اطلس > مفاهیم و مبانی > ولاء و براء

ولاء و براء

تاریخ انتشار: ۱۳۹۶/۸/۱۰ تعداد بازدید: 171

ولاء و براءیکی از قواعدی که بیشتر از سوی جریان های مختلف اهل سنت مورد استناد قرار می گیرد، «ولاء و براء» یا « دوستی و دشمنی به خاطر خداوند» است. بر اساس این عقیده، هرکس که مسلمان باشد و به اسلام ایمان بیاورد ما او را دوست داریم و هرکس که به خداوند و شریعت اسلام کفر بورزد ما از او برائت می جوییم و او را دوست نخواهیم داشت.



نویسنده: رسول چگینی

این قاعده برای برخی به قدری اهمیت دارد که آن را از لوازم توحید می دانند،[1] و ثمره آن را تحقق معنای «لا اله الا الله»، سلامت از فتنه های ظاهری و باطنی، درک حلاوت ایمان، حصول قوت و نصرت و عزت از سوی خداوند، در هم شکسته شدن باطل و نجات و سعادتمندی در روز قیامت به شمار آورده اند.[2]

واژه شناسی

وِلاء (به کسر لام) در لغت از ماده ولی مشتق شده که معانی زیادی از قبیل دوستی، نصرت، سرپرست، تبعیت و... دارد که در این استعمال معنای محبت و دوستی اراده شده که در مقابل آن دشمنی است.[3]

این واژه در اصطلاح به معنای نصرت و محبت و اکرام و احترام و همراهی با دوستداران خداوند در ظاهر و باطن است.[4]

موالاة کافر به معنای نزدیکی و اظهار دوستی با اقوال و افعال و نیات به آنها است.

بَراء (به فتح باء) در لغت تخلص، رهایی، دوری و اجتناب را معنا می دهد،[5] و در اصطلاح نیز بر دوری و رهایی و دشمنی بعد از انذار دلالت می کند.[6]

برای تبیین ولاء و براء، تعاریف زیادی بیان شده است:

برخی گفته اند سرچشمه اعمال قلب و جوارح زیادی از حب و بغض جاری می شود مانند نصرت و انس و همکاری و جهاد و هجرت و... . پاره ای دیگر موالات را همراهی و همیاری و همکاری و رضایت از کردار دوستداران خداوند است و اگر این چنین موالاتی برای مسلمانی نسبت به کافری پیش آید، او نیز به عنوان کافر شناخته می شود. دسته سوم بر این باور هستند که ولاء فی الله به معنای محبت به خداوند و نصرت دین و دوستداری و یاری رساندن به اولیاء خداوند است. براء نیز عداوت با دشمنان خداوند و ستیز با آنان است.[7]

ولاء و براء از دیدگاه تکفیری ها

از دیدگاه سلفیه جهادی، اصل ولاء و براء از اعمال قلب است اما آثار آن در ارکان و جوارح انسان هویدا می شود.[8] بدین معنا که مناط موالات و معادات کفار و مشرکین، علاقه قلبی و دشمنی قلبی با آنان است. آنها بر این باورند که اسلام کسی ثابت نمی شود حتی اگر بر وحدانیت خداوند شهادت دهد و از شرک دوری گزیند مگر اینکه با مشرکین عداوت داشته باشد و بر این دشمنی تصریح کند.[9] به گمان آنان ولاء و براء عقیده ای است که باعث دوری مسلمانان از کفار می شود و دیگر کفار نمی توانند هیچ باطلی را در قلوب مسلمین جای دهند، از همین روی آنان در فکر از بین بردن این عقیده هستند تا بتوانند به مسلمانان نزدیک و با افکار و آراء خود در میان مسلمانان رسوخ کنند.[10] آنان مخالفین خود را به جرو نداشتن ولاء و براء تکفیر می کنند.[11]

بر پایه این دیدگاه، عقیده ولاء و براء با استناد به برخی آیات ثابت می شود مانند: «يا أيها الذين آمنوا لا تتخذوا اليهود و النصارى أولياء بعضهم أولياء بعض و من يتولهم منكم فإنه منهم إن الله لا يهدي القوم الظالمين»[12] و از آنها نتیجه گرفته اند که ولاء و براء از لوازم ایمان است. بر همین اساس موالات کفار باعث خروج از اسلام می شود. با این منطق سلفیون جهادی حکام عرب را تکفیر می کنند.[13]

ابومصعب سوری از نظریه پردازان سلفیه جهادی در تبیین این عقیده، نسبت میان انسان ها را دو عنوان «مومن» و «کافر» می داند که نصوص زیادی بر برادری اهل ایمان[14] و امت واحده بودن آنان[15] تصریح دارند که میان آنها رابطه محبت و دوستی ایجاد کرده و الزامات آن را تبیین نموده اند. وی بر این باور است همانگونه که اهل کفر با وجود اختلاف در شیوه کفر و گروه ها و زبان هایشان ملت واحده ای هستند. در نتیجه همه اهل تکلیف از انس و جن به دو امت تبدیل می شوند: «اهل ایمان» و «اهل کفر». خداوند نیز به همه مومنین دستور داده که نسبت به یکدیگر موالات داشته باشند و از کفار برائت جویند و این همان عقیده ولاء و براء است.[16]

أبوإدریس شامی با استناد به آیه «يا أيها الذين آمنوا لا تتّخذوا اليهود والنَّصارى أولياءَ بعضهم أولياءُ بعض ومن يتَوَلَّهُم منكم فإِنه منهم»[17] حکم به کفر همه کسانی کرده که نسبت به کفار و مشرکین موالات دارند، حتی اگر خودشان از مسلمانان باشند.[18]

کاربرد این عقیده برای سلفیه جهادی، مشرک دانستن کسانی است که با کفار و ظالمین همکاری می کنند. بر اساس باور آنان، تمایل به اهل شرک، فرد مسلمان را نیز مشرک کرده و او را سزاوار آتش جهنم می گرداند.[19] اگرچه شاید بتوان این اصل این اعتقاد را مخالف احکام اسلام ندانست، اما خروجی آن که دستاویزی برای از بین بردن مسلمانان می باشد، منحرف شدن آن از مسیر صحیح خود را نمایان می سازد.

از دیدگاه تکفیری ها ولاء و براء دارای لوازم، مراتبی و جلوه هایی می باشد. مهمترین لوازم باورمندی به این اعتقاد، جهاد و مهاجرت می باشد. جهاد با جان، مال، قلب و زبان که از مهمترین لوازم موالات و معادات است. مهاجرت نیز ارتباط استواری با این عقیده دارد بلکه از مهمترین تکالیف آن است.[20]

مراتبی که برای ولاء و براء بر شمرده اند از قرار زیر است:

مراتب ولاء:

  1. موالات جماعت مسلمین
  2. موالات اهل سنت و جماعت
  3. موالات گروه پیروز (مراد کسانی از اهل سنت هستند که به مقام امامت و رهبری جامعه دست یابند)[21]

مراتب براء:

  1. برائت از کفار و مشرکین
  2. برائت از عمل اهل بدعت و فرقه گرا
  3. برائت از عمل گنهکاران از اهل سنت و جماعت.[22]

هرچند تکفیری ها تصریح کرده اند که نباید عقیده ولاء و براء را منحصر در باب جهاد دانست،[23] اما با نگاهی به اقدامات گروه های تکفیری، می بینیم که این عقیده را ابزاری برای دامن زدن به جنگ و خونریزی در کشورهای اسلامی قرار داده اند ولی در پشت پرده، نه تنها محبت و ولایت کفار و مشرکین را در دل می پرورانند، بلکه برای پیشبرد اهداف آنان، خون مسلمانان را مباح می کنند.

 

جلوه های مختلف موالات کافرین را اینگونه بر شمرده اند:

  1. تشبه به آنها در پوشش و سلوک و عادات از جهت تبعیت و نیکوشمردن آن.
  2. سکونت در بلاد مشرکین و مساکن آنها بدون هیچ ضرورتی.
  3. سفر به شهرهای کفار برای بهره های نفسانی.
  4. بزرگداشت اعیاد و مناسبات آنها و تبریک گفتن و اهداء هدیه به آنها.
  5. استفاده از تاریخ آنان مانند تاریخ میلادی.
  6. همنشینی با کفار و مرتدین و منافقین در حالی که آنان آیات الهی و شعائر دین را به استهزاء می کشند.
  7. فرمانبرداری از کفار در مواردی که خداوند از آن نهی کرده است.
  8. استفاده از کفار به عنوان مشاور و امین و معاون و مسلمانان را زیر دست آنها قرار دادن.
  9. نصیحت و مشاوره به کفار که باعث سیطره و پیروزی آنان بر مسلمین می گردد.
  10. پایبندی به قوانین و شرائع آنان.
  11. نام گذاری به اسامی آنها.
  12. جنگ در رکاب آنان و تحت پرچم و در خدمت مصالح آنان.[24]

در نقطه مقابل، مَظاهر موالات مومنین بدین ترتیب می باشد:

  1. هجرت به بلاد مسلمین و ترک بلاد کافرین برای پیوستن به دین.
  2. یاری و همکاری مسلمین با جان و مال و زبان در امور دین و دنیای آنها.
  3. در ناراحتی آنان غمناک و در سرورشان، خوشحال باشد.
  4. نصیحت و راهنمایی و خیرخواهی برای آنان و خدعه نداشتن با آنان.
  5. احترام و بزرگداشت آنان و عیبجویی نکردن از مسلمانان.
  6. همراهی با آنان در همه احوال (سختی و گشایش، فشار و آسایش)
  7. زیارت و دیدار آنان و اشتیاق به ملاقات و حضور در جمع آنان.
  8. احترام به حقوق آنان و مراعات حال افراد ضعیف.
  9. دعا و طلب مغفرت برای آنان.[25]

 

پی نوشت:

[1] . برکاتی، ابوعاصم، الولاء والبراء في الإسلام، ص 9.

[2] . برکاتی، ابوعاصم، الولاء والبراء في الإسلام، ص 71.

[3] . ابن فارس، احمد، معجم مقاييس اللغة، ج 6 ص 141؛ ابن منظور، محمّد بن مکرم، لسان العرب، ج 15 ص 411.

[4] . قحطانی، محمد بن سعید، الولاء والبراء في الإسلام، ص 90.

[5] . جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغه، ج 1 ص 36؛ فیرزوآبادی، محمد بن یعقوب، قاموس المحیط، ص 34.

[6] . قحطانی، محمد بن سعید، الولاء والبراء في الإسلام، ص 90.

[7] . بدرانی، ابوفیصل، الولاء والبراء والعداء في الإسلام، ص 37.

[8] .

[9] . خالدی، أحمد بن حمود، نجاح حاجة السائل في أهم المسائل، ص 6.

[10] . السباعی، هانی، الصواعق المرسلة على الندوة المهزلة، ص 14.

[11] . السباعی، هانی، الصواعق المرسلة على الندوة المهزلة، ص 40.

[12] . مائده/51.

[13] . السباعی، هانی، الصواعق المرسلة على الندوة المهزلة، ص 78.

[14] . «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ». حجرات/10.

[15] . «إِنَّ هَـذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً». انبیاء/92.

[16] . سوری، ابومصعب، واقع المسلمين اليوم وأحكام شرعية في هذا الواقع، ص 61.

[17] . مائده/51.

[18] . الشامی، ابوادریس، هداية الحيران إلى معرفة الولاء والبراء، ص 2.

[19] . العییری، یوسف بن صالح، حقيقة الحرب الصليبية الجديدة، ص 73.

[20] . الشامی، ابوادریس، هداية الحيران إلى معرفة الولاء والبراء، ص 5.

[21] . المیلودی، ابوعبدالله، مراتب الولاء والبراء، ص 1.

[22] . لجنه شرعی، المختصر المتين لتحفة الموحدين، ص 12.

[23] . مقدسی، ابومحمد، نصيحة وتذكير للإخوة المتحاورين، ص 4.

[24] . سوری، ابومصعب، واقع المسلمين اليوم وأحكام شرعية في هذا الواقع، ص 65؛ الفوزان، محمد بن صالح، الولاء والبراء في الإسلام، ص 3.

[25] . الفوزان، محمد بن صالح، الولاء والبراء في الإسلام، ص 7.

  فرستادن مقاله چاپ مقاله
مطالب دیگر در این بخش

هجرت

مسجد ساختن بر روی قبور و نماز خواندن در کنار قبور

دعا در کنار قبور

آل الشیخ

اسلام در نظر فقهای فریقین

تقلید در دیدگاه سلفی‌های تکفیری

سلفیه جهادی

انقطاع عمل بعد از موت

حیات برزخی

ظاهر گرایی از دیدگاه سلفیها

اسلام در قرآن و روایات

تأویل از دیدگاه سلفیها

تشبه به کفار

گریه و عزاداری

دموکراسی

ولاء و براء

إرهاب

سفر برای زیارت قبور اولیای الهی

استغاثه به ارواح اولیای الهی

زیارت قبور برای زنان

دار الاسلام

دموکراسی

بنا بر قبور

تسمیه به «عبد» و «غلام»

سنت و بدعت

ترور (فتک و اغتیال)

آخر الزمان

سوگند به غیر خدا

نذر و ذبح برای غیر خدا

احتفال

امت

جماعت

معذوریت جاهل (عذر به جهل)

خروج بر حکام مسلمان (1)

دار الکفر و دار الحرب

دشمن نزدیک و دور

خروج بر حاکم مسلمان (2)

تکفیر مطلق و معین

حقیقت و مجاز

حکم بغیر ما انزل الله

تأویل در اصول

طلب شفاعت از اولیای خدا

مانعیت تأویل

سلطه غیبی (ولایت تکوینی)

موانع تکفیر

نواقض الاسلام (2)

مفهوم و مراحل شرک

مبانی جهادگرایی تکفیری در اهل سنت و نقد آن

تكفير در نگاه انديشمندان اسلامى

سلفیان و توحید

توحید و شرک

تعریف جهاد نزد علمای اسلام

دولت در اندیشه اسلامی معاصر

عقل از دیدگاه وهابیت

عملیات انتحاری دراسلام  

اسلام و ايمان

عدو قریب و بعید

توسل

تکفیر اهل قبله

نقد و بررسی دیدگاه سلفی جهاد درباره رومیه

پرچمهای سیاه گروه های تکفیری

تبرک

کفر در لغت و اصطلاح

استشهادی

معنای اسلام و ایمان

عدو قریب و بعید

دابق

جهاد در نظر شیعه و سنی

سماع موتی

استعانت از کفار در جهاد

عبادت از منظر سلفی ها

توحید و شرک از منظر سلفیان

سب صحابه

مفهوم شناسی جهاد از نگاه سلفیه

جاهلیت

نکایه، انهاک، ادارة التوحش

مبانی فکر سلفیه