نمودند که پیروان هریک از آن‌ها می‌پندارد از جانب آسمان به وی وحی شده است. افرادی همچون «علی‌محمد باب» ملقب به «حضرت الأعلی» که در سال 1844 میلادی در شیراز ظهور یافت. «میرزا یحیی نور» که وی را ملقب به «صبح الأزل» کرده‌اند، «حسین علی المازندرانی» ملقب به بهاء زاده منطقه نور در استان مازندران و نیز فرزند او «عباس افندی» معروف به «عبدالبهاء» و «میرزاغلام احمد قادیانی» در هند از زمره‌ی افرادی بودند که ادعای پیامبری و وحی کردند، که اینان همراه دیگران، به تعبیر پیامبر، همان دود فتنه امت اسلامی هستند. حقیقت آن است که دشمنان دیرینه اسلام اینگونه سلاح جنگ را با سلاح تهاجم فرهنگی عوض کردند سپس سپاهی از اندیش‌مندان، فیلسوفان، جامعه‌شناسان و نیز دانشمندان علم روان‌شناسی در سایر رشته‌ها را همراه با علمای اقتصاد و سیاست و دیگر علوم با مشارکت غرب‌زدگانی همراه ساختند که به امت اسلامی ضربه بزنند.

برنامه‌هایی برای ترویج اباحی‌گری، ایجاد سستی، روی‌گردانی کودکان اسلامی از کیش، دین و هویت اسلامیشان ریختند. این غرب زدگان با به کارگیری مزدوران خود در مراکز تصمیم‌گیری و اتاق‌های فکر در کشورهای عربی و اسلامی اختیار امور را در دست گرفتند تا طرح‌ها و دستورات صادرشده از کاخ سیاه امریکا، خانه سرخ روسیه و کلبه‌ی رنگین تلع الربیع و نیز تمام فرمان‌هایی را که از جانب بزرگانشان آنها در سازمان ملل متحد، اروپای غربی و شرقی دیکته می‌شد اجرایی سازند. چنین بود که یکی پس از دیگری به برگزاری همایش روی آوردند تا به بررسی آرا، طراحی نقشه‌ها و اجرای دستورها بپردازند، که از زمره‌ی آن برگزاری همایش‌های بال، کنگره افخارستی، همایش سایکو، کنفرانس لندن و پیش‌تر کنفرانس نیقیقه و بندقیه بود. یکی از خطرناک‌ترین این همایش‌ها، همایش لندن بود که اجرای سفارش‌های شاتولیی را که در ضمن کتاب نبرد با جهان اسلام گنجانده شده بود، سرلوحه کار خود قرار دادند و روش خصمانه کتاب کیف نحطم الإسلام چگونه اسلام را درهم شکنیم را به کار بستند. برگزاری این همایش چندین نتیجه در پی داشت که مهم‌ترین آن‌ها بر طبق تصمیمات ذیل بود:

نخست پدیدآوردن دین‌های ساختگی و دست پرورده‌ای که بی‌بند و باری و لا ابالی‌گری آن‌ها صاحبان نفوس ضعیف را جذب خویش سازد و ایمان مؤمنان را ضعیف نماید؛ نظیر دین‌های ساختگی بابیه، بهائیت و قادیانی که بدانها اشاره کردیم. اینان مزدوران خویش را در رأس تمامی این ادیان نصیحت کردند که هرکس را که به آنان گرایش نیابد و ایمان نیاورد، تکفیر کنند و ریختن خون مسلمانان را مباح دانسته و قبور و آثار اسلامی را از بین ببرند. چنان که سلفیان در حال حاضر به ادعای حفظ توحید، این کار را می‌کنند، حال آن که می‌توان آن‌ها را به قرارگرفتن در کوره شرک تشبیه کرد؛ هم چنان که قادیانی‌ها همچنان در هند، پاکستان چنین اعمالی انجام می‌دهند و در نتیجه چنین حرکاتی که نام ادیان بر آن‌ها داده‌اند، و در زمان‌های اخیر پدید آمده‌اند، گروه‌های بسیار متعددی از تروریست‌های تکفیری شکل گرفته‌اند که جنبش‌های کهن، مانند جنبش خوارج را که به نام سلفیت پدید آوردند زنده ساختند و این‌گونه همگی آن‌ها به نام حقوق بشر و آزادی عقیده در جهان عربی و اسلامی به واسطه‌ی انجمن‌ها، سازمان‌ها و رسانه‌هایی که فقط برای انجام این هدف پدید آمده بودند گسترش یافته‌اند. در این میان تروریسم دینی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را پدید آوردند کردند؛ امری که سبب شده اکنون امت مسلمان در سرتاسر جهان اسلامی از وجود آن‌ها رنج برد، تمام تروریست‌هایی که به نام اسلام فعالیت می‌کنند؛ این‌گونه تروریسم را پدید آوردند و این‌گونه آن را گسترش داده و از آن حمایت کردند تا جمعیت آن‌ها رو به فزونی رفت و آتش آن‌ها شعله‌ور گشت. ابتدا القاعده را پدید آورند و از طریق آن در عراق نفوذ کردند و اوضاع آن را تحت اختیار خود گرفتند و عراق را به ویرانی کشیدند و آن را اشغال کردند، تا بر اساس پندارشان این امر زمینه ورود به ایران را برای آن‌ها میسر سازد؛ اکنون ایران بزرگ‌ترین خطر برای آن‌ها به شمار می‌رود، زیرا پس از پاکستان به عنوان دومین کشور اسلامی خواهد بود که- به اذن الهی- به انرژی هسته‌ای دست خواهد یافت. بنابراین در ابتدا به پدیدآوردن القاعده روی آوردند؛ این گروه جایگاهی برای پرورش عناصر تکفیری گشت که هرگز تاریخِ روابط آن با امریکا، بریتانیا و رژیم صهیونیستی مخفی نخواهد ماند. من در برخی آثاری که در دسترس دارم، یافته‌ام که اصل واژه‌ی القاعده یهودی بوده و از قول یهود نسبت به پیامبر خویش گرفته شده و قرآن آن را این گونه نقل کرده است: «فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ»؛ [تو و پروردگارت بروید و جنگ کنید که ما همین‌جا می‌نشینیم]. این نام‌گذاری اشاره به این امر دارد که من بر طبق نظر شخصی خود آن را بعید نمی‌دانم؛ سپس دیگر گروه‌های تروریستی نظیر «انصار الشریعة»، «انصار الله»، «جبهة النصرة»، گردان «عقبة بن نافع»، «انصار السنة»، گروه تروریستی دولت اسلامی در عراق و شام ملقب به «داعش» و «جندالخلافه» را پدید آوردند.

عزیزان! ملاحظه کنید که تمام نام‌های گروه‌های تروریستی تکفیری، منسوب به اسلام است، که علت گزینش این نام‌ها، نیت‌های خبیثانه و کشنده است، چون هرگز تصادفی نیست نام تمام گروه‌های تروریستی تکفیری به اسلام مرتبط باشد! من بر اساس تخصص خود در بررسی جنبش‌های نابودکننده بر این باورم که علت نام گذاری این گروه‌ها نیت‌های خبیث است که مقصودش لکه‌دار کردن شهرت اسلام، و زشت جلوه دادن مبانی و برتن کردن پوششی سیاه بر اسلام است تا مردم از آن برمند و شورش و اشتیاق مسلمانانی که به این دین گردن نهاده‌اند- اعم از عوام و ناآگاهان به آن- خاموش شود؛ برای مثال: گروه انصار الشریعه برای پیروان خود قتل و کشتار نفس را که خداوند حرام کرده حلال می‌دانند، و ربودن زنان و ارتکاب اعمال زشت را هم‌چون جهاد نکاح روا و مباح می‌دانند و به پیروان خود اجازه می‌دهند بسیاری از محرّمات، همانند نوشیدن خمر، مصرف مواد مخدر و ارتکاب اموری را که از آن‌ها نهی شده‌اند، انجام دهند، هم‌چون سرقت؛ با این حجت و بهانه که «برای ما چیزی مجاز است که برای غیر ما مجاز نیست»! حال آیا شریعت و آیینی که ادعای پیروی از آن را می‌کنند، هرگز به انجام چنین اقداماتی فرمان می‌دهد؟ یا به عکس از انجام آن نهی می‌کند؟ گروه انصارالله نیز همین مبانی و اسلوب برخورد با تعالیم دینی را نظیر گروه انصارالشریعة به کار می‌گیرد! اما آیا تبعیت خداوند در ارتکاب معصیت و انجام محرمات و نواهیِ اوست؟ نمونه‌ی دیگر جبهة النصره است که با برادران سوری، کاری را می‌کند، که فقط شیطان انجام دادنش را روا می‌داند. این موضوع در مورد گروه‌های عقبه بن نافع، انصار السنة، و گروه دولت اسلامی در عراق و شام، ملقّب به داعش نیز صدق می‌کند. آیا چنین گروه‌هایی بهره‌ای از اسلام برده‌اند؟ و آیا اسلام برای کسانی که به این دین گردن نهاده‌اند، مجاز می‎‌داند که مرتکب اعمالی شوند که خداوند آن‌ها را حرام کرده است؟ اعمالی نظیر جنایت‌های وحشیانه همچون قتل، غصب و کشتار، سرقت و غارت و دیگر گناهان و انجام منکرات جهت ارضای غرایز و نیز شهوات حیوانی محض همچون جهاد نکاح که ویژگی مشترک میان بزرگ‌ترین گروه‌های تروریستی تکفیری و اجراکنندگان بیگانه آن‌ها به شمار می‌رود؟ اما در حقیقت دشمنان اسلام پدیدآورنده‌ی چنین گروه‌ها و جنبش‌هایی هستند و حامیان مالی آن‌ها می‌خواهند با لکه‌دار کردن اسلام، مردم را از آن برمانند و مسلمانان را از آن دور سازند، تا جایی که توانسته‌اند با گنجاندن افکار این گروه‌های تروریستی، شروع به تغییر شرع الهی نمایند، و مواردی را در دین خداوند بگنجانند که هرگز از او نیست، تا بدین وسیله افکار و شیوه انحرافی خویش را توجیه کرده، تروریست را جایگزین جهاد اسلامی سازند و خودکشی، عملیات انتحاری و انفجاری را، شهادت در راه خدا جلوه دهند!

بدون شک هر کس اعتقادی به افکار ویران‌گرایانه اینان نداشته باشد، و مبانی انحرافی آن‌ها را گردن ننهد، کافرش دانسته و قتل و ریختن خون او و نیز مباح دانستن اموال و آبرویش را برای تقرب به خداوند واجب می‌دانند، هرچند آشکارا شهادتین را بر زبان آورد، و نماز خواند و تمام فرایض الهی را انجام داده باشد. اینان حتی با پس زدن حکم خدایی، در مقابل خداوند به خود نسبت خدایی می‌دهند: «وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى إِلَیْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا» (8) [به کسی که نزد شما [اظهارِ] اسلام می‌کند مگویید: «تو مؤمن نیستی» [تا بدین بهانه] متاع زندگی دنیا را بجویید]. و حکم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را در این سخنش به او بازمی‌گردانند: «من قال لا إله الا الله فقد عصم دمه و ماله و أمره إلی الله» [هرکس بگوید: لا اله الا الله جان و مال او در امان است مگر به حق اسلام و حسابشان با خداوند است]. همه‌ی شما می‌دانید که مناسبت نزول این آیه‌ی کریمه بر اساس بدعتی است که «محلم بن جثامه» در زمان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، پدیدار ساخته بود. محلم در آن زمان شخصی را کشت که زمان جاهلیت دشمن وی بود. پس از آن که وی اسلام آورد، به مدینه مهاجرت کرد؛ قومی را دید که در مدخل مدینه نشسته بودند، که محلم به جثامه در میانشان بود. بر آن‌ها سلام کرد و زمانی که محلم وی را شناخت، به هم‌نشینان خود گفت: این فلان شخص است، که آمده در حالی که از سر تملق و نفاق، کفرش را با سلام، مخفی نگاه داشته و من کشنده او هستم! پس برخاست و او را کشت. زمانی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از این امر آگاه شد، به شدت خشمگین گشت و گفت: [هرکس بگوید لا اله الا الله: جان و مال او در امان است مگر به حق اسلام و حسابشان با خداوند است] و این آیه که مبین حکم الهی بود، نازل گشت. پس از اندک زمانی «محلم بن جثامه» از دنیا رفت و قبری برایش حفر کردند و محلم را در آن نهادند اما قبر وی را بیرون انداخت! سپس قبر دیگری برایش کندند اما خاک بار دیگر وی را بیرون انداخت. زمانی که به رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) خبر دادند، به آنان فرمان داد که وی را در دامنه کوه میان سنگ‌های انباشته قرار دهند. سپس خطاب بدانها گفت: «اما زمین پذیرفت کسی را که بدکارتر از محلم بن جثامه بود، و اراده‌ی خداوند بر آن قرار گرفت که به شما نشانه‌ای از کشتن یک مؤمن را نشان دهد». رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، به همین رو این نکته را بیان کرد، زیرا پیش‌بینی کرده بود که شیطان برخی از مؤمنان را وسوسه کند که زمین، ابولهب و ابوجهل و دیگران را با وجود کافر مردنشان، پذیرفته حال چگونه محلم را که مؤمن بوده، نپذیرفته است؟ و این گونه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با سخن خود، راه را بر شیطان بست، پیش از آن که در سینه مؤمنان وسوسه کند و شک و تردید را در قلب آن‌ها وارد سازد. (9)

اسباب ظهور جریان‌های تکفیری

ظهور گروه‌های تکفیری، علل مختلفی دارد که برخی مستقیماً و برخی به شکل غیرمستقیم در پیدایش گروههای تکفیری نقش داشته و دارند. جهل و فقر مادی مردم از جمله علل و اسباب متقیم بروز جریانهای تکفیری است، ناتوانی از برآورده ساختن نیازها و ضروریات زندگی به ویژه نزد جوانان؛ چون آنان راغب به برآورده ساختن غرایز جسمی و درونی خویش هستند، به ویژه بی‌اطلاعی حاکمان از شرایط اقتصادی و فکری مردم و دل مشغولی به مسئولیت‌های خود و خدمت به بیگانگی که هیچ‌گونه منفعتی برای امت اسلامی ندارند، همه از عوامل مستقیم شکل‌گیری تروریسم بر شمرده می‌شوند. اما از زمره اسباب غیرمستقیمی که گسترش تروریسم و پدیده تکفیریت از آن نشأت می‌گیرد می‌توان موارد ذیل را نام برد:

- تعصبات و درگیری‌های طایفه‌ای، قبیله‌ای و نژادپرستانه، کینه‌های نشئت گرفته از اختلاف‌های مذهبی، درگیری‌های حزبی، ایدئولوژیکی، تفاوتهای طبقاتی، درگیری‌های جنسی و نزاع قومیتی.

با وجود آنکه انگیزه‌های اتحاد امت اسلامی به مراتب بیش از عوامل تفرقه‌ساز و نفرت‌انگیز است، در عین حال با تأسف شدید، هرچند مسلمانان دین و عقیده و کتابی واحد دارند، گمراه گشته، و دشمن هم‌دیگر شده‌اند. با وجود تمام اسبابی که به وحدت و اتحاد فرامی‌خواند، اما در عین حال امت اسلامی متفرق‌اند و پیوسته با یکدیگر درگیر شده و به جان هم افتاده‌اند؛ عجیب‌تر و بدتر این که یک مسلمان بر ضد برادر مسلمان دیگرش از دشمنی مشترک و کافر کمک می‌گیرد؛ با وجود آنکه این سخن خداوند تبارک و تعالی را می‌خواند و می‌شنود: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِیَاء تُلْقُونَ إِلَیْهِم بِالْمَوَدَّةِ» (10) [ای کسانی که ایمان آورده‌اید! دشمن من و دشمن خودتان را به دوستی برمگیرید [به طوری] که با آن‌ها اظهار دوستی کنید].

این بذر اختلاف و کینه در میان امت اسلامی را دشمنان اسلام یعنی امریکا، انگلیس و صهیونیسم پدید آورده‌اند تا اسلام را به شکل وحشیانه خونین آن بارز و ظاهر سازند! چنان که «هیلاری کلینتون» وزیر پیشین امور خارجه آمریکا آشکارا در خلال کنفرانسی مطبوعاتی در سال 2012 که شبکه الجزیره آن را پخش کرد، گفت: «ما پدیدآورندگان گروه‌های انصار الشریعة و جبهة النصره و نیز پناهگاهی جهت آنچه سلفیت نامیده می‌شود هستیم و بذر آن‌ها را در کشورهای عربی پاشیده‌ایم و هر زمان که احساس کنیم منافع ایالات متحده‌ی آمریکا یا یکی از هم‌پیمانانش به خطر افتاده، از بین بردن آن‌ها کاری بس ساده خواهد بود» اما در نهایت به گفته‌ی قرآن: «نیرنگ زشت جز [دامن] صاحبش را نمی‌گیرد».

مفاهیم جریان‌های تکفیری

جریان سلفی‌گری ذیل این عنوان، قرار می‌گیرد دلائل فراوانی در دست است که نامگذاری این جریان با جهل، ارتجاع و واپس‌گرایی و جُمود فکری همراه است و سبب ایجاد بدعت در دین شده‌اند آنان به هیچ وجه از اسلام و شرع نیز نصیبی نبرده‌اند و پس از خوارج در گمراهی عقایدی پیشه گرفته‌اند. (11)

سلف در لغت، واژه‌ای است نسبی که بر زمان‌های مختلف قابل اطلاق است؛ این واژه دقیقاً مترادف معنایی واژه‌ی «قبل و پیش» است. هر زمانی برای زمان فراروی خود، گذشته به شمار می‌آید. اما سلف معنای اصطلاحی جداگانه‌ای یافته و بر برترین دوران و بهترین زمان‌ها اطلاق می‌شود این ادعا بر یک روایت مبتنی است که بخاری و مسلم از طریق ابن مسعود از رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) آن را نقل کرده‌اند. پیامبر فرموده است: «خیرالناس قرنی، ثم الذین یلونهم، ثم الذین یلونهم ثم یجیء قوم تسبق شهادة أحدهم یمینه و یمینه شهادته» بهترین مردم (مردمان) مردم زمان من هستند؛ سپس کسانی که در پی ایشان می‌آیند و سپس دیگرانی که در پی آنان می‌آیند. سپس قومی می‌آیند که سوگندشان بر شهادت یکی از آن‌ها سبقت می‌گیرند، و سوگند وی شهادت اوست»

اما سؤالی که اکنون طرح آن موضوعیت فراوانی می‌یابد، این است که: مراد از خیریت در سه قرن نخست چیست؟ آیا مراد با صرف نظر از برخی، همه مردمی هستند که در آن زمان می‌زیستند یا فقط اندک شماری از مسلمانان بوده‌اند که به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و سنّت ایشان اقتدا کرده‌اند و این اقتدای ایشان در کردار، حرف، رفتار، نیّت، اعتقاد و حال همراه بوده است؟ اگر منظور از خیریت اهل این قرون باشند، اینان اصحاب رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و پیروان اویند که خداوند آن‌ها را سابقون یعنی پیشی گیرندگان، والأولون و أصحاب الیمین نام نهاده است و نام‌گذاری آن‌ها به شکل سلف یا سلفیت مطرح نشده است؛ جدای از آن قرآن و سنّت هرگز با چنین صفتی اینان را وصف نکرده است.

دوستان گرامی!

این که گروه یا طائفه‌ای که خود را منتسب به اسلام می‌دانند، بخواهند از واژه سلفیت را مفهوم‌پردازی کنند و تنها خود را مسلمان و پیرو سلف بدانند و دیگر مسلمانان را نادیده و کافر بخوانند کاری جدید و عجیب و غریب است. چنین اقدامی اقدامی سیاسی‌ست و از دین فاصله دارد چنین اصطلاحی با این بار معنایی، از زمره شدیدترین بدعت‌ها در دین است و خدمتی به سپاه دشمنان اسلام است. شاید شما بیش از من بدانید که اهل سنت و جماعت، همواره با احترام و ادب همراه بوده و هست. بر طبق گفته خداوند: «إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ» (12) [مگر کسانی که گرویده و کارهای شایسته کرده و هم‌دیگر را به حقّ سفارش و به شکیبایی توصیه کرده‌اند]. در این میان هیچ یک از آن‌ها گروه دیگر را کافر ندانسته و هرگز ریختن خون مسلمانی را مباح ندانسته، و با وجود اختلاف در اندیشه یا تصور و رویکرد، هرگز هیچ مسلمانی از میان آن‌ها مسلمانی دیگر را نکشته است. هم چنین هیچگاه اهل سنت پیروان و دانشجویان سایر ادیان را از بین نبرده‌اند. اهل سنت و جماعت هیچگاه بنا یا قبری را ویران نساخته، قبر مسلمان یا مشرکی را نبش نکرده است بلکه قبور مردگان را با هر دینی محترم شمرده‌اند. این در حالی است که سلفیان تکفیری بناهای واقع بر قبور را ویران و قبور مؤمنین و بری از صحابه را نبش نموده‌اند.

گاه ممکن است آنان برای توجیه کار خویش به سخن امام علی، تمسک کنند اما چنین ادعایی به چند دلیل باطل است اول آنکه این روایت تنها در باب هم سطح ساختن قبور است اما ویران سازی و نبش قبور از محتوای این روایت بیرون است. دوم آنکه مسلمانان صدر اسلام فاصله چندانی با دوران شرک و بت‌پرستی نداشته‌اند و مدت کوتاهی از آشنایی آن‌ها با دین اسلام گذشته بود، از این رو احتیاط در آن بود که از اموری که آنان را به شرکت و بت‌پرستی نزدیک می‌سازد دوری کنند. اما زمانی که اسلام و قوانین آن در اعماق جان مسلمانان رسوخ کرد و قلب مسلمانان بدانها اطمینان یافت قبرها ساخته شد و مورد احترام قرار گرفت. این امر با وجود اختلاف زمان، عادات، عرف و گسترش جمعیت و استقلال مردم در مساکن خاص خود و نیز تنگی مساحت زمین سبب شد که مردم قبور مردگان خویش را و جایگاه آن را بدانند تا وقف آن‌ها شود، و بلکه اسامی مردگان را بر آنها بنویسند.

باید این حقیقت را بیان کرد که سلفیت، جنایتی مذهبی بر ضد امت اسلامی است اما ادعای سلفیان مبنی بر تشابه آنان در قول، علم، عمل و تقوا سخنی بی‌اساس و پوچ است.

اما گفتنی است که واژه سلف در قرآن و سنت جز در سیاق نهی یا ذم یا تحریم و یا سرزنش نیامده است؛ و هرجا واژه سلف در جملات قرآن آمده، خبر آن با چیزی آمده که هرگز مسرّت بخش نیست: «وَلاَ تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ»؛ (13) [و با زنانی که پدرانتان به ازدواج خود درآورده‌اند، نکاح نمی‌کنید، مگر آنچه پیش‌تر رخ داده است] و نیز می‌فرماید: «وَأَن تَجْمَعُواْ بَیْنَ الأُخْتَیْنِ إَلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ»؛ (14) [جمع دو خواهر با همدیگر- مگر آنچه که در گذشته رخ داده باشد] یا باز می‌فرماید: «عَفَا اللّهُ عَمَّا سَلَف» (15) [خداوند از آنچه در گذشته واقع شده، عفو کرده است]

عزیزان و بزرگواران

نخستین چیزی که می‌بایست از آن آگاه بود، اسامی است، زیرا اصل در شناخت و معرفت هر چیز هستند بلکه اصل انواع معارف و اساس هر علم برشمرده می‌شوند. نصیب و بهره سلفیت از این اسم، چنان‌که پیش‌تر اشاره شد، تحجر، تعصب و کهنه‌پرستی است. نصیب و بهره سلفیت از دین فقط جمود فکری، نگاه داشتن زمان، از کارافتادگی نشاط و فعالیت و التزام به برخی از قواعد است؛ قواعدی همچون مثل «ما ترک الأوائل للأواخر شیئا» که از مسلمانان به زیستن در سایه تقلید ملال‌آور، و محبوس کردن عقل و اندیشه در یک قالب آهنین از اندیشه‌ها دعوت می‌کند. از دیگر اقوال سلفیت این مثل است که می‌گویند: «خطا شائع خیر من صواب ضائع» [یک خطای رایج و فراگیر بهتر از صحیح تباه شده است]. که جهت توجیه ارتکاب محرمات است! حال باید پرسید که نوشیدن خمر، ربا، نادیده گرفتن انواع معاصی خداوند که امروز خطاهایی شایع و رایج گشته، آیا شیوع آن‌ها سبب شده که در میان امت اسلامی بدانها مشروعیت بخشیده شود؟ و نیز قول دیگر سلفیت که گویند: «الخطا الشائع الأولی فی الاستعمال من الصواب المتروک» یعنی خطا و اشتباه رایج بهتر از کار درستی است که متروک است. آنان با استفاده از این کلام، گفته‌اند ارتکاب گناهانی مانند شرب خمر، معامله ربوی و دیگر گناهانی که میان مردم رایج است را توجیه نموده‌اند. چنین کلامی تنها توجیهی برای زیرپا گذاشتن احکام شرعی و حدود خدایی، جمود عقلی و نیز ناتوانی فکری و در قید و بندکردن عقل و متوقف ساختن فعالیت آن و برای مباح کردن احکام شرعی است.

کشتن مردم و تکفیر آن‌ها و مباح دانستن ریختن خونشان و غارت اموالشان و ریختن آبرویشان، و نیز از بین بردن آثار و ارزش‌های اسلامی خطا و اشتباهی فاحش و رایج است که تکفیری‌ها آنها را اشتباه نمی‌دانند، بلکه وظایف شرعی و دینی خود تلقی می‌کنند! جالب آنکه تکفیری‌ها پس از انجام این اقدامات جنایتکارانه تکبیر می‌گویند و برخی آیات را تلاوت می‌کنند. حقیقت آن است که این رفتار استهزاء خداوند و قرآن و مسلمانان است. هم‌چنین امروزه ارزشهایی مانند ایمان، سخن نیکو، تسامح، توجه و احترام به حقوق بندگان خداوند و احترام به دیگران؛ صوابی تباه شده نزد سلفیان است. متأسفانه در نزد سلفیان تکفیری مفاهیم و الهامات شیطانی جای‌گزین مفاهیم صحیح شرعی شده، یا به دیگر سخن، مفاهیم شرعی نزد تکفیریان متروک است. شعار «لامشاحة فی الأسماء» (16) از دیگر شعارهای تکفیریان است که با استفاده از آن اسماء را از مسمایشان منحرف می‌کنند. آنان با استفاده از این مثل و قاعده پوششی بر مقاصد زشت خود کشیده و عقاید منحرف خود را پنهان ساخته و با ظاهری زیبا ترویج می‌کنند.

حال آنکه مناقشه و دقت در اسماء مسأله‌ای مهم و محور حقیقت است. دین و زبان عربی به این مسأله بسیار توجه نموده‌اند.

قرآن در آیه 23 سوره نجم نسبت به اسماء ساختگی هشدار داده که می‌تواند مقصدی جهت محقق ساختن مقاصد شوم و باطل شود و می‌فرماید:

«إِنْ هِیَ إِلَّا أَسْمَاء سَمَّیْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَاءهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَى»؛ (17) [این بتان] جز نام‌هایی بیش نیستند که شما و پدرانتان نام‌گذاری کرده‌اید [و] خدا بر [حقانیت] آن‌ها هیچ دلیلی نفرستاده است [آنان] جز گمان و آنچه را دل‌خواهشان است پیروی نمی‌کنند با آن که قطعاً از جانب پروردگارشان هدایت برای‌شان آمده است.

قرآن کریم هشدار داده و کار کسانی را که بدون هیچ مبنا و اساسی اسامی را که در کتاب و سنت نیامده، برای خود اتخاذ می‌کنند و جهت برآورده ساختن هواهای نفسانی خویش کار می‌برند، زشت دانسته و این امر را توجیهی برای انحراف آن‌ها از منهج الهی دانسته است؛ با وجود این سلفیان می‌گویند: «لا مشاحة لنا فی الأسماء»!

نکته حایز اهمیتی در موضوع اسما در این تحقیق، واژه سلفیه‌ی، از ریشه س، ل، ف است که سه واژه مشتق از آن در قرآن کریم آمده است: (1. سلف در ساختار فعل ماضی 2. اسلف در ساختار فعل ماضی 3. سلف به معنای اسم صفت)

صیغه نخست سلف است که فعل ثلاثی است و به معنای هر عملی است که در گذشته انجام شده است لکن در کاربردهای قرآن تنها در مواردی که جنس کار انجام شده قبیح، زشت یا کفرآلود و شرک‌آمیز بوده است به کار رفته است. این صیغه و ساختار پنج بار در آیات قرآن کریم آمده است که بدان اشاره می‌شود:

نخست: «فَمَن جَاءهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىَ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ» (18) [پس، هرکس، اندرزی از جانب پروردگارش بدو رسید، و [از رباخواری] بازایستاد، آنچه گذشته، از آنِ اوست، و کارش به خدا واگذار می‌شود، و کسانی که [به رباخواری] بازگردند، آنان اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود.]

دوم» «وَلاَ تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاء إِلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَمَقْتًا وَسَاء سَبِیلاً»؛ (19) [و با زنانی که پدرانتان به ازدواج خود درآورده‌اند، نکاح نمی‌کنید مگر آنچه که پیش‌تر رخ داده است، چرا که آن، زشت کاری و [مایه] دشمنی، و بد راهی بوده است.]

سوم: «وَأَن تَجْمَعُواْ بَیْنَ الأُخْتَیْنِ إَلاَّ مَا قَدْ سَلَفَ»؛ (20) [جمع دو خواهر با هم دیگر- مگر آنچه در گذشته رخ داده باشد]»

چهارم: «عَفا اللهُ عَمَّا سَلَف وَمَنْ عَادَ فَیَنتَقِمُ اللّهُ مِنْهُ وَاللّهُ عَزِیزٌ ذُو انْتِقَامٍ»؛ (21) [خداوند گذشته را عفو کرده، ولی هرکس تکرار کند، خدا از او انتقام می‌گیرد و خداوند، توانا و صاحب انتقام است].

پنجم: «قُل لِلَّذِینَ كَفَرُواْ إِن یَنتَهُواْ یُغَفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ وَإِنْ یَعُودُواْ فَقَدْ مَضَتْ سُنَّةُ الأَوَّلِینِ» (22) [به کسانی که کفر ورزیده‌اند بگو: اگر بازایستند، آنچه گذشته است برایشان آمرزیده می‌شود و اگر بازگردند به یقین سنت [خدا در مورد] پیشینیان گذشت].

ملاحظه کنید که هرجا واژه سلف ذکر شده، تنها در سیاق نهی، ذم و تحریم آمده است. (23)

صیغه دوم «أسلف» است. این صیغه تنها دوبار در قرآن آمده است. در یک کاربرد این صیغه سخن از نتایج ایمان است در مورد دیگر در سیاق کفر آمده است. «كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِیئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِی الْأَیَّامِ الْخَالِیَةِ» (24) [بخورید و بنوشید، گواراتان باد، به [پاداش] آنچه در روزهای گذشته انجام دادید.] اما در دیگر آیه خداوند در معرض تهدید می‌فرماید: «هُنَالِكَ تَبْلُو كُلُّ نَفْسٍ مَّا أَسْلَفَتْ وَرُدُّواْ إِلَى اللّهِ مَوْلاَهُمُ الْحَقِّ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُواْ یَفْتَرُونَ»؛ (25) [آن جاست که هرکسی آنچه را از پیش فرستاده است می‌آزماید، و به سوی خدا مولای حقیقی خود بازگردانیده می‌شوند، و آنچه به دروغ برمی‌ساخته‌اند از دستشان به در می‌رود]

صیغه سوم: لفظ سلف تنها یک بار در قرآن کریم با ساختار و صیغه اسم صفت آمده است و عنوانی عام است که دربردارنده تمام کفار، منافقان و مشرکان از فرعون تا هامان و دیگران تا بدترین مخلوقات در قیامت است. «فَلَمَّا آسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِینَ» (26) [و چون ما را به خشم درآوردند، از آنان انتقام گرفتیم و همه را غرق کردیم و آن‌ها را پیشینه‌ای [بد] و عبرتی برای آیندگان گردانیدیم.]

حال این گروهی که خود را سلفیه می‌نامند و می‌پندارند که ریشه آن‌ها به «سلف صالح» بازمی‌گردد هیچ دلیلی بر اثبات ادعایشان ندارند ادعای آنان با هیچ دلیلی از کتاب یا سنت همراه نیست. زیرا ادله روایی و قرآنی آمد و سستی ادعای آنان به دست آمد.

این در حالیست که قرآن از واژه سبق بهره می‌برد و زمانی که از خیر و خوبی پیشینیان آن صحبت می‌کند و اقتداکردن بدانها را نیکو می‌داند، از آنها تعبیر به «السابقون الأولون» می‌کند و می‌فرماید: «وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِینَ وَالأَنصَارِ» (27) [و آنان که سبقت به ایمان گرفتند از مهاجر و انصار [و در دین ثابت ماندند.] و در آیه 21 سوره حدید می‌فرماید: «سَابِقُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاء وَالْأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاء وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ»؛ [به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش- یعنی وسعت و فراخی آن- همچون پهنای آسمان و زمین است [و] برای کسانی که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده‌اند آماده شده، [بر یکدیگر] پیشی گیرید. این فزون‌بخشی خداست که آن را به هر که خواهد می‌دهد، و خدا دارای فزون‌بخشی بزرگ است]. و در آیه 32 سوره فاطر می‌فرماید: «وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَیْرَاتِ» [برخی از آنان در کارهای نیک پیش‌گامند].

در فرق میان لفظ سلف که اشاره به تحجر و جمود فکری و واپس‌گرایی دارد با واژه‌ی سبق خوب تأمل کنید؛ سلف دعوت جهت تمسک و پای‌بندی به اموری است که نه تنها هیچ نفعی در بر ندارد، بلکه خود شرک و گمراهی است؛ البته این امر درباره کسانی که متمسک و مصر به گزینش چنین نامی هستند و مبانی آن را اجرا می‌کنند صادق است؛ در حالی که لفظ سبق به پیشرفت و کوشش در مسیر خیر و هم‌گامی با زمان و فهم دست‌آوردهای آن و سودجستن از زمان و استفاده از علوم و نیز بهره بردن از آن دلالت می‌کند. حال باید پرسید که آیا لفظ سابق یا سبق، نیاز به واژه‌ای دارد که آن را مزین سازد، یا صفتی تا آن را در اذهان خوب جا اندازد؟ برای مثال گفته می‌شود: «السابقون الصالحون» یا «السبق الصالح؟» طبعا خیر. زیرا این لفظ هرگز به واژه‌ای نیاز ندارد که آن را زینت بخشد و در شنیده‌ها خوب جلوه دهد، چرا که صلاح و اصلاح در این لفظ امری ذاتی هستند (28) برخلاف واژه سلف که نیازمند صفت یا لفظ و کلمه‌ی صلاح است، زیرا هر پیشتازی تبعاً صالح و نیکوست ولی هر سلف یا سالفی بد است و طبع آن فاسد. از اینجا فرق میان مذهبی که خود را بر اساس بدعت، سلفیت نام نهاده و نیز اقتداکنندگان به سابقین از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) اقتدا می‌کنند، روشن می‌شود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید: علیکم بسنتی و سنة الخلفاء الراشدین من بعدی» «بر شما باد عمل به سنت من و خلفاء پس از من» اما نفرموده «بسنة السلف یا سنة السلفیین». در صورتی که صحیح باشد اینان برای خود مذهبی بتراشند و آن را سلفی نام دهند، قطعاً بر دیگران نیز رواست مذاهب اسلامی دیگری از عصر خلفای راشدین برگزینند و به عنوان مثال آن را «راشدیون» نام نهند. و چه بسا حتی اینان حجتی بسیار قوی‌تر از سلفیان داشته باشند. چنان که رواست گروهی دیگر با استفاده از واقعیت عصر صحابه، مذهبی جدید را بنا نهند و خود را مثلا صحابیون بنامند و در این هنگام هرکسی به منهج و شیوه خدا و رسولش مخالفت ورزد، از دایره ایمان و خیریت فاصله گرفته است هرچند در نخستین قرن‌های نزدیک به زمان نبوت زندگی کند. (همچون ابولهب و ابوجهل) اینان نیز سلفی صالح برای امثال خویش در این زمان هستند؛ کسانی که با الگوپذیری نادرست از اینان در عرصه فکری و عقیدتی زیاد شده‌اند به گونه‌ای که چندین برابر پیشینیان خود در قرون اولیه شده‌اند. (29) این بدعت سلفی تکفیری آثار زیانباری برای امت اسلامی در پی داشته و با شکل زننده خود چهره بدی از اسلام ارائه داده است. بسیاری از پژوهش‌های موثق و بررسی‌های دقیق در این باره ثابت کرده مذهب جعلی سلفیه‌ی سرمنشاء تمام جنبش‌های تروریستی حاضر در عرصه‌ی جهانی است و آنان مروج افکار گروه خوارج و صلیبیان صهیونیسم، و صهیونیست‌های صلیبی‌اند و بر اساس اظهارات وزیر پیشین وزارت امور خارجه‌ی آمریکا، امریکا دایه پرورش جریان‌ها هستند.

ریشه‌های اصلی جریان‌ها و گروه‌های تکفیری

چنانچه امتی از دین خود فاصله گیرد، امر بر وی مشتبه می‌شود و در یافتن راه حقیقت دچار مشکل می‌گردد و با ظهور هواهای نفسانی و بدعت‌ها، دچار فتنه و آشوب می‌شود، و بسیاری از فرزندانش نعمتهای دین خدا را مبدل به کفر می‌سازند و امت و خویش را به قعر جهنم می‌برد و بدترین سرنوشت را برای امت رقم می‌زنند. در نتیجه به ضعف امت و خواری و ذلت آن منجر می‌شود. سخن رسول خدا درباره‌ی این گروه کاملاً صادق است. ابوداوود از احمد و او از ثوبان نقل می‌کند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

یوشک الأمم أن تداعی علیکم کما تداعی الآکلة علی قصعتها. فقال قائل: و من قلة نحن یومئذ؟ قال: بل أنتم کثیر لکنّکم غثاءٌ کغثاء السیل و لینزعنّ الله من صدور عدوّکم المهابة منکم و لیقذفّن الله فی قلوبکم الوهن؛ [به زودی زمانی فراخواهد رسید که امّت‌ها یکدیگر را برای نابودی شما فرامی‌خوانند، همان‌طور که افراد یکدیگر را برای خوردن غذا به سوی ظرف غذا فرامی‌خوانند.]

که این حال امت امروز است. از بارزترین نمونه‌های ضعف و سستی که امت اسلامی را فراگرفته، فتنه‌هایی است که در میان ملت‌های اسلامی رواج و گسترش یافته که سبب شده به علت روی‌گردانی از مبانی دینی توازن خود را از دست بدهند و امور ساختگی و خرافی و نیز بی‌بندوباری را جای‌گزین آن سازند که جهت دورساختن آن‌ها از دین و دستاورهای آن از حیات عمومی و خصوصی مردم انواع اشکال بی‌بند و باری را رواج دهند. (30) از زمره شدیدترین فتنه‌ها علیه امت اسلامی و بزرگ‌ترین عامل تفرقه در وحدت مسلمانان، ظهور فتنه تکفیر و تعدد گروه‌ها و فرقه‌های تکفیری است که صلیبیان و صهیونیست‌ها در ایجاد دوباره و زنده نگاه داشتن آن‌ها از اوائل قرن 18 اندیشیده‌اند.

این فتنه نخستین فتنه‌ای است که شیطان به منظور تفرقه میان مسلمانان و از بین بردن اتحاد دینی آن‌ها در دلهای مسلمانان انداخته است؛ و این امر در ماجرای حکمیت، زمانی که خوارج به کفر امام علی حکم نمودند آغاز شد. خوارج کسانی برآمده از یهود و منافقین بودند که بذر اختلاف را در میان امت اسلامی پاشیدند. صلیبیان کینه‌توز و صهیونیست‌های منفور نیز از چنین فزونی به دور نبودند. مؤسّسات صلیبی همراه با مؤسسّات صهیونیسم و همکاری‌های مشترک دیگر یهودیان، از اوایل قرن هجدهم میلادی با برگزاری همایش‌ها و نیز صدها کمیته و به خدمت گرفتن اندیشمندان از زمره‌ی علما، کارشناسان، فیلسوفان، و خاورشناسان توانستند چنین گروه‌های گمراهی را ساخته و با به کارگیری مزدوران، ادیان ساختگی را انتشار دهند.

از زمره گروه‌ها و فرقه‌هایی که از این جنبش‌ها و مذاهب پدید آمد، جنبش‌های تکفیری یا خوارج این زمان- ملقب به خوارج زمان مسیح دجال- بودند که صلیبی‌ها و صهیونیست‌های پدیدآورنده‌اش به آنان لقب شاتولی‌ها را دادند؛ شاتولی‌ها طائفه‌هایی از امت ما بودند که «اندری شاتولیی» در کتاب خود فرمان جذب آن‌ها را داد، زمانی که گفت:

"اکنون که نابودی اسلام ممکن نیست حتی اگر بتوانیم پیروان این دین را از آن دور سازیم، کاری کمتر از نابودی آن نیست! حتی اگر تنها افراد کودن و نادان مسلمان را بتوانیم جذب کنیم برای ما بس است، زیرا افراد جاهل و نادان مانند شاخه‌های خشک‌اند و با آنان شاخه‌های زنده و سرسبز را سوزاند، در واقع باید گفت تنها در صورت سوزانده شدن شاخه‌ها، می‌توان یک درخت را سوزاند."

ای بزرگان! هرگز ادعا نمی‌کنم با مقاله خود، دیدگاه شما را به سختی‌ها و فتنه‌هایی که امت اسلامی در آن به سر می‌برد جلب کردم و نمی‌پندارم که از خلال آن نکته‌ای افزون بر آنچه می‌دانید مطرح ساختم، زیرا هریک از شما بیش از من به رنج‌ها و دردهای امت اسلامی و نیز ارائه راه حل‌های مناسب شایستگی دارید؛ اما این نکات تنها دردهایی بود که در سینه‌ام حبس شده بود و من در شکل استغاثه مطرح ساختم، چرا که هرکس به امور مسلمانان اهمیتی ننهد، از آن‌ها نیست.

آزادی تفکر یا آزادی تکفیر؟

از جمله عوامل اصلی که سهم بسیاری در گسترش پدیده تروریسم در جهان عرب و اسلام دارد، روش تکفیرها و برخورد همراه با زور و قهر و غلبه آن با مخالفینشان است. آنان می‌کوشند دیگران را مجبور سازند تا همانند ایشان بیندیشند و اشیا و امور را از منظر آنان ببینند. آن‌ها معتقدند فقط خود حق دارند برای تمام مسلمانان بیندیشند و دیگران از این حق بی‌بهره‌اند.

آن‌ها حتی اندیشه‌ای را که ناشی از وحی الهی باشد نیز بی‌اعتبار می‌شمرند همان‌گونه که پیشنیانشان صلح حدیبیه را یک بار بی‌اعتبار و دروغ خواندند و بار دیگر ناشی از سستی و ناتوانی؛ با این ادعا که برخی صحابه برترند و حتی برخی پیرانشان از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) أفضل‌اند. (31)

هم‌چنین تعدی آن‌ها به امامان امت و عالمان و تحقیر آن‌ها تا آن‌جا رسیده است که به آن‌ها می‌گویند «نظریات شما بی‌ارزش است».

