اطلس > مفاهیم و مبانی > دموکراسی

دموکراسی

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱۱ تعداد بازدید: 66

سلفیان تکفیری، بدون آگاهی از مقصود گروههای مسلمان از دموکراسی، آن را نوعی بازگشت به جاهلیت و شرک در تشریع، پنداشته اند.



مقدمه

درباره رابطه بین دین و دموکراسی حداقل دو دیدگاه وجود دارد. گروهی دموکراسی را یک نظام حکومتی می‌دانند و گروه دیگر؛ آن را یک روش برای اداره حکومت می‌دانند که با سیستم حکومتی اسلامی، سکولار، لائیک و.. قابل جمع است.

سلفیان تکفیری، بدون آگاهی از مقصود گروههای مسلمان از دموکراسی، آن را نوعی بازگشت به جاهلیت و شرک در تشریع، پنداشته اند که با ایمان به حاکمیت خداوند سازگار نیست و گمان کرده­اند که مسلمانانِ حامی دموکراسی به تمام خواسته­های اکثریت، حتی اگر مخالف صریح قرآن و سنت باشد گردن می­نهند. مثلا اگر اکثریت مردم خواستار قانونی­شدن ازدواج با همجنس و فحشاء و مواردی از این قبیل شوند­، حامیان دموکراسی این خواست اکثریت را می‌پذیرند! از این رو دموکراسی را مصداق کفر، شرک و طاغوت پنداشته­اند و با هرگونه هواداری از دموکراسی در جامعه اسلامی مخالفت می‌کنند و به بهانه دموکراسی و دیگر بهانه های واهی، صدها هزار مسلمان را قربانی کج فهمی و خشونت خود نموده اند.

 

دیدگاه سلفیان تکفیری و نقد و بررسی آن

یکم؛ تکفیری‌ها، تایید دموکراسی را به منزله‌ی پذیرفتن دخالت در تشریع می‌پندارند که با ایمان به حاکمیت خداوند سازگار نیست. در حالی که مسلمانان حامی دموکراسی، به توحید حاکمیت معترفند و هیچگاه در دل و زبانشان، حاکمیت خداوند و آیات مورد استدلال تکفیریها مانند: «إن الحكم إلاّ لله؛ حکم کردن فقط از آن خداست» را انکار نکرده­اند اگر چه با استدلال و برداشت تکفیریها از این آیات مخالفند.

 

دوم؛ دموکراسی چیزی متفاوت از نظام حکومتی است. دموکراسی تنها یک شیوه برای اداره جامعه است اما نظام حکومتی؛ نوع آن حکومت است که اسلامی، سکولار، لائیک یا...است. در هر جامعه یک سری اصول و قواعد کلی منطبق با نوع نظام حکومتی آن جامعه تدوین می‌شود که خواست اکثریت تنها در صورتی پذیرفته می‌شود که با آن اصول کلی سازگار باشد. بنابراین در جامعه اسلامی خواسته­های اکثریت به شرطی پذیرفته می­شود که مخالف اوامر و نواهی الهی نباشد. مثلا اگر اکثریت مردم خواستار جواز فحشاء شوند –هر چند چنین مطالبه‌ی سخیفی از سوی مسلمانان بسیار بعید است- به دلیل مخالفت این خواسته با اوامر الهی نمی‌توان آن را پذیرفت. در نظامهای دموکراسی غیر اسلامی ـ اعم از غربی و شرقی، گذشته و کنونی ـ نیز دموکراسی بی‌قید‌و‌شرط وجود ندارد و پذیرش خواست اکثریت، مقید به رعایت قوانین و ضوابط کلی حاکم بر آن جامعه است. مثلا اگر 70 درصد مردم یک حکومت سکولار به قانونی شدن حجاب فتوا دهند، این خواسته به دلیل ناسازگاری با اصول کلی سکولار، تبدیل به قانون نمی‎شود.