من امیدوارم این تکفیری‌ها آخرین حلقه زنجیر فرقه‌ی تروریستی تکفیریِ گمراه و جنبش‌هایِ نابودگر و توطئه‌گر برای اسلام و مسلمانان باشند ... آنان مسلمانان را کافر دانسته و جان و مالشان را مباح می‌دانند و دلیل‌شان برای این کار، محافظت از توحید و ریشه‌کن کردن شرک است.

قتل عام مسلمانان به نام جهاد در راه خدا و میدان جهاد قرار دادن سرزمین و خانه‌های مسلمانان تنها بدان دلیل است که آنان می‌پندارند مسلمانان مخالف آنان مشرک‌اند.

اما ادعای دفاع از توحید برای محو آنچه ایشان شرک مسلمانان می‌پندارند ادعایی بی‌اساس است که برای شنوندگان فریب‌خورده و ساده‌لوح و جوانان عام، زیبا جلوه می‌دهند آنان که اطلاعات اندکی دارند و از فرهنگ دینی و اسلامی و حتی فرهنگ عمومی اجتماعی نیز بی‌بهره‌اند آنها هیچ گونه شناختی از این جنبش‌ها و تشکیلات تکفیری و نقشه‌هایی که در پس ادعای دفاع از توحید پنهان نموده‌اند ندارند.

آنچه گفته شد، اندکی از کارنامه‌ی جریان‌های تکفیری و جنبش‌های تروریستی است که در جهان عربی و اسلامی با نام‌های مختلف و با حقیقت و عوامل پیدایشی واحد گسترش یافته‌اند. افکار و نتایج آن‌ها نیز جز ویرانی مادّی و معنوی، قتل عام و تکفیر و انفجار نیست. «حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِیلُ».

سخن پایانی

کدامین آینده برای مسلمانان؟

تا زمانی که آینده پنهان و مجهول است نیازی نداریم که در مورد رخدادهای آن پیش‌گوئی کنیم. به هر حال حوادث آینده از صلح و جنگ، پیروزی و شکست، فتنه‌ها و تکرار رخدادها خالی نخواهد بود، در نتیجه این امت ایمن نخواهد بود مگر با تمام توان و آمادگی با آینده مواجه شود.

نخستین عبرتی که این امت می‌تواند از گذشته دور و دراز خود بگیرد این است که عقیده از سیاست استوارتر است و امت از دولت استوارتر. دیگر این که جهل سخت‌ترین دشمن این امت است و این امت در هیچ جنگی در طول تاریخ آن‌چنان که از فرزندان جاهلش شکست خورده با شکست مواجه نشده است. پس رشد سیاست و اندیشه اهل آن به هر میزان که رشد نماید باز هم عقیده و مبانی عقیده از آن رشد یافته‌تر و ثابت‌تر است.

اگر این امت بر روش دین و عقیده‌اش باقی بماند و اگر مؤمنان هدایت و بصیرت را می‌گیرند، قدرتمندان امروز و فردا هرگز نمی‌توانند برای او بیم و خطری به همراه داشته باشند.

از نمونه‌های جهل و حماقتی که به این امت تحمیل شده و با بیچارگی به آن تن داده گسترش جدل و غلیان خشم افراد آن است و هرکس که با ایشان موافق نباشد خون او را هدر می‌دانند و جان و مال و ناموسش را مصادره می‌کنند.

این جهالتی است که صاحبش را می‌فریبد تا آن کس را که معتقد به رسیدن انسان به ماه است تکفیر نموده و دیدن تلویزیون را تحریم نماید. هم‌چنین وقت خود را با جدل بیهوده در حلال یا حرام بودنِ استفاده از مجسمه‌ها برای تزیین، ضایع می‌سازد. جهالتی که او را به تکفیر مسلمانان معتقد به کروی بودن زمین و چرخش آن وامی‌دارد. این جهالت شدیدتر از جهل دوران جاهلیتِ ابوجهل است با این وجود اینان می‌پندارند که بر اساس احکام دین و شریعت خداوند فتوا می‌دهند و فریب خوردگان نیز آن‌ها را تصدیق می‌کنند.

امت ما بیش از پیش هدف دشمنانی قرار گرفته است که صداقت و مکرشان در دشمنی این امت آن‌ها را گردهم آورده است. این امت نخواهد توانست در نگه‌داری امانت انسانی سهیم شده و نقش تمدنی خود را ایفا نماید هم‌چنان که نخواهد توانست وجود خود را برای ایجاد صلح تحمیل نماید مگر با بازگشت به کتاب خدا و سنت رسولش. این حق اسلام است بر گردن این امت، و تنها به واسطه آنچه پیشینیان این امت با آن به صلح و اصلاح رسیده‌اند خواهند توانست خود را اصلاح نمایند؛ یعنی ثبات و استقامت بر دین خدا و تخلق به اخلاق آن و تلاش در گسترش آن و دعوت زبانی و عملی به آن.

در پایان از خداوند بزرگ می‌خواهم تا این همایش، سرآغازی باشد برای عصری که این امت حاکم آن باشد عصری سرشار از وفاق و دوستی و همکاری و احساس شادی از این که گذشته شکوهمندش بر اساس روش خدا و رسول او بازگشته است.

از خداوند پاک و بزرگ می‌خواهم ما و شما را برای خویش خالص گرداند و جمع ما را در آنچه باعث خیر امت است استوار بدارد. سلام و برکات خدا بر سرورمان محمد خاتم انبیا و پیشرو رسولان و بر اهل بیت او و اصحابش.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. ریاست کمیته علمی پژوهش‌ها و مطالعات تونس و اتحادیه صوفیان مغرب اسلامی

2. آل عمران، آیه 105.

3. تعبیر دود از روایتی که در صحیح مسلم آمده استفاده شده است. حَدَّثَنی مُحَمَّدٌبنُ المُثَنِّی حَدَّثَنَا الوَلِیدُ بنُ مُسلِمٍ حَدَّثَنا عَبدُالرَّحمَن بنُ یَزیدَ بنِ جَابر حَدَّثنی بُسرُبنُ عُبَیدِ اللهِ الحَضرَمیُّ أنَّهُ سِمَعَ أبا إِدرِیسَ الخَولانیَّ یَقُولُ سَمِعتُ حُذَیفَةَ بنَ الیَمَانِ یَقُولُ کانَ النَّاسُ یَسألونَ رَسولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) عَنِ الخَیرِ وَ کُنتُ أَسأَلُهُ عَنِ الشَّرِ مَخَافَةَ أن یُدرِکَنی فَقُلتُ یا رسُولَ اللهِ إِنَّا کُنَّا فِی جَاهِلیَّةِ وَ شَرِّ فَجَاءَنَا اللهُ بِهَذاً الخَیرِ فَهَل بَعدَ هَذاَ الخَیرِ شَرٌّ قَالَ «نَعَم» فَقُلتُ هَل بَعدَ ذَلِکَ الشَّرَّ مَن خَیرِ قَالَ «نَعَم وَفِیهِ دَخَنٌ». قُلتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ «قَومٌ یَستَنُّونَ بِغَیرِ سُنَّتِی وَ یَهدُونَ بِغَیرِ هَدیی تَعرِفُ مِنهُم وَ تُنکِرُ». فَقُلتُ هَل بعدَ ذَلکَ الخَیرِ مِن شَرِّ قَالَ «نَعَم دُعاةٌ عَلی أَبوابِ جَهَنَّمَ مَن اجابَهُم إِلَیهَا قَذَفُوهُ فِیهَا». فَقُلتُ یا رَسُولَ الله صِفهُم لَنا. قالَ «نَعَم قَومٌ مِن جِلدتَنَا وَیَتَکلَّمُونَ بِالسِنَتَنا». قُلتُ یا رَسُولَ الله فَما تَرَی إن اَدرَکَنی ذَلکَ قَالَ «تَلزَمُ جَمَاعَةَ المُسلمینَ وَ إِمَامَهُم». فَقُلتُ فَإِن لَم تَکُن لَهم جَماعَةٌ وَلَا إمامٌ قالَ «فاعتزِل تِلکَ الفِرَقَ کُلَّها وَلوَ أن تَعضَّ عَلی أصلِ شَجَرَةٍ حَتَّی یُدرکَکَ المَوتُ وَ انتَ عَلی ذَلکَ». حذیفه- صحابی مشهور- چنین می‌گوید: مردم از خیر می‌پرسند در صورتی که سوال حق از شر است، زیرا بیم دارم که ندانسته در آن داخل شوم. لذا به رسول خدا عرض کردم ما تا این خیر- نعمت اسلام- را ندانستیم، در شر جاهلیت قرار داشتیم، آیا بعد از این خیر، هم شری وجود خواهد داشت؟ او نگران بود آیا این خیر دوام دارد یا شکست می‌خورد؟ پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) جواب داد: آری بعد از این خیر، شری واقع می‌شود. زیرا دنیا به این صورت است. در آن جنگ بین حق و باطل، نور و ظلمت قطعی و مسجل است ... حذیفه سوال را تکرار کرد و گفت: آیا بعد از این شر، احتمال خیر باز ممکن است؟ پیامبراکرم جوابی داد که شایسته‌ی تأمل است: (و فیه دخن) در آن بوی دود می‌آید؟ حذیفه گفت: ما دخنه؟ پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «قَومٌ یَستَنُّونَ بِغَیرِ سُنَّتِی وَیَهدُونَ بِغَیرِ هَدیِی تَعرِفُ مِنهُم وَتُنکِرُ» مردم به غیر سنت من که تشابه کامل به حق دارد متوسل می‌شوند، متوجه باشید!

4. شاتولیی، کتاب غزو العالم الاسلامی.

5. ر ک: همین قلم، التبرقع الصهیونی فی الحرکات الهدامة و هم چنین همین قلم، موقع القادیانیین فی الحرکات الهدامة، (چاپ دارالسقیفة تونس، 2014).

6. بقره، آیه 216.

7. کتاب ترجمه شده: مذکرات آباءالصهیونیة الأربعة.

8. نساء، آیه 94.

9. ر. ک: همین قلم، الدعوة الی الله اصلاحا لاثورة، چاپ دارالسقیفة، تونس 2014.

10. ممتحنه، آیه 1.

11. ر.ک: همین قلم: التبرقع الصهیونی فی الحرکات الهدامة، انتشارات دارالسقیفة، تونس 2014.

12. عصر، آیه 3.

13. نساء، آیه 22.

14. نساء، آیه 23.

15. مائدة، آیه 95.

16. در اسماء، هیچ تردیدی نیست.

17. نجم، آیه 23.

18. بقره، آیه 275.

19. نساء،آیه 22.

20. نساء، آیه 23.

21. مائده، آیه 95.

22. انفال، آیه 38.

23. ر. ک: التبرقع الصهیونی فی الحرکات التکفیریة، درالسقیفة، تونس 2014.

24. الحاقة، آیه 24.

25. یونس، آیه 30.

26. زخرف، آیات 55-56.

27. توبه، آیه 100.

28. ر. ک: الدعوة إلی الله اصلاح لاثورة؛ و التبرقع الصهیونی، دار السقیفة، تونس 2014.

29. ر. ک: موقع البهائیین فی الحرکات الهدامة و موقع القادیانیین فی الحرکات الهدامة، دارالسقیفة، تونس 2014.

30. از سفارش‌های اندری شاتولیبی، در کتابش: غزو العالم الإسلامی (اشغال جهان اسلام).

31. ر. ک: همین قلم، التبرقع الصهیونی فی الحرکات التکفیریة.

منبع: گروه نویسندگان؛، مجموعه مقالات کنگره جهانی جریان‌های افراطی و تکفیری از دیدگاه اسلام، قم: انتشارات دارالإعلام لمدرسة اهل البیت (علیه السلام)، چاپ اوّل، (1393)

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

نقش وهابیت در اوگاندا

کویت و وهابیت در آفریقا

القاعده در اوگاندا

نقش وهابیت در تانزانیا

المرابطون؛ نسل جدید القاعده مصر

مفهوم دولت در گفتمان داعش؛ دولت سلفی داعش؛ تحقق ناکام یک نظریه آلترناتیو

مانیفست توحش در فقه داعش

وهابیت و تکفیر شیعه

بدعت

توحید در مذاهب کلامی

ابن تیمیه و اهل بیت

وهابیت و توحید الوهی (عبادی)

وهابیت و سماع موتی

مراتب و متعلقات ایمان

پاسخ به مهم‌ترین شبهات وهابیت (توسل، شفاعت، تبرک، زیارت قبور)

بررسی مبانی فقهی تکفیر

توحید عبادی و شبهات وهابیت

مفهوم و مراحل شرک

وضعیت سیاسی داعش در قاره سیاه

خاستگاه سلفی گری تکفیری

تأویل

سیر تاریخی ظاهرنگری در آیات صفات

معیارهای توسل از دیدگاه وهابیت

تحول گفتمانی و بازتعریف نسل جدید القاعده در سوریه

شکاف‌‌‌های درونی داعش؛ نزاع دو نسل القاعده

وهابیت و توحید ربوبی (2)

وهابیت و توحید ربوبی (1)

تشبیه: مانند کردن خدا به مخلوقات

وهابیت، مکتب تشبیه

تکفیر از دیدگاه ابن تیمیه

حرکت سلفیه

سلفی گری

سلفیه

عربستان در عرصه تبلیغات

آل سعود و عربستان سعودی

بیوگرافی ابن تیمیه

قتل عام حجاج یمنی توسط وهابیان

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

بربهاری

همگرايي استراتژيك؛ اتحاد سلفي‌هاي عربستان، هند و مصر

وهابیت و موضع اهل سنت در قبال آن

کارنامه وهابیت؛ دوره تثبیت

تاريخچه فرقه وهابيه و عقايد ايشان

تکفیر

توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت

مبانی فکری ابن تیمیه

وهابیت منطق تزویر و تکفیر

حزب التحریر ازبکستان

جنبش شاه ولی­ الله در هند

ترسیم نقشه راه جدید داعش

نقد دیدگاه سلفیه درباره مجاز در قرآن

پيشينه و جايگاه جريان هاي سلفي

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

سلفيان

ارزش (ضد) امنيتي بنيادگرايي؛ با تأكيد بر نهضت سلفي‌‌‌‌‌ ـ وهابي

اسلام سیاسی و منتقدان آن: اندیشه های قاضی عشماوی پیرامون رادیكالیسم سیاسی

ابن تیمیه که بود و چه کرد

مفهوم شناسی سَلَفیه و سَلَفی­گری

نخستین آشنایی مسلمانان شبه‌قاره هند با اندیشه وهّابیت

جهانى شدن و ظهور هویت بنیادگرا در غرب آسیا

جریانات افراطی و تکفیری در منطقه و راهکارهای مقابله با آنها با توجه به نقش خاورمیانه ای روسیه

القاعده و شاخه‌هاي آن؛ نيروهاي اجاره‌اي و انتحاريون مزدور

کابوس جدید آل‌سعود؛ آنچه همه باید درباره جنبش 15 سپتامبر در عربستان بدانند

آیین وهابی؛ بنیادگرایی یا اصلاح طلبی؟!

مفهوم شناسی سلف، سلفی گری و سلفی

نفی خشونت از منظر قرآن و سنت

بربهاری از کهن ترین تئوریسین های وهابیت

القاعده و تروریسم مذهبی

بنیادگرایی اسلامی داعش- القاعده: تمایزهای ساختاری و ایدئولوژیکی

بنیاد گرایی و سلفیه بازشناسی طیفی از جریان های دینی

جریان شناسی بنیادگرایی در جنبش های اسلامی

چقدر با تروریست‌های دنیا آشنا هستید؟

سازوکار نیروگیری و نحوه عمل جریانهای تکفیری در گفت‌وگو با دکتر فیرحی

روش شناسی پیامبر(ص) در تقویت اتحاد مسلمانان و تعدیل افراط گرایی

تعدیل افراط گرایی دینی؛ براساس روش شناسی ائمّه(ع) در مواجهه با تفکر غالیان

آیندۀ داعش و تفکرات سلفی در خاورمیانه

افغانستان و گروه طالبان

استراتژی انحرافی ابن تیمیه در تفسیر آیات قرآن

گونه‏ شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر و پیامدهای سیاسی امنیتی آن در جهان اسلام

جهانى شدن و القاعده

بررسی و ارزیابی تاثیر عرفان در تعدیل قرائت های افراطی از دین

اختلاف میان وهابیون و دیوبندیه

ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه در بحث حسن و قبح

زمینه‌های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا

تروریسم از منظر بنیادگرایان اسلامی رادیکال و فقه سیاسی شیعه با نگاهی به عملیات استشهادی

داعش چگونه القاعده را زمین‌گیر کرد

القاعده

آیا جامعه عراق پس از جنگ آمریکا، از صوفی گری به جریان سلفی تکفیری تغییر کرد؟

عوامل مؤثر در تبلیغ وهابیّت(2)

اسلام و تروریسم؛ دو واژه بیگانه

جهاد و مجاهد از نگاهی دیگر

بررسی زمینه های سیاسی اجتماعی شکل گیری طالبان در پاکستان

بررسی اختلاف چهار جریان عمدۀ وهابیت در دهه‌های شصت و هفتاد میلادی در زمینۀ تکفیر

نگاهی به عقبه تکفیر و دیدگاه های آن

احتیاط در تکفیر مسلمان از نظر فقهای احناف

سلفیه درباری

تجاوز نیروهای اتحاد جماهیر شوروی به افغانستان سر برآوردن القاعده

طالبان؛ دین و حکومت

جریان شناسی القاعده

ماهیت دینی ـ سیاسی گروه طالبان

مبانی مذهبی و قومی طالبان

تأثیر تقابل وهابیت سعودی با گفتمان انقلاب اسلامی ایران بر ژئوپلتیک جدید خاورمیانه

توسل و رابطه آن با توحید عبادی

مفهوم عبادت از دیدگاه ابن‌تیمیه

ابزارهای تبلیغی وهابیت در زمان حاضر

بدعت در دین

جنگ در شبه جزيره مروري بر شكل گيري وهابيت در عربستان

سابقه سیاه وهابیت در تخریب آثار اسلامی

تأملی بر ماهیت گروهک تروریستی ریگی

تبار شناسی سلفیه سروری از ابن تیمیه تا سید قطب

مقایسه دیدگاه وهابیت و اخوان المسلمین در زمینه حکومت

داعش یاد آور خاطرات نسل اول وهابیت

ابن تیمیه حنبلی، نظریه پرداز تفکر وهابیت

آشنایی با مکتب سلفیه

سلفیه و تقریب

خاندان آل سعود و عربستان سعودی

القاعده: زمینه ساز استقرار پایگاه های نظامی آمریکا و ناتو در آفریقا

بررسی حدیث «قرن الشیطان» از دیدگاه علمای اهل سنت

طالبان و سپاه صحابه فرزندان وهابیت

پاکستان و بنیادگرایی اسلامی

سپاه صحابه و لشکر جهنگوی نماینده افکار افراطی سلفی‌گری

لشگر جهنگوی

تاریخ وهابیت

وهابیت در آیینه تاریخ

آیا توحید وهابیت مطابق احادیث حضرت خاتم الانبیا است؟

انگلستان و ظهور وهابیت و آل سعود

نظری بر تاریخ وهابیت

سازمان کنفرانس اسلامی و نقش آن در گسترش وهابیت

بررسي متني و سندي روايت شد رحال

نقد تفسیر وهابیون از آیات «من دون الله»

تکاپوی داعش برای بقای سرزمینی

آيا به‌کارگيري زور براي رسيدن به قدرت، گزينه­ اي شکست ­خورده است؟

مشکلات پیش روی عراق پساداعش

تروریسم تکفیری داعش و محور مقاومت ضدصهیونیستی

جنبش اسلامی ترکستان شرقی؛ جهانی تهدید و نگرانی

ایدئولوژی تکفیر؛ سرشت و راهبرد مواجهه با آن

تحلیل کنش های خشونت‌بار داعش از چشم انداز روان شناسی سیاسی‏

کارنامه وهابیت؛ دوره تأسیس

جمعیت اخوان التوحید: شکل گیری و نقش آن در پیشرفت آل سعود

جهاد و نظم بین‌الملل سلفیسم جهادی و تحول معنایی جهاد

کلام سیاسی و حیات سلولی تروریسم تکفیری

نگاهی بر وهابیت

بازخوانی ماجرای جهیمان العتیبی و ظهور اندیشه مهدویت در بطن وهابیت

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

مباني اعتقادی داعش

مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده

بررسی جریان سلفیت، وهابیت و تکفیر

«داعش» و «القاعده» دو شاخه درخت وهابیت در عربستان

سلفی گرایی جهادی-تکفیری و آینده ثبات سیاسی در منطقه خاورمیانه

اختلافات نظری و اعتقادی وهابیت با مسلمین

گفت‌وگوی مشروح فارس با حجت‌الاسلام مهدی فرمانیان

داعشی‌ها به نام جهاد سر می‌برند/ علت شکل‌گیری گروه‌های تکفیری

نقد استدلال تکفیری ها وداعشی ها براولویت کشتن مسلمانان

جريانهاي جديد وهابيت از ديدگاه دکتر عصام العماد

مروری بر افکار وهابیت و جایگاه آن در جهان باورهای فطرت ستیز

نقد قرآنی مبانی وهابیت در حوزه ی جهاد

نقد و بررسی مبانی جهادگرایی تکفیری ها

جریان شناسی گروه‌های تکفیری جهادی در مصر

توسل، شفاعت، استغاثه؛ رفع نزاع با تبیینی جدید

افترائات وهابیت علیه شیعه

گزارش کتاب «سيف الجبار المسلول على أعداء الأبرار» اثر شاه فضل رسول قادری

تقابل فیزیکی وهابیت با تشیع

بررسی تطبیقی ایده‌ها و رفتارهای خوارج و وهابیت

اندیشه جاهلیت محمد قطب در بوته نقد تشیع، تسنن و عقل

مبانی اعتقادی جریانهای تکفیری و مقایسه ی آن با آرای دیگر مذاهب

گزارشی از کتاب مصباح الأنام و جلاء الظلام

تبرک و استشفا به آثار اولیا

گرایش های فکری سلفیه در جهان امروز

بررسی کتاب تاریخ نجد نوشته حسین بن غنام

تفاوت توسل با استغاثه مشرکین به بت ها

بررسی دیدگاه محمد بن‌عبدالوهاب درباره شرک و مشرک

ارکان سیاسی اندیشه های داعش؛ از امامت تا تکفیر و جهاد

اندیشه تکفیری و راههای علاج آن

کتاب شناسی تکفیر

تکفیر از نگاه بزرگان اهل سنت

سونامی تکفیری در جهان بشری

عقائد تکفیر و نقش مسلمانان

مفهوم شناسی خودکشی یا انتحار

بررسی گفتمان سید قطب و تأثیر آن بر شکل گیری جریان‌های تکفیری مصر

بررسی و نقد منهج قفاری در کتاب اصول مذهب الشیعه

تکفیر تکفیریان خشونت تکفیری، در خدمت استعمار نوین

بررسی و نقد توحید در اندیشه سلفیه وهابی و سلفیه جهادی

وهابیان و برگزاری مراسم جشن وشادی

خشونت، ترور و افراط گرایی در قرآن

جشن و سرور در میلاد پیامبر گرامی از دیدگاه قرآن و سنت

راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم جریان‌های تکفیری در جهان

معرفی و بررسی شیوه‌های مقابله با تکفیر در جهان اسلام و آثار آن

اجتهاد از نگاه وهابیون

سنّت پیامبر و تکفیر مسلمانان

شباهتهای فکری خوارج عصر علوی و داعشیهای امروز

رادیکالیسم اسلامی در جنوب شرق آسیا: جماعت اسلامی اندونزی

آسیب شناسی جریان‌های تکفیری و راهکارهای مقابله با آن، از منظر مقام معظم رهبری

احمد بن حنبل و دیدگاه‌های او درباره تکفیر

عوامل ظهور جریان‌های تکفیری در جهان اسلام/ تبارشناسی گروه‌های افراطی

«جریان تکفیری» از نگاه رهبر انقلاب

حدیث منع نشستن و عبادت کردن در مقابر بررسی تطبیقی دیدگاه ابن‌تیمیه و مذاهب اربعه اهل سنت

حرمت تکفیر اهل قبله در کتاب و سنت

روش قرآن در علاج و جلوگیری از پدیده تکفیر

بدعت از منظر وهابیان

مبانی کلامی «القاعده» در تکفیر و کشتار مسلمانان

صحیحین و نفی تکفیر

ریشه های تاریخی و نحوه شکل گیری وهابیت

تکفیر از دیدگاه سید قطب

چه کسی تجددخواهی اسلامی را هدایت می‌کند؟

قرآن کریم و همزیستی مسالمت‌آمیز در جامعه بشری

فقه تکفیر میان برهان شرعی و فقه خودساخته

نقش گروه‌های تکفیری در تغییر نقشه منطقه

علل شکل گیری جریان‌های تکفیری در افغانستان و شبه قاره هند

تکفیر از دیدگاه قرآن

علل شکل گیری تکفیری‌ها از دیدگاه جغرافیای سیاسی

سماع موتی و رابطه آن با توسل به ارواح اولیای الهی

تکفیر

درگذر تکفیر فکری و تکفیر جنایت‌کارانه

خطر تکفیر برای جوامع اسلامی

خطر گروه‌های تکفیری علیه اسلام و مسلمانان

روش های تبلیغی وهابیت

چگونگی پیدایش تکفیر و خارجی‌گری

سلفی‌گری و تکفیر در تونس میان گفتمان النهضة و دیگر گفتمان‌های بومی

عبادت در اندیشه شیعه و وهابیت

جریان‌های تکفیری و خطرهای آن برای امت اسلامی و بشریت و عوامل شکل‌گیری آن

تمدن اسلامی و جریان‌های تکفیری

ارتباط اسلام‌ستیزی با جریان‌های تکفیری

بررسی و نقد دلیل وهابیت بر انقطاع عمل بعد از موت

نقد دیدگاه وهابیت درباره عبادت با نظر به سجده برادران یوسف

جریانات تکفیری بناهای اسلامی (در عراق به عنوان نمونه)

تفاوت میان جنبش‌های انقلابی و جریانات تکفیری و تروریستی

بررسی اقدامات تکفیریون در عراق و سوریه

تکفیر اهل قبله در اندیشه علمای دیوبند

عملکرد وحشیانه ی فرقه ی وهابیت و خاندان آل سعود

راهبرد تکفیری و ضد وحدت عربستان سعودی در عرصه آموزش و رسانه

گزارش کتاب جذور داعش قراءة فی تراث الوهابیة و علماء السعودیة

اقسام ذبح و قربانی و اشتباه وهابیت

معیار توحید شرک از دیدگاه شهید مطهری و سید قطب

هجوم وهابیان به مدینه منوّره

وهابیت و تخریب قبور

سلفیت و جنبه های شبهه آمیز آن در مذاهب اربعه

عبور از «خاورمیانه جدید»

فتنه و هابیت

وهابيت از نگاهي ديگر

پیشینه و کارنامه وهابیت (3)-عقاید و عملکرد

پیشینه و کارنامه وهابیت (2)- شکل گیری وهابیت

پیشینه و کارنامه وهابیت (1)- وهابیت و تفرقه

سفر وهابیت به مصر

سلفیه و جنبش‌های اسلامی ـ دیوبندیه

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت3 (توسل)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت5 (وهابيت و موضع اهل‏ سنت در قبال آن)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 2 (زندگى حقيقى همراه با عمل براى انبيا و اوليا در قبر)

تضاد عقايد حنفيت با وهابيت 4 (علم غيب)

تضاد عقايد حنفيت با وهابیت 6 (وهابیت را بهتر بشناسیم)

مخالفت وهابیان با عقاید اهل سنت

سلفيان

تأويل در قرآن و «تأويل قرآن»

اندیشه سیاسی ابن قیم جوزیه

تکفیر گذشته، حال، آینده

شباهت وهابی ها با خوارج

نقدی برعقاید وهابیت (توسل، شفاعت)

لیست حامیان مالی گروه های تروریستی همسو با القاعده در 31 کشور جهان

توسل، مرگ و شفاعت از دیدگاه تشیع و وهابیت

گزارشی از برخی فتاوای وهابیت

تقابل دیدگاه وهابیت تکفیری در حرمت تکفیر اهل قبله با آیات و روایات

بررسی موانع تکفیر از دیدگاه وهابیت با تأکید بر مانعیت تأویل

حرمت تكفير اهل قبله در انديشه علماى اسلام

فتنه تكفير

تبارشناسی مبانی معرفت شناختی و انسان شناختی اسلام سلفی - تکفیری

جهاد در اندیشه سید قطب

نقش قدرت‌های بین‌المللی در رشد و گسترش جریان‌های تکفیری

موضع انتقادی اندیشه‌وران اهل سنت در برابر جریان‌های تکفیری

نقد و بررسی مهم‌ترین ادله جریاهای تکفیری در تکفیر شیعه

جریان‌شناسی تکفیری در افغانستان

تحلیلی بر هویت جدید تروریست‌های تکفیری در خاورمیانه

بررسی تاریخی جریان‌های تکفیری تروریستی

ارائه مدل تحلیل جامع جریان تکفیری و راهبردهای مقابله با آن

تحلیلی بر رویکرد‌های متناقض به اندیشه‌های سلفی- تکفیری سید قطب

چیستی و چرایی شکل گیری جریان‌های تکفیری

جنایات جریان‌های تکفیری در لبنان

الگوی حکومت در اندیشه جریان سلفی تکفیری

فضای مجازی (سایبری) و شبکه‌های ماهواره‌ای جریان‌های تکفیری

قتل و تکفیر در آیات قرآن (1)

داعش و عملکرد آن برای اهداف غرب و رژیم صهیونیستی

بررسی تطبیقی ایمان و کفر از دیدگاه مذاهب اسلامی و جریان‌های تکفیری

تأثیر افکار ابن‌تیمیه در گسترش جنایت‌های جریان‌های تکفیری

جایگاه علمی و دینی مردم نجد در دوران محمد بن‌عبدالوهاب

زمینه های تاریخی سلفیه

شیوه‌های وهابیت در مخالفت با اهل سنت

اقدامات سلفی‌های تکفیری؛ فرصت‌های به وجود آمده برای جمهوری اسلامی ایران

بررسی زمینه‌های صدور فتاوای تکفیری و پیامدهای آن بر جهان اسلام

تحرک‌پذیری سلفیت جهادی در آسیای غربی و امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران

ادله داعش بر خلافت اسلامی و نقد آن از سوی سلفیان جهادی

جاهلیت در نگاه سلفیه جهادی و اثرات سوء آن بر جهان اسلام

بررسی تطبیقی دیدگاه فقهای فریقین درباره حرمت تکفیر مسلمانان

موانع تکفیر با تأکید بر مسئله جهل از دیدگاه ابن‌تیمیه

نقد و بررسی تکفیر از دیدگاه سلفی وهابی و سلفی جهادی

سلفیه جهادی در شبه جزیره؛ بررسی رویکرد و عملکرد القاعده شبه جزیره

تکفیر در روایات نبوی (4)

تکفیر در روایات نبوی (3)

برررسی شخصیت و نظرات شیخ عبدالعزیز بن باز مفتی سابق سعودی

ابوبكر بغدادی

جریان شناسی اختلافات طالبان بر سر رهبری

تکفیر در روایات نبوی (1)

تکفیر در روایات نبوی (2)

جریان شناسی گروهک تروریستی انصارالاسلام

تأملاتی درباره بیانیه اخیر شبکه تروریستی القاعده علیه داعش

تکفیر در آیات و روایات

شخصیت شناسی ابوبكر بغدادی

داعش، القاعده؛ فرزند در مقابل پدرخوانده /بازخوانی روند شکل گیری القاعده در عراق و انشعاب درون سازمانی

جریان شناسی وهابیت مصری

زادگاه فکری اندیشه تکفیری در جامعه اسلامی

رویکرد دوگانه غرب در مواجهه با تروریسم؛ داعش سیاه، داعش سفید

خیانت های خلافت داعش به جامعه اسلامی

سلفى‏گرى در تونس و آينده پيش رو

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش نخست)

بررسی پیشینه ورود تروریسم تکفیری به کشور (بخش دوم)

تحليلى بر هويت جديد تروريست‏هاى تكفيرى در خاورميانه ...

استراتژی «گرگ‌های تنها»؛ این بار در افغانستان

الگوی سازمانی القاعده و داعش

نگاهی اجمالی به منهج درسی مدارس ابتدایی داعش

جهادی‌های جدید کیستند؟

نگاهی کوتاه به جریان رسانه‏ ای گروه داعش

زمینه‏ های گفتمانی تعامل داعش در قبال اسرائیل و مسئله فلسطین

تضادهای ایدئولوژیک؛ چرا داعش و القاعده متحد نشدند؟

ساختار تشکیلاتی جدید داعش؛ نسل دوم فرماندهان دولت خلافت

ریشه‌های تفکر داعش (٦)

ریشه‌های تفکر داعش (٥)

ریشه‌های تفکر داعش (٤)

ریشه‌های تفکر داعش (٣)

ریشه‌های تفکر داعش (٢)

ریشه‌های تفکر داعش (١)

جریان‌های تکفیری در عراق از ظهور وهابیت تا عصر حاضر

ابومصعب زرقاوي و داعش

موافقين و مخالفين خلافت داعش

سیر تطور هیئت‌‏های شرعی داعش

بلای تکفیر، مصیبت اسلام و مسلمین

دشمن نزدیک و دور

جریان شناسی سلفیگری

در آمدی بر مناسبات وهابیت و علم کلام

داعش خوب داعش بد

دموکراسی

آیا تهدید داعش را جدی بگیریم؟

عقل از منظر وهابیان

جریان های تکفیری عراق

بن بست خلافت با اندیشه داعش

جنبشهای اسلامی و خشونت در خاورمیانه

تحولات اسلام سیاسی رادیکال

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_6

آینده جنبش های اسلامی

مفهوم شناسی جنبش های اسلامی معاصر

کفر در مقابل ایمان یا اسلام

جریان داعش و تحریف مفهوم جهاد

خلافت از دیدگاه سلفیه جهادی

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_5

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_4

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_3

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_2

بررسی دیدگاه گروه های تکفیری درباره آیات جهاد_1

آسيب‏ شناسى رشد جريان‏هاى تكفيرى به عنوان يك چالش عمده فراروى اسلام‏گرايى‏

جوانان يهودی در صف داعش

برداشت‌های القاعده از افکار جهادی سید قطب

روش‌های برخورد محمد بن‌عبدالوهاب با مخالفان خود

برداشت اشتباه تکفیریها از جهاد در قرآن

سنت‏ گرایی و نقد اسلام‏ گرایی سلفی

ارزیابی سیاست کیفری بین‌المللی در رسیدگی به جنایات داعش

استراتژی داعش در عراق و شام

گونه ‏شناسی فکری جنبش‏های اسلامی معاصر

ظهور داعش در شبه‌ قاره

پاسخ به شبهات جهاد

سلفی‏گری در عراق و تأثیر آن بر جمهوری اسلامی ‏ایران

گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏ شدن امنیت خاورمیانه

شکاف شیعی – سنی در اسلام سیاسی و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی

برررسی قتال در قرآن 4

بررسی قتال در قرآن 3

بررسی قتال در قرآن 2

بررسی قتال در قرآن 1

تاثیرات سید قطب بر گروهک های جهادی تکفیری

حزب التحریر در آسیای مرکزی

مبانی اعتقادی محمد ابن عبدالوهاب

تکفیری ها و تجاور از حدود جهاد

حرمت تکفیر نزد پیشوایان چهارگانه اهل سنت

معناشناسى عبادت در نظام تعاليم وحى و دفع اتهام كفر و شرك از مسلمين‏

مبانى كلامى «القاعده» در تكفير و كشتار مسلمانان‏

احزاب سلفی در مصر

تکفیر از دیدگاه قرآن کریم

سلفی گری در مصر و دوره جدید

تكفيريت در پاكستان و راه برون‏ رفت از آن‏

متافیزیک خشونت داعشی؛ سه مفهوم نکایه، توحش و تمکین

القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق)

آينده داعش در عراق

جهان از نگاه داعش

بازشناسی بنیادگرایی و سلفیه در دوران معاصر با تأکید بر طالبان و القاعده

جنبش های سیاسی معاصر در عربستان سعودی

زیارت از دیدگاه احادیث اهل سنت

ظهور و افول القاعده در عراق

تکفیر از نگاه برخی ائمه مذاهب اهل سنت

نگرشی به ظرفیت‌های تقریبی الازهـر

چالش های همگرایی جهان اسلام در تأسیس تمدن اسلامی

جريان‏هاى تكفيرى و نقض حقوق زنان‏

تقليد از ديدگاه سلفى‏هاى تكفيرى‏

بدعت و سنت از ديدگاه فرق اسلامى و جريان‏هاى تكفيرى‏

واكاوى رابطه ميان نفاق و تكفير

روش‏هاى جهان اسلام براى فائق آمدن بر بحران تكفير

نقد و بررسی دار الاسلام از نظر سلفیه تکفیری

نقد و بررسی دشمن نزدیک و دور(عدو قریب و بعید)

نقد و بررسی حکم بغیر ما انزل الله

نقد برداشت‌های تکفیری‌ها از آیات جهاد

متغيرهاى منطقه ‏اى و بين‏ المللى و علل داخلى ورود داعش به عراق‏

رقابتى براى هويت و شناسه‏

پاسخی به شبهه ابن تیمیه در استمرار عزاداری برای امام حسین علیه السلام

عزاداری بدعت یا سنت

توحید و شرک

آیا ترکیه به سرنوشت پاکستان مبتلا خواهد شد؟

عوامل روانی تکفیر

وهابیت تکفیری (دوره ی معاصر)

ازبکستان بعد از کریم اف و ترسیم جریان شناسی دینی سیاسی آینده

ارکان و مقومات مفهوم «عبادت»

بوکوحرام و قرائن همپیمانی با داعش

نگاهی به تشکیلات سازمانی داعش

آينده ‏نگارى رفتار گروه‏ هاى تكفيرى‏

تکفیر اهل قبله

دگردیسی اسلام سیاسی در تونس

عربستان معمار جنایت و مکافات

ناتوانی حکومت ها و رشد سلفیسم در غرب افریقا

داعش در مسیر القاعده شدن

اسلام دین صلح و مهربانی و محبت و رحمت

علل گسترش دعوت محمد بن‌عبدالوهاب

گفتگو با مأمون رحمه روحانی دمشقی درباره تکفیریها

ابن تیمیه و نگرش آن به مذاهب

تکفیریها در انگلستان

کودتا در داعش

فرا واقعیت بنا العابد!

خاورمیانه و جنگ های دینی

بررسی ارتباط خوارج با وهابیت

موضع ‌گيري‌ علماي‌ جهان‌ اسلام‌ درباره‌ تشيع‌

اقسام توحید از دیدگاه وهابیت و نقد آن

فعالیت وهابیت در جهان

بررسی روایت التجاء ابو ایوب انصاری به قبر پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم

فواید توسل به ارواح پیامبران و اولیای الهی

نقش جریان های سلفی در سوریه و فلسطین در مصاحبه با شیخ عبدالله کتمتو

امکان سنجی تحقق همگراییِ جهان اسلام در مواجهه با تهدید جریان تکفیری

شدّ رحال برای زیارت قبر نبی اکرم ص از منظر دیوبندیه و ابن‌تیمیه

کفر و جهاد از منظر حزب التحریر

صنعانی؛ سلفی تکفیری یا سلفی میانه‌رو

بررسی و نقد رابطه دعا و عبادت، از منظر قرآن و وهابیت

سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود

تبرک (لمس و تقبیل) از نگاه اهل سنت

رابطه ولایت تکوینی و استغاثه به ارواح اولیای الاهی

تکفیر از دیدگاه بزرگان دیوبند

پژوهشی درباره حدیث «اللهم لا تجعل قبری وثناً یعبد»

درنگی بر دیدگاه ابن‌تیمیه در مواجهه با مذاهب و بزرگان اسلام

افترائات وهابیت علیه شیعه در مصاحبه با حجت الاسلام والمسلمین توحیدی

فهرستواره پایان‌نامه‌های حوزوی-دانشگاهی در موضوع سلفی‌گری و نقد وهابیت

توسل در سیره انبیا از دیدگاه اهل‌سنت

ندای غیراللّه از ديدگاه علمای دیوبندیه

بررسی دیدگاه ابن تیمیه درباره زیارت قبور

تناقضات ابن عبدالوهاب در مسئله تکفیر مسلمین

نقد و بررسی روش های جدلی ابن تیمیه در «منهاج السنه»

وهابیت، سلفیت و اسلام‌گرایی؛ دشمن کیست؟

بررسی و نقد دیدگاه سلفیه در ارتباط ارواح با عالم جسمانی

تکفیر از کدام قسم: کفر در مقابل ایمان یا کفر در مقابل اسلام

آشنایی با رهبران "اخوان المسلمین" از ابتدا تا کنون

بررسی سلفی‌گری ابن ابی العز با تأکید بر «شرح العقیدة الطحاویة»

نقد دیدگاه وهابیت در مسئله تبرک با تکیه بر نظر علمای معاصر وهابی

بررسی و نقد دیدگاه شاه ولی‌الله دهلوی در مسئله شرک

تکفیر و اقسام آن در نگاه شیعه

تکفیر در جهان اسلام

سرنوشت مدعیان خلافت در انتظار داعش

توحید و شرک از دیدگاه استاد مطهری و سید قطب

داعش و استفاده از گرافیک اطلاع‌رسان

نگاه هند به گروه‌های شبه نظامی پاکستان

مقايسه انديشه‏ و رفتار جبهه النصره و داعش

ترور، تروریسم و حقوق بشردوستانه

جریان‌های تکفیری فعال در پاکستان

بازشناسی تفاوت سلفی نوگرا و افراط‏ گرا

نگاه داعش به مهدویت

جریان‌شناسی گروه‌های تکفیری: ابعاد و پیامدها

وضعیت القاعده پس از ظهور داعش

جریان‌های تکفیری، مهمترین خطر فراروی بیداری اسلامی

حقوق بشر و جریان‌های تکفیری

آثار سیاسی - اجتماعی جریان‌های تکفیری بر عقب‌ماندگی کشورهای اسلامی

تحلیلی شرق‌شناسانه از جریان‌های تکفیری قدیم و جدید

سلفی‌گرایی متحرک: چالش امنیتی بدون مرز

بازخوردهای ضد‌امنیتی هستی‌شناسی اجتماعی سلفیت جهادی

عقل از دیدگاه سلفیه

عبادت

سب الصحابه

نقدی بر خلافت ابوبکر بغدادی

ایمن الظواهری

اسامه بن‌ لادن

تیشه داعش به ریشه‌های تاریخ ایران در موصل

سلفی ها، روند نوگرایی که به افراط گرایی رسید

افغانستان در دوران پساطالبان

داعش، قفقاز و واکنش روسیه

افغانستان، گذرگاه داعش به آسيای مركزی

متن قطعنامه شورای امنیت درباره گروه تروریستی داعش

نگاهی به عملکرد داعش از منظر کتاب تروریسم جهانی و رسانه های جدید

خط بطلان جولانی بر فانتزی‌های غرب در سوريه

ظهور داعش؛ پایانی بر نظم جهانی

پیام مهم ترور سرکرده جیش الاسلام

راهبرد آمریکا برای مبارزه با القاعده و داعش