 

سوم؛ شباهت لفظی دموکراسی غربی با دموکراسی مورد حمایت اسلام‌گرایان سبب شده است تا تکفیری‌ها نظریه دموکراسی اسلامی را همان دموکراسی غربی بدانند، از این رو بسیاری از اشکالات تکفیریها ناظر به پیش­فرضهای غربیان است نه دموکراسی اسلامی. قضاوت تکفیری‌ها در این مورد نیز نادرست است زیرا تعریف مسلمانان حامی دموکراسی از تعریف غربیان متفاوت است. هر یک از غربی­ها و مسلمانان حامی دموکراسی با پیش فرضهای خود دموکراسی را پذیرفتند. به عنوان مثال در نظامهای سیاسی غربی، مشروعیت نظام­ وابسته به مردم است، اما مشروعیت نظام اسلامی از خداوند گرفته شده است و تنها مقبولیت آن بستگی به مردم دارد. یعنی اگر در یک حکومت اسلامی اکثریت مردم، خواستار تغییر آن حکومت به یک حکومت غیر اسلامی شوند، آن حکومت مشروعیت خود را از دست نمی‌دهد. بنابراین باید گفت دموکراسی انواع و اقسامی دارد[1] و حصر دموکراسی در یک قسم و نادیده گرفتن سایر اقسام، روشی نادرست و اشتباهی پر تکرار از سوی تکفیری‌هاست.

 

چهارم؛ یکی از خطاهای پرتکرار تکفیری‌ها، تصور ناقص مفاهیم کلیدی و بی‌توجهی به حد و مرز آنها است. تکفیریها می‌گویند دموکراسی همان جاهلیت است، پس هواداران دموکراسی کافرند؛ در پاسخ باید گفت: بر فرض که دموکراسی از مصادیق جاهلیت باشد آیا لازمه جاهلی بودن دموکراسی، کفر و شرک است!؟ قرآن کریم تبرج و جلوه‌گری را از رفتارهای رایج جاهلیت برشمرده است اما زن جلوه‌گر را کافر نخوانده است زیرا تبرج مصداق فسق است نه کفر، پس جاهلی بودن تلازمی با کفر و شرک ندارد بلکه مفهوم جاهلیت اعم از فسق و کفر است. بخاری محدث بزرگ اهل سنت نیز با نامگزاری یک باب به نام "باب الْمَعَاصِي مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ. وَلاَ يُكَفَّرُ صَاحِبُهَا بِارْتِكَابِهَا إِلاَّ بِالشِّرْكِ؛ باب گناهان ناشی از رسوم دوران جاهلیت‌؛ و مرتکبان آنها تکفیر نمی‌شوند مگر این که آن عمل شرک آلود باشد" گناهان برخاسته از رسوم جاهلیت را موجب کفر ندانسته است. یقینا اگر هر گناه با منشأ رسوم جاهلی موجب کفر می‌شد بخاری قید «الا بالشرک» را ذکر نمی‌کرد.

 

پنجم؛ از دیگر اشتباهات تکفیری‌ها؛ برداشت نادرست از آیات قرآن است، آنان با استناد به برخی آیات، پیروی از اکثریت­ را امری مذموم و ناپسند دانسته­اند و بر این اساس با دموکراسی مخالفت کرده‌اند؛ حال آنکه در دموکراسی اسلامی هیچگاه احکام ثابت و قطعی شرع به رای‌گیری و انتخابات گذاشته نمی‌شود، اجرای این دسته از احکام نیازی به پذیرش اکثریت ندارد و از رای اکثریت تنها برای انتخاب یک گزینه از بین دو یا چند موضوع که همه آن‌ها حلال و مباح­اند استفاده می‌شود همانطور که پیامبر اسلام در ماجرای جنگ احد هنگامى كه كفّار قریش به سوی مدینه حرکت كردند، با اصحاب و یاران درباره کیفیت مبارزه مشورت كرد، جمعی گفتند: بهتر است جنگ را به داخل شهر مدینه بكشانیم تا از همه افراد و وسایل استفاده كنیم. رسول خدا نیز به این پیشنهاد تمایل داشت. اما اکثر افراد با این رأى مخالفت‌ کردند و جنگ در بیرون مدینه را ترجیح دادند، رسول خدا نیز نظر اکثریت را پذیرفتند،[2] اگر چه پذیرفتن نظر اکثریت، تلفات و خسارتهای سنگینی به بار آورد.

 

نتیجه

دموکراسی به عنوان یک روش برای اداره حکومت اسلامی، هیچ منافاتی با حاکمیت خداوند و اجرای قوانین شریعت ندارد و مواردی از سیره نبوی نیز بر جواز آن دلالت دارد.

 

پی نوشت:

[1] . مردم برای تناسب بیشتر دموکراسی با چارچوب حکومتی خود در آن تغییراتی ایجاد کردند

[2] . المغازى 1/ 210؛ مجمع البیان 2/ 496؛ تاریخ طبرى 2/ 190؛ حاكمیت در اسلام یا ولایت فقیه، ص51‌.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

نواقض الاسلام

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